Begeleidingskaarten. ten behoeve van WSW-medewerkers met een psychische arbeidsbeperking en/of gedragsproblemen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Begeleidingskaarten. ten behoeve van WSW-medewerkers met een psychische arbeidsbeperking en/of gedragsproblemen"

Transcriptie

1 Begeleidingskaarten ten behoeve van WSW-medewerkers met een psychische arbeidsbeperking en/of gedragsproblemen

2 Colofon De begeleidingskaarten zijn ontwikkeld door PSW in opdracht van en samenwerking met WSD-Groep. Het is mede mogelijk gemaakt dankzij subsidie van SBCM, A&O-fonds sociale werkvoorziening. SBCM, april 2008, Den Haag Het gebruik van dit materiaal is alleen toegestaan met schriftelijke toestemming van SBCM. SBCM WSD-Groep Postbus 556 Postbus CN Den Haag 5280 AD Boxtel T T F F E E Aan de inhoud van deze tekst kunnen geen rechten worden ontleend. SBCM is niet aansprakelijk voor eventuele drukfouten, noch voor het gebruik van de inhoud van de teksten en daaruit voortvloeiende feiten, omstandigheden en gevolgen.

3 Inhoudsopgave Handleiding begeleidingskaarten 4 1. Faalangstige medewerker 6 2. Teruggetrokken medewerker 8 3. Verstandelijk zwakke 0 medewerker 4. Concentratiezwakke 2 medewerker 5. Impulsieve medewerker 4 6. Vasthoudende medewerker 6 7. Niet-sociale medewerker 8 ICIDH-benamingen 20

4 Handleiding begeleidingskaarten Doel De begeleidingskaarten dienen als hulpmiddel bij de dagelijkse begeleiding op de werkplek van medewerkers met een psychische arbeidsbeperking en/of gedragsprobleem. De begeleidingskaarten kunnen toegepast worden op zowel de nieuwe als huidige medewerkers. Opzet begeleidingskaarten Het gedrag van medewerkers met psychische en/of gedragsproblemen zijn verdeeld in zeven gedragscategorieën: 1. Faalangstige medewerker 2. Teruggetrokken medewerker 3. Verstandelijk zwakke medewerker 4. Concentratiezwakke medewerker 5. Impulsieve medewerker 6. Vasthoudende medewerker 7. Niet-sociale medewerker Wat zie je: Hierin staat het gedrag wat je ziet bij mensen uit de betreffende gedragscategorie. Het gedrag is onderverdeeld in hoofd- en nevenkenmerken. Hoofdkenmerken komen bij iedereen uit die gedragscategorie voor en zijn echt onderscheidend t.o.v. andere gedragscategorieën. Nevenkenmerken zijn meer een verdieping en voorbeelden van de hoofdkenmerken. Als je gaat zoeken bij gedrag, dan is het verstandig eerst naar de hoofdkenmerken te kijken. Waar moet je op letten: Hierin staan adviezen voor de begeleiding. Deze adviezen zijn onderverdeeld in adviezen t.a.v. werkinstructie/ persoonlijke begeleiding, adviezen t.a.v. werkinhoud en adviezen t.a.v. werkomgeving. Elke categorie heeft een vak Wat zie je en een vak Wat doe je. 2

5 ICIDH-benamingen ICIDH-benamingen zijn benamingen die in de psychologie gebruikt worden om psychische problemen te beschrijven. Deze benamingen vind je vaak terug in de dossiers van WSWmedewerkers. Als je zo n benaming terugvindt in een dossier kun je in het overzicht uit de begeleidingskaarten terugvinden welke gedragscategorie hierbij hoort. Werkwijze Wanneer je de begeleidingskaarten wilt gebruiken is dit de meest bruikbare werkwijze: 1. Beantwoord de vraag: Wat voor gedrag zie je bij hem/haar? Welk gedrag valt je het meeste op aan hem/haar? 2. Zoek in de begeleidingskaarten bij het kopje wat zie je naar vergelijkbaar gedrag, vooral onder de hoofdkenmerken. Vaak zal het totale gedrag terug te vinden zijn in twee (of soms meer) gedragscategorieën. 3. Eventueel kun je ook zoeken via de ICIDH-benaming die genoemd is in het dossier van de betreffende WSWmedewerkers. 4. Wanneer het duidelijk is in welke categorie(ën) je het gedrag terugziet, ga je naar het kopje Wat doe je. Hier vind je adviezen die je helpen in de begeleiding. Uit deze adviezen kun je een keuze maken van adviezen waar jij het meest aan denkt te hebben. 3

6 1. Faalangstige medewerker Wat zie je: Hoofdkenmerken: - Wil regelmatig horen of hij het wel goed doet. - Reageert aarzelend, twijfelend bij nieuwe taken en opdrachten. Is bang om het verkeerd te doen. - Raakt snel uit zijn evenwicht bij opmerkingen, verbeteringen en een gespannen sfeer. - Vat dingen snel op als kritiek. Betrekt het snel op hem persoonlijk. Vindt het vervelend kritiek te krijgen en vindt het moeilijk erop te reageren. Nevenkenmerken: - Toont weinig initiatief. Stelt zich afhankelijk/afwachtend op. Begint niet als eerste aan een nieuwe taak, maar doet anderen na. - Probeert zo min mogelijk op te vallen. - Maakt negatieve opmerkingen over zichzelf. Bijv. ik zal het wel niet goed hebben. - Raakt in de war wanneer je zijn werk controleert, bijv. aan het eind van een taak. - Durft geen nee te zeggen wanneer iemand hem iets vraagt. Wat doe je: Werkinstructie/persoonlijke begeleiding: - Laat hem niet zelf ontdekken hoe hij het moet doen, maar leg uit. - Breng structuur aan in zijn werk door overzicht, orde en regelmaat. Doe dit door bijv.: a. een schema te maken van wat hij moet doen; b. zijn werk op te delen in stukjes zodat hij overziet wat hij moet doen; 4

7 c. altijd duidelijk te vertellen wat je wil dat hij doet, hoe hij het moet doen en waar je op controleert. - Benader hem op een positieve, ondersteunende manier. Vertel hem wat hij goed doet (compliment). - Als hem iets niet lukt, help hem dan daar positief mee om te gaan. Bijv. door a. aan te geven dat hij toch als persoon gewaardeerd wordt; b. door niet teveel nadruk te leggen op de fouten; c. te zeggen geef het de tijd ; d. positief wel gelukte deelresultaten te benoemen; e. aan te geven dat het anderen ook niet direct lukt (voorbeelden geven). - Als zich veranderingen voordoen, kondig dit dan zo kort mogelijk van tevoren aan en geef er wat extra aandacht aan. - Niet op de vingers kijken bij zijn werk. - Als je iets uitlegt, geef dan op het eind altijd nog even een samenvatting van je verhaal. - Let erop dat je hem niet meer werk geeft dan hij aankan. Werkinhoud: - Probeer zoveel mogelijk veranderingen in zijn taak te voorkomen. - Als je zijn werk moeilijker of zelfstandiger wil maken, doe dit dan in kleine stapjes. - Geef hem werk dat hij goed kan, zodat hij positieve ervaringen opdoet. - Voorkom (zeker in het begin) uitgebreide taken, teveel taken, taken/situaties waarin hij zelf moet uitzoeken hoe hij het moet doen. Werkomgeving: - Een vertrouwde werkomgeving. - Een positieve, ondersteunende, stabiele, sociaal veilige werkomgeving. - Vaste leidinggevende waarmee het klikt, en waarop hij kan terugvallen. 5

8 2. Teruggetrokken medewerker Wat zie je: Hoofdkenmerken: - Probeert zoveel mogelijk contact te vermijden. - Uit zich moeilijk. Vindt het moeilijk aan te geven hoe hij zich voelt. - Probeert zo min mogelijk op te vallen. Blijft op de achtergrond, is onopvallend aanwezig. Is stilletjes en op zichzelf. Gaat in de kantine apart zitten. - Werkt het liefst alleen. - Praat weinig, vertelt niet uit zichzelf. Nevenkenmerken: - Toont weinig initiatief. Stelt zich afhankelijk, afwachtend op. - Gemakkelijk te pesten en onder druk te zetten. Hij is niet weerbaar. - Overmatig verlegen of zelfs schuw, gedwee en volgzaam. - Maakt zich klein (sorry dat ik besta). Stelt zich meestal op als slachtoffer. - Durft geen nee te zeggen als hem iets gevraagd wordt. Zegt altijd ja, maar doet soms nee. - Kan moeilijk met ruzies/conflicten omgaan. 6

9 Wat doe je: Werkinstructie/persoonlijke begeleiding: - Benader hem op een positieve ondersteunende manier. Vertel hem wat hij goed doet. (complimenten). - Let erop dat de medewerker jou goed begrijpt, dat er geen misverstanden ontstaan. Laat hem herhalen wat er van hem verwacht wordt. - Help hem bij contact naar anderen door hem bijv. voor te stellen aan anderen, hem te koppelen aan een collega. - Vertel collega s wat zij mogen verwachten van deze collega in de communicatie. - Stel doelen niet te hoog. Splits doelen op in subdoelen. - Leg de nadruk op het opbouwen van het tempo, en niet/veel minder op zijn sociaal functioneren in de groep. - Als zich veranderingen voordoen, kondig dit dan zo kort mogelijk van tevoren aan, en geef er wat extra aandacht aan. - Het initiatief tot communicatie ligt bij jou als werkleider. Verwacht niet dat de medewerker zelf wel naar je toe komt. - Geef de medewerker de benodigde werkinstructie, en laat hem vervolgens. Werkinhoud: - Geef hem geen werk waarbij hij zich sociaal moet kunnen inleven. - Geef hem geen leidinggevende taken. Werkomgeving: - Een vertrouwde werkomgeving waarin de collega s niet te veel van hem willen in sociaal opzicht (kletsen etc.). - Een positieve, ondersteunende, stabiele, sociaal veilige werkomgeving. - Een vaste leidinggevende waar hij op kan terugvallen. 7

10 3. Verstandelijk zwakke medewerker Wat zie je: Hoofdkenmerken: - Pikt instructies en/of andere informatie moeilijk op. - Begrijpt het vaak niet (helemaal). Beheerst nieuw werk niet snel. - Heeft een beperkte woordenschat. Simpel taalgebruik. - Kan maar weinig overzien. Kan nauwelijks problemen oplossen. - Heeft nauwelijks inzicht in oorzaak en gevolg. - Kan geen meervoudige, wat ingewikkelder taken aan. Wordt dan slordig. Nevenkenmerken: - Kan moeilijk dingen onthouden of navertellen (zwak geheugen). - Iets wat hij de ene dag kan, kan hij de volgende dag weer vergeten zijn. - Routinewerk gaat goed. - Moeite met rekenen en tellen. - Heeft moeite met fijn priegelwerk en taken waarbij nauwkeurigheid en snelheid belangrijk zijn. - Heeft in het algemeen weinig zicht op de eigen verstandelijke vermogens. - Overschat zichzelf snel. - Reageert sociaal wenselijk op vragen. Overziet in eerste instantie de vraag niet. - Is klunzig. Stoot bijvoorbeeld dingen om, etc. 8

11 Wat doe je: Werkinstructie/persoonlijke begeleiding: - Als hij iets nieuws moet doen: a. doe het voor en vertel erbij wat je doet. b. laat hem het zelf doen en jij vertelt erbij wat hij moet doen. c. doe het allebei tegelijkertijd en vertel allebei erbij wat je doet. d. laat hem het weer zelf doen, en laat hem zachtjes tegen zichzelf zeggen wat hij doet. - Vaste regels en afspraken. Laat hem deze evt. herhalen. - Veel controleren op resultaat en altijd vertellen hoe hij het heeft gedaan. - Vertel hem wat hij goed doet (complimenten). - Als hem iets niet lukt, help hem dan daar positief mee om te gaan. Bijv. door: - aan te geven dat hij toch als persoon gewaardeerd wordt; - door niet teveel nadruk te leggen op de fouten; - te zeggen geef het de tijd ; - positief wel gelukte deelresultaten te benoemen; - aan te geven dat het anderen ook niet direct lukt (voorbeelden geven). - Het kan nodig zijn dat je je uitleg steeds weer opnieuw moet geven. - Zijn tempo is minder belangrijk dan het resultaat. In het begin geen tempodruk opleggen, dat komt later (vanzelf) wel. - Zijn werk in stukjes opdelen zodat hij overziet wat hij moet doen. - Laat hem eerst de ene taak afronden voordat hij aan de volgende taak begint. Werkinhoud: - Voorkom ingewikkelde uitgebreide taken. Werkomgeving: - Overzichtelijke werkomgeving: niet teveel rommel op de tafels, geordend.

12 4. Concentratiezwakke medewerker Wat zie je: Hoofdkenmerken: - Snel afgeleid door wat er om hem heen gebeurt en door eigen gedachten. - Een grote behoefte te reageren op dingen die om hem heen gebeuren. - Kan maar korte tijd bezig zijn met een taak. Nevenkenmerken: - Raakt minder geïnteresseerd naarmate de opdracht minder concreet en tastbaar wordt. - Tempo en kwaliteit van werk zijn nogal wisselend. Gaat slordiger werken naarmate de taak langer duurt. - Moeite met een hele dag hetzelfde doen, veel van hetzelfde. - Speelt of friemelt met van alles. - Moeite met het kiezen van een passende oplossing voor een probleem. - Moeite dingen te herinneren/te onthouden. - Roept door zijn afleidend gedrag bij anderen negatieve reacties op. 10

13 Wat doe je: Werkinstructie/persoonlijke begeleiding: - Wanneer hij afgeleid raakt tijdens taak: de aandacht bijsturen naar wat hij aan het doen is. - Zorg voor een duidelijke dagelijks terugkomende structuur. - Gebruik hulpmiddelen bij uitleg, zoals bijv. een tekening of schema. - Wanneer je veel uit moet leggen: deel het dan op in kleine stukjes, en controleer of hij het begrijpt. Herhaal je uitleg. - Laat hem niet alleen werken, maar koppel hem aan een collega zodat ze elkaar bij het werk kunnen houden. - Houd toezicht als leidinggevende. Blijf zoveel mogelijk in de buurt. - Hou het kort maar krachtig als je iets uitlegt. Geef geen ingewikkelde informatie. - Zorg voor evenwicht tussen inspanning en ontspanning door steeds goed te kijken hoe het gaat met hem. Plan rustperiodes in als nodig. Het moet duidelijk voor hem zijn wanneer een bepaalde inspanning weer stopt. - Moedig hem aan. Aansporen. Werkinhoud: - Geef afgebakende taken waarvan duidelijk is wanneer het werk stopt. - Niet te veel veranderingen in werkinhoud. Werkomgeving: - Een rustige, afgeschermde - Storende invloeden uit de niet teveel verschillende spullen steeds mensen inen uitlopen, - Kleine groep collega s. 11

14 5. Impulsieve medewerker Wat zie je: Hoofdkenmerken: - Als hij iets denkt, doet hij direct iets. Wacht niet af. - Heeft weinig zelfbeheersing. Is druk en ongeremd. - Maakt opmerkingen uit het niets en opmerkingen die niet terzake doen. Flapt er van alles uit. - Praat voor zijn beurt en geeft antwoord zonder na te denken. Nevenkenmerken: - Kan zich moeilijk aanpassen aan regels. - Neemt niet de tijd om iets te leren. Ongeduldig. - Zijn stemming kan snel omslaan. Hij reageert voornamelijk vanuit emotie. - Heeft van tevoren niet goed door wat de gevolgen van zijn gedrag kunnen zijn. Zijn aandacht is in het hier en nu, niet in de toekomst. - Moeite met het zelf zien van eigen fouten, erop terug te komen en deze te herstellen. - Denkt maar kort achter elkaar na. Wat doe je: Werkinstructie/persoonlijke begeleiding: - Bespreek vooraf duidelijk de verantwoordelijkheden, taken en afspraken. Laat deze eventueel door hem opschrijven. Wees consequent in het handhaven hiervan (voor alle partijen). - Bied een duidelijke en strakke structuur. Geef vooraf duidelijk de grenzen aan. Doe dit door bijv.: a. een schema te maken van wat hij moet doen; b. zijn werk op te delen in stukjes zodat hij overziet wat hij moet doen; 12

15 c. altijd duidelijk te vertellen wat je wilt dat hij doet, hoe hij het moet doen en waar je op controleert. - Geef regelmatig en onmiddellijk/direct feedback op zijn gedrag en werk (positief en negatief) - Wanneer hij vastloopt/een probleem heeft, help hem dan volgens een vast schema: a. Wat is het probleem? b. Wat moet ik eerst doen? c. Wat daarna? d. Welke hulp heb ik hierbij nodig? - Geef aan: denk na voor je begint, en denk een stukje hardop met hem mee. Let goed op of je signalen ziet dat het mis dreigt te gaan met hem, zodat je al iets kunt doen voordat de medewerker echt flipt. - Rem hem af wanneer hij doorschiet door hem bijv.: a. aan te spreken over wat is afgesproken; b. te vertellen: Nu kan ik even niet met je praten. Over 15 minuten probeer ik het nog eens ; c. de tegenovergestelde reactie te geven, bijv. hij is kwaad, zorg dan dat jij rustig bent. - Geef hem een compliment wanneer hij nadenkt voordat hij doet. - Laat hem tussentijds en op het einde zelf (eerste keren met jouw hulp) zijn werk controleren. Werkinhoud: - Duidelijk afgebakende taken geven. Werkomgeving: - Rustige werkomgeving die te overzien is. - Kleine, vaste groep collega s. - Vast aanspreekpunt waarmee het klikt. 13

16 6. Vasthoudende medewerker Wat zie je: Hoofdkenmerken (komen altijd voor): - Moeite met veranderingen. Zelfs heel kleine verschillen met eerdere taken maken deze medewerker onrustig. Hij vermijdt onbekende dingen. - Houdt erg vast aan één ding of vaste routines. - Laat niet-flexibel en dwangmatig gedrag zien. Nevenkenmerken (komen soms voor): - Gaat zichzelf nogal snel verdedigen. - Wordt gespannen als afgeweken wordt van het normale/als hij uit zijn patroon wordt gehaald. Laat spanningen hoog oplopen bij hemzelf en kan uiteindelijk hierdoor bijv. agressief worden, zich juist erg terugtrekken, hakken in het zand zetten, etc. (vechten of vluchten). - Kan heel lang doorgaan met een taak die hij kan. - Ziet altijd eerst problemen. - Voor de buitenwereld heel gelijkmatig van stemming, uit zich niet echt. - Interesseert zich maar in beperkt aantal dingen. - Kan zich goed concentreren op zijn taak. 14

17 Wat doe je: Werkinstructie/persoonlijke begeleiding: - Laat hem langzaam aan in een eigen tempo kennis maken met veranderingen, nieuwe situaties en taken. - Als hem iets niet lukt, help hem dan daar positief mee om te gaan. Bijv. door aan te geven dat hij toch als persoon gewaardeerd wordt en door niet teveel nadruk te leggen op de fouten. - Veranderingen tijdig aankondigen en geleidelijk invoeren. - Houd instructies kort en duidelijk, niet teveel tegelijk, en controleer of hij het begrepen heeft. - Stel geen hoge eisen aan zijn sociale vaardigheden. Niet sociaal onder druk zetten of verandering hierin willen bereiken. - Vooral in het begin niet te veel eisen en regels stellen. Werkinhoud: - Geef hem werk dat hij goed kan, zodat hij positieve ervaringen opdoet. - Het werk moet zodanig zijn dat hij zijn eigen tempo kan bepalen. - Werkinhoud langzaam aan invullen en uitbreiden. Werkomgeving: - Kleine vaste groep collega s om in te werken. - Eén vast aanspreekpunt. 15

18 7. Niet sociale medewerker Wat zie je: Hoofdkenmerken: - Manipulerend naar anderen. - Heeft een negatieve houding naar leiding, moeite met autoriteit. Bijvoorbeeld: zegt ja, doet nee. - Egoïstisch: de wereld draait om hem. - Er is altijd een Ja, maar. Als iets niet lukt Nevenkenmerken: - Dominant en nadrukkelijk in de groep aanwezig. - Niet collegiaal, niet groepstrouw. - Liegt regelmatig, onbetrouwbaar. - Wantrouwend naar anderen. Denkt steeds dat hij benadeeld wordt. Staat overdreven op zijn rechten. - Heeft een voortrekkersrol op een negatieve manier: spant anderen voor zijn karretje. Legt de schuld bij anderen, heeft zelf niets gedaan. Laat anderen voor zich werken. - Grof taalgebruik (onbeschoft, ruw). - Praat veel over negatieve punten van collega s om zichzelf op te hemelen. 16

19 Wat doe je: Werkinstructie/persoonlijke begeleiding: - Bespreek vooraf duidelijk de verantwoordelijkheden, taken en afspraken. Laat deze eventueel door hem opschrijven. Wees consequent in het handhaven hiervan (voor alle partijen). - Geef feedback op zijn functioneren en incidenten om inzicht te bieden in zijn eigen rol en gedrag in relatie tot de ontstane problemen. - Sturend, corrigerend, structurerend leiding geven, maar niet autoritair worden. - Ongewenst gedrag onmiddellijk corrigeren. Verwijs hierbij naar eerder gemaakte afspraken. - Stel duidelijke doelen. Geef aan hoe hij in zijn werk wordt gecontroleerd en waar hij op beoordeeld wordt. - Spreek positieve toekomstverwachtingen uit. Reageer positief op zijn prestaties (complimenten geven). - Wees er alert op dat je hem niet overschat. - Geef het nut van zijn werk aan. Werkinhoud: - Geef hem werk dat hij goed kan, zodat hij positieve ervaringen opdoet. Werkomgeving: - Vaste leidinggevende die autoriteit uitstraalt en respect/ontzag op een natuurlijke manier afdwingt. 17

20 ICIDH-benamingen 1. Faalangstige medewerker In ICIDH-lijst ook wel genoemd: Emotionele-, gevoels-, stemmingsproblemen: Psychisch instabiel/ Psychische labiliteit/psychisch kwetsbaar/psychisch weinig stabiel/hoog angst- en spanningsniveau met afgenomen vitaliteit. 2. Teruggetrokken medewerker In ICIDH-lijst ook wel genoemd: Gedragsproblematiek: neiging tot tobberig gedrag (vermijdingsgedrag)/ besluiteloosheid, onzekerheid/overmatige sensitiviteit in het sociale contact, sociale angst/sociaal kwetsbaar en beperkt weerbaar/moeite met veranderingen/sociale kwetsbaarheid/terugtrekken in sociaal isolement/ onzeker, afwachtend, afhankelijkheid/ overmatige verlegenheid/aan autisme verwante stoornis/gemakkelijk gedomineerd door anderen/beperkte conflicthantering/moeilijk kunnen uiten, introvert. 3. Verstandelijk zwakke medewerker In ICIDH-lijst ook wel genoemd: Cognitieve/Intellectuele beperking: Cognitieve traagheid/beperkt organisatievermogen/beperking in het opnemen van nieuwe informatie/lichte mate van mentale traagheid, rekenprobleem/vertraagde informatieverwerking, geheugen beperkt/tel- en rekenprobleem/leerproblemen/ Beperkte handelingsplanning, beperkt taakoverzicht, beperkt t.a.v. cognitieve flexibiliteit/informatieverlies/ Taalstoornis op cerebraal niveau, beperkingen in informatieverwerking. 18

21 4. Concentratiezwakke medewerker In ICIDH-lijst ook wel genoemd: Aandachts- concentratiestoornis: aandachtsstoornis, stoornis in de waakzaamheid/ Aandachtsproblemen, afleidbaar/concentratieproblematiek, slechte impulscontrole/concentratiestoornis/beperkte volgehouden aandachtsfunctie (in combinatie met verhoogde afleidbaarheid; deels vanuit een trage informatieverwerking) 5. Impulsieve medewerker In ICIDH-lijst ook wel genoemd: Gedragsproblematiek: gedragsproblematiek: gemakkelijk agressief, slecht zelfbeeld/ druk, ongeremd gedrag/borderline/kenmerken ADHD. Slechte impulscontrole 6. Vasthoudende medewerker In ICIDH-lijst ook wel genoemd: Gedragsproblematiek: obsessieve karaktertrekken/obsessiviteit (perfectiedwang)/ achterdochtigheid/perfectiedrang. 7. De niet-sociale medewerker In ICIDH-lijst ook wel genoemd: Gedragsstoornis: vijandigheid waaronder agressiviteit, niet coöperatief, kwaad, openlijk vijandig, ontevreden, tegen de draad in, bedreigend of gewelddadig (slaan, aanvallen van anderen) zijn/afhankelijk van externe structuur/persoonlijkheidsstoornis/ weinig coöperatief/ gedragsproblematiek: makkelijk agressief, slecht zelfbeeld. 19

22 20

23 SBCM is het A&O-fonds sociale werkvoorziening. Het wordt bestuurd door de landelijke vertegenwoordigers van werkgevers en werknemers van de sector. SBCM is het kennis- en expertisecentrum voor arbeidsontwikkeling, gezond en veilig werken en arbeidsmarkt in de SW-sector.

24

TIP: DIT IS EEN INTERACTIEVE PDF, ONDERSTREEPTE WOORDEN IN DE TEKST ZIJN AANKLIKBAAR EN VERWIJZEN NAAR EXTRA INFORMATIE.

TIP: DIT IS EEN INTERACTIEVE PDF, ONDERSTREEPTE WOORDEN IN DE TEKST ZIJN AANKLIKBAAR EN VERWIJZEN NAAR EXTRA INFORMATIE. TIP: DIT IS EEN INTERACTIEVE PDF, ONDERSTREEPTE WOORDEN IN DE TEKST ZIJN AANKLIKBAAR EN VERWIJZEN NAAR EXTRA INFORMATIE. Begeleidingskaarten Te gebruiken bij medewerkers met een psychische arbeidsbeperking

Nadere informatie

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Jezelf presenteren De medewerker moet zichzelf goed presenteren. Bijvoorbeeld door er schoon en verzorgd uit te zien. Zo laat hij/zij een goede indruk

Nadere informatie

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind MEE Nederland Raad en daad voor iedereen met een beperking Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Inhoudsopgave

Nadere informatie

Mijn kind heeft een LVB

Mijn kind heeft een LVB Mijn kind heeft een LVB Wat betekent een licht verstandelijke beperking nu precies? Informatie voor ouders van kinderen en jongeren met een licht verstandelijke beperking in de leeftijd van 6 tot 23 jaar

Nadere informatie

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK De manier waarop je met collega s omgaat, roept effecten op bij hen. De manier waarop je je gedraagt, dingen zegt, doet of juist laat, maakt dus op anderen een bepaalde

Nadere informatie

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN Blijf kalm; Verzeker je ervan dat je de juiste persoon aan de lijn hebt; Zeg duidelijk wie je bent en wat je functie is; Leg uit waarom je belt; Geef duidelijke en nauwkeurige informatie en vertel hoe

Nadere informatie

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren.

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren. Schoolse competenties Competentie 1: Agendagebruik - Je schrijft je huiswerk in je agenda als dit wordt opgegeven. - Je agenda ziet er verzorgd uit. - Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Inleiding De checklist Gesprek voeren 2F is ontwikkeld voor leerlingen die een gesprek moeten kunnen voeren op 2F. In deze handleiding wordt toegelicht hoe de

Nadere informatie

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind MEE Utrecht, Gooi & Vecht Ondersteuning bij leven met een beperking Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind

Nadere informatie

Kinderen met weinig zelfvertrouwen gebruiken vaak de woorden nooit en altijd.

Kinderen met weinig zelfvertrouwen gebruiken vaak de woorden nooit en altijd. ZELFVERTROUWEN Zelfvertrouwen is het vertrouwen dat je in jezelf hebt. Zelfvertrouwen hoort bij ieder mens en het betekent dat je een reëel zelfbeeld hebt, waarin ruimte is voor sterke kanten, maar ook

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking.

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. MEE Utrecht, Gooi & Vecht Ondersteuning bij leven met een beperking Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Voor verwijzers Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Veel

Nadere informatie

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out Online Psychologische Hulp 2 Therapieland 3 Therapieland Online Psychologische Hulp In deze brochure maak je kennis met de online behandeling Overspanning & Burn-out van Therapieland. Je krijgt uitleg

Nadere informatie

PESTPROTOCOL CBS De Borgh

PESTPROTOCOL CBS De Borgh PESTPROTOCOL CBS De Borgh Doel van dit pestprotocol: -Dat alle kinderen zich in hun basisschoolperiode vrij en veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. -Door regels en afspraken

Nadere informatie

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL Stationsstraat 81 3370 Boutersem 016/73 34 29 www.godenotelaar.be email: directie.nobro@gmail.com bs.boutersem@gmail.com HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL 1. Het standpunt van de school: Pesten is geen

Nadere informatie

Roos van Leary. Mijn commentaar betreffende de score Mijn score was 4 punten van de 8.

Roos van Leary. Mijn commentaar betreffende de score Mijn score was 4 punten van de 8. Roos van Leary Beschrijving Boven-Samen (BS) dominant gedrag: leidend zelfdefinitie: ik ben sterker en beter dan jij; Ik overzie "het" definitie van de ander: jij bent zwak en hulpbehoevend relatiedefinitie:

Nadere informatie

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport Sanne Gielen Inleiding Starten met een nieuwe sport is voor iedereen spannend; Hoe zal de training eruit zien? Zal de coach aardig zijn? Heb ik een klik met mijn teamgenoten? Kán ik het eigenlijk wel?

Nadere informatie

ADHD en lessen sociale competentie

ADHD en lessen sociale competentie ADHD en lessen sociale competentie Geeft u lessen sociale competentie én heeft u een of meer kinderen met ADHD in de klas, dan kunt u hier lezen waar deze leerlingen tegen aan kunnen lopen en hoe u hier

Nadere informatie

PROTOCOL TEGEN PESTEN

PROTOCOL TEGEN PESTEN PROTOCOL TEGEN PESTEN Pesten komt helaas op iedere school voor, ook bij ons. Het is een probleem dat wij onder ogen zien en op onze school serieus aan willen pakken. Het probleem dat pesten heet: De piek

Nadere informatie

Probleemgedrag bij ouderen

Probleemgedrag bij ouderen Probleemgedrag bij ouderen Machteloos, bang of geïrriteerd. Zo kunnen medewerkers en cliënten in de thuiszorg zich voelen in situaties waarin sprake is van probleemgedrag. Bijvoorbeeld als een cliënt alleen

Nadere informatie

Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1

Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1 Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1 De manier waarop je met elkaar omgaat en hoe je met elkaar in gesprek gaat is belangrijk in het dagelijks werk. Het helpt je elkaar beter te begrijpen

Nadere informatie

Left-Brain Extrovert Play with me!

Left-Brain Extrovert Play with me! Left-Brain Extrovert Play with me! Dit paard is speels en heeft interessante activiteiten nodig. Het wil graag leren maar heeft variatie en nieuwe dingen nodig om enthousiast te blijven. Leer hem minimaal

Nadere informatie

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS INHOUD Inleiding 7 1 Zelfonderzoek feedback geven en ontvangen 9 Checklist feedback geven en ontvangen 11 2 Communicatie en feedback 15 Waarnemen,

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

Gedrag en leren van kinderen met psychiatrische problemen en/of gedragsstoornissen. Jan Bijstra (RENN4) Henderien Steenbeek (RUG)

Gedrag en leren van kinderen met psychiatrische problemen en/of gedragsstoornissen. Jan Bijstra (RENN4) Henderien Steenbeek (RUG) Gedrag en leren van kinderen met psychiatrische problemen en/of gedragsstoornissen Jan Bijstra (RENN4) Henderien Steenbeek (RUG) Cluster 1: visueel gehandicapt REGIONALE Cluster 3: lichamelijk en verstandelijk

Nadere informatie

Competentiescan Klant exemplaar

Competentiescan Klant exemplaar Naam klant: Geboortedatum: Datum rapportage: Naam begeleider: Competentiescan Klant exemplaar Dit project wordt mede gefinancierd door het Europees Sociaal Fonds www.werkeenzorgminder.nl Instructie invullen

Nadere informatie

WERKBOEK Loopbaanbegeleiding

WERKBOEK Loopbaanbegeleiding WERKBOEK Loopbaanbegeleiding DOELEN STRATEGIEËN JE CV STERKTES EN ZWAKTES VAARDIGHEDEN SOLLICITATIE BRIEF SOLLICITATIE GESPREK LEREN OMGAAN MET STRESS KOM OP VOOR JEZELF LEREN OMGAAN MET CONFLICTEN 1 Inleiding

Nadere informatie

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling 1. Aandachtspunten voor een gesprek met ouders i.v.m. een vermoeden van kindermishandeling: Als je je zorgen maakt over een

Nadere informatie

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan De ontwikkeling van vrouwen en meisjes in het rugby heeft de afgelopen jaren flink aan momentum gewonnen en de beslissing om zowel heren als dames uit te laten komen op het sevenstoernooi van de Olympische

Nadere informatie

Faalangst. Informatie en tips voor ouders en verzorgers

Faalangst. Informatie en tips voor ouders en verzorgers Faalangst Informatie en tips voor ouders en verzorgers Wat is faalangst? Faalangst is angst die optreedt in situaties waarin er bepaalde prestaties van uw kind worden verlangd. Het is de angst om niet

Nadere informatie

van delen tot het geheel. Hij kan bijvoorbeeld zijn kleding binnenstebuiten aantrekken, of zijn kopje naast de tafel zetten.

van delen tot het geheel. Hij kan bijvoorbeeld zijn kleding binnenstebuiten aantrekken, of zijn kopje naast de tafel zetten. Afasie Als iemand een beroerte krijgt gebeurt dat bijna altijd plotseling. De schok is groot. Men heeft zich niet kunnen voorbereiden en men weet niet wat hen overkomt. Het dagelijkse leven wordt verstoord.

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Zeer moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een zeer moeilijk lerend kind

Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Zeer moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een zeer moeilijk lerend kind Utrecht, Gooi & Vecht Ondersteuning bij leven met een beperking Zeer moeilijk lerend Uitleg over het leven van een zeer moeilijk lerend kind Inhoudsopgave Wat betekent het dat uw kind zeer moeilijk lerend

Nadere informatie

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL Bij werken, zowel betaald als vrijwillig, hoort leiding krijgen of leiding geven. De vraag wat effectief leiderschap is houdt dan ook veel mensen bezig. De meningen hierover

Nadere informatie

Samen werken aan minder psychisch verzuim

Samen werken aan minder psychisch verzuim Samen werken aan minder psychisch verzuim Tips voor de medewerker Werkgeversvereniging voor energie, kabel&telecom, afval&milieu Inleiding Als je niet goed in je vel zit Het overkomt ons bijna allemaal

Nadere informatie

Tussendoelen sociaal - emotionele ontwikkeling - Relatie met andere kinderen

Tussendoelen sociaal - emotionele ontwikkeling - Relatie met andere kinderen Tussendoelen sociaal - emotionele ontwikkeling - Relatie met andere kinderen 1. Kijkt veel naar andere kinderen. 1. Kan speelgoed met andere kinderen 1. Zoekt contact met andere kinderen 1. Kan een emotionele

Nadere informatie

Zelfbeeld. Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld.

Zelfbeeld. Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld. Zelfbeeld Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld. Een kind dat over het algemeen positief over zichzelf denkt, heeft meer zelfvertrouwen.

Nadere informatie

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. Voor verwijzers

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. Voor verwijzers MEE Ondersteuning bij leven met een beperking Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Voor verwijzers Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Veel mensen met een licht

Nadere informatie

Maartje Voorbeeld 10.03.2014

Maartje Voorbeeld 10.03.2014 Maartje Voorbeeld 10.03.2014 Maartje Voorbeeld / 10.03.2014 / Inzetbaarheidsscan 2 Ben jij duurzaam inzetbaar? Blijf van waarde in de wereld van werk Iedereen wil graag gezond, productief en met plezier

Nadere informatie

Het Functioneringsgesprek

Het Functioneringsgesprek Het Functioneringsgesprek Augustus 2010 Het Functioneringsgesprek Inleiding Een functioneringsgesprek heeft tot doel de kwaliteit van het werk te verhogen en daarnaast zorgt het voor een verhoging van

Nadere informatie

PESTPROTOCOL (versie april 2014)

PESTPROTOCOL (versie april 2014) PESTPROTOCOL (versie april 2014) Op de Lispeltuut willen wij de kinderen een veilige leeromgeving bieden. Kinderen moeten zich op een prettige en positieve manier kunnen ontwikkelen. Een gevoel van veiligheid

Nadere informatie

Begeleiding van kind en ouders op de SEH. Leerdoelen. ontwikkeling. 20% van de patienten die een SEH bezoeken is jonger dan 16 jaar.

Begeleiding van kind en ouders op de SEH. Leerdoelen. ontwikkeling. 20% van de patienten die een SEH bezoeken is jonger dan 16 jaar. Begeleiding van kind en ouders op de SEH Module 3 vervolgopleiding SEH-vpk Monique Vermaas Verpleegkundige SEH UMCN st Radboud Leerdoelen Aan het eind van de les heeft de cursist kennis en inzicht in de

Nadere informatie

Aan het werk met nieuwe collega s. Een handreiking

Aan het werk met nieuwe collega s. Een handreiking Aan het werk met nieuwe collega s Een handreiking SBCM is het A&O- fonds sociale werkvoorziening. Het wordt bestuurd door de landelijke vertegenwoordigers van werkgevers en Colofon SBCM is het A&O-fonds

Nadere informatie

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS WWW.PESTWEB.NL DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS Kinderen en jongeren willen je hulp, als je maar (niet)... Wat kinderen zeggen over pesten Kinderen gaan over het algemeen het liefst met hun probleem naar hun

Nadere informatie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Overzicht Groepsaanbod Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Waarom een groep of cursus? Waarom in een groep? Het kan zijn dat je het zelf prettiger vindt

Nadere informatie

Omgaan met emotioneel en agressief gedrag

Omgaan met emotioneel en agressief gedrag Omgaan met emotioneel en agressief gedrag RadarVertige training & opleiding Emotie mag, agressie niet! Dit boekje bevat informatie, tips en aandachtspunten uit de training Omgaan met emotioneel en/of agressief

Nadere informatie

SPECIALE AANDACHT GEVRAAGD. Informatie en advies voor de praktijkbegeleider

SPECIALE AANDACHT GEVRAAGD. Informatie en advies voor de praktijkbegeleider Informatie en advies voor de praktijkbegeleider SPECIALE AANDACHT GEVRAAGD VOOR EEN STAGIAIRE MET ANTISOCIALE GEDRAGSSTOORNIS OF ODD IN DE WERKSITUATIE Inzicht, herkennen, handelen Gemiddeld één op de

Nadere informatie

Burn-out: een geluk bij een ongeluk

Burn-out: een geluk bij een ongeluk Burn-out: een geluk bij een ongeluk Als ik Els (39) voor het eerst spreek, is zij al bijna een jaar thuis vanwege een burn-out. Ze werkt zeven jaar als communicatiemedewerker voor een sportbond wanneer

Nadere informatie

Acht leesadviezen voor thuis

Acht leesadviezen voor thuis Acht leesadviezen voor thuis Advies1 Advies 2 Advies 3 Advies 4 Advies 5 Advies 6 Advies 7 Advies 8 Overleg met uw kind over de tijdstippen waarop er het best kan worden ge. Als uw kind daarin inbreng

Nadere informatie

Het functioneringsgesprek

Het functioneringsgesprek Het functioneringsgesprek Gewoon betrokken Werknemer Het functioneringsgesprek Gewoon betrokken Inhoudsopgave Inleiding... 5 Wat is een functioneringsgesprek?... 7 Waarom is een functioneringsgesprek

Nadere informatie

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen.

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen. Bijlage 11 Voorbeeld informatie VHT: Bouwstenen voor geslaagd contact Informatie Video - hometraining Belangrijke begrippen initiatieven herkennen volgen ontvangstbevestiging beurt verdelen leidinggeven

Nadere informatie

Assertief op het werk

Assertief op het werk Carola van Dijk en Hans Elbers (red.) Assertief op het werk Ikke, ikke, ikke zonder dat de rest... INHOUD Voorwoord 7 Inleiding 9 1 Het verschil tussen subassertief, agressief en assertief gedrag 11 2

Nadere informatie

NASLEEP VAN EEN RUZIE OF EEN BETREURENSWAARDIG

NASLEEP VAN EEN RUZIE OF EEN BETREURENSWAARDIG NASLEEP VAN EEN RUZIE OF EEN BETREURENSWAARDIG INCIDENT Toelichting Deze brochure is een vertaling van de handleiding van Gottman (www.gottman.com) voor het verwerken van ruzies uit het verleden en betreurenswaardige

Nadere informatie

Actief luisteren (De ander helpen zo duidelijk mogelijk te zijn)

Actief luisteren (De ander helpen zo duidelijk mogelijk te zijn) Actief luisteren (De ander helpen zo duidelijk mogelijk te zijn) Laat de ander merken dat je echt luistert door je houding en ogen. Laat merken dat je aandacht op hem/haar gericht is. Stel zoveel mogelijk

Nadere informatie

Stop met vergelijken. Je bent uniek

Stop met vergelijken. Je bent uniek Stop met vergelijken. Je bent uniek Deze week schrijft Tineke Franssen, een van de wandelcoaches van Het Coach Bureau, het artikel. Vlak voor de zomer rondt zij het wandelcoachtraject af met Hanneke (43).

Nadere informatie

Overzicht van leerlingkenmerken van verschillende typen rekenaars

Overzicht van leerlingkenmerken van verschillende typen rekenaars Overzicht van leerlingkenmerken van verschillende typen rekenaars De tellende rekenaar Ja Nee Opmerkingen heeft veel problemen met het besef van hoeveelheden zoals veel, weinig, evenveel, meer en minder

Nadere informatie

Afgesproken verdeling van de boeken over de groepen

Afgesproken verdeling van de boeken over de groepen DE KANJERTRAINING. Op de Jozefschool wordt er in alle groepen kanjertraining gegeven. Alle leerkrachten zijn gecertificeerd. Doel van de Kanjertraining? Deze werkwijze biedt lln. kapstokken aan om beter

Nadere informatie

WERKBLAD LEIDERSCHAPSSTIJL

WERKBLAD LEIDERSCHAPSSTIJL WERKBLAD LEIDERSCHAPSSTIJL In dit document vind je 12 situaties waarop je verschillend kunt reageren. Omcirkel de aanpak die voor jou het meest voor de hand ligt. Situaties 1. De laatste tijd gaat het

Nadere informatie

Help! Verzuim voorkomen

Help! Verzuim voorkomen TIP: dit is een interactieve pdf. de inhoudsopgave en het menu onder aan de pagina s zijn clickable. Help! Verzuim voorkomen Een leidraad voor werkoverleg met medewerkers over verzuim Deze publicatie is

Nadere informatie

Samen in gesprek over plezier in het werk

Samen in gesprek over plezier in het werk Samen in gesprek over plezier in het werk Gesprekshandleiding Samen in gesprek over plezier in het werk Inleiding Werkdruk is een ervaring. Twee mensen in dezelfde situatie, in dezelfde organisatie kunnen

Nadere informatie

Video Interactie Begeleiding (VlB) bij de omgangsregeling van verstandelijk beperkte ouders en hun kind(eren) in pleegzorg.

Video Interactie Begeleiding (VlB) bij de omgangsregeling van verstandelijk beperkte ouders en hun kind(eren) in pleegzorg. Video Interactie Begeleiding (VlB) bij de omgangsregeling van verstandelijk beperkte ouders en hun kind(eren) in pleegzorg. Inleiding: Vanaf 2006 heeft de William Schrikker Pleegzorg geëxperimenteerd met

Nadere informatie

1. Beeldbeschrijving 2. 2. Observatieformulier Het drukke kind 3 Uitleg bij het observatieformulier 4. 3. De benaderingen 5

1. Beeldbeschrijving 2. 2. Observatieformulier Het drukke kind 3 Uitleg bij het observatieformulier 4. 3. De benaderingen 5 Het drukke kind Handleiding Het drukke kind Inhoudsopgave 1. Beeldbeschrijving 2 2. Observatieformulier Het drukke kind 3 Uitleg bij het observatieformulier 4 3. De benaderingen 5 4. Actieplan voor het

Nadere informatie

Feedback geven en ontvangen

Feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen 1 Inleiding In het begeleiden van studenten zul je regelmatig feedback moeten geven en ontvangen: feedback is onmisbaar in de samenwerking. Je moet zo nu en dan kunnen zeggen

Nadere informatie

De opvoedingsdriehoek. Ann Li Thuisbegeleider bij Feniks www.feniks-opvoeding.org

De opvoedingsdriehoek. Ann Li Thuisbegeleider bij Feniks www.feniks-opvoeding.org De opvoedingsdriehoek Ann Li Thuisbegeleider bij Feniks www.feniks-opvoeding.org Een woord vooraf Wat is normaal? Ieder kind is anders 1 op 4 sociale interacties bij kinderen onder 5j is agressief Ongeveer

Nadere informatie

Jaargang 1, Nummer 8, juni 2010. Weerbaarheid

Jaargang 1, Nummer 8, juni 2010. Weerbaarheid Jaargang 1, Nummer 8, juni 2010 Weerbaarheid Jaargang 1, nummer 8, juni 2010 Weerbaarheid Kinderen die opgroeien, spelen en leren in groepsverband. Bijvoorbeeld thuis, op school, in de buurt of op clubs

Nadere informatie

6 Coaching van de cliënt

6 Coaching van de cliënt 6.1 6 Coaching van de cliënt De begeleiding of coaching op de werkvloer is afhankelijk van de noden van de cliënt én van de noden van de collega s en werkgever. Samen starten op de stage/ tewerkstelling

Nadere informatie

Protocol tegen pesten

Protocol tegen pesten Protocol tegen pesten Pesten komt helaas op iedere school voor, ook bij ons. Het is een probleem dat wij onder ogen zien en op onze school serieus aan willen pakken. De piek van het pesten ligt tussen

Nadere informatie

Communicatie. ontvanger. zender. boodschap. kanaal. feedback

Communicatie. ontvanger. zender. boodschap. kanaal. feedback FEEDBACK GEVEN EN ONTVANGEN Communicatie coderen decoderen zender boodschap kanaal ontvanger feedback - interpretatiekader Communicatie LSD Techniek - Luisteren - Samenvatten - Doorvragen LSD Techniek

Nadere informatie

Anne Marie van Bilsen, www.praktijk-deregenboog.nl 1

Anne Marie van Bilsen, www.praktijk-deregenboog.nl 1 Anne Marie van Bilsen, www.praktijk-deregenboog.nl 1 Titel: Wat kun je zelf doen Auteur: Anne Marie van Bilsen Omslagontwerp: R.P. da Costa Druk: ebook Uitgever: Praktijk de Regenboog Juni 2012 eerste

Nadere informatie

WAT IS MOEILIJK GEDRAG?

WAT IS MOEILIJK GEDRAG? OMGAAN MET MOEILIJK GEDRAG WAT IS MOEILIJK GEDRAG? Brainstorm An Coetsiers Kinderpsycholoog/gedragtherapeut www.depraatdoos.be IS HET GEDRAG MOEILIJK GEDRAG? Voorbeeld gedragsdagboek Individueel bepaald

Nadere informatie

Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de belangrijkste tips en trucs.

Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de belangrijkste tips en trucs. R.K. Basisschool Anselderlaan 10 6471 GL Eygelshoven Tel: 045-5351434 De fijne kneepjes van het voorlezen Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de

Nadere informatie

Het hoe en waarom van Personeelsgesprekken

Het hoe en waarom van Personeelsgesprekken Het hoe en waarom van Personeelsgesprekken Personeelsgesprekken Het personeelsgesprek (ook wel functioneringsgesprek) is een belangrijk instrument dat ingezet kan worden voor een heldere arbeidsverhouding

Nadere informatie

7.5 HANDELINGSINSTRUCTIES AGRESSIE AAN DE TELEFOON

7.5 HANDELINGSINSTRUCTIES AGRESSIE AAN DE TELEFOON 7.5 HANDELINGSINSTRUCTIES AGRESSIE AAN DE TELEFOON Onderdeel van de Arbocatalogus Agressie en Geweld 2.0, sector Gemeenten Doelgroep Inhoud Coördinator agressie en geweld, leidinggevenden en medewerkers

Nadere informatie

Pestprotocol OBS Mathenesse Januari 2010

Pestprotocol OBS Mathenesse Januari 2010 Pestprotocol OBS Mathenesse Januari 2010 Doelstelling Alle leerlingen moeten zich in hun basisschoolperiode vrij en veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels en afspraken

Nadere informatie

Pestprotocol. Inleiding

Pestprotocol. Inleiding Pestprotocol Inleiding Definitie van pesten Pesten is het systematisch uitoefenen van psychische- en/of fysieke mishandeling door een kind of een groep kinderen van 1 kind dat niet in staat is zichzelf

Nadere informatie

Selectie-instrument HARRIE

Selectie-instrument HARRIE Selectie-instrument HARRIE 1 Inleiding Voor u ligt het selectie-instrument HARRIE ; een vragenlijst die u als collega van een medewerker met autisme kan invullen om voor uzelf inzichtelijk te maken of

Nadere informatie

Vragenkaartjes voor kinderen van 4 t/m 6 jaar

Vragenkaartjes voor kinderen van 4 t/m 6 jaar 4 t/m 6 jaar 4 t/m 6 jaar 4 t/m 6 jaar Hoe vraag je aan iemand om met je te spelen? Wat speel je graag op het schoolplein? Jij kan al goed helpen hè. Wie help jij graag? Wat doe je dan? van 4 t/m 6 jaar

Nadere informatie

Het belang van evaluatieve feedback is het beste te illustreren met behulp van het zogenaamde Johari Window: bekend aan mijzelf.

Het belang van evaluatieve feedback is het beste te illustreren met behulp van het zogenaamde Johari Window: bekend aan mijzelf. EVALUATIEVE FEEDBACK 8 Zoals al eerder gesteld kan de term feedback twee betekenissen hebben. Naast een directe reactie op wat iemand communiceert, wordt er ook wel een evaluatie van iemands gedrag en

Nadere informatie

Handvatten Interventie GEZAMENLIJK HUISBEZOEK bij complexe palliatieve thuiszorg

Handvatten Interventie GEZAMENLIJK HUISBEZOEK bij complexe palliatieve thuiszorg INHOUDSOPGAVE 1. Het initiatief tot een gezamenlijk huisbezoek: wie en wanneer? Pagina 1 2. Voorbereiding van het gezamenlijk huisbezoek Pagina 1 3. Uitvoering van het gezamenlijk huisbezoek / het gesprek

Nadere informatie

SPORT VOOR IEDEREEN. Voor een vereniging waar iedereen met plezier sport

SPORT VOOR IEDEREEN. Voor een vereniging waar iedereen met plezier sport SPORT VOOR IEDEREEN Voor een vereniging waar iedereen met plezier sport In onze vereniging moet iedereen zich thuis voelen MAAR VOELT IEDEREEN ZICH WEL ECHT THUIS? Wordt er gescholden, bijvoorbeeld met

Nadere informatie

LEEFREGELS EN IK-BEN OPVATTINGEN HERKENNEN

LEEFREGELS EN IK-BEN OPVATTINGEN HERKENNEN In deze huiswerkopdracht wordt uitgelegd wat leefregels en ik-ben-opvattingen zijn en het belang ervan bij het doorbreken van gewoontepatronen. Een voorbeeld van Marjolijn illustreert hoe leefregels en

Nadere informatie

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden.

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden. Hoe vertel je het de kinderen? Op een gegeven moment moet je de kinderen vertellen dat jullie gaan scheiden. Belangrijk is hoe en wat je hen vertelt. Houd rekening daarbij rekening met de leeftijd van

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

TAAL IS LEUK. Adviezen om de taalontwikkeling te stimuleren

TAAL IS LEUK. Adviezen om de taalontwikkeling te stimuleren TAAL IS LEUK Adviezen om de taalontwikkeling te stimuleren 1 Inhoudsopgave Pagina Besteed extra aandacht aan de taal van uw kind 4 Adviezen die u kunt toepassen tijdens een gesprekje met uw kind 5 Maak

Nadere informatie

toont enthousiasme (lacht, kirt, trappelt met de beentjes)

toont enthousiasme (lacht, kirt, trappelt met de beentjes) 1 Omgaan met en uiten van eigen gevoelens en ervaringen toont enthousiasme (lacht, kirt, trappelt met de beentjes) laat non-verbaal zien dat hij/zij iets niet wil (bijv. slaat fles weg, draait hoofd als

Nadere informatie

3 Hoogbegaafdheid op school

3 Hoogbegaafdheid op school 3 Hoogbegaafdheid op school Ik laat op school zien wat ik kan ja soms nee Ik vind de lessen op school interessant meestal soms nooit Veel hoogbegaafde kinderen laten niet altijd zien wat ze kunnen. Dit

Nadere informatie

Meten van mediawijsheid. Bijlage 6. Interview. terug naar meten van mediawijsheid

Meten van mediawijsheid. Bijlage 6. Interview. terug naar meten van mediawijsheid Meten van mediawijsheid Bijlage 6 Interview terug naar meten van mediawijsheid Bijlage 6: Het interview Individueel interview Uitleg interview Ik zal je uitleggen wat de bedoeling is vandaag. Ik ben heel

Nadere informatie

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Lichamelijk: pijn, fysieke beperkingen, afweging behandeling vs bijwerkingen Angst en onzekerheid: verloop ziekte,

Nadere informatie

acute verwardheid adviezen na een ZorgSaam

acute verwardheid adviezen na een ZorgSaam acute verwardheid adviezen na een hernia-operatie (delier) ZorgSaam 1 2 ACUTE VERWARDHEID Dit informatieboekje is bedoeld voor familie en betrokkenen van de patiënt met acuut optredende verwardheid. Inleiding

Nadere informatie

Compaen pakt aan.

<prikkelaar toevoegen> Compaen pakt aan. Compaen pakt aan. Ik weet hoe ik jou kan bereiken Versterk je leerkracht: Hoe bereik ik de kinderen in mijn klas? 19 maart 2014 Jelte van der Kooi trainer/ adviseur schoolbegeleider

Nadere informatie

FAALANGST DE BAAS! TRAINING 1. faalangst. de baas! training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

FAALANGST DE BAAS! TRAINING 1. faalangst. de baas! training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl FAALANGST DE BAAS! TRAINING 1 faalangst de baas! training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER FAALANGST DE BAAS! TRAINING 3 faalangst de Baas! training

Nadere informatie

SPOED competenties en gedragsindicatoren

SPOED competenties en gedragsindicatoren SPOED competenties en gedragsindicatoren Leidraad voor coaches Situering: Fase 2 Analyse Gebruik: - Doel: door de vragenlijst in te vullen krijgt de coachee een zicht op zijn/haar competenties - Doelgroep:

Nadere informatie

Partner ondersteuning 1

Partner ondersteuning 1 Partnerondersteuning 1 Je partner heeft borstkanker, wat nu? Informatie voor je partner Kanker heb je niet alleen. Ook jij als partner wordt mee betrokken in de strijd. Het bericht is voor jou net zo n

Nadere informatie

Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners

Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners Afdeling revalidatie mca.nl Inhoudsopgave Wat is chronische pijn en vermoeidheid? 3 Chronische pijn en vermoeidheid bij tieners 4 Rustig aan of toch

Nadere informatie

Mats Werkt! WWW.MATSWERKT.NL DÉ CURSUS VOOR HET BEGELEIDEN VAN MENSEN MET EEN ARBEIDSBEPERKING OP DE WERKVLOER.

Mats Werkt! WWW.MATSWERKT.NL DÉ CURSUS VOOR HET BEGELEIDEN VAN MENSEN MET EEN ARBEIDSBEPERKING OP DE WERKVLOER. Mats Werkt! DÉ CURSUS VOOR HET BEGELEIDEN VAN MENSEN MET EEN ARBEIDSBEPERKING OP DE WERKVLOER. WWW.MATSWERKT.NL Mats werkt: Dé cursus voor het begeleiden van mensen met een arbeidsbeperking op de werkvloer.

Nadere informatie