BIJSLUITER LEVEN MET HIV-MEDICATIE

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "BIJSLUITER LEVEN MET HIV-MEDICATIE"

Transcriptie

1 BIJSLUITER LEVEN MET HIV-MEDICATIE

2 LOTGENOTEN Roland (59) Toch ongelofelijk hé, wat die pillen doen pag.4 An (38) Met de therapietrouw gaat het denk ik wel lukken pag.7 Pieter (28) Door de medicatie voel ik me weer veilig pag.12 Margaret (38) With hiv you can live! pag.15 Geert (35) Wees blij dat je een normaal leven kan leiden met hiv pag.20 Maarten (37) Als je geen medicatie neemt, lijkt het of je niks hebt pag.23 Inge (40) Ik ben echt blij dat er medicatie is pag.28 Geert (37) Houd je sterk en wees positief pag.31 HULPVERLENERS Bea Van Der Gucht arts Je moet als arts ook richting geven pag.10 Liesbet Mertens therapiecounselor We bereiden iedereen zo goed mogelijk voor pag.18 Filip Schyvens psycholoog Een psycholoog wil vooral veiligheid en vertrouwen geven pag.26 Bart Van Ghyseghem apotheker Het beroepsgeheim is absoluut voor mij pag.34 INFOPAGINA S Erover praten pag.36 Therapietrouw pag.37 Op reis pag.38 2

3 Inleiding Dankzij de hiv-remmers is een kwaliteitsvol leven met hiv goed mogelijk. Maar dagelijks je medicatie correct innemen is niet voor iedereen even vanzelfsprekend. De medicatie en therapietrouw roepen ook allerlei vragen op. Daarom is er Bijsluiter, een boekje voor iedereen die leeft met hiv en benieuwd is naar ervaringen van anderen met hiv-medicatie. In Bijsluiter laten we acht mensen met hiv aan het woord die open en eerlijk getuigen over hún leven met hiv-medicatie. Zij vertellen hoe ze de inname praktisch regelen, hoe ze zich voor en na de start voelden, over de relatie met hun arts, over de steun van hun omgeving enzovoort. Geen basisinformatie dus, maar persoonlijke en herkenbare verhalen. Verhalen waaruit je steun en ideeën kan putten. Verhalen die aantonen dat je niet de enige bent die met hiv-medicatie leeft. Je bent dus niet de enige en je staat er ook niet alleen voor. Er is je eigen omgeving waarop je terug kan vallen, maar er zijn ook de hulpverleners. We spraken voor Bijsluiter met een arts, therapiecounselor, apotheker en een psycholoog en zij benadrukken allemaal dat leven met hiv-medicatie een kwestie van teamwork is. Ze vertellen ook welke rol zij daarin kunnen spelen. Hoe ze mensen helpen hun medicatie correct in te nemen en steun bieden op moeilijke momenten. Heb je na het lezen nog vragen? Aarzel dan niet en stel ze. Aan je arts, je hulpverleners, een lotgenoot of Sensoa Positief. Sensoa Positief is bereikbaar via en van maandag tot donderdag tussen 13u en 16u ook op

4 ROLAND59 HOBBY JOGGEN TONEELSPELEN DIAGNOSE 2008 START MEDICATIE

5 Toch ongelofelijk hé, wat die pillen doen 5 Ik ben een jogger. Drie keer per week ga ik om zes uur s morgens lopen. Mijn doel is om volgend jaar aan de 10 Miles deel te nemen. Ik wou vorig jaar al meelopen, maar ik heb hartproblemen en twee dagen voor de start zei mijn dokter dat ik niet mocht. Dat was spijtig, ja. Wat ik ook graag nog zou doen, is een wereldreis maken. Liefst met mijn gezin. Vooral Afrika spreekt me aan. Dat is toch een continent dat tot de verbeelding spreekt. Een wereldreis hoeft eigenlijk niet eens. Afrika zien zou al voldoende zijn voor me. Ik ben pas op mijn vijftigste uit de kast gekomen. Ik was oprecht blij dat ik mijn oriëntatie ontdekt en aanvaard had, maar ik was getrouwd en had drie kinderen. Kort na mijn coming-out moest ik mijn gezin nog eens zeggen dat ik seropositief was ook. Dat was moeilijk, maar ze hebben het aanvaard. Ik woon nog altijd thuis met mijn vrouw en twee van de kinderen en het gebeurt weleens dat mijn zoon of dochter s avonds roept: Pa, het is zes uur. Vergeet je pilletje niet. Ze weten dat ik mijn medicatie stipt moet nemen. Toen ik vertelde dat ik hiv had, hadden mijn vrouw en kinderen veel vragen. Vragen die ik zelf ook niet allemaal kon beantwoorden. Ik heb dan voor ons een gesprek geregeld met de sociaal helpster van het ARC. Dat was echt een enorm goed gesprek. Die vrouw was heel professioneel: ze luisterde en kwam met objectieve informatie. Uiteindelijk was het een prachtige ervaring. Een opluchting ook. Ik kan het iedereen aanraden, zo n gesprek. Het schept vertrouwen als een professional aan het woord is en je kan er thuis nog eens rustig over napraten ook. Die pillen veranderen niet wie of wat ik ben, hé } Ik ben nog niet zo lang geleden met medicatie begonnen. Dat was eigenlijk nog niet nodig, want ik had nog meer dan vijfhonderd CD4- cellen. Maar ik kwam in aanmerking om mee te doen aan een internationaal startprogramma en de artsen van het ARC hadden me aangeraden om voor mijn openhartoperatie met medicatie te starten. Ik heb dan veertien dagen de tijd genomen om erover na te denken en heb erover gepraat met mijn vrouw, mijn kinderen en mijn huisarts. Uiteindelijk heb ik de knoop doorgehakt en ben ik ermee begonnen. Ik heb er geen hinder van, nee. Integendeel. Na een week was mijn virale lading al ge-

6 Als je hiv hebt, moet je voor jezelf zorgen, vind ik } daald. Na vier maanden ben ik dan nog eens op controle geweest en toen was mijn virale lading al ondetecteerbaar, terwijl mijn CD4- waarden flink gestegen waren. Toch ongelofelijk hé, wat die pillen doen. Door die medicatie gaat het genezingsproces van mijn openhartoperatie ook sneller. Ik heb er eigenlijk alleen maar voordeel van gehad. Die pillen hebben alleszins geen effect op mijn levensstijl. Zij veranderen niet wie of wat ik ben, hé. Ik heb de indruk dat het alleen maar beter kan gaan als je met medicatie start. Ik neem mijn pillen elke dag om zes en om tien uur s avonds. Bij de eerste pil eet ik wat, een appel of banaan bijvoorbeeld. Om tien uur neem ik dan mijn tweede pil. s Morgens neem ik ook nog eens twee pillen voor mijn hart en s avonds nog een voor mijn cholesterol. Vijf pillen per dag dus. Op het werk is dat geen probleem, nee. Je kan gaan plassen en je pilletje nemen, maar dat vind ik zo zwak. Als ik om zes uur nog in een vergadering zit, dan zeg ik gewoon dat ik mijn medicatie moet nemen. Mijn collega s weten waarom en stellen daar verder geen vragen over. Ik neem mijn medicatie altijd stipt in. Daar is zelfdiscipline voor nodig, maar het heeft ook voordelen, hé. Als je hiv hebt, moet je voor jezelf zorgen, vind ik. Daarom ga ik sporten. Zelfzorg is belangrijk, maar een goede huisarts is dat ook. Iemand die je persoonlijk kent en tegen wie je kan zeggen hoe het gaat. Iemand die je goed kan informeren ook, zonder er doekjes om te winden. Zoals mijn huisarts toen die uitlegde dat hiv tegenwoordig een chronische ziekte is. Er moet ook al eens gelachen kunnen worden, vind ik. Het moet er niet altijd zo serieus aan toe gaan. Zoals met mijn huisarts. Die vroeg me bij het begin van het jaar wat hij me kon wensen. Een positief jaar, zei ik. Hij schrok en daarna schoot hij in de lach. Ah ja, ik ben positief, maar ik wil ook een positief jaar, hé. Zoals iedereen wil ik gelukkig zijn. Natuurlijk had ik liever géén hiv gehad. Maar goed, het is nu zo Ik wil er het beste van maken. 6

7 AN38 HOBBY BADMINTON SALSADANSEN DIAGNOSE 2007 START MEDICATIE

8 Met de therapietrouw gaat het denk ik wel lukken Ik heb een goede job, maar zou graag minder werken, zodat er meer tijd vrijkomt. Tijd om met mijn man en drie kinderen door te brengen, maar ook om te reizen en nieuwe dingen te leren. Ik zou bijvoorbeeld heel graag leren naaien. Misschien moet ik me maar herscholen en in het onderwijs gaan, of een tijdje in Afrika gaan leven (lacht). Mijn man is van daar. We zijn er al geweest toen de kinderen nog klein waren en willen zeker ooit teruggaan, maar nu nog niet. De regio waar mijn man vandaan komt, is momenteel niet zo veilig. De eerste maanden na de diagnose, draaide alles om hiv. Hiv overheerste mijn leven. Ik heb ook heel veel geweend toen. Behalve als de kinderen in de buurt waren. Dan stak ik mijn tranen weg. Maar na verloop van tijd is hiv deel gaan uitmaken van mijn leven. Dan doe je gewoon verder. Toch is mijn leven veranderd sinds ik hiv heb. Vooral de manier waarop ik met dingen omga is anders en ik ben ook gezonder gaan leven. Ik ga nu elke woensdag badmintonnen met een vriendin en op zondag ga ik dansen met mijn man. Om de drie maanden gaan we samen naar de sauna. Ik ben nog niet zolang geleden gestart met medicatie en had het daar niet zo moeilijk mee eigenlijk. Dat ik pillen moest gaan slikken, dat was voor mij iets dat moest gebeuren. Maar wat me voor de start wél bezighield, was of ik die pillen zou kunnen doorslikken, of ik het juiste tijdstip gekozen had Ik was ook erg bezig met de praktische organisatie. Als ik elke dag om zeven uur naar mijn werk vertrek en om half acht mijn pillen moet nemen, hoe ga ik dat dan aanpakken? vroeg ik me af. Ik ben toen toch nog eens op gaan kijken. Op zoek naar verhalen van lotgenoten die ook met medicatie begonnen waren. Het helpt toch te lezen dat er anderen zijn die hetzelfde meemaken, dat je lotgenoten hebt. Pillen slikken, dat was voor mij iets dat moest gebeuren } Maar intussen ben ik gestart en het valt goed mee. In het begin kreeg ik na een uur of twee last van misselijkheid, maar sinds ik er meer bij eet gaat het beter. Nu neem ik elke morgen een pil, dan een slok koffie en dan een boterham of wat muesli. En dat maal vier, want ik neem elke dag vier pillen. Ik voel wel nog geen verschil. Ik had verwacht dat ik me snel beter zou voelen, maar dat is voorlopig nog niet het geval. Maar 8

9 Hiv gaat na verloop van tijd deel uitmaken van je leven } ja, ik ben nog maar pas begonnen natuurlijk. Nog even wachten waarschijnlijk. Ik ben alleszins nog niet van plan om over te schakelen op andere medicatie. Zolang mijn lichaam er goed op reageert, blijf ik bij deze combinatie. Met de therapietrouw gaat het wel lukken, denk ik. Ik neem al mijn pillen op hetzelfde tijdstip en maak wekelijks voor elke dag een pillendoosje klaar. Ik heb nog maar één keer gepanikeerd eigenlijk. Toen het uur veranderde. Ik dacht even dat ik mijn pillen voortaan om zes uur s morgens moest gaan nemen. Maar dat hoefde gelukkig niet. Het lukt me ook om mijn pillen in het bijzijn van de kinderen te nemen. Daar had ik vooraf wel wat schrik voor. Nu, ik doe het ook niet open en bloot, hé. Ik doe het in hun bijzijn, maar zo discreet mogelijk en voorlopig hebben ze nog niets gevraagd. Ze letten er niet op, denk ik. En als ze ernaar zouden vragen, dan ga ik gewoon zeggen dat ik ziek word als ik ze niet neem. Mijn kinderen zijn nog niet op de hoogte, nee. Ik ga het ze pas later vertellen, als ze wat ouder zijn. Voorlopig is mijn man de enige die het weet en ik krijg veel steun van hem. Zoals na de eerste week medicatie. Ik was misselijk en moe en heb toen heel veel aan hem gehad. Hij luisterde en ik heb toen gemerkt hoe belangrijk dat wel is. Het moet erg zijn als je er met niemand over kan praten, denk ik. Tegen mijn vrienden en familie heb ik het nog niet verteld. Het moment is nog niet rijp, ik ben er nog niet klaar voor. Het is misschien een beetje ouderwets van me, maar ik ben bang voor negatieve reacties. Op mijn werk weten ze het ook nog niet. Ik heb ervoor gekozen alleen de arbeidsgeneesheer in te lichten. Naast mijn man en de arbeidsgeneesheer zijn alleen de mensen die me medisch begeleiden op de hoogte. Ik word in Gent begeleid en heb een zeer goed contact met mijn arts. Ik ben daar bij mijn diagnose ook heel goed opgevangen door de sociaal verpleegkundige, maar die is intussen weg. Dat is wel jammer, maar ik heb de nieuwe sociaal verpleegkundige nu voor de derde keer gezien en dat contact verloopt al redelijk vlot. Voor mijn medicatie moet ik ook in het ziekenhuis zijn. Ik neem medicatie die ze aan het testen zijn. De namen van mijn pillen ken ik niet, nee. Maar ik weet wel wat ze doen. 9

10 Je moet als arts ook richting geven Bea Van Der Gucht werkt al 15 jaar als hiv-arts voor het universitair ziekenhuis in Gent. Ik herinner me nog goed de euforie toen de eerste volwaardige therapie met proteaseremmers werd voorgesteld. Plots beseften we: we kunnen het virus controleren, mensen hoeven niet meer te sterven aan aids! Sindsdien staat hiv-medicatie voor mij gelijk aan leven. Zonder medicatie sterf je; met medicatie kunnen we het virus onderdrukken en het afweersysteem weer sterker maken. Dit evolueert natuurlijk, maar wanneer raad je anno 2011 aan om met medicatie te starten? Als het aantal CD4-cellen tussen de 350 en 500 ligt, wordt het stilaan tijd om met medicatie te starten. Maar dat is een algemene richtlijn. Er zijn nog andere redenen om op starten ook. Een hoge virale lading bijvoorbeeld of als iemand symptomen krijgt van hiv-progressie. Eigenlijk is dat iets dat vooral individueel bekeken moet worden. Als arts moet je daarin de rol van gids spelen. Het werkt niet om te zeggen: Oei, je CD4-waarden liggen te laag. Je moet nú met medicatie starten. Dat is een proces dat je samen met de patiënt doorloopt. Ik gun de patiënt altijd even tijd, omdat het belangrijk is dat men er klaar voor is. Maar ook geen maanden hé, want dat werkt evenmin. Typeert dat je omgang met patiënten? Eigenlijk wel. Ik bouw altijd een soort van partnerschap op met mijn patiënten. Ik heb de wetenschappelijke kennis, maar de patiënt kent zichzelf het best, weet het best hoe hij of zij in elkaar zit. Je vult elkaar dus aan. Maar daarnaast moet je als arts ook richting geven. Je moet je als gids opstellen en ze de weg tonen. Zelf heb ik nogal de neiging om te sturen, maar de meesten verwachten dat ook. Als arts ben je uiteindelijk degene met ervaring. Ik streef ook altijd een vertrouwensrelatie na met de patiënt. Je moet tenslotte samen moeilijke problemen oplossen. Daarom zal ik nooit alleen over het we- 10

11 tenschappelijke praten. Dat is maar een deel. Het andere deel is de mens die tegenover je zit. Iemand met vragen, iemand die onzeker is en niet weet wat de toekomst gaat brengen. Die mens moet ook aandacht krijgen. Daar tijd voor maken, heeft een enorme meerwaarde. Zeker als het over hiv gaat. Wat ik ook doe met mijn patiënten, is ze zoveel mogelijk responsabiliseren. Hoe moeilijk ze het ook hebben, ze moeten voor zichzelf zorgen en voor zichzelf opkomen. Dat is heel belangrijk en dat is wat me het meeste raakt ook: patiënten die, ondanks hun miserie en verdriet, hun leven weer in handen nemen. Er is altijd wel ergens een vlammetje, maar dat moet je zelf aansteken. Daar geloof ik in. 11 Hoe reageer je als een patiënt een pilletje vergeten innemen is? Dat gebeurt gelukkig niet zo veel. Maar ik verwacht wel dat ze me dat vertellen, vooral als het herhaaldelijk gebeurt. We bespreken dat dan en zoeken, als het nodig is, samen naar oplossingen. Trouwens, ik raad aan om altíjd naar je arts, je sociaal verpleegkundige of een lotgenoot te stappen als je met vragen of problemen zit. Beter dat dan blindelings vertrouwen op informatie die je op het internet vindt en daar foute conclusies uit te trekken.

12 PIETER28 HOBBY MUZIEK.KOKEN SPORT.REIZEN DIAGNOSE 2006 START MEDICATIE

13 Door de medicatie voel ik me weer veilig 13 Ik ben een muziekliefhebber. Ik ga graag naar optredens en festivals, maar heb evengoed een abonnement op de opera. Koken doe ik ook graag. Voor mezelf en voor vrienden, en liefst zo gezond mogelijk. Dat is wel veranderd sinds mijn diagnose. Ik ben nu meer dan vroeger bezig met gezond en eerlijk voedsel. Ik heb ook lang gelopen, ik zwem elke week en ga graag op reis. Het is mijn droom om met een goede vriend van Moskou naar Vladivostok te reizen via de Transsiberische spoorweg. Ik ben orthopedagoog van opleiding maar ben momenteel aan de slag als preventiewerker. Mijn moeder is rustiger geworden sinds ik medicatie neem } Ik ben een jaar geleden gestart met medicatie. Ik ben begonnen met vijf pillen: drie s morgens en twee s avonds. Daarna ben ik overgeschakeld op twee pillen s morgens en één pil s avonds en nu neem ik drie pillen s morgens en s avonds niks. In het begin was dat wel zwaar. Twee keer per dag medicatie nemen, dat was best wennen. Aan de andere kant gaf het mij ook een gevoel van veiligheid. Mijn virale lading swingde de pan uit toen ik begon. Door de medicatie voelde ik me weer veilig. De eerste weken verliepen oké. Daarna heb ik last gehad van buikloop en depressieve buien, maar al bij al was het minder zwaar dan ik had verwacht. Maar ja, ik was ook voorbereid natuurlijk, na tweeënhalf jaar positief te zijn. Ik had de diagnose al verwerkt en aanvaard. Dat is wel nodig denk ik, voor je met medicatie kan starten. Ik ben nog maar een jaar bezig natuurlijk, maar de therapietrouw loopt goed. Ik heb een reminder ingeschakeld in mijn gsm en computer en het ARC stuurt me dagelijks een herinnering via sms. Ik heb ook altijd medicatie voor drie dagen in mijn tas zitten. Als ik dan uitga of wegga en toevallig ergens blijf slapen, dan heb ik toch altijd pillen bij me. Op een jaar tijd heb ik mijn pillen nog maar twee keer vergeten nemen. Dat valt dus mee. Het gebeurt weleens dat ik ze te laat inneem, maar over het algemeen heb ik er weinig problemen mee. Het steekt me ook niet tegen of zo, behalve dat ik wekelijks die pillendoos moet bijvullen en na een nachtje stappen om negen uur uit mijn bed moet voor mijn medicatie. Maar die medicatie heeft ook voordelen, hoor. Het heeft meer structuur gegeven aan mijn leven. Nu moet ik zorgen dat ik elke dag op tijd wakker ben (lacht).

14 De medicatie heeft meer structuur gegeven aan mijn leven } Met mijn dokter heb ik een heel goed contact. Ik heb hem vandaag nog gebeld om een paar dingen te vragen. Het was ook hij die voorstelde met medicatie te starten. We hebben dat dan samen besproken en ik heb onmiddellijk ja gezegd. Ik was eigenlijk blij dat hij ermee afkwam. Mijn virale lading was hoog en ik was voortdurend supermoe. Mijn lichaam moest continu vechten om het virus te bestrijden. Ik heb ook een toffe apotheker bij me in de buurt. Die eerste keer in de apotheek was spannend, maar uiteindelijk gaat het maar om medicatie, hé. Zo n apotheker doet gewoon zijn job. Maar toch. Er zijn nog twee apothekers in mijn buurt en daar heb ik toch geen goed gevoel bij als ik er kom. Terwijl ik met mijn vaste apotheker wel goed kan praten. En niet alleen over mijn medicatie. Mijn moeder is blij dat ik medicatie neem. Zij is er veel rustiger door geworden. Ze weet dat ik blijf leven, maar ze blijft wel bezorgd. Wanneer ik blijf slapen of op bezoek ben, vraagt ze altijd of ik mijn pillen bij heb. Mijn moeder is wel de enige van de familie die op de hoogte is. Mijn vader, mijn zus en mijn broers weten niet dat ik hiv heb. In mijn vriendenkring weten de meesten ervan, maar af en toe schrikken ze nog. Dan is het van: Ah ja, je bent seropositief. Ze zijn ook wel bezorgd. Bijvoorbeeld in verband met mijn medicatie. Dan vragen ze of het lukt. Over het algemeen kan ik er goed over praten met hen. Met mijn moeder is dat al moeilijker. Ze heeft het er nog moeilijk mee. Zelf heb ik ermee leren leven. Toen ik mijn diagnose kreeg, was dat wel een shock en ja, ik ben depressief geweest. Maar nu ga ik er positief mee om. Het is jammer dat ik hiv heb, maar ik heb het aanvaard. Door de medicatie word ik dagelijks herinnerd aan mijn hiv, maar die medicatie geeft ook structuur aan mijn leven en bezorgt me een gevoel van veiligheid. Niet alleen voor mezelf, ook naar anderen toe, want door die medicatie ben ik niet zo besmettelijk meer. Het zal altijd moeilijk blijven, maar die veiligheid ervaar ik toch als iets positiefs. Het is een positieve veiligheid. 14

15 MARGARET38 HOBBY ZWEMMEN WANDELEN DIAGNOSE 2003 START MEDICATIE

16 With hiv you can live! Ik ben geboren in Kenia maar woon nu al acht jaar in België. Die eerste jaren waren moeilijk. Ik was depressief en alleen. Maar nu heb ik een goede job en veel vrienden en vriendinnen. Daar zitten veel lotgenoten tussen die ik via het hiv-café heb leren kennen. Sinds drie maanden is mijn zoon ook hier. Dat is heel belangrijk voor me. Vroeger was ik alleen als ik na mijn werk thuiskwam. Nu is er iemand met wie ik kan babbelen en met wie ik kan gaan zwemmen en wandelen. Het is sowieso belangrijk dat moeder en zoon samen zijn, niet gescheiden. Ik zou graag oud worden en ben blij dat dit gaat met hiv } Ik neem nu al zes jaar medicatie. Ik ben er een jaar na mijn diagnose mee gestart en drie jaar geleden ben ik overgeschakeld op een andere combinatie. Ik neem nu één pil s morgens en s avonds nog eens twee. Ik vergeet ze nooit, daarvoor zijn ze te belangrijk. Ik vergelijk het met eten. Dat vergeet je ook niet. Ik heb ook geen bijwerkingen. Toen ik er zes jaar geleden mee begon wel. Toen had ik last van diarree. Ik ben echt blij dat ik in België woon. De medicatie is gratis hier. Als ik nog in Kenia zou wonen, dan zou ik niet meer geleefd hebben. Dat weet ik wel zeker. Als je in Afrika geen geld hebt, dan heb je ook geen pillen. Ik heb mijn levenswijze niet drastisch omgegooid, nee. Ik zwem en wandel veel en bid elke dag, maar verder doe ik niet veel anders. Er zijn ook niet zoveel mensen die weten dat ik hiv heb. Mijn familie in Kenia weet het niet, mijn zoon ook niet. De eerste jaren durfde ik het aan niemand vertellen, maar dat is wel veranderd. Aan mensen die ik vertrouw vertel ik het voortaan. Eigenlijk zijn alleen mijn vrienden op de hoogte. Bij het OCMW zeiden ze dat ik het ook aan mijn baas moest vertellen, maar dat wil ik niet. Ik heb meteen no gezegd. Ik ga wel altijd naar het hiv-café. Dat probeer ik niet te missen. Kunnen lachen, huilen en 16

17 Lotgenoten geven me het gevoel dat ik niet alleen ben } praten met mijn vrienden is heel belangrijk voor me. That makes my day in the month! Ik bel hen ook op als ik me slecht of neerslachtig voel. Ze geven me het gevoel dat ik niet alleen ben en dat doet deugd. Aan mijn dokter heb ik ook veel. Hij moedigt me aan en volgt me goed op. Wanneer ik bijvoorbeeld symptomen voel van verkoudheid, dan volgt hij me van a tot z op. En mijn apotheker is ook heel vriendelijk. Meestal vergeet ik mijn papieren van de mutualiteit en daar maakt hij nooit geen problemen van. Hij vraagt me dan ze later nog eens binnen te steken. Die apotheek is hier vlakbij, dat is handig. Ik vind het wel belangrijk om ermee naar buiten te komen. Zeker voor het Afrikaanse volk. Maar daar moet je sterk voor zijn. Als ik het aan mijn familie in Kenia zou vertellen, dan zouden ze in shock zijn. Ze hebben daar een andere mentaliteit, een andere manier van leven. Ik probeer hen om de twee jaar te bezoeken, maar dat hangt ook van de centjes af natuurlijk. Het is wel een droom van me om ooit terug te keren naar Afrika. Ik zou er graag kinderen met hiv gaan helpen. Er sterven daar elke dag kinderen omdat ze geen geld hebben of niet aan medicatie geraken. Niet alleen aan hiv, maar ook aan andere ziektes. Of dat gaat lukken weet ik niet. Intussen probeer ik hier in België een zo normaal mogelijk leven te leiden met mijn zoon en mijn vrienden. Ik zou ook graag oud worden en ben blij dat dit gaat met hiv. Wat dat betreft staan we wel aan de goede kant, vind ik. Als je dat vergelijkt met kanker toch. Van kanker ga je dood maar with hiv you can live! Aan lotgenoten zou ik aanraden zoveel mogelijk contact te zoeken met andere mensen met hiv. Mij hebben die contacten aangemoedigd om mijn leven terug in handen te nemen, er een positieve wending aan te geven. Die contacten met lotgenoten hebben mijn leven echt veranderd en ik ben daar heel dankbaar voor. 17

18 We bereiden iedereen zo goed mogelijk voor Liesbet Mertens is één van de therapiecounselors in het aidsreferentiecentrum (ARC) van het Instituut voor Tropische Geneeskunde in Antwerpen. Er komt veel bij kijken, maar onze hoofdtaak is ervoor te zorgen dat de patiënt zijn medicatie correct inneemt: de juiste hoeveelheid op het juiste moment, zonder over te slaan en volgens het voedingsadvies. Dat is niet altijd gemakkelijk en dus helpen we daarbij. Want therapietrouw is belangrijk, hé. Als je je medicatie niet correct neemt, wordt het virus na verloop van tijd resistent. Hoe gaan jullie te werk? Meestal komt de patiënten een paar keer langs. Tijdens het eerste contact, de basisvisite, proberen we ze gerust te stellen en hun vertrouwen te winnen. We gaan ook na hoe ze met hun hiv omgaan en of ze goed zijn ingelicht: of ze het verschil tussen hiv en aids kennen, weten wat een virale lading is enzovoort. De volgende visite bereiden we ze al voor op de start en proberen we ons een zo goed mogelijk beeld te vormen van onder andere hun levensstijl, werkomstandigheden en voedingsgewoonten. We gaan na hoe ze de medicatie het beste kunnen inpassen in hun leven. Het moment dat ze effectief van start gaan, geven we meer uitleg over de inname van de medicatie: hoe laat ze de pillen moeten nemen, of ze er iets bij moeten eten of niet We wijzen dan ook op eventuele nevenwerkingen en het belang van therapietrouw. Ze krijgen ook een medicatieschema en een pillendoos en we laten ze kennismaken met onze sms-dienst. Een maand na de start laten we iedereen nog eens langskomen om te horen hoe alles verloopt en of er nog vragen zijn. Meestal voelen ze zich na een maand al beter en viel de opstart goed mee. Dat is dan leuk om te horen. Daarna zien we de patiënten eigenlijk alleen nog als er problemen zijn met de inname. Of als ze over moeten stappen op een andere therapie. Dan geven we meer uitleg over de nieuwe medicatie. 18

19 Een mooi afgelijnd programma dus. Eigenlijk niet, nee. In de realiteit is dat veel minder strak afgebakend allemaal. Meestal lopen de visites gewoon door elkaar: als er onmiddellijk gestart moet worden, dan komt alles tijdens die eerste visite aan bod bijvoorbeeld. In de praktijk laten we ons vooral leiden door wat de patiënt nodig heeft. Het hoeft ook niet bij de visites te blijven die ik daarnet beschreef. Patiënten kunnen altíjd bij ons terecht met vragen, zolang ze maar over medicatie gaan. Zet dat er maar bij: dat niemand zich hoeft te generen om ons een vraag te stellen. Het is heel normaal dat je vragen hebt en het is belangrijk dat je er niet mee blijft zitten. Beslissen jullie ook welke combinatie er genomen wordt? Nee, dat doet de arts. Maar we werken wel multidisciplinair hier. We wisselen informatie uit met de arts, de sociaal verpleegkundige en de psycholoog. Die informatie wordt bij elkaar gelegd, en dan wordt in overleg met de patiënt beslist voor welke therapie er gekozen wordt. In de mate van het mogelijke wordt er altijd rekening gehouden met de voorkeur van de patiënt. 19

20 GEERT35 HOBBY ZINGEN DANSEN DIAGNOSE 1996 START MEDICATIE

21 Wees blij dat je een normaal leven kan leiden met hiv 21 Ik heb twee parttime jobs en twee grote dromen. De eerste droom is om met mijn beste vriend, een regisseur, een theaterstuk te maken over hiv. Een educatieve monoloog voor jongeren die hen doet beseffen wat het is om met hiv te leven. Daar wil ik zeker ooit werk van maken. Ik zing ook graag en daar heeft die andere droom mee te maken. Ik zou heel graag eens de backing vocals doen bij een bekend artiest. Live of in de studio, dat speelt geen rol. Mijn medicatie innemen is een automatisme geworden } Ik kreeg mijn diagnose in 1996, toen er nog amper medicatie was. Die diagnose was voor mij een doodvonnis. Mijn eerste vraag aan de arts was: Hoe lang heb ik nog te leven? Hij antwoordde dat ik nog tien jaar te leven had. Ik was juist 21 jaar. Gelukkig was ik op dat moment al in behandeling bij een therapeut bij wie ik terecht kon voor een babbel. Het klikte tussen ons en dat is cruciaal. Met je arts en apotheker moet het ook klikken, vind ik. Als je niet op dezelfde golflengte zit, moet je een andere nemen. Ik neem nooit een blad voor de mond bij mijn arts. De zaak benoemen zoals het is, daar ga ik voor. Een arts heeft nog altijd beroepsgeheim hé, en het is zijn taak je te helpen. Ik heb mijn medicatie zo lang mogelijk proberen uit te stellen. Met naturopathie en voedingssupplementen. Zolang ik mij goed voelde, wou ik niet starten. Op een gegeven moment had ik een slokdarminfectie. Ik kon niet meer eten, ik was totaal verzwakt. Het beste was te beginnen met medicatie. Ik ben begonnen met zeventien tot achttien pillen per dag en toen was het nog niet eender wat je erbij at ook. Sommige pillen moest je bij een zware maaltijd nemen, andere pillen bij een lichte maaltijd Mijn moeder heeft toen nog een schema voor me gemaakt: die pillen bij die maaltijd, die bij die maaltijd Sommige pillen moest je om de zes of acht uur innemen. Ik heb nog mijn wekker moeten zetten om een pil op tijd in te kunnen nemen. In die periode had de medicatie een enorme invloed op mijn leven. Nu is dat beter, maar de bijwerkingen waren destijds ook niet om mee te lachen. Na een week heb ik mijn arts al gebeld om te zeggen dat ik ermee wou stoppen. Ik voelde me slechter met medicatie dan zonder. Hij overhaalde me om er toch mee door te gaan, maar ik kreeg pijn in mijn onderbenen en had op de duur

22 Als ik in het buitenland werk, neem ik altijd al mijn medicatie mee } geen gevoel meer in mijn vingers en tenen. Ik ben dan overgeschakeld op andere medicatie. Daar moest je per dag twee tot drie liter water bij drinken, anders kreeg je kans op nierstenen. Na een jaar kreeg ik pijn bij het plassen. Er zat steengruis in mijn nieren. Ik moest stoppen met die medicijnen en ben overgeschakeld op andere medicatie. Maar daar kreeg ik zenuwontstekingen van, dus moest ik wéér overschakelen. Nu gaat het veel beter allemaal. Sinds een jaar ben ik één van de weinigen met hiv die nog maar één pil per dag moeten nemen. Ik neem ze in voor ik ga slapen, om halftwaalf, en reageer er positief op. Ik heb momenteel zo goed als geen bijwerkingen, alleen wat last van mijn darmen. Ik word er ook wel slaperig van. Ik moet dus oppassen dat ik na de inname niet met de wagen rijd. Als ik na halftwaalf nog uitga, dan merk ik ook dat mijn concentratie verslapt. Maar daar heb ik iets op gevonden. Ik neem dan twee à drie druivensuikers en dat helpt echt! Ik heb dit ook al gemeld aan mijn dokter en hij vond dit een goede oplossing. Een idee voor lotgenoten misschien. Mijn medicatie innemen is een automatisme geworden, ik heb er geen problemen meer mee. Ik bewaar ze in mijn medicijnkastje en krijg dagelijks een sms van het ARC. Het gebeurt weleens dat ik mijn pil iets later inneem, maar dat kan geen kwaad denk ik. Zolang je er maar geen gewoonte van maakt. Als ik wegga, steek ik mijn pil in een pillendoosje en als ik naar het buitenland ga, neem ik altijd mijn medicatie mee. Zo ben ik al twee keer in het buitenland gaan werken met medicatie voor zeven maanden op zak. Ik stak die in mijn handbagage, want als mijn valies verloren raakte op de luchthaven, had ik geen medicatie meer. Ik heb er nooit problemen mee gehad aan de douane, omdat ik altijd een verwijsbrief van de arts bij heb. Daar staat in dat ik die pillen nodig heb. Aan mijn lotgenoten wil ik het volgende kwijt. Niemand weet hoelang we zullen leven, dus laten we zo veel mogelijk van het leven genieten. Wees ook blij dat je vandaag de dag een normaal leven kan leiden met hiv. Dat was vroeger wel anders. En zorg dat je iemand in je naaste omgeving hebt waar je op kan steunen als je het moeilijk hebt. Die momenten zijn er. Familie en vrienden zijn heel belangrijk. Je hebt je geluk zelf in de hand, maar je omgeving speelt daar toch ook een belangrijke rol in. 22

7. Wel of niet vertellen

7. Wel of niet vertellen Quizvragen hoofdstuk 6 1. Wanneer krijgt iemand een bloedtransfusie? 2. Hoe is het virus in jouw bloed terechtgekomen? 3. Komt een verkoudheid door de kou of door een virus? 4. Kan het virus in flesvoeding

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Als je moeder naar een psychiatrisch ziekenhuis moet... of je vader naar een psychiater... Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Deze brochure werd - met toestemming

Nadere informatie

Vroeg Interventiedienst Drugs

Vroeg Interventiedienst Drugs VRIND Vroeg Interventiedienst Drugs Als aan ouders gevraagd wordt wat hun grootste bekommernissen zijn voor hun kinderen in de toekomst, dan scoort 'drugs' zeer hoog. Ouders maken zich zorgen over drugs.

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Eerste nummer. Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie. Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik.

Eerste nummer. Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie. Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik. juni 2014 Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie Eerste nummer Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik. INHOUD juni 2014 Eten als een kind Op kamers

Nadere informatie

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon Op weg met Jezus eerste communieproject H. Theobaldusparochie, Overloon Hoofdstuk 5 Bidden Eerste communieproject "Op weg met Jezus" hoofdstuk 5 blz. 1 Joris is vader aan het helpen in de tuin. Ze zijn

Nadere informatie

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet.

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Bezoek op kantoor Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Ton en Toya hebben wat problemen thuis.

Nadere informatie

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school.

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school. Een Berbers dorp Ik ben geboren en opgegroeid in het noorden van Marokko. In een buitenwijk van de stad Nador. Iedereen kent elkaar en altijd kun je bij de mensen binnenlopen. Als er feest is, viert het

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

Schrijver: KAT Coverontwerp: MTH ISBN: 9 789402 123678

Schrijver: KAT Coverontwerp: MTH ISBN: 9 789402 123678 <Katelyne> Schrijver: KAT Coverontwerp: MTH ISBN: 9 789402 123678 Inleiding Timo is een ander mens geworden door zijn grote vriend Tommy. Toch was het niet altijd zo geweest, Timo had Tommy gekregen voor

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1 Zwanger Ik was voor het eerst zwanger. Ik voelde het meteen. Het kon gewoon niet anders. Het waren nog maar een paar cellen in mijn buik. Toch voelde ik het. Deel 1 0-3 maanden zwanger Veel te vroeg kocht

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg Stap 6: Deel 2 6.2.1 Dealen met afleiding onderweg In het tweede deel van jullie experiment ga je verder met het ondernemen van ACTies die je met de anderen hebt afgesproken te doen. Daarnaast krijg je

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

We hebben verleden week nog gewinkeld. Toen wisten we het nog niet. De kinderbijslag was binnen en ik mocht voor honderd euro kleren uitkiezen.

We hebben verleden week nog gewinkeld. Toen wisten we het nog niet. De kinderbijslag was binnen en ik mocht voor honderd euro kleren uitkiezen. Woensdag Ik denk dat ik gek word! Dat moet wel, want ik heb net gehoord dat mijn moeder kanker heeft. Niet zomaar een kankertje dat met een chemo of bestraling overgaat. Nee. Het zit door haar hele lijf.

Nadere informatie

HELP MIJN DOCHTER HEEFT KANKER INGE VAN LIMBERGEN

HELP MIJN DOCHTER HEEFT KANKER INGE VAN LIMBERGEN HELP MIJN DOCHTER HEEFT KANKER INGE VAN LIMBERGEN 1 INGE VAN LIMBERGEN Eerste druk, juni 2014. Uitgegeven door Uitgeverij Het Punt www.uitgeverijhetpunt.be Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave

Nadere informatie

Wat mevrouw verteld zal ik in schuin gedrukte tekst zetten. Ik zal letterlijk weergeven wat mevrouw verteld. Mevrouw is van Turkse afkomst.

Wat mevrouw verteld zal ik in schuin gedrukte tekst zetten. Ik zal letterlijk weergeven wat mevrouw verteld. Mevrouw is van Turkse afkomst. Interview op zaterdag 16 mei, om 12.00 uur. Betreft een alleenstaande mevrouw met vier kinderen. Een zoontje van 5 jaar, een dochter van 7 jaar, een dochter van 9 jaar en een dochter van 12 jaar. Allen

Nadere informatie

Stoppen met pijnstillers

Stoppen met pijnstillers NEUROLOGIE Stoppen met pijnstillers Ontwenning bij medicijnafhankelijke hoofdpijn In overleg met uw arts heeft u besloten om te stoppen met de medicijnen die mogelijk uw hoofdpijn veroorzaken of hebben

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

Slaapproblemen, angst en onrust

Slaapproblemen, angst en onrust Slaapproblemen, angst en onrust WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN WAT GEBEURT ER ALS U STOPT AUTORIJDEN INFORMATIE ADRESSEN HULPVERLENING VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL SLAAPPROBLEMEN,

Nadere informatie

Help me, Zoey, zeg ik. Zoey kijkt verbaasd. Waarmee?, vraagt ze.

Help me, Zoey, zeg ik. Zoey kijkt verbaasd. Waarmee?, vraagt ze. 1 Ik wou dat ik een vriendje had. Ik wou dat hij in mijn kast zat. Dan kon ik hem tevoorschijn halen wanneer ik maar wilde. Hij zou naar me kijken alsof ik mooi ben. Zwijgend. Hij zou zijn leren jack uittrekken

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

Het lastigste van leven met hiv is voor velen vreemd genoeg niet zozeer de aandoening zelf of de behandeling, maar vooral de reacties van anderen.

Het lastigste van leven met hiv is voor velen vreemd genoeg niet zozeer de aandoening zelf of de behandeling, maar vooral de reacties van anderen. Het lastigste van leven met hiv is voor velen vreemd genoeg niet zozeer de aandoening zelf of de behandeling, maar vooral de reacties van anderen. Het houdt je misschien je leven lang bezig: Wie vertel

Nadere informatie

EEN DIERBARE VERLIEZEN

EEN DIERBARE VERLIEZEN EEN DIERBARE VERLIEZEN 994 Inleiding Deze folder is bedoeld voor nabestaanden. U leest hierin over de gevoelens die u kunt ervaren en hoe u in deze moeilijke tijd goed voor uzelf kunt zorgen. U heeft kort

Nadere informatie

Take a look at my life week 5&6

Take a look at my life week 5&6 Take a look at my life week 5&6 Maandag 27 januari 2014 Zou vandaag gaan werken, maar heb op het laatste moment afgezegd omdat het nogal glad was op de weg. Dus ik durfde het niet aan om op de fiets naar

Nadere informatie

Prod. oktober 2014, NL/TRIM/0001/14, Exp. oktober 2016. Triumeq. Starten met. Patiënteninformatie

Prod. oktober 2014, NL/TRIM/0001/14, Exp. oktober 2016. Triumeq. Starten met. Patiënteninformatie Prod. oktober 2014, NL/TRIM/0001/14, Exp. oktober 2016 Starten met Triumeq Patiënteninformatie Vooraf U krijgt deze folder omdat u Triumeq gaat gebruiken om hiv te remmen. In deze folder vindt u de belangrijkste

Nadere informatie

Prod. Maart 2014, NL/DLG/0022/14, Exp. Maart Tivicay. Starten met. Patiënteninformatie

Prod. Maart 2014, NL/DLG/0022/14, Exp. Maart Tivicay. Starten met. Patiënteninformatie Prod. Maart 2014, NL/DLG/0022/14, Exp. Maart 2014 Starten met Tivicay Patiënteninformatie Vooraf U krijgt deze folder omdat u Tivicay en andere medicijnen gaat gebruiken om hiv te remmen. In deze folder

Nadere informatie

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij.

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij. Lied: Ik ben ik (bij thema 1: ik ben mezelf) (nr. 1 en 2 op de CD) : Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Ik heb een mooie naam, van achter en vooraan.

Nadere informatie

sarie, mijn vriend kaspar en ik

sarie, mijn vriend kaspar en ik sarie, mijn vriend kaspar en ik Leen Verheyen sarie, mijn vriend kaspar en ik is een theatertekst voor kinderen vanaf 4 jaar en ging in première op 12 september 2009 bij HETPALEIS in Antwerpen 1 ik: het

Nadere informatie

klaar met spelen? dat dacht je maar!

klaar met spelen? dat dacht je maar! 5 7 8 9 0 5 5 7 8 9 0 5 Dit spel is ontwikkeld om gezinnen, waarvan één of meer personen hiv+ zijn, te ondersteunen bij het praten over onderwerpen die daar direct of indirect mee te maken hebben. Mensen

Nadere informatie

Je mag toch geen suiker? Dat dacht mijn oma. Na drie jaar... Had ze een hele vieze taart voor me gemaakt, terwijl de hele familie iets lekkers at.

Je mag toch geen suiker? Dat dacht mijn oma. Na drie jaar... Had ze een hele vieze taart voor me gemaakt, terwijl de hele familie iets lekkers at. ~1~ s n a l a b n i Happy A ls ouder van een kind met een chronische ziekte weet u vast als geen ander hoe moeilijk de balans is tussen goede zelfzorg en een prettig en gelukkig leven. Om er achter te

Nadere informatie

Help, ik moet naar het ziekenhuis!

Help, ik moet naar het ziekenhuis! Help, ik moet naar het ziekenhuis! Tips voor mensen met een verstandelijke beperking en voor ziekenhuismedewerkers Inhoud Inleiding Informatie over het ziekenhuis 1 Hoofdstuk 1 Een bezoek aan het ziekenhuis

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer Nieske Selles-ten Brinke Jouw reis door de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Onder de naam Jes! Junior verschijnen boeken voor kinderen tot twaalf jaar. Jes! Junior is een imprint

Nadere informatie

http://toelatingsexamen.110mb.com

http://toelatingsexamen.110mb.com Arts-patiëntgesprek Dit onderdeel bestaat uit meerkeuzevragen met 4 antwoordmogelijkheden, waarvan je er meestal al meteen 2 kan elimineren omdat ze te extreem zijn. Je moet eigenlijk op je gevoel afgaan

Nadere informatie

een dierbare verliezen

een dierbare verliezen een dierbare verliezen een dierbare verliezen U heeft kort geleden iemand verloren. Dat kan heel verwarrend zijn. Vaak is het moeilijk te accepteren dat iemand er niet meer is. Soms is het verdriet of

Nadere informatie

DOE-BOEK VOOR KINDEREN

DOE-BOEK VOOR KINDEREN DOE-BOEK VOOR KINDEREN MET EEN PAPA OF MAMA MET KANKER DIT DOE-BOEK IS VAN Doe-boek voor kinderen met een papa of mama met kanker Uitgave van: Erasmus MC Kanker Instituut Afdeling Psychiatrie Unit Psychosociale

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Een boekje. speciaal bedoeld voor de. kraamvader. Petra Afstudeeropdracht 2008

Een boekje. speciaal bedoeld voor de. kraamvader. Petra Afstudeeropdracht 2008 Een boekje speciaal bedoeld voor de kraamvader Petra Afstudeeropdracht 2008 Een boekje voor de aanstaande vader. Tijdschriften, boeken en internet staan vol informatie over de bevalling en de tijd erna,

Nadere informatie

Ik besloot te verder te gaan en de zeven stappen naar het geluk eerst helemaal af te maken. We hadden al:

Ik besloot te verder te gaan en de zeven stappen naar het geluk eerst helemaal af te maken. We hadden al: Niet meer overgeven Vaak is de eerste zin die de klant uitspreekt een aanwijzing voor de hulpvraag. Paula zat nog maar net toen ze zei: ik ben bang om over te geven. Voor deze angst is een mooie naam:

Nadere informatie

Wat vertel ik mijn kind als ik opgenomen word? Praten helpt. Verslavingspreventie Mondriaan

Wat vertel ik mijn kind als ik opgenomen word? Praten helpt. Verslavingspreventie Mondriaan Wat vertel ik mijn kind als ik opgenomen word? Praten helpt Verslavingspreventie Mondriaan Wat vertel ik mijn kind als ik opgenomen word? Alle ouders hebben het beste voor met hun kinderen. Ouders vragen

Nadere informatie

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden.

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 1 Werkwoord (wonen, werken, lopen,...) wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 8 Grammatica is niet moeilijk 1.1 woon, woont, wonen Ik woon nu in Nederland. Jij woont nu in Nederland. U woont nu

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

ik? Houd je spreekbeurt over GGNet

ik? Houd je spreekbeurt over GGNet ik? Houd je spreekbeurt over GGNet 1 Houd je spreekbeurt over GGNet Krijg je zelf hulp van GGNet Jeugd? Of je vader/moeder/broer(tje)/zus(je) of iemand anders die je kent? Werkt één van je ouders bij GGNet?

Nadere informatie

Kom erbij Tekst: Ron Schröder & Marianne Busser Muziek: Marcel & Lydia Zimmer 2013 Celmar Music / Schröder & Busser

Kom erbij Tekst: Ron Schröder & Marianne Busser Muziek: Marcel & Lydia Zimmer 2013 Celmar Music / Schröder & Busser Kom erbij Kom erbij, want ik wil je iets vertellen, het is heel bijzonder, dus luister allemaal. Ik ken honderdduizend prachtige verhalen, maar dit is echt het mooiste van allemaal. Het gaat over twee

Nadere informatie

Omgaan met de ziekte. Omgaan met de ziekte

Omgaan met de ziekte. Omgaan met de ziekte Omgaan met de ziekte Omgaan met de ziekte Inhoud Omgaan met de ziekte, januari 2014 3 Inleiding 4 Invloed op mijn leven 4 Omgaan met klachten 5 In de rouw 6 Onzekerheid 7 Een ander zelfbeeld 8 Reactie

Nadere informatie

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders - Dit basis Kindplan kan als onderdeel worden ingevoegd in het ouderschapsplan of los worden gebruikt door ouders al dan niet met hulp van een professional - Ouders ga na de eerste afspraak met een professional

Nadere informatie

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Veilig Thuis Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Een stukje uitleg Dat je samen met papa/mama, of een andere persoon in dit boekje gaat werken is niet zo maar. Dat komt omdat

Nadere informatie

Als je ergens heel erg bang voor bent, dan heb je angst. Je hebt bijvoorbeeld angst voor de tandarts.

Als je ergens heel erg bang voor bent, dan heb je angst. Je hebt bijvoorbeeld angst voor de tandarts. Thema 5 Les 1: De angst: Als je ergens heel erg bang voor bent, dan heb je angst. Je hebt bijvoorbeeld angst voor de tandarts. De schrik: Als iemand ineens achter je staat, dan schrik je. Je bent dan ineens

Nadere informatie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie Zaken voor mannen Verhalen van mannen met epilepsie Introductie Niet alle mannen vinden het prettig om over hun gezondheid te praten. Ieder mens is anders. Elke man met epilepsie ervaart zijn epilepsie

Nadere informatie

Dé 14 fundamentele stappen naar geluk

Dé 14 fundamentele stappen naar geluk Dé 14 fundamentele stappen naar geluk Van de Amerikaanse psycholoog Michael W. Fordyce 1. Wees actief en ondernemend. Gelukkige mensen halen meer uit het leven omdat ze er meer in stoppen. Blijf niet op

Nadere informatie

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden.

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden. Hoe vertel je het de kinderen? Op een gegeven moment moet je de kinderen vertellen dat jullie gaan scheiden. Belangrijk is hoe en wat je hen vertelt. Houd rekening daarbij rekening met de leeftijd van

Nadere informatie

Niet veel mensen krijgen deze ziekte en sommige volwassenen hebben er vaak nog nooit van gehoord of weten er weinig vanaf.

Niet veel mensen krijgen deze ziekte en sommige volwassenen hebben er vaak nog nooit van gehoord of weten er weinig vanaf. Je leest waarschijnlijk dit boekje omdat je mama of papa of iemand anders speciaal in je familie Amyotrofische Lateraal Sclerose heeft. Het is een lang woord en het wordt vaak afgekort tot ALS. Niet veel

Nadere informatie

Dialogen website Motiveren tot rookstop

Dialogen website Motiveren tot rookstop Dialogen website Motiveren tot rookstop Dialoog verandertaal uitlokken en versterken Goedemorgen. Heeft u problemen gehad sinds uw vorige controle? Ja, eigenlijk wel. Mijn tanden zijn sterk verkleurd.

Nadere informatie

Take a look at my life week 23

Take a look at my life week 23 Take a look at my life week 23 De dagen blijven voorlopig nog even in het teken staan van Daan, het is nog allemaal zo nieuw. Inmiddels heeft hij 3 weken in het ziekenhuis gelegen. En nu eindelijk lekker

Nadere informatie

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS WWW.PESTWEB.NL DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS Kinderen en jongeren willen je hulp, als je maar (niet)... Wat kinderen zeggen over pesten Kinderen gaan over het algemeen het liefst met hun probleem naar hun

Nadere informatie

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen.

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen. De familieblues Tot mijn 15e noemde ik mijn ouders papa en mama. Daarna niet meer. Toen noemde ik mijn vader meester. Zo noemde hij zich ook als hij lesgaf. Hij was leraar Engels op een middelbare school.

Nadere informatie

6. Behandelingen. Wil jij dat jouw moeder zo snel mogelijk begint met de behandelingen of wil je dat ze nog even wacht? Waarom?

6. Behandelingen. Wil jij dat jouw moeder zo snel mogelijk begint met de behandelingen of wil je dat ze nog even wacht? Waarom? 6. Behandelingen De uitslagen van alle onderzoeken geven een duidelijk beeld van de ziekte. De artsen weten nu om welke soort borstkanker het gaat, wat de eigenschappen zijn van de kankercellen, hoe groot

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

Feedback geven en ontvangen

Feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen 1 Inleiding In het begeleiden van studenten zul je regelmatig feedback moeten geven en ontvangen: feedback is onmisbaar in de samenwerking. Je moet zo nu en dan kunnen zeggen

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

Vanjezelfhouden.nl 1

Vanjezelfhouden.nl 1 1 Kan jij van jezelf houden? Dit ontwerp komt eigenlijk altijd weer ter sprake. Ik verbaas mij erover hoeveel mensen er zijn die dit lastig vinden om te implementeren in hun leven. Veel mensen willen graag

Nadere informatie

Pasen met peuters en kleuters. Jojo is weg

Pasen met peuters en kleuters. Jojo is weg Pasen met peuters en kleuters Beertje Jojo is weg Thema Maria is verdrietig, haar beste Vriend is er niet meer. Wat is Maria blij als ze Jezus weer ziet. Hij is opgestaan uit de dood! Wat heb je nodig?

Nadere informatie

telefonische anamnese en advies bij kinderen met koorts: een oefening 1. Toelichting op de module 2. Doel, doelgroep en tijdsduur 3.

telefonische anamnese en advies bij kinderen met koorts: een oefening 1. Toelichting op de module 2. Doel, doelgroep en tijdsduur 3. 1. Toelichting op de module Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M29 van mei 2008. De praktijkassistente heeft bij telefonische vragen over kinderen met koorts verschillende taken: zij moet onderscheid

Nadere informatie

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt.

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij kunt geen mensen haten en doet geen ander zeer misschien ben jij het wapen waarmee ik liefde leer.

Nadere informatie

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 LES 4 Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 De boodschap God hoort en verhoort onze gebeden voor elkaar. Leertekst: Terwijl Petrus onder zware bewaking zat

Nadere informatie

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN Blijf kalm; Verzeker je ervan dat je de juiste persoon aan de lijn hebt; Zeg duidelijk wie je bent en wat je functie is; Leg uit waarom je belt; Geef duidelijke en nauwkeurige informatie en vertel hoe

Nadere informatie

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar Gemeente van de Heer Jezus Christus, Jongeren, ouderen, kinderen van God, Zoals ik voor de lezing al gezegd heb; het gaat vanmorgen niet over trouwen of getrouwd zijn, dat is alleen een voorbeeld verhaal.

Nadere informatie

Niemand hoeft verlegen te zijn

Niemand hoeft verlegen te zijn Centrum Basiseducatie Brusselleer Oefenmap lezen en schrijven p. 1 Verlegen mensen Niemand hoeft verlegen te zijn Kleine kinderen zijn vaak verlegen. Dat vindt iedereen normaal. Maar ook 1 op 5 volwassenen

Nadere informatie

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer.

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer. Psalmen Psalm 119 Heer, ik wil leven volgens uw wetten 1 Gelukkig zijn mensen die altijd het goede doen, die leven volgens de wet van de Heer. 2 Gelukkig zijn mensen die altijd denken aan de woorden van

Nadere informatie

Hoe je je voelt. hoofdstuk 10. Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld:

Hoe je je voelt. hoofdstuk 10. Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld: hoofdstuk 10 Hoe je je voelt Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld: zenuwachtig wakker worden omdat je naar school moet, vrolijk

Nadere informatie

Informatie en advies voor ouders

Informatie en advies voor ouders Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders 1 2 Wist u dat de gevolgen van het zien of horen van geweld in het gezin net zo groot zijn als zelf geslagen worden? Ook als het geweld gestopt

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

pest eruit? De baas spelen

pest eruit? De baas spelen Hoe ziet iemand die een ander pest eruit? Waarschijnlijk heb je wel gemerkt dat het ontzettend moeilijk is om zo n beschrijving te geven. Dat is logisch want er bestaat niet iemand die eruit ziet als een

Nadere informatie

Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis.

Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis. 1 Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis. Dat is nu al de derde keer in een paar dagen. We moeten vandaag op de eerste verdieping zijn, kamer 105. Mevrouw dr. W.H.F. Scheltema, internist,

Nadere informatie

Van verslaving naar herstel!

Van verslaving naar herstel! Van verslaving naar herstel! Eerste druk, 2013 2013 Anita Van Besauw isbn: 9789048429356 nur: 340 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51 Inhoud Een nacht 7 Voetstappen 27 Strijder in de schaduw 51 5 Een nacht 6 Een plek om te slapen Ik ben gevlucht uit mijn land. Daardoor heb ik geen thuis meer. De wind neemt me mee. Soms hierheen, soms

Nadere informatie

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders Grafisch ontwerp: Ontwerpstudio 2 MAAL EE Bij huiselijk geweld tussen (ex-)partners worden kinderen vaak over het hoofd gezien. Toch hebben

Nadere informatie

Soms is er thuis ruzie Dan is mama boos en roept soms omdat ik mijn speelgoed niet opruim Maar ik heb daar helemaal niet mee gespeeld Dat was Bram,

Soms is er thuis ruzie Dan is mama boos en roept soms omdat ik mijn speelgoed niet opruim Maar ik heb daar helemaal niet mee gespeeld Dat was Bram, Soms is er thuis ruzie Dan is mama boos en roept soms omdat ik mijn speelgoed niet opruim Maar ik heb daar helemaal niet mee gespeeld Dat was Bram, mijn kleine broer Dat is niet van mij mama Dan zegt ze

Nadere informatie

Veertien leesteksten. Leesvaardigheid A1. Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek. Ad Appel

Veertien leesteksten. Leesvaardigheid A1. Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek. Ad Appel Veertien leesteksten Leesvaardigheid A1 Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek Ad Appel Uitgave: Appel, Aerdenhout 2011-2016 Verkoopprijs: 1,95 Ad Appel Te bestellen via www.adappelshop.nl

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag?

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Publieksversie Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie. Dit is ook

Nadere informatie

En hoe blijf jij fit in je hoofd?

En hoe blijf jij fit in je hoofd? En hoe blijf jij fit in je hoofd? boekje-105x105-def.indd 1 30-01-2009 12:05:22 1,2,3,..., 10 stappen boekje-105x105-def.indd 2 30-01-2009 12:05:23 Je lekker in je vel voelen, daar kun je aan werken. Lees

Nadere informatie

Verlies, verdriet en rouw

Verlies, verdriet en rouw Verlies, verdriet en rouw Albert Schweitzer ziekenhuis november 2013 pavo 0233 Inleiding Iemand die u dierbaar was, waar uw zorg naar uitging, is overleden. Het wegvallen van de overledene brengt wellicht

Nadere informatie

Zelfdoding. en depressie Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op.

Zelfdoding. en depressie Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Zelfdoding en depressie Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Alles over zelfdoding De Zelfmoordlijn tel. 02 649 95 55 www.zelfmoordlijn.be Werkgroep Verder Voor wie achterblijft na

Nadere informatie

ADHD. en kinderen (6-12 jaar)

ADHD. en kinderen (6-12 jaar) ADHD en kinderen (6-12 jaar) ADHD, DAAR BEN JE NIET BLIJ MEE Als je bij het buitenspelen een blauwe plek oploopt, dan zit je daar niet mee. Meestal is-ie na een paar dagen weer weg. Bij ADHD is dat anders,

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Gezinspsychiatrie in Beilen

Gezinspsychiatrie in Beilen informatie voor kinderen Gezinspsychiatrie in Beilen Dagbehandeling, kliniek en centrum voor gezinshereniging www.ggzdrenthe.nl Met het hele gezin in behandeling Jouw gezin komt misschien in behandeling

Nadere informatie

Take a look at my life week 26

Take a look at my life week 26 Take a look at my life week 26 Zo weer een week voorbij, wat vliegen ze ineens om. Voorheen gingen mijn dagen nooit zo snel maar nu met een kleine in huis kom ik gewoon tijd te kort. Daan is inmiddels

Nadere informatie

In de war? Op de Intensive Care

In de war? Op de Intensive Care In de war? Op de Intensive Care Albert Schweitzer ziekenhuis juni 2015 pavo 1168 Inleiding Uw partner of familielid is in het Albert Schweitzer ziekenhuis opgenomen op de Intensive Care. Waarschijnlijk

Nadere informatie

!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! Uitgave van Stichting Be Aware Januari 2015 WIL JE MINDER GAMEN?

!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! Uitgave van Stichting Be Aware Januari 2015 WIL JE MINDER GAMEN? Uitgave van Stichting Be Aware Januari 2015 WIL JE MINDER GAMEN? Je vindt dat je teveel tijd doorbrengt met het spelen van games. Je beseft dat je hierdoor in de problemen kunt raken: je huiswerk lijdt

Nadere informatie

En hoe blijf jij fit in je hoofd?

En hoe blijf jij fit in je hoofd? En hoe blijf jij fit in je hoofd? 1,2,3,..., 10 stappen Je lekker in je vel voelen, daar kun je aan werken. Lees rustig de tien stappen. Ze inspireren je om fit te blijven in je hoofd en hebben al heel

Nadere informatie