Van deejay naar deejay

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Van deejay naar deejay"

Transcriptie

1 Van deejay naar deejay De muzikale vrijheid en de status van de Vlaamse deejay: een chronologie KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN FACULTEIT LETTEREN Onderzoeksscriptie tot verkrijging van de graad van Master in de Culturele Studies. Promotor Dr. Maarten VANVOLSEM door Robin BROOS

2 I get tired of dj s Why is it always what he plays Joe Jackson 1

3 Summary This research covers the field from deejay to deejay. Literally through conversations with several Flemish deejays, in letter by creating a survey of their appointed tasks, their freedom of action and their position throughout the past forty years. Thus the (de)segmentation of music in the party world and the status of the deejay are investigated chronologically. When deejays started playing their records in Flemish dance-halls by the end of the sixties, there was no segmentation at all. Throughout the eighties this is still the case in small venues and youth clubs. Discotheques and clubs however feel the urge to profile themselves in a certain genre. For the first time we see the youth subcultures emerge in the commercial party world. During the nineties segmentation continues, but now within the house and techno music scene. From the year 2000 on the strict dividing lines among the different subgenres seem to fade away and this leaves room again for crossovers. The deejay s role may be compared with the traditional Shaman s. The deejay is not the superstar as we know from pop or rock music, but still the audience treats him like a hero. We distinguish good from bad deejays on the principle of three qualities: the technical aspect, their musical knowledge and the creation of a vibe or a feeling. During the seventies wellknown radio deejays appeared in the Flemish dance scene, apart from the amateurs. Main point in that era was not the technical skills, but the ability to select the right music, the right records. In the eighties deejays were not yet the big names that head the posters nowadays. At the arrival of house music during the nineties deejays began to specialize in house or related genres. In consequence they gained name and fame, and they started producing their own material. At the beginning of the third millennium the technical progress and the all over availability of music can turn everyone into a deejay. Pop artists and other famous people happen take the deejay s place nowadays, but they often lack quality. 2

4 Inhoudstafel Inleiding... 5 HOOFDSTUK 1: Begripsbepaling Deejay Artiest Feestjes Verzuiling/ontzuiling... 9 HOOFDSTUK 2: Methodologie Getuigen Themalijst Vragenlijst Interview HOOFDSTUK 3: De voorgeschiedenis van de deejay De jaren 1940 en De jaren HOOFDSTUK 4: De (de)segmentatie van muziekgenres De vrije jaren De gesegmenteerde jaren De gestroomlijnde jaren De revolutie van de jaren HOOFDSTUK 5: De deejay als artiest De deejay als sjamaan

5 5.2. Is een deejay een artiest? Chronologie van de deejay als artiest De jaren De jaren De jaren De jaren HOOFDSTUK 6: Besluit en terugkoppeling De (de)segmentatie van muziekgenres Aanbeveling De deejay als artiest Statuut Aanbeveling Epiloog Bibliografie Bijlagen Bijlage 1: Vragenlijst Bijlage 2: Interview met Kristof Michiels (DJ 4T4) Bijlage 3: Interview met Jackie Dewaele (Zaki) Bijlage 4: Interview met Jimmy Dewit (DJ Bobby Ewing) Bijlage 5: Interview met Jan van Biesen Bijlage 6: Interview met Dirk Swartenbroeckx (Buscemi) Bijlage 7: Interview met Guy De Pré Bijlage 8: Interview met TLP

6 Inleiding Van deejay naar deejay. From: Disco to: Disco. De titel van deze Masterproef lijkt een knipoog naar een househit uit Dit onderzoek loopt immers van deejay naar deejay. Dat gebeurt letterlijk, door gesprekken met verschillende Vlaamse deejays, maar evenzeer figuurlijk, door een overzicht te scheppen in de taken, vrijheden en posities van de Vlaamse deejays doorheen de afgelopen veertig jaar. In deze studie wordt eerst de (de)segmentatie van muziek in de uitgaanswereld tussen 1970 en 2008 chronologisch overlopen en geëvalueerd. Kunnen we zeggen dat de uitgaanswereld vroeger gesegmenteerd was en we deze segmentering in de jaren 2000 voorbij zijn? En wat is de rol van de deejay in het aanvaarden van bepaalde muziekgenres in dansgelegenheden? Vervolgens wordt middels dezelfde chronologie de status van de deejay onder de loep genomen. Heeft de deejay doorheen de jaren de status van artiest verworven? Deze onderzoeksvragen worden beantwoord aan de hand van uitspraken van een handvol deejays die reeds enige tijd in Vlaanderen actief zijn. De interviews zijn immers de kern van het onderzoek en citaten daaruit vormen dus logischerwijs de rode draad doorheen het betoog. De antwoorden worden in een breder cultureel, maatschappelijk en sociologisch kader geplaatst. De uitgaanscultuur mag dan een globaal verschijnsel zijn, toch blijft het een uitgesproken lokaal karakter hebben (Thornton, 1995, 3). Daarom beperken we ons tot Vlaanderen. Voor we van start gaan, overloopt het eerste hoofdstuk veelgebruikte termen. In een tweede hoofdstuk wordt beschreven hoe dit onderzoek tot stand is gekomen. Het derde hoofdstuk geeft dan een schets van de voorgeschiedenis van de deejay in Vlaanderen en haar roots in de rest van de wereld. In de volgende twee hoofdstukken wordt het eigenlijke onderzoek uit de doeken gedaan. In hoofdstuk 4 bespreken we chronologisch de segmentatie van muziekstijlen op feestjes. In deel 5 kijken we in hoeverre de deejay een artiest genoemd kan worden. Tot slot wordt er aan de hand van de bevindingen in de hoofdstukken vier en vijf een terugkoppeling naar de maatschappij geformuleerd in de vorm van een aanbeveling voor organisatoren en een mogelijk statuut voor deejays. 5

7 HOOFDSTUK 1: Begripsbepaling In de beschrijving en de bespreking van het uitgevoerde onderzoek wordt er gebruik gemaakt van verschillende termen die voor interpretatie vatbaar zijn. Opdat deze binnen de context van het onderzoek kunnen geplaatst worden, proberen we voor de begrippen deejay, artiest, feestjes en verzuiling in dit eerste hoofdstuk een aanvaardbare definitie te zoeken. De beperkte beschikbare literaire referenties geven vaak geen eenduidige beschrijvingen. Er bestaat derhalve niet iets als dé juiste definitie voor dergelijke begrippen. Toch zal in het verloop van deze Masterproef telkens ondubbelzinnig verwezen worden naar de betekenis die er hieronder aan gegeven wordt Deejay Het begrip deejay is historisch bekeken relatief nieuw en maakte pas in de jaren 1960 haar intrede in Vlaanderen met de eerste personalityshows van radiodeejays (Jackie Dewaele, interview, 16 april 2008). Volgens het Lexicon van de muziekindustrie van Gust De Meyer en Alex Trappeniers zijn deejays presentatoren en vaak ook samenstellers van radioprogramma s, maar sinds het spelen van muziek op geluidsdragers de weg naar dansgelegenheden vond, wordt de term deejay ook gebruikt voor de persoon die zulke feestelijkheden opluistert (De Meyer, 2003, 124). Ook het woordenboek is niet eenduidig over de betekenis van het woord deejay. Van Dale omschrijft het woord discjockey als hij, respectievelijk zij die (voor radio, tv; discobars e.d.) grammofoonplaten en cd s van (populaire) muziek aankondigt, draait en toelicht (Van Dale, 1992, 659). Ronny Hendrickx poogt in zijn thesis De platenruiter: de rol van de deejay in 30 jaar populaire muziek in Vlaanderen een definitie te formuleren op basis van de samenstelling in het woord discjockey. Het feit dat het woordje disc voorkomt in de benaming van ons studieobject, wijst op de noodzakelijke verbondenheid van de deejay met een schijfvormige geluidsdrager, stelt Hendrickx. 6

8 Jockey wijst dan op de specifieke manier waarop een deejay zijn platen hanteert, zoals een ruiter op zijn paard rijdt (Hendrickx, 1999, 9). Hiermee is nog steeds geen helder onderscheid gemaakt tussen de radiodeejays en de deejays die dansgelegenheden opluisteren. De Meyer en Trappeniers onderscheiden drie categorieën binnen de definitie van deejay. De oudste vorm is de radiodeejay. Hij is de persoon die de platen op een vlotte en aangename manier aan elkaar praat en als producer ook zijn eigen programma s samenstelt. Vervolgens is er de zaaldeejay, die muziek verzorgt op fuiven of feesten in danszalen. Hieronder zitten bijvoorbeeld studentenfuiven, chirofuiven, verjaardagsfuiven, maar ook trouwfeesten. Tenslotte zijn er clubdeejays die dansmuziek in discotheken of clubs draaien (De Meyer, 2003, 94). In de praktijk is er vaak maar een dunne lijn tussen de zaal- en de clubdeejay. Beiden draaien in wezen songs na elkaar, zonder dat er een stilte tussen twee nummers valt. Daarom maakt de zaal- en clubdeejay gebruik van twee of meerdere draaitafels, zodat de liedjes aan elkaar gerijgd worden (Brewster, 1999, 51). Bovendien is de tijd van de echte clubdeejays voorbij. Een deejay als DJ Bobby Ewing draait in clubs, maar wordt evenzeer in jeugdhuizen en cafés gevraagd. Het is voor deze studie bijgevolg weinig interessant hier een onderscheid te maken. Wanneer het onderscheid relevant voor het onderzoek blijkt, zal het echter wel worden gemaakt. Daarnaast vergaten De Meyer en Trappeniers twee belangrijke, opkomende categorieën van deejays: de bedroom deejay en de deejay als producer. Bedroom deejays zijn jongeren die zichzelf twee draaitafels kopen om er in hun eigen slaapkamer mee aan de slag te gaan (Brewster, 2002, 198). Voor dit onderzoek is deze categorie echter van geen belang, gezien deze deejays hun kunnen (nog) niet met een publiek delen. De deejay als producer is echter een niet te verwaarlozen deelverzameling van de invulling van het woord deejay. Vele professionele deejays beginnen aan eigen nummers te werken en maken remixen voor andere artiesten (Jimmy Dewit, interview, 25 april 2008). Daarom zullen we in dit onderzoek volgende categorieën onderscheiden. 7

9 1) De radiodeejay: hij of zij die op de radio platen aan elkaar praat of radioprogramma s produceert. 2) De zaaldeejay: hij of zij die door middel van draaitafels muziek verzorgt tijdens dansgelegenheden. 3) De producer: hij of zij die muziekproducties aflevert. In deze Masterproef beperken we ons tot de zaaldeejay, meer bepaald de professionele zaaldeejays in publieke dansgelegenheden. We speken hier dus niet over amateurdeejays die verjaardags- of trouwfeesten opluisteren. Wanneer er bijgevolg wordt gesproken over de deejay, hebben we het over de professionele deejay die openbare fuiven in cafés, jeugdhuizen, clubs of discotheken opluistert. Sommige van de geïnterviewde deejays hebben echter ook een reputatie in het radiowezen of zijn actief als producer. Er is in de chronologie van veertig jaar Vlaamse zaaldeejays zelfs regelmatig een link te leggen tussen de verschillende invullingen van het woord deejay. Wanneer deze elementen relevant zijn voor het onderzoek, worden ze expliciet aangegeven in de tekst Artiest Een artiest is iemand die gelijk welke vorm van creativiteit ontplooit. Wanneer we dit op de muziekscène toepassen, spreken we over iemand die muzikale werken schrijft, producet of uitvoert (De Meyer, 38, 2003). Een deejay valt in geen enkel van deze categorieën. Een deejay kan eigen werk onder eigen naam schrijven, maar dat doet hij als muzikant eerder dan als (zaal)deejay. Hij kan nummers producen, maar het onderscheid tussen de zaaldeejay en producer werd hierboven reeds beschreven. Tot slot is de deejay technisch gezien geen uitvoerend artiest. Hij is noch een jukebox, noch een klassieke uitvoerder, waardoor zijn werk moeilijk in het statuut van een uitvoerend kunstenaar te gieten valt (De Meyer, 2003, 94). In hoofdstuk vijf wordt de vraag of een deejay vooralsnog een vorm van creativiteit ontplooit en bijgevolg toch een artiest genoemd kan worden, uitvoerig beantwoord. 8

10 1.3. Feestjes Dansgelegenheden waar deejays actief zijn, kunnen niet zomaar fuiven genoemd worden. Gust De Meyer en Alex Trappeniers beschrijven fuiven als anders dan een permanente dansgelegenheid zoals een discotheek, dan wel een occasioneel georganiseerde danspartij (De Meyer, 2003, 124). Toch wordt het woord fuif ook in de mond genomen als we het over een avond in een discotheek hebben. Volgens Van Dale is een fuif een vrolijk feest van niet-openbaar karakter, met name naar aanleiding van een heugelijke gebeurtenis (Van Dale, 1992, 872). Dat impliceert dat fuiven enkel voor genodigden zijn. Geen van beide definities is bijgevolg bruikbaar voor dit onderzoek. De geïnterviewde deejays zijn op verschillende terreinen actief, zodat noch fuiven, noch discotheken de juiste termen voor de bedoelde dansgelegenheden zijn. Als verzamelnaam van alle mogelijke vormen in het uitgaansleven zal de term feest of feestje gebruikt worden. Wanneer het echter relevant blijkt, zal een onderscheid worden gemaakt tussen discotheken en fuiven in kleinere gelegenheden Verzuiling/ontzuiling Verzuiling klinkt als een doorwinterde politieke term en wordt gebruikt om zuilvorming volgens levensbeschouwelijke tegenstellingen in de maatschappij aan te duiden. Verzuiling ontstond zo n 100 jaar geleden en raakte aan het einde van de jaren 1950 over haar hoogtepunt. Velen vonden de organisatie van het sociale leven volgens levensbeschouwing overbodig. Volgens Leuvens professor-emeritus Luc Huyse was deze verzuiling aan het einde van de jaren 1980 reeds zo goed als verleden tijd (Huyse, 2003, 145). In de context van de populaire muziek wordt het begrip verzuiling gekoppeld aan muziekgenres en de eventuele subculturen die zich deze genres toe-eigenen. In deze 9

11 studie bekijken we in hoeverre de muziek op feestjes doorheen de jaren gesegmenteerd was, maar ook in welke mate dit afhing van subculturen en maatschappelijke factoren. Verzuiling is in deze een extreme vorm van segmentering, namelijk daar waar muziek op feestjes wordt gestuurd door ideologie en hokjesdenken, eerder dan specialisatie van de betrokken deejays. Toch moet er voorzichtig met de term verzuiling worden omgesprongen. Zo stelt Huyse dat de terminologie in de politieke context van meet af aan besmet is geweest. Zowel in wetenschappelijke als in politieke milieus is verzuiling tegelijkertijd als beschrijvende en als beoordelende term gebruikt, schrijft de politicoloog in zijn essay De verzuiling voorbij (Huyse, 2003, 119). Om in deze Masterproef niet te verzanden in waardeoordelen, worden er deejays van verschillende muzikale strekkingen geïnterviewd die elkaar symbolisch in evenwicht moeten houden. Daarnaast is het ook niet de bedoeling al deze verschillende subculturen die muzikale verzuiling staande houden/hielden, in detail uit de doeken te doen. Het chronologische karakter van dit onderzoek wil enkel de periodes waarin zich verzuiling en segmentering voordeden, afbakenen. 10

12 HOOFDSTUK 2: Methodologie Het onderzoek in deze Masterproef beroept zich in grote mate op de wetenschap van de mondelinge geschiedenis. Deze methodiek maakt gebruik van interviews die worden afgenomen en die handelen rond een bepaald thema waardoor het verleden gereconstrueerd wordt. De werkwijze is een proces in vier stappen. Er worden eerst potentiële getuigen gezocht, geselecteerd en gecontacteerd, vervolgens wordt er een thema- en vragenlijst opgesteld, daarna wordt er geïnterviewd en tot slot worden deze interviews getranscribeerd. Het wezen in dit hele proces is het interview, dat kan worden vastgelegd op een drager of in geschreven vorm kan bestaan. Na het interviewproces wordt de mondelinge bron op één of andere manier publiek gemaakt (De Wever, 2005, 16). De mondeling bron van deze studie de verzameling van transcripties, die in bijlage voor de toekomst bewaard wordt Getuigen In deze Masterproef worden zeven Vlaamse deejays met elk een verschillende muzikale achtergrond geïnterviewd. Elke deejay kan op zijn eigen manier een vergelijking maken tussen het uitgaansleven in de decennia tussen 1970 en Sommigen waren reeds (professioneel) actief in de jaren 1970, sommigen begonnen in de eighties, anderen hebben deze periode ervaren door zelf uit te gaan en gaandeweg met het idee te spelen om ook te gaan draaien. Enkele deejays die aanvankelijk voor dit onderzoek voor ogen werden gehouden, weigerden te participeren. Hierdoor zijn enkele nichegenres ondervertegenwoordigd, al hoeft dit niet te betekenen dat de gevonden resultaten daardoor minder representatief zouden zijn. Tenslotte gaat het over vage begrippen als segmentering en status, waarbij de ervaringen van deejays uit verschillende niches naast elkaar gelegd worden om zo tot een globaal beeld te komen. Hieronder volgt een overzicht met een korte biografie van de geïnterviewde deejays die vrijwillig aan dit onderzoek meewerkten. 11

13 Guy De Pré ( 1954) Guy De Pré startte als zaaldeejay in de vroege jaren 1970 en werd in 1973 losse medewerker van B.R.T. 1 en 2. Midden jaren 1980 toert De Pré Vlaanderen rond met Funkytown, een roadshow die rechtstreeks van het gelijknamige Radio 2-programma werd afgeleid. Zijn zaaldeejaywerk raakt op een dood spoor met het succes van het radioen televisieprogramma De Pré Historie. In 1995 krijgt ook dat programma een roadshow onder de naam De Pré Historie Live. De formule bestaat nog steeds en De Pré blijft één van de trouwe namen op de affiche. Daarnaast is hij nog steeds actief als producer en presentator op Radio 2 (Guy De Pré, interview, 28 mei 2008). Jackie Dewaele ( 1945) Jackie Zaki Dewaele begon in de jaren 1960 als radiomaker en trok samen met Mike Verdrengh in de jaren 1970 als de eerste zaaldeejay het land rond. De Waele bleef tot diep in de jaren 1980 zijn kenmerkende mix van dansbare pop, rock en soul draaien. In 2004 pikte hij de draad als deejay weer op. Hij gaat aan de slag met de hedendaagse en klassieke dansbare muziek. Dewaele is eveneens vader van twee zoons die wereldwijd succes kennen met hun groep Soulwax. Als 2ManyDJ s zetten zij aan het eind van de jaren 1990 de deejaywereld op hun kop (Ernalist, 2005). Jimmy Dewit ( 1972) Jimmy Dewit, of DJ Bobby Ewing, startte aan het begin van de jaren 1990 samen met twee jeugdvrienden het deejaycollectief Discobar Galaxie. Aanvankelijk draaiden de heren discoplaten in Leuvense fuifzalen, maar systematisch trokken ze hun set open tot een brede waaier aan muziekgenres. Wanneer de jongerenzender Studio Brussel het trio oppikt en hen een programma aanbiedt, ziet Dewit de kans om ook zijn eigen carrière als deejay, remixer en producer uit te bouwen. Hij werkte mee aan verschillende andere programma s op Studio Brussel, is inmiddels een veelgevraagd solodeejay en is de helft van de Belgische electrogroep Shameboy. Tussen 2006 en 2008 was Dewit stadsdeejay van Leuven (Broos, 2008). 12

14 Kristof Michiels ( 1973) Kristof Michiels, of DJ 4T4, is sinds 1987 actief als deejay en producer, maar raakte halfweg de jaren 1980 al verdiept in de rapmuziek. Michiels werd vaak gevraagd als scratcher iemand die vinylplaten ritmisch heen en weer beweegt zodat het klinkt alsof de plaat wordt gekrast voor verschillende groepen. Het grote succes kwam er in 1998, wanneer Michiels vaste deejay van de Vlaamse hiphopgroep 't Hof van Commerce wordt. In 2003 werkt hij aan het danceproject Ultrasonic 7 en later aan een eerste eigen plaat die in 2006 onder de titel Fortification verschijnt. Michiels tourt nog steeds rond als deejay en brengt een mix van electronica en funk (Bio 4T4, 2008). Dirk Swartenbroeckx ( 1966) Dirk Swartenbroekx, of Buscemi, begon reeds in de jaren 1980 als deejay in Hasseltse cafés, maar zijn professionele carrière start pas in 1996 wanneer hij zijn eerste Latijns- Amerikaans geïnspireerde danceplaat maakt. Sindsdien is Swartenbroeckx een veelgevraagde muzikant en deejay. Als deejay tourt hij samen met Squadra Bossa langs fuifzalen in België en in het buitenland. Voor het jazzlabel Blue Note Records maakte hij reeds twee compilatiealbums. Bovendien is Swartenbroeckx een bekende remixer. In 2005 verscheen er een eerste verzameling van remixen die hij voor anderen maakte. Op zijn laatste album Retro Nuevo uit 2006 laat hij de dancewereld kennis maken met Balkan-geluiden (Biography, 2008). TLP ( 1972) Al op vroege leeftijd raakt TLP zijn echte naam geeft hij nooit prijs in de ban van rap en hiphop. Hij koopt niet alleen veel platen, hij ontplooit zich ook als rapper. In 1992 staat hij samen met DJ Grazzhoppa en hun groepje Rhyme Cut Core in de finale van Humo's Rock Rally. TLP breekt ook door als partydeejay en schopt het tot resident van de Gentse Culture Club en het studentencafé Decadance. TLP is ook regelmatig te horen op de radio. Voor Studio Brussel maakte hij onder meer de hiphopshow Juice en het reggaeprogramma Bounce (TLP, interview, 29 mei 2008). 13

15 Jan van Biesen ( 1967) Jan van Biesen start in 1985 als deejay in jeugdhuizen. Doorheen de jaren 1990 groeit hij uit tot een innoverende deejay in de genres acid, house en techno en wordt hij resident in de discotheek La Rocca te Lier. Daarnaast gaat hij aan de slag bij de radiozender Studio Brussel, waar hij naast producer ook presenator van het inmiddels razendpopulaire programma Switch wordt. In het kader van dat programma stelt hij de gelijknamige CDcomplatiereeks samen (Jan van Biesen, interview, 21 mei 2008). In 2007 komt hij aan het roer van de zender en volgt daarmee netmanager Isabelle Baele op. Van Biesen blijft nog steeds een veelgevraagd deejay. Noot: in de zijlijn van dit onderzoek werden ook enkele amateurdeejays geïnterviewd. Zij komen vaak tot dezelfde bevindingen als de professionele deejays, zij het minder uitgesproken. Hieruit bleek snel dat het amateuristische circuit van nature weinig muzikale bewegingsvrijheid geniet, omdat van hen vooral hits verwacht worden. Daarnaast is het onderzoek naar de status van de deejay weinig relevant in een sector waar deejays slechts in beperkte kringen bekend zijn. Bovendien bleek in de aanloop naar een mogelijke aanbeveling rond het statuut van de deejay, dat vele amateurdeejays hun sets niet aangeven. Bijgevolg is het niet wenselijk hun namen aan dit onderzoek te verbinden Themalijst De themalijst is een opsomming van onderwerpen die tijdens het interview behandeld worden. Deze wordt opgesteld aan de hand van de probleemstelling. De themalijst dient zo strikt mogelijk gevolgd te worden. Met andere woorden: aan het einde van een interview dienen alle thema s met de respondent besproken te zijn. De volgorde waarin de thema s tijdens het interview aan bod zijn gekomen, speelt echter geen rol (De Wever, 2005, 22). 14

16 Om na te gaan of de muziek in het uitgaansleven vroeger gesegmenteerd was en of deze segmentering in de jaren 2000 vervaagd is, dienen tal van deelaspecten aan de respondenten gevraagd te worden. Ook naar de rol van de deejay in het aanvaarden van bepaalde muziekgenres in dansgelegenheden moet worden gepeild. Daarnaast worden de eigen muzikale voorkeuren en ervaringen tijdens het eigen uitgaansleven bevraagd. Er wordt geacht dat deze periode veelal in de jaren 70 en 80 heeft plaatsgevonden, zodat het lak aan ervaring als deejay in deze periode, toch informatie kan opleveren door de ervaring als uitgaand individu aan te wenden. Ook persoonlijke of subjectieve aspecten die voor het onderzoek van belang blijken te zijn, kunnen op deze manier toch in het onderzoek opgenomen worden. Deze thema s kunnen allemaal in de volgende themalijst worden samengevat. Eigen uitgaansleven 1. Feestjes 2. Muziek 3. Alternatieven Draaien 4. Beginperiode 5. Feestjes 6. Muziek 7. Publiek 8. Verschil toen/nu Verloop t/m jaren Feestjes 10. Publiek 11. Muziek Segmentering 12. Feestjes 13. Publiek 14. Muziek Deejay 15. Artiest 16. Invloed 17. Statuut 15

17 2.3. Vragenlijst De vragenlijst wordt samengesteld op basis van de themalijst en is een rode draad doorheen het interview. De antwoorden op de vragen dienen informatie te geven over de te behandelen thema s. Met de vragenlijst mag flexibel worden omgesprongen. Niet elke vraag hoeft letterlijk in het interview aan bod te komen, zolang de onderwerpen uit de themalijst maar worden aangesneden. Het is eerder een geheugensteuntje waarop kan worden teruggevallen wanneer het interview moeilijk op gang komt of niet vlot verloopt. Opdat het interview zo spontaan mogelijk verloopt, is het dus aangewezen om de vragenlijst niet krampachtig te volgen (De Wever, 2005, 25). Om zeker te zijn dat de manier van vraagstelling niets van de verwachte antwoorden prijsgeeft, dienen de vragen zo objectief mogelijk geformuleerd te worden. Het onderzoek gaat immers uit van twee hypothesen, namelijk het vervagen van de grenzen tussen de gesegmenteerde muziekgenres in dansgelegenheden en de rol van de deejay als artiest in dat proces. Het is de bedoeling dat de respondenten deze stellingen zelf aanhalen, alsof het om een eigen vaststelling gaat. Alleen dan kan de algemene geldigheid van de bevinding worden ondersteund. De vragen raken de nodige thema s wel aan, maar zullen de antwoorden nooit een bepaalde richting uitsturen. Enkel de vragen binnen het expliciete thema segmentatie kunnen sturend genoemd worden. In de praktijk zijn deze vragen slechts bij twee deejays nodig gebleken, gezien elke andere deejay naar aanleiding van eerdere vragen uit zichzelf over dit thema heeft verteld. In de gevallen van deze vraagstelling, pikte één deejay meteen instemmend in, in het andere geval werd iets als segmentering ontkend. Deze bevindingen zullen doorheen de komende hoofdstukken aan bod komen. Verschillende vragen uit de vragenlijst bleken bij de eerste interviews weinig relevant voor het onderzoek op te leveren. Doorheen het interviewproces werd de vragenlijst zelfs volledig aan de kant geschoven, omdat uit de eerdere ervaringen bleek dat de meeste deejays zelf de verwachte thema s aansnijden na vragen als Wanneer begon u uit te 16

18 gaan?, Wat voor feestjes waren dat? en Bestaan zulke feestjes nu ook nog?. De vragenlijst kan in bijlage geraadpleegd worden Interview Respondenten werden aangeschreven via . Daarin werd het onderzoek vaag uit de doeken gedaan, om de hypotheses niet voor de aanvang van het interview prijs te geven. Dat zou immers tot vertekende resultaten kunnen leiden. Wanneer een antwoord uitbleef, werden de respondenten telefonisch gecontacteerd. Vaak bleek het vermelden van een referentiepersoon het vertrouwen van de respondent te winnen. Wanneer de respondent wordt gevraagd om moeilijke of pijnlijke herinneringen boven te halen, wordt de voorkeur gegeven om de interviews in een rustige en voor de respondent vertrouwde omgeving af te nemen (De Wever, 2005, 25). Omdat aan dit onderzoek geen vervelende vragen te pas komen, werd deze ongeschreven regel in sommige gevallen aan de laars gelapt. Misschien werd het voorstel om het interview bij de deejay thuis te laten doorgaan omwille van de bekendheid van de respondenten zelfs als bedreigend ervaren. Eén enkele keer werd een interview telefonisch afgenomen. Vaak wordt er aangeraden om de respondent onder vier ogen te interviewen, omdat de aanwezigheid van derden negatief zouden werken. In de meeste gevallen werden de deejays effecfief in een afgesloten ruimte, of onder vier ogen geïnterviewd. Soms bleek dit niet tot de mogelijkheden te behoren. Toch wordt aangenomen dat respondenten hun getuigenis niet hebben aangepast. Gezien er niet wordt gevraagd naar anekdotes of het persoonlijk aandeel in gebeurtenissen, hebben respondenten immers weinig reden om hun getuigenis aan te dikken of aan te passen (De Wever, 2005, 26). Omdat de interviews enkel worden aangewend voor een geschreven Masterproef, hoeven de opnames niet van superieure kwaliteit te zijn. Ze werden gedaan met een Belkin 17

19 accessoire voor een derde generatie ipod. Halfweg de onderzoeksperiode heeft het opnametoestel de geest gegeven. Hierna werd overgestapt op een eenvoudig Sony dictafoontje. Alle interviews met de deejays zijn letterlijk getranscribeerd en zijn in bijlage te vinden. Hierbij dient te worden opgemerkt dat deze teksten niet werden aangepast aan schrijftaal en dat er evenmin aan de zinsbouw werd getornd, om de interviews zo waarheidsgetrouw mogelijk op papier weer te geven. Op deze manier zijn de interviews op termijn nog aanwendbaar voor verder onderzoek. Doorheen de transcripties zijn tijdsaanduidingen weergegeven, zodat er makkelijk kan worden teruggegrepen naar de originele opname van het interview. De ondervraagde respondenten gaven elk de toestemming om het opgenomen interview voor deze Masterproef te gebruiken. 18

20 HOOFDSTUK 3: De voorgeschiedenis van de deejay De zaaldeejay maakt haar intrede in de Vlaamse feestzalen aan het einde van de jaren Hoewel de klemtoon van de voor deze studie gehouden interviews bij de rol van de zaaldeejay ligt, kunnen we niet halsoverkop in de jaren 1970 binnenvallen. Om het verschil tussen de verschillende decennia te begrijpen, is het van belang ook de decennia daarvoor kort aan te raken. In dit hoofdstuk werpen we een korte blik op de literatuur en de verzamelde uitspraken rond de ontstaansgeschiedenis van de deejay in binnen- en buitenland De jaren 1940 en 1950 De eerste deejays waren presentatoren en samenstellers van radioprogramma s. Het fenomeen ontstond in de jaren 1940 in de Verenigde Staten en kwam pas in de jaren 1960 naar Vlaanderen overgewaaid (Jackie Dewaele, interview, 16 april 2008). Groot-Brittannië volgde al sneller de trend en begon met zogenaamde derde programma s of programma s bestaande uit louter opgenomen muziek in De in deze programma s uitgezonden muziek bestond uitsluitend uit opgenomen werk, voornamelijk gedragen door de grammofoonplaat. De deejay kreeg op zijn beurt de taak om de individuele plaatjes aan elkaar te praten, maar ook de verschillende platen na elkaar op te zetten. Bovendien waren deze uitzendingen voor het eerst in de radiogeschiedenis gericht op een specifieke doelgroep (Windlesham, 1980, 18). Niet alleen op radiovlak bleef Vlaanderen achter op de Angelsaksische landen. Dansgelegenheden bestonden, maar ook hier werd de muziek enkel opgeluisterd door livemuzikanten (Jacqmin, 1998, 77), in tegenstelling tot de Verenigde Staten, waar al in de jaren 1950 feestjes werden georganiseerd. Deze zogenaamde sock hops vonden plaats in lokale sportzalen, waardoor de bezoekers hun schoenen moesten uitdoen om de vloer niet te beschadigen. De deejay van dienst was een plaatselijke radiodeejay die de rol van 19

21 de jukebox overnam. Het fenomeen waarbij dansgelegenheden werden opgeluisterd door een deejay vond snel haar weg naar het Verenigd Koninkrijk (Brewster, 1999, 55). In de rand van deze gebeurtenissen moet worden opgemerkt dat de jaren 1950 op muzikaal vlak voor een belangrijke kentering hebben gezorgd. De grote breuk is er met de komst van de rock n roll halfweg de jaren 1950 gekomen, zegt Guy De Pré. Dat was tabula rasa met het vorige en de start van iets compleet nieuws. De rest is daar altijd op één of andere manier uit voort gekomen (Guy De Pré, interview, 28 mei 2008). Sindsdien beschikt de jeugd voor het eerst over haar eigen muziek met eigen culturele symbolen, zoals kleding of haardracht. Dergelijke jeugdculturen ontstonden reeds in de periode na de Tweede Wereldoorlog als gevolg van de economische heropleving, de demografische groei, de studieloopbaan die steeds langer duurt en de daarmee samenhangende vrije tijd die jongeren hebben om hun eigen levensstijl te ontwikkelen. Tieners hebben plots geld, hechten belang aan mode, vrienden en muziek en sluiten zich op in hun eigen wereld. (Laermans, 1988, 269) De jaren 1960 In 1961, een jaar na de splitsing van de openbare radio- en televisieomroep N.I.R., gaan de eerste derde programma s de ether in. Livemuziek wordt in deze periode zo goed als verdreven uit en opgenomen materiaal neemt in een mum van tijd de overhand (La Radio Belge a 50 ans, 1973, 70). Niet alleen de opkomende transistorradio s, maar ook de verschuiving op vlak van geluidsdragers speelden hierbij een grote rol. Zo volgt de vinylplaat de grammofoonplaat op. Commercieel was dit een interessante vooruitgang, gezien vinyl niet alleen minder breekbaar, maar ook een superieure geluidskwaliteit levert in tegenstelling tot de grammofoonplaat (Bries, 1998, 12). Jackie Dewaele, beter bekend als Zaki, was in 1966 één van de eerste Vlaamse radiodeejays. Onze uitzendingen waren, in het oorspronkelijke concept van de Ameri- 20

22 kaanse radio, personality shows. De persoonlijkheid van de man die achter de microfoon zat, was zeer belangrijk. Dat wilde echter niet zeggen dat muziek op de twee plaats kwam. Het doel was op dat moment om een gespreid bedje te maken, aldus Deweale. Bovendien werd er niet geput uit een specifiek genre. Ik heb me nooit bezig gehouden met genres. De basis van mijn gevoel was een rock n roll-gevoel. Het moesten dingen zijn die daarin pasten. Urbanus heeft me ooit gezegd dat hij wist dat zijn muziek werkte, want ik draaide zijn plaat tussen al die andere dingen. Ik vroeg me nooit af welk genre Urbanus nu was. Humor en rock n roll pasten bij elkaar, de rest interesseerde me niet. Een deejay bepaalde dus veelal zelf wat hij zou draaien en de manier waarop hij dat ging doen (Jackie Dewaele, interview, 16 april 2008). Toch merkt Guy De Pré hier op dat er ook maar weinig keuze was. Als ik in de jaren 1960 op school zat en de Rolling Stones maakten een nieuwe plaat, was dat niet het nieuws van de dag, maar van de week, van de maand en misschien zelfs van het jaar. Er was ook alleen maar dat, en iedereen smeet zich op die plaat. Dat was twintig jaar later al ondenkbaar, want de ene wilde dit en de andere dat (Guy De Pré, interview, 28 mei 2008). Dansgelegenheden in Vlaanderen maakten pas in de vroege jaren 1960 naast de traditionele livebands kennis met het Amerikaanse fenomeen van de jukebox of muziekbetaalautomaten. Doorheen de zestiger jaren werden heel wat Belgische cafés met een jukebox uitgerust. Omdat het toestel ook met platen werkte, kan het als de mechanische voorganger van de deejay worden beschouwd (Thornton, 1995, 36). Op hetzelfde ogenblik ontstaan er in het Verenigd Koninkrijk al de eerste discotheken. De trend waait snel over van Europa naar de Verenigde Staten. In deze evolutie is de verandering van de manier van dansen een belangrijke factor in het succes van discotheken gebleken. De opkomst van de twist zorgde er immers voor dat mensen niet meer in paren dansten, maar dat ook individuen een danspasje op de dansvloer durfden te zetten. Voor het eerst diende een danser geen partner te hebben en verviel de vereiste om blijk te geven van een zekere kennis van dansbewegingen (Brewster, 1999, 61). In Vlaanderen zal het tot het einde van de jaren 1960 duren eer de jukebox definitief door een menselijke variant wordt vervangen. Mike Verdrengh en Zaki waren met de Mike en Zaki Show de grondleggers. Dat was een groot deejayevent waar je als jonge gast naartoe 21

23 kon trekken. Eigenlijk waren dat kopies van de Britse en Hollandse zeezenders zoals Veronica. Wij waren in Europa met dat soort Drive In Shows begonnen. Mike en Zaki zijn in Vlaanderen begonnen en van dan af zag je vaker deejays (Guy De Pré, interview, 28 mei 2008). Al bij al waren de jaren 1960 vooral een moment waarin er belangrijke sociologische veranderingen gebeurden. De pil heeft toen de wereld veranderd, de mens kon plots seksualiteit en voortplantig van elkaar losmaken, vooral voor jonge vrouwen was dat revolutionair, meent Dewaele. Als je kijkt naar de vrouw net daarvoor en daarna, dat is een compleet ander verhaal. De pil is allicht het belangrijkste wat is gebeurd in de 20e eeuw. En wat zie je? Baf, rock n roll! Elvis Presley mocht maar gefilmd worden tot zijn middel, daaronder was hij aan het wiebelen. Die oude maatschappij vond dat gevaarlijk, want daar zaten sekualiteit en voortplanting nog aan elkaar. Als je die losmaakt, slaat het denken helemaal om (Jackie Dewaele, interview, 16 april 2008). Deze revolutie effende het pad naar een andere beleving van het uitgaansleven en daar hoorden moderne muziekstijlen bij. Daarnaast begonnen zich voor het eerst uiteenlopende jeugdsubculturen naast elkaar te bestaan, zoals de teds en mods in deze periode. De teds of teddy-boys waren sterk verbonden met de opkomende blanke rockmuziek. Iconen als Elvis Presley bevestigden hun rebelse imago om zich zo af te zetten tegen hun sociaal-economische situatie als niet-geschoolde arbeiders. De mods stelden zich dan weer erg elitair op. Ze kleedden zich in dure merken en reden rond op Vespa's en Lambretta's. Hun levensstijl sprak niet enkel jongeren uit arbeiders-, maar ook uit hogere klassen aan. Zij konden zich zo tegen de oudere generaties afzetten (Keith Roe, lesnota s, 15 november 2005). 22

24 HOOFDSTUK 4: De (de)segmentatie van muziekgenres Geen enkel feestje is hetzelfde. Niet alleen is de sfeer telkens anders, ook de nummers die de deejay selecteert, verschillen keer op keer. In dit hoofdstuk laten we de geïnterviewde deejays zelf aan het woord over hun ervaringen in deze muziekkeuzes. Op die manier krijgen we een overzicht van de afgelopen veertig jaar, waarin we voor elk decennium een trend trachten bloot te leggen. Zo hopen we een antwoord te vinden op de vragen was de uitgaanswereld vroeger gesegmenteerd en zijn we deze segmentering nu voorbij? en wat is de rol van de deejay in het aanvaarden van bepaalde muziekgenres in dansgelegenheden? De vrije jaren 1970 In tegenstelling tot de Amerikaanse zaaldeejay, die sinds de jaren 1950 los van het medium radio tijdens feesten de muziek verzorgde, vindt de Vlaamse zaaldeejay haar oorsprong bij de radiodeejays. Dansgelegenheden werden aan het einde van de jaren 1960 al wel eens opgeluisterd door een deejay, maar meer dan platen op- en afzetten, werd niet van hem verwacht. Wanneer vijf bekende etherstemmen Mike Verdrengh, Jackie Dewaele, Jo De Clercq, Gust De Coster en Guy De Pré naast hun radiowerk, ook zaaldeejay worden, spreken we pas echt van (professionele) zaaldeejays. Ronny Hendrickx stelt in zijn licentiaatverhandeling dat zij de echte pioniers waren, die vrijwel onbekende terreinen betraden en zonder overdrijven de grote vijf mogen genoemd worden (Hendrickx, 1999, 48). Net als op de radio, genoten de radio/zaaldeejays van een ruime artistieke vrijheid. Zo golden er geen gulden regels als het op muziekgenres aankwam. Hetzelfde als op de radio, gebeurde on the road. Wij draaiden destijds alles door elkaar, vertelt Jackie Dewaele. De B.R.T. had snel in de gaten dat haar radiovedetten ook in feestzalen furore maakten en pikte op deze trend in door ook zelf radioroadshows op poten te zetten, 23

25 waarin haar etherstemmen niet alleen platen op locatie draaiden, maar ze ook live aan elkaar praatten (Jackie Dewaele, interview, 16 april 2008). Doorheen de jaren 1970 ontstond een nieuwe generatie deejays, die niet verbonden was aan radiozenders. De vraag naar zaaldeejays werd immers groter en de grote vijf konden deze niet in hun eentje beantwoorden. Van de nieuwelingen werd echter verwacht dat ze zich, in tegenstelling tot de radio/zaaldeejays, beperkten tot de populaire dansbare muziek (Hendrickx, 1999, 50). Toch mag niet vergeten worden dat in de jaren 1970 een brede waaier aan genres tot de populaire muziek behoorden, zoals de blanke rockmuziek, de zwarte soul-, funk- en Motownmuziek en later ook de discomuziek (Keunen, 2002, 39). We kunnen dus stellen dat deejays in de seventies een behoorlijke muzikale bewegingsvrijheid hadden. Verder zorgde de komst van de discomuziek voor een verschuiving in de accomodatie van feestjes. Deze gingen niet meer alleen in zaaltjes of cafés door, maar werden steeds vaker gehuisvest in discotheken. In Van Dale verwijst de term discotheek immers niet voor niets naar een gelegenheid waar men discomuziek speelt (Van Dale, 1992, 659). Lokale discobars maken hier hun opmars, door in de plaatselijke parochiezalen de sfeer van die discotheken te imiteren De gesegmenteerde jaren 1980 In de eighties maken tal van nieuwe genres hun intrede in de populaire muziek. Discomuziek en funk blijven aanvankelijk razend populair, maar ook genres als reggae en ska, hiphop, punk, progressive rock, new wave en elektronische muziek beginnen aan een opmars (Keunen, 2002, 84). De deejay moet met deze brede waaier aan stijlen aan de slag waardoor een opdeling zich haast opdringt (Hendrickx, 1999, 54). Door de komst van verschillende vrije radio s met vaak beperkte middelen, zodat radiodeejays er net als de pioniers hun eigen platen moeten opzetten werden de deuren naar specifieke programmatie opengezet. Jackie Dewaele: Omdat er meer radiozenders kwamen, kon men gaan opdelen en segmenteren. In de jaren 60 waren er maar twee Vlaamse zenders, 24

26 dat is natuurlijk een ander gegeven. Volgens Dewaele is deze segmentering eveneens het gevolg van een maatschappelijk verschijnsel dat is ontstaan begin jaren Men is alles mooi gaan aflijnen, waarschijnlijk als reactie op die jaren 1960 en 1970 waar we zeiden: regels, fuck you. In wezen mag alles, maar je moet het daarom nog niet allemaal doen, dacht men in de jaren Bijgevolg is men alles gaan reglementeren. Net hetzelfde op de radio. Bepaalde platen kon je niet meer draaien, want dat stond niet in het boekje (Jackie Dewaele, interview, 16 april 2008). De trend van segmentatie zette zich door naar feestjes. Dirk Swartenbroeckx: In die tijd had je de new wavers tegen de snobs of whatever. Die verschillen zie je niet meer bij de jeugd van vandaag (Dirk Swartenbroeckx, interview, 26 mei 2008). Toch waren het vooral discotheken die een aanbod voor kleinere subgroepen aanboden. Zo herinnert Kristof Michiels zich gelegenheden waar hiphop werd gedraaid. Dat was meer in discotheek-style. Van die discotheken die in de jaren 1970 disco deden en in de jaren 1980 een jaar of twee hiphopavonden probeerden (Kristof Michiels, interview, 6 maart 2008). Waar op kleine feestjes de deejay zich nog een mengelmoes van populaire genres kon permitteren, werd de deejay in clubs en discotheken steeds vaker de specialist binnen een bepaald genre. Jimmy Dewit: De jaren 1980 waren erg verzuild, zowel de deejays als de muziekstijl, als de outfit van degene die die muziek goed vond. Het was ook minder makkelijk om te zeggen dat je zowel boenkeboenke als zware gitaren goed vond. Terwijl beide genres eigenlijk dicht bij elkaar liggen. Die muzikale verzuiling liep ook mooi samen met de donkere jaren 1980, met de katholieke, de liberale en de socialistische zuil en partijkaartjes (Jimmy Dewit, interview, 25 april 2008). Hier kunnen we de link leggen met de in het eerste hoofdstuk aangehaalde begrip verzuiling. De jaren 1980 waren niet enkel een periode van muzikale segmentatie. Aan elk segment hing een soort subcultuur met eigen normen en waarden vast, alsof het een zuil binnen de muziekwereld betrof. Een subcultuur is immers een afgesloten deel van een groter geheel. De groep die zich van de anderen afsluit, hanteert waarden die zich 25

27 afzetten tegen de waarden van de dominante cultuur. Zo biedt de subcultuur een (denkbeeldige) oplossing voor structurele problemen zoals het behalen van slechte resultaten op school. Ze reiken een cultuur aan waaruit culturele elementen kunnen geselecteerd worden. Naast elementen als waarden zullen smaak, ideologie en levensstijl de groep onderscheiden van anderen om zo met een eigen verworven identiteit te kunnen uitpakken, naast de toegeschreven identiteit die hen wordt toegewezen door de familie of de school (Keith Roe, lesnota s, 15 november 2005). Het Centre for Contemporary Cultural Studies wijst op het oorspronkelijke klassekarakter van de verschillende jeugdsubculturen, maar hierover gaan we niet uitwijden. Wel kunnen we stellen dat een dergelijke strijd zich in Vlaanderen pas in de jaren 1980 voor het eerst in dansgelegenheden voordoet, eerst tussen de rockers en de punkers, daarna tussen de punkers en de new wavers, de nieuwe hippies en de oude mods, skinheads en andere. Elke subcultuur heeft haar eigen tekens die het wij van het zij moeten onderscheiden (Laermans, 1988, 277). Jongeren zullen in hun subculturen vaak van muziekvormen gebruik maken om de groepsidentiteit te versterken. Pas in de jaren 1980 kunnen we deze subculturen ook in het uitgaansleven onderscheiden. New wavers, punkers of rockers gingen naar hun eigen clubs en discotheken. In jeugdhuizen en cafés echter kwamen mensen nog steeds van alle slag samen en werden ook andere dan de eigen muzieksmaak aanvaard. Of zoals Michiels ze omschrijft: Dingen waar ze Summer of 69 en Paradise by the Dashboard Light draaiden. Het publiek stond veel meer open voor andere dingen. Misschien hoorden ze zelf het liefst Front 242 en was er die avond toevallig iemand die de hele tijd soul en disco draaide, toch kon dat tof zijn. Waarom niet. Die houding was er vroeger veel feller (Kristof Michiels, interview, 6 maart 2008). Jan van Biesen linkt het gegeven van de subculturen mooi aan het draaien van deejays in jeugdhuizen of cafés. In die tijd koos de deejay de nummers. Hij maakte de keuzes voor de mensen. De mensen gingen dan ergens naartoe en lieten de keuzes aan anderen over. Dat was ook op andere vlakken zo. De subcultuur koos wat je moest aandoen en naar welke feestjes je moest gaan, eenmaal daar koos de deejay. Ik heb zaken gekend waar 26

28 mannen met een das dansten op Led Zeppelin en hardrockers aan de toog een sjieke cocktail zaten te drinken naast Marina s. Nu moet het publiek constant zelf keuzes maken: naar welke deejay ze gaan, welk genre ze willen horen of waar ze hun geld aan uitgeven (Jan van Biesen, interview, 21 mei 2008) De gestroomlijnde jaren 1990 In de jaren 1990 viert de elektronische muziek hoogtij, met vormen als house, techno en verschillende vormen van commerciële dance. Dat had gevolgen voor feestjes, meent van Biesen: De house is toen echt ontploft. Alle clubs die nog tof waren en vanalles door elkaar draaiden zijn er van tussen gegaan, of zijn plat geworden. Iedereen is zo n beetje als gek op house en techno gesprongen. Op den duur waren er alleen nog zo n discotheken (Jan van Biesen, interview, 21 mei 2008). Ook Dewaele ziet een vervlakking. Er is een hele periode geweest, waarin je naar de dancing ging en je de hele avond hetzelfde te horen kreeg. Je hoorde bijna geen verschil en men was nog fier dat ze de platen zo mooi in elkaar konden laten overgaan. Het moest allemaal gestroomlijnd zijn, zoals kabbelende beekjes (Jackie Dewaele, interview, 16 april 2008). Het duurt tot halfweg de jaren 1990 eer de elektronische muziekwereld haar weg naar de reeds gevestigde rockwereld vindt. House heeft er veel langer over moeten doen dan rock n roll en punk om zich te manifesteren en door alle geledingen heen te wurmen. Het meldde zich dan ook aan in een tijdperk waarin verschillende jongerenculturen perfect naast elkaar konden bestaan, schrijft rockjournalist Jan Delvaux in Knack. Pas wanneer house elementen uit gevestigde genres als rock, reggae, hiphop en wereldmuziek in haar eigen stijl integreert, kan het genre algemeen doordringen (Delvaux, 1995, 50). Volgens socioloog Rudi Laermans breekt in deze periode terug een vorm van pluralisme aan opvattingen, waarden en stijlvormen door. Hierdoor wordt het voor nieuwe subculturen moeilijk om nog door te breken, want alles mag en alles verwijst nog enkel naar een 27

29 individuele smaak (Laermans, 1992, 43). Allicht is de housecultuur om deze reden een voorbeeld van postmoderne cultuur geworden. De housecultuur is geëvolueerd van een elite- tot een massa- en vermaakcultuur (Vercaigne, 1999, 155) De revolutie van de jaren 2000 Twee broers uit Gent orchestreerden hun rebelse en rijzende strijd in muziek, door de barrières tussen de rock- en de dancewereld af te breken, zegt Nihal Arthanayake over David en Stephen Dewaele in het gerenommeerde BBC-programma The Culture Show (Arthanayake, televisieuitzending, 26 januari 2008). Wanneer de broers, bekend van hun rockband Soulwax, aan het einde van de jaren 1990 het nevenproject 2ManyDJ s opstarten, lijkt in de gesegmenteerde danswereld een bommetje te ontploffen. David Dewaele zegt hierover in het Canvas-programma Phara: Zonder het te weten, hebben we iets gecreëerd wat wereldwijd een soort subcultuur is geworden. Iets wat buiten de mainstream bestaat (de Aguirre, televisieuitzending, 19 mei 2008). Allicht is het begrip subcultuur erg overdreven, net omdat 2ManyDJ s afstapt van het gegeven hokjesdenken. Jackie Dewaele, vader van de broers: Wij draaiden in onze beginperiode alles door elkaar en ik merk dat dat teruggekomen is. Volgens mij hebben mijn jongens daar ook voor een stuk een rol in gespeeld. Als zij vinden dat ze De Fabeltjekrant moeten draaien, dan doen ze dat gewoon (Jackie Dewaele, interview, 16 april 2008). Toch zijn niet alle deejays daarvan overtuigd. Jan van Biesen: De Dewaele broers hebben niets nieuws gedaan. Wat zij doen bestond twintig jaar geleden ook al, meer zelfs, ze hebben het gewoon uitgepuurd. Ze hebben alle energie uit die oude dingen gehaald om er een nieuwe power aan te geven, de power van nu. 2ManyDJ s is een efficiëntiemachine, van het ene hoogtepunt naar het andere. Zij hebben ervoor gezorgd dat er inderdaad wat nieuwe elementen in de dansmuziek kwamen, maar ik blijf het zeer energetisch vinden. Ik mis echt de groove (Jan van Biesen, interview, 21 mei 2008). 28

30 Discobar Galaxie is zo n ander Vlaams fenomeen dat reeds in de jaren 1990 tussen de lijntjes van de segmenten heen werkte. Jimmy Dewit: Ofwel was je toen als house- of technodeejay echt gericht bezig, ofwel was je iemand die op studentenfeesten alles dooreen draaide, maar dat was plat. Er was niets tussenin en toch vonden wij dat je zowel The Prodigy als Madonna moest kunnen draaien. Pas in de jaren 2000 breekt de Galaxie-stijl waarin alles kan tot bij het grote publiek door. Kids van vandaag kunnen wel snappen dat je breder draait als vroeger, omdat die zelf ook openlijk naar Justice of naar Hooverphonic gaan. Als wij acht jaar geleden nummers van Leila K op Studio Brussel draaiden, werden er boze telefoons gepleegd. Nu beseffen mensen dat dat gewoon een bom van een plaat is. Het nummer staat nu zelfs op Studio Brussel-compilaties (Jimmy Dewit, interview, 25 april 2008). Ook Dirk Swartenbroeckx vindt dat we leven in een tijd waar mensen met open geest naar muziek luisteren. We zitten met een generatie jongeren die alles slikken en alles leuk vinden. Vroeger had je echt een cultuur van deejays die enkel house speelden, die focusten op één genre. Wij spelen vooral dansmuziek, maar we durven er ook wel eens een rockplaat of wat wereldmuziek tussen te gooien. Vroeger hadden mensen meer oogkleppen op, vind ik. Je ziet dat ook op festivals, alle stijlen worden door elkaar geprogrammeerd (Dirk Swartenbroeckx, interview, 26 mei 2008). De Pré beaamt dit vanuit zijn ervaring op de De Pré Historie Live shows: De bedoeling is om heel het spectrum van de popmuziek, van half de jaren 1950 tot een stuk in de jaren 1990 te bestrijken. Tot onze grote verbazing is 80% van het publiek jonger dan 30 jaar. Die mensen staan open voor muziek van voor ze geboren zijn (Guy De Pré, interview, 28 mei 2008). Het is bovendien geen evidentie meer om een ganse nacht op dezelfde beat te dansen, zoals dat in de jaren 1990 wel het geval was. TLP: Als house de overhand nam, was er alleen nog house. Ik heb daar nog problemen mee, uiteindelijk is er zo een scene ontstaan waar men gewoon is om alleen maar house te horen (TLP, interview, 29 mei 2008). Dewaele: Mijn gevoel is dat dat bij jonge mensen niet meer volstaat, ze willen iets meer, iets pittiger. Er mag wat peper en zout op de patatten. We gaan buiten de lijntjes moeten 29

News: Tours this season!

News: Tours this season! 1 Do you remember? Lees de zinnen en vul de juiste woorden in. Kies uit: like listen presenter too loud great show number next crowd singer. Let op: je houdt twee woorden over. Welcome back to the best

Nadere informatie

Bij mij weet je nooit wat je mag verwachten, ik probeer het publiek altijd te verrassen

Bij mij weet je nooit wat je mag verwachten, ik probeer het publiek altijd te verrassen 8 #6 INTER- VIEW #6 9 Bij mij weet je nooit wat je mag verwachten, ik probeer het publiek altijd te verrassen Woord: Sanne Stassijns en Nick Isella Beeld: Vira Buchkovska RIJZENDE DJ-STER FAISAL WIL OP

Nadere informatie

Hey! Deejay. Alexander Kastelijn

Hey! Deejay. Alexander Kastelijn Hey! Deejay Hey! Deejay Alexander Kastelijn Schrijver & Samensteller : Alexander Kastelijn Coverontwerp: Alexander Kastelijn ISBN: 9789402162370 Alexander Kastelijn 2017 HEY! DEEJAY Al jaren had ik in

Nadere informatie

LEXICON Dutch culture // Gabber // Leroy Sanger co IEMES

LEXICON Dutch culture // Gabber // Leroy Sanger co IEMES Voorwoord Gabber! Wat is Gabber? Is het een muziek genre? Is het een culturele beweging? Is het een lifestyle. In dit onderzoekje gaan we erachter komen wat Gabber precies is. Waar het vandaan komt en

Nadere informatie

De meerwaarde van sociale media: poppodia en publiekssegmentatie

De meerwaarde van sociale media: poppodia en publiekssegmentatie De meerwaarde van sociale media: poppodia en publiekssegmentatie Groningen, Noorderslag Science 18 januari 2014 Dr. Koos Zwaan Drs. Annelies de Bruine Lectoraat Media, Cultuur & Burgerschap Hogeschool

Nadere informatie

Samenvatting onderzoek Muziek en Werk

Samenvatting onderzoek Muziek en Werk Samenvatting onderzoek Muziek en Werk In opdracht van Randstad zijn er twee onderzoeken uitgevoerd door R2Research. Met het eerste onderzoek is het fundament gelegd voor de link tussen Werk en Muziek.

Nadere informatie

Onderzoek over het spreken van het Frans door de inwoners van Vlaanderen

Onderzoek over het spreken van het Frans door de inwoners van Vlaanderen Onderzoek over het spreken van het Frans door de inwoners van Vlaanderen Onderzoek uitgevoerd voor de vzw: Association pour la Promotion de la Francophonie en Flandre September 2009 Dedicated Research

Nadere informatie

Radio Content. - Groove (Funk, Soul, R'n'B ) met artiesten zoals Prince, Alicia Keys en Rihanna.

Radio Content. - Groove (Funk, Soul, R'n'B ) met artiesten zoals Prince, Alicia Keys en Rihanna. Radio Content beschrijft alle Belgische nationale radiozenders, met de muziek die ze brengen en de programma s die ze uitzenden. Dankzij een uiterst nauwkeurig onderzoek tot op de seconde na van elk van

Nadere informatie

Audio Listening. Page 1 of 5

Audio Listening. Page 1 of 5 Historisch gezien is radio het eerste mobiele medium. Ondertussen heeft het zich uitgebreid tot tal van andere zendplatforms en ontvangtoestellen. We luisteren weliswaar nog altijd via een radiotoestel

Nadere informatie

CIM Radio Golf

CIM Radio Golf 4 juni 01 CIM Radio Golf 01-1 Op 4 mei jongstleden verscheen golf 01-1 van de CIM radiostudie. De golf dekt het radioluisteren in het eerste trimester van 01. Structuur van de studie: herhaling De radiostudie

Nadere informatie

CIM Radio Golf

CIM Radio Golf 13 september 2012 CIM Radio Golf 2012-2 Op 23 augustus 2012 verscheen golf 2012-2 van de CIM radiostudie. De studie dekt het radio luisteren van het tweede trimester van 2012. Structuur van de studie:

Nadere informatie

Geslacht, Emotionele Ontrouw en Seksdrive. Gender, Emotional Infidelity and Sex Drive

Geslacht, Emotionele Ontrouw en Seksdrive. Gender, Emotional Infidelity and Sex Drive 1 Geslacht, Emotionele Ontrouw en Seksdrive Gender, Emotional Infidelity and Sex Drive Femke Boom Open Universiteit Naam student: Femke Boom Studentnummer: 850762029 Cursusnaam: Empirisch afstudeeronderzoek:

Nadere informatie

ONMEDIA. E-newsletter 13 maart 2013

ONMEDIA. E-newsletter 13 maart 2013 Adrem Flash ONMEDIA Op 14 februari 2013 is golf 2012-3 van de CIM Radiostudie verschenen. De studie dekt het radio luisteren van het tweede semester van 2012. Met uitzondering van de introductie van de

Nadere informatie

Euh, geweldig eigenlijk. Superversie! Maar ik stel hier de vragen. Je wordt

Euh, geweldig eigenlijk. Superversie! Maar ik stel hier de vragen. Je wordt Elvis Perkins wanneer zijn In Dearland uitkwam, haatte ik hem voor het maken van zo n geweldige plaat. Binnenkort komt zijn Doomsday EP uit en die belooft wederom veel goeds. Ook live stelde hij niet teleur:

Nadere informatie

Waar Bepaal ten slotte zo nauwkeurig mogelijk waar het onderwerp zich afspeelt. Gaat het om één plek of spelen meer plaatsen/gebieden een rol?

Waar Bepaal ten slotte zo nauwkeurig mogelijk waar het onderwerp zich afspeelt. Gaat het om één plek of spelen meer plaatsen/gebieden een rol? Hoe word ik beter in geschiedenis? Als je beter wilt worden in geschiedenis moet je weten wat er bij het vak geschiedenis van je wordt gevraagd, wat je bij een onderwerp precies moet kennen en kunnen.

Nadere informatie

SHOW: The Feel Good Show of The Year. Artiesten: Blues Brothers. Naam: Sjuul Kroon. Klas 3GTA. Vak: CKV Opdracht: ckv verslag.

SHOW: The Feel Good Show of The Year. Artiesten: Blues Brothers. Naam: Sjuul Kroon. Klas 3GTA. Vak: CKV Opdracht: ckv verslag. SHOW: The Feel Good Show of The Year Artiesten: Blues Brothers Klas 3GTA 1. Welk concert heb je gekozen? The Feel Good Show van de Blues Brothers. 2. Waarom heb je juist dit concert gekozen? We kregen

Nadere informatie

Toelichting. Leerdoelenoverzicht niveau 3c

Toelichting. Leerdoelenoverzicht niveau 3c Toelichting In het schema hieronder zie je een overzicht van de leerdoelen van de 12 songs en de 4 herhalingslessen van voor het schooljaar 2017-2018. Per song is aangegeven aan welke EIBO-thema s en aan

Nadere informatie

VTO-cultuurvragen. Pagina 1 van 12 Cultuurvragen uit VTO SCP/CBS

VTO-cultuurvragen. Pagina 1 van 12 Cultuurvragen uit VTO SCP/CBS VTO-cultuurvragen Onderstaand zijn de vraagformuleringen zoals gehanteerd in VTO2012 afgedrukt. De respondenten kregen een brief toegestuurd waarin ze uitgenodigd werden om de VTOenquête via het internet

Nadere informatie

DJ s en drive-in-shows

DJ s en drive-in-shows DJ s en drive-in-shows Welk dj is geschikt voor uw evenement? Niet elke bekende dj is geschikt voor uw evenement. Het is belangrijk dat de dj aansluit bij uw doelgroep. Daarom geven wij altijd een passend

Nadere informatie

VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF

VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF ==> Download: VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF - Are you searching for Van Het Vagevuur In De Hel Books? Now, you will be happy that at this

Nadere informatie

Opstartlessen. Lesbrief 9. Muziek. Wat leert u in deze les? Veel succes! www.edusom.nl

Opstartlessen. Lesbrief 9. Muziek. Wat leert u in deze les? Veel succes! www.edusom.nl www.edusom.nl Opstartlessen Lesbrief 9. Muziek Wat leert u in deze les? Wat u kunt zeggen als u iets mooi vindt. Een gesprek voeren over muziek. Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente

Nadere informatie

My Inspiration I got my inspiration from a lamp that I already had made 2 years ago. The lamp is the you can see on the right.

My Inspiration I got my inspiration from a lamp that I already had made 2 years ago. The lamp is the you can see on the right. Mijn Inspiratie Ik kreeg het idee om een variant te maken van een lamp die ik al eerder had gemaakt. Bij de lamp die in de onderstaande foto s is afgebeeld kun je het licht dimmen door de lamellen open

Nadere informatie

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten.

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. The Effect of Difference in Peer and Parent Social Influences on Adolescent Alcohol Use. Nadine

Nadere informatie

Kraak de geest van de DJ

Kraak de geest van de DJ Kraak de geest van de DJ Een observatie Door Nicky van Veen Inleiding Hoe komt het dat creatievelingen zo goed kunnen performen en zo creatief kunnen zijn op het moment dat ze moeten schitteren. Om dit

Nadere informatie

1. Luister je naar de radio?

1. Luister je naar de radio? Muziek In hoeverre ben je het (on)eens met de volgende stellingen? 10 95% 1. Luister je naar de radio? (n=538) 9 8 7 6 5 4 3 2 1 5% Ja Nee Weet niet Toelichting: Ja Alleen naar muziek De hele dag door...3fm

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Introductie In dit proefschrift evalueer ik de effectiviteit van de academische discussie over de ethiek van documentaire maken. In hoeverre stellen wetenschappers de juiste

Nadere informatie

De grondbeginselen der Nederlandsche spelling / Regeling der spelling voor het woordenboek der Nederlandsche taal (Dutch Edition)

De grondbeginselen der Nederlandsche spelling / Regeling der spelling voor het woordenboek der Nederlandsche taal (Dutch Edition) De grondbeginselen der Nederlandsche spelling / Regeling der spelling voor het woordenboek der Nederlandsche taal (Dutch Edition) L. A. te Winkel Click here if your download doesn"t start automatically

Nadere informatie

TK07 Area @ Q- Base 2010 Lost in Dreams

TK07 Area @ Q- Base 2010 Lost in Dreams TK07 Area @ Q- Base 2010 Lost in Dreams The neverending party! Doelstelling: De doelstelling van TK07 op Q- base is het verbreden en verdiepen van het muziekaanbod op het festival om op die manier een

Nadere informatie

Protest in de jaren 60 vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Protest in de jaren 60 vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 06 September 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62193 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Vergadering BRBF 03/01/2016. Nieuwe reglementen NJS WRRC

Vergadering BRBF 03/01/2016. Nieuwe reglementen NJS WRRC Vergadering BRBF 03/01/2016 Nieuwe reglementen NJS WRRC Nieuwe reglementen 2016 / zie website Leeftijden / Leeftijd danser = 2016 geboortejaar. Leeftijd Youth: 8 14 Leeftijd Juniors: 12 17 Leeftijd D klasse

Nadere informatie

Wouters, R. 60 jaar geleden barstte hier de oorlog los. De Heikapper. 19(2000)2, 20-23.

Wouters, R. 60 jaar geleden barstte hier de oorlog los. De Heikapper. 19(2000)2, 20-23. Via het kerkepadje stonden we vlakbij hun kookplaats en weldra drumden er een tiental jonge kleppers samen en kregen we doorheen de haag de resten van het eten. Daar proefden we voor de eerste maal in

Nadere informatie

Onthullingen van Kennis

Onthullingen van Kennis Onthullingen van Kennis Caleidoscoop van Kennis Facetten verschuiven door tijd Vorm en structuur doemen op Gestalte gegeven door Kennis Patronen behouden het ritme De potentie van het punt Hoofdstuk 2

Nadere informatie

PERSBERICHT CIM 22/04/2015

PERSBERICHT CIM 22/04/2015 PERSBERICHT CIM 22/04/2015 Nieuwe CIM studie over kijkgedrag op nieuwe schermen Belgen keken nooit eerder zoveel naar TV-content Het CIM, verantwoordelijk voor kijkcijferstudies in België, volgt sinds

Nadere informatie

Bevindingen In totaal hebben we de test afgenomen bij 9 mensen. Helaas door beperkte aanwezigheid van vrouwen zijn dit enkel mannen geweest.

Bevindingen In totaal hebben we de test afgenomen bij 9 mensen. Helaas door beperkte aanwezigheid van vrouwen zijn dit enkel mannen geweest. Bevindingen In totaal hebben we de test afgenomen bij 9 mensen. Helaas door beperkte aanwezigheid van vrouwen zijn dit enkel mannen geweest. Wel hebben we gekeken om verschillende profielen en leerjaren

Nadere informatie

Radio: Still going strong? Radio: Still going strong?

Radio: Still going strong? Radio: Still going strong? Ieder jaar weer worden er voor het Continu Luisteronderzoek ongeveer 17. personen geworven, een mooie landelijke representatieve steekproef. Ruim tweederde van deze personen wordt telefonisch een korte

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord. 1 Inleiding pg.5. 2 Identiteit & Imago pg.7. 3 Ervaar het merk pg.9. 4 Kernwaarde & Merkpropositie pg.11

Inhoud. Voorwoord. 1 Inleiding pg.5. 2 Identiteit & Imago pg.7. 3 Ervaar het merk pg.9. 4 Kernwaarde & Merkpropositie pg.11 Voorwoord Voor u ligt het Merkdocument van Nick Pilmeyer. Nick Pilmeyer is een sing/song writer die gebrand wilt worden. Dit document zorgt voor duidelijkheid in het proces om een goede branding te maken

Nadere informatie

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Gender Differences in Crying Frequency and Psychosocial Problems in Schoolgoing Children aged 6

Nadere informatie

Teksten van de liederen die gospelkoor Inspiration tijdens deze Openluchtdienst zingt.

Teksten van de liederen die gospelkoor Inspiration tijdens deze Openluchtdienst zingt. Don t you worry There s an eternity behind us And many days are yet to come, This world will turn around without us Yes all the work will still be done. Look at ever thing God has made See the birds above

Nadere informatie

The secret key. Worksheet. flash info. Lees de tekst en kruis het juiste antwoord aan. Deze tekst hoort bij

The secret key. Worksheet. flash info. Lees de tekst en kruis het juiste antwoord aan. Deze tekst hoort bij 1 The secret key read Lees de tekst en kruis het juiste antwoord aan. Deze tekst hoort bij informatie over buslijnen een game een reclame flash info inside outside cross the road binnen(in) buiten steek

Nadere informatie

Uitgeverij Schoolsupport www.schoolsupport.nl

Uitgeverij Schoolsupport www.schoolsupport.nl info Dit ben ik! schooljaar klas voornaam:........ naam:........... geboortedatum:.... gsm: e-mailadres:....... mijn juf/meester: In geval van nood bellen naar: naam:.... telefoon:.. Thuis voornaam:..

Nadere informatie

het verhaal achter de postzegel

het verhaal achter de postzegel Missie 3 het verhaal achter de postzegel het verhaal achter de postzegel 1. WAT IS EEN POSTZEGEL? Een postzegel is een stukje papier met een bepaalde waarde dat je rechts bovenaan op een envelop plakt.

Nadere informatie

De Zuidelijke Westhoek, WO II en mondelinge geschiedenis

De Zuidelijke Westhoek, WO II en mondelinge geschiedenis De Zuidelijke Westhoek, WO II en mondelinge geschiedenis Vormingssessie Ieper 24 november 2014 Vanavond Mondelinge geschiedenis Eigenheid van dit project Het interview Maar eerst: even kennismaken 1 Eigen

Nadere informatie

Win a meet and greet with Adam Young from the band Owl City!

Win a meet and greet with Adam Young from the band Owl City! 1 Meet and greet read Lees de tekst. Wat is de prijs die je kunt winnen? early too late on time vroeg te laat op tijd Win a meet and greet with Adam Young from the band Owl City! Do you have a special

Nadere informatie

Internet Radio. Intomart GfK. GfK. Growth from Knowledge. Leendert van Meerem

Internet Radio. Intomart GfK. GfK. Growth from Knowledge. Leendert van Meerem GfK. Growth from Knowledge Internet Radio Leendert van Meerem Radio, het oudste elektronische medium 2 - Gestart, 100 jaar geleden op de Amplitude Modulatie : AM - Voor de oorlog al krakend met de Korte

Nadere informatie

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Kiezen voor Latijn en/of Grieks? Als leerling in het laatste jaar van de basisschool sta jij voor een belangrijke keuze. Welke studierichting moet je gaan volgen in het

Nadere informatie

Verhaal van verandering

Verhaal van verandering Belgische Ashoka Fellow Ashoka : Kun je ons iets vertellen over je familie en waar je bent opgegroeid? Ingrid : Ik ben opgegroeid in Antwerpen, een belangrijke stad in Vlaanderen, België. Ik heb een oudere

Nadere informatie

x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x

x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x Jaarplan GESCHIEDENIS Algemene doelstellingen Eerder gericht op kennis en inzicht 6 A1 A2 A3 A4 A5 Kunnen hanteren van een vakspecifiek begrippenkader en concepten, nodig om zich van het verleden een wetenschappelijk

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Pizza Verdi. Opdrachtenblad. Regie: Gary Nadeau Jaar: 2011 Duur: 8 minuten

Pizza Verdi. Opdrachtenblad. Regie: Gary Nadeau Jaar: 2011 Duur: 8 minuten Pizza Verdi Regie: Gary Nadeau Jaar: 2011 Duur: 8 minuten Opdrachtenblad Lesuurpakket Pizza Verdi (thema s: sociale verschillen, stereotyperingen/vooroordelen; verdiepingsopdracht Amerikaanse burgerrechten)

Nadere informatie

GROOVESERVICE OP UW TROUWFEEST TIMING MUZIEK

GROOVESERVICE OP UW TROUWFEEST TIMING MUZIEK GROOVESERVICE OP UW TROUWFEEST ''Onze trouwerij moet een écht dansfeest worden'' is de missie waarmee Grooveservice aan het werk wordt gezet op de vele bruiloften waar het duo draait. Het dj-duo is er

Nadere informatie

- Goede avond hallo. - (Bruno) Ja dat is moeilijk te zeggen, ik ben groot geworden in de Bluegrass met verschillende

- Goede avond hallo. - (Bruno) Ja dat is moeilijk te zeggen, ik ben groot geworden in de Bluegrass met verschillende Interview Heartstrings uitzending 01-10-2016 door Timen van Ark en Jaap van der Weerd vanuit de Schaapskooi te Stroe. www.countryland.nl We hebben visite hier in de Schaapskooi, we hebben de mensen van

Nadere informatie

Bediende in de logistieke sector: kansen voor vrouwen?

Bediende in de logistieke sector: kansen voor vrouwen? Bediende in de logistieke sector: kansen voor vrouwen? Welke percepties leven er bij werknemers en studenten omtrent de logistieke sector? Lynn De Bock en Valerie Smid trachten in hun gezamenlijke masterproef

Nadere informatie

English is everywhere. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game. Lees de tekst. Omcirkel de Engelse woorden.

English is everywhere. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game. Lees de tekst. Omcirkel de Engelse woorden. one English is everywhere Test Luister naar wat Daniel vertelt. Welke Engelse woorden hoor je? Kruis ze aan. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game Lees de tekst. Omcirkel de

Nadere informatie

Wie ben jij? Ik ben... Introductie. HAVO/VWO bovenbouw

Wie ben jij? Ik ben... Introductie. HAVO/VWO bovenbouw HAVO/VWO bovenbouw Introductie Wie jij bent is niet in één zin te beantwoorden. Of je man of vrouw bent. Uit welk land je komt. Wanneer je geboren bent. Welke dingen (muziek, kleding, sport etc.) je leuk

Nadere informatie

Jeugdculturen hv123. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Jeugdculturen hv123. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 07 September 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/73230 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

The first line of the input contains an integer $t \in \mathbb{n}$. This is followed by $t$ lines of text. This text consists of:

The first line of the input contains an integer $t \in \mathbb{n}$. This is followed by $t$ lines of text. This text consists of: Document properties Most word processors show some properties of the text in a document, such as the number of words or the number of letters in that document. Write a program that can determine some of

Nadere informatie

AN URBAN PLAYGROUND AFSTUDEERPROJECT

AN URBAN PLAYGROUND AFSTUDEERPROJECT AN URBAN PLAYGROUND 2005 Het vraagstuk van de openbare ruimte in naoorlogse stadsuitbreidingen, in dit geval Van Eesteren s Amsterdam West, is speels benaderd door het opknippen van een traditioneel stadsplein

Nadere informatie

Uit huis gaan van jongeren

Uit huis gaan van jongeren Arie de Graaf en Suzanne Loozen Jaarlijks verlaten bijna een kwart miljoen jongeren het ouderlijk huis. Een klein deel van hen is al vóór de achttiende verjaardag uit huis gegaan. De meeste jongeren gaan

Nadere informatie

Rookgedrag in België

Rookgedrag in België Rookgedrag in België - 2017 Een rapport voor Stichting tegen Kanker Uitgevoerd door GFK Met steun van de overheden 1 Context en methodologie Stichting tegen Kanker is een Belgische stichting met als missie

Nadere informatie

Liquid-Motion. Dirty Dutch - Chuckie Solo. Pionsapje, donderdag 27 oktober 2005, 22:05 uur

Liquid-Motion. Dirty Dutch - Chuckie Solo. Pionsapje, donderdag 27 oktober 2005, 22:05 uur Pagina 1/5 Dirty Dutch - Solo Pionsapje, donderdag 27 oktober 2005, 22:05 uur Zaterdag 22 oktober was het dan eindelijk zover DJ sloot zijn succesvolle DIRTY DUTCH tour f met e spetterd eindconcert in

Nadere informatie

Karen J. Rosier - Brattinga. Eerste begeleider: dr. Arjan Bos Tweede begeleider: dr. Ellin Simon

Karen J. Rosier - Brattinga. Eerste begeleider: dr. Arjan Bos Tweede begeleider: dr. Ellin Simon Zelfwaardering en Angst bij Kinderen: Zijn Globale en Contingente Zelfwaardering Aanvullende Voorspellers van Angst bovenop Extraversie, Neuroticisme en Gedragsinhibitie? Self-Esteem and Fear or Anxiety

Nadere informatie

Een bezoek aan Audio Selectief in Sneek. altijd weer verrassend

Een bezoek aan Audio Selectief in Sneek. altijd weer verrassend Een bezoek aan Audio Selectief in Sneek altijd weer verrassend Ook dit keer. Henk Niemeijer weet steeds weer een aantal speelklare topsets te hebben staan. In de loop der jaren hebben we al veel high end

Nadere informatie

Autobiografisch geheugen in longitudinaal perspectief

Autobiografisch geheugen in longitudinaal perspectief Samenvatting Autobiografisch geheugen in longitudinaal perspectief Stabiliteit en verandering in gerapporteerde levensgebeurtenissen over een periode van vijf jaar Het belangrijkste doel van dit longitudinale,

Nadere informatie

Jamaica. Jamaica MENTO. (Jamaica)

Jamaica. Jamaica MENTO. (Jamaica) Jamaica Jamaica is één van de bekendste eilanden in het Caribisch gebied. Op dit eiland zijn mento, ska, rocksteady, reggae, dub, ragga en dancehall ontstaan. De Jamaicaanse muziek heeft haar weg over

Nadere informatie

CARTEL VIERT VIJFJARIG BESTAAN IN DE MELKWEG

CARTEL VIERT VIJFJARIG BESTAAN IN DE MELKWEG CARTEL VIERT VIJFJARIG BESTAAN IN DE MELKWEG Amsterdamse eventorganisatie viert mijlpaal op vrijdag 18 december met o.a. George Fitzgerald, Levon Vincent en Prosumer Op vrijdag 18 december wordt het vijfjarig

Nadere informatie

Factsheet. Onderzoek uitgevoerd door Direct Research in opdracht van Pepsi, onder 500 jongeren in de leeftijd van 18 t/m 24 jaar.

Factsheet. Onderzoek uitgevoerd door Direct Research in opdracht van Pepsi, onder 500 jongeren in de leeftijd van 18 t/m 24 jaar. Factsheet Nederland dj-land Onderzoek uitgevoerd door Direct Research in opdracht van Pepsi, onder 500 jongeren in de leeftijd van 18 t/m 24 jaar. 38% lijkt het remixen van een track leuk. In de grote

Nadere informatie

EERSTE RESULTATEN LANDELIJK PUBLIEKSONDERZOEK NEDERLANDSE POPPODIA

EERSTE RESULTATEN LANDELIJK PUBLIEKSONDERZOEK NEDERLANDSE POPPODIA EERSTE RESULTATEN LANDELIJK PUBLIEKSONDERZOEK NEDERLANDSE POPPODIA ONDERWERPEN S Onderzoeksopzet S Leeftijdsverdeling S Aandeel vrouwen S Aandeel allochtonen S Overige sociaal-demografische gegevens S

Nadere informatie

Tuesday Blue (Express), The

Tuesday Blue (Express), The Tuesday Blue (Express), The website hyves Tuesday Blue Expres YouTube clip TBE-We belong together Miss froggy Fame and fortune Long blond hair Sweet baby doll Baby sittin' boogie (TV Duitsland) Young and

Nadere informatie

ENQUETE POPCULTUUR IN NOORD LIMBURG voor muzikanten

ENQUETE POPCULTUUR IN NOORD LIMBURG voor muzikanten ENQUETE POPCULTUUR IN NOORD LIMBURG voor muzikanten BELANGRIJK: Gegeven antwoorden worden strikt vertrouwelijk en naamloos verwerkt. Deelname aan de enquête is anoniem. Wil je echter kenbaar maken waar

Nadere informatie

bezoekers Interviews

bezoekers Interviews Zaterdag 11 maart 2017 wordt een speciale dag. Na vele jaren hard werken is het zover. Zsa Zsa Su! gaat naar de Ziggo Dome! Dit kan natuurlijk niet onopgemerkt voorbijgaan en daarom zullen we in februari

Nadere informatie

Toelichting. Leerdoelenoverzicht niveau 3b

Toelichting. Leerdoelenoverzicht niveau 3b Toelichting In het schema hieronder zie je een overzicht van de leerdoelen van de 12 songs en de 4 herhalingslessen van voor het schooljaar 2017-2018. Per song is aangegeven aan welke EIBO-thema s en aan

Nadere informatie

Beter leven, meer plezier

Beter leven, meer plezier Rob van Ginkel Training en Coaching Beter leven, meer plezier NLP strategieën voor een leven met plezier Inhoudsopgave Wat is NLP...3 De logica van angst...3 Vrijkomen van angst...3 Negatieve gevoelens

Nadere informatie

Think Different. Artikel

Think Different. Artikel Think Different. Artikel Student: Sara Bouazra Studentnummer: 1640943 Opleiding: Communicatie & Multi Media Design Specialisatie: Visual Design Vak: Seminar (herkansing) Cursusnaam: DREAM DISCOVER DO (SEMINAR)

Nadere informatie

Advies over de vraag: Wie is de lezer die van het Aangepast Lezen gebruik maakt?

Advies over de vraag: Wie is de lezer die van het Aangepast Lezen gebruik maakt? Advies over de vraag: Wie is de lezer die van het Aangepast Lezen gebruik maakt? 1. Inleiding. De Lezersraad (hierna de Raad) heeft in het Jaarplan 2017 van Bibliotheekservice Passend Lezen (hierna BPL)

Nadere informatie

verdedigers doel hakjes geven panna s maken

verdedigers doel hakjes geven panna s maken Vroeger Ik heb voetbal niet altijd gehaat. Vroeger was ik er gek op. Net als David, mijn tweelingbroer. Dat is niet zo raar. Onze vader is tenslotte een voetballer. En niet zomaar een voetballer! Onze

Nadere informatie

Onderzoeksrapport WASDA : Wereldbeeld en Attitudes : Studie bij Digitale Adolescenten

Onderzoeksrapport WASDA : Wereldbeeld en Attitudes : Studie bij Digitale Adolescenten 0 Beste leerlingen, leerkrachten en ouders, Enkele maanden geleden namen jullie deel aan het WASDA-onderzoek over jongeren, media en de digitale wereld. Dit onderzoek ging uit van de School voor Massacommunicatieresearch

Nadere informatie

De Beste Singer-Songwriter van Vlaanderen Aflevering 5 Donderdag 5 december om 21.05

De Beste Singer-Songwriter van Vlaanderen Aflevering 5 Donderdag 5 december om 21.05 De Beste Singer-Songwriter van Vlaanderen Aflevering 5 Donderdag 5 december om 21.05 In de aflevering van donderdag 5 december spelen de overgebleven zes singer-songwriters voor het eerst in zaal El Dorado

Nadere informatie

Liquid-Motion. Extrema Outdoor 2004 De Zon! De Regen! De Zon! Forever, woensdag 28 juli 2004, 23:51 uur

Liquid-Motion. Extrema Outdoor 2004 De Zon! De Regen! De Zon! Forever, woensdag 28 juli 2004, 23:51 uur Pagina 1/5 Extrema Outdoor 2004 De Zon! De Regen! De Zon! Forever, woensdag 28 juli 2004, 23:51 uur aar Best. Rond half negen 's ochtends zijn we met de trein vanuit Maastricht naar het Noorden vertrokken.

Nadere informatie

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten?

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten? De Modererende rol van Persoonlijkheid op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten 1 Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve

Nadere informatie

Little Steve & the Big Beat (NL) 4 Oktober 2015. Bio. Verslag Motortourtocht Bas Paardelooper and the Blue Crue

Little Steve & the Big Beat (NL) 4 Oktober 2015. Bio. Verslag Motortourtocht Bas Paardelooper and the Blue Crue Nieuwsbrief 01-10-2015 Jaargang 2, nummer 16 Stichting The Blues Connection Beuningenstraat 40 5043 XM Tilburg Email: stichting@thebluesconnection.nl Zondagmiddag 4 Oktober 2015. Little Steve & the Big

Nadere informatie

10. Gebarentaal [1/3]

10. Gebarentaal [1/3] 10. Gebarentaal [1/3] 1 Gebarentalen Stel, je kunt niets horen. Je bent doof. Hoe praat je dan met andere mensen? Je kunt liplezen, maar dat is moeilijk en je mist dan toch nog veel van het gesprek. Bovendien

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

Win a meet and greet with Adam Young from the band Owl City!

Win a meet and greet with Adam Young from the band Owl City! 1 Meet and greet read Lees de tekst Wat is de prijs die je kunt winnen? Flash info early too late on time vroeg te laat op tijd Win a meet and greet with Adam Young from the band Owl City! Do you have

Nadere informatie

November Zevende nieuwsbrief van het lectoraat Werken aan de opdracht. Geachte relatie,

November Zevende nieuwsbrief van het lectoraat Werken aan de opdracht. Geachte relatie, November 2012 Zevende nieuwsbrief van het lectoraat Werken aan de opdracht Geachte relatie, In deze zevende nieuwsbrief van het lectoraat wil ik twee ervaringen met u delen. De eerste gaat over de resultaten

Nadere informatie

Over de entertainment specialist

Over de entertainment specialist By Over de entertainment specialist De Entertainment Specialist maakt van uw feest/ evenement een onvergetelijke happening. Ervaren alround mix dj s, spectaculaire live acts en een hoogwaardige geluidsinstallatie

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

2008 Universiteit Maastricht Page 1 of 212

2008 Universiteit Maastricht Page 1 of 212 2008 Universiteit Maastricht Page 1 of 212 Inhoudsopgave Diagnostic Test: English Language... 6 Apollo en Dionysus incl. Inleiding in de... 8 Portfolio-Mentoraat, jaar 1... 10 Academische Vaardigheden...

Nadere informatie

Slotwoord Jongerenmediadag

Slotwoord Jongerenmediadag Slotwoord Jongerenmediadag Woensdag 7 november 2012 Hallo iedereen! Het is nu mijn beurt om samen met jullie deze Jongerenmediadag stilaan af te ronden. De Jongerenmediadag kadert in de uitvoering van

Nadere informatie

Doorbraak! Een spannend jongens- en marketingboek in één

Doorbraak! Een spannend jongens- en marketingboek in één Niels Aalberts Doorbraak! Zero Budget Marketing op internet Een spannend jongens- en marketingboek in één Zesendertig man, zes shows en dan blazen we de hele boel op. Sorry?! Hoe bedoel je? vraag ik in

Nadere informatie

Dubbelspel. Alan Durant

Dubbelspel. Alan Durant Dubbelspel Dubbelspel maakt deel uit van de Schaduw-reeks van Lezen voor Iedereen/Uitgeverij Eenvoudig Communiceren. De Schaduw-reeks is een serie spannende verhalen voor jongeren. Lezen voor Iedereen/Uitgeverij

Nadere informatie

If This Then That Projectdocumentatie

If This Then That Projectdocumentatie If This Then That Projectdocumentatie Het muizenhol Lennart Kuyvenhoven Game Designer - GI1C 14 12-15 Generatie meerdere concepten: Concept 1: -Een kattenmand met een druksensor en speaker. Als een kat

Nadere informatie

Adrem Flash. E-newsletter 23 augustus 2016

Adrem Flash. E-newsletter 23 augustus 2016 Adrem Flash ONMEDIA Op 18 augustus 2016 verscheen Golf 2016-2 van de CIM Radio-studie. De studie dekt het luisteren in het tweede trimester van 2016. Structuur van de studie: herhaling De radiostudie is

Nadere informatie

Poke you Once (19h ) - Zwolle

Poke you Once (19h ) - Zwolle Poke you Once (19h00-1945) - Zwolle Deze energieke Zwolse pop/rock band zal op de 10 e (jubileum) editie van het In the Attic de aftrap geven voor een fantastische avond. 2 ladies en 4 gents die een feestje

Nadere informatie

Onderzoek Inwonerspanel: Geinbeat (Cityplaza) Festival

Onderzoek Inwonerspanel: Geinbeat (Cityplaza) Festival 1 (12) Onderzoek Inwonerspanel: Auteur Tineke Brouwers Respons onderzoek Op 26 maart kregen de panelleden van 18 jaar en ouder (1.155 personen) een e-mail met de vraag of zij digitaal een vragenlijst over

Nadere informatie

Oud maar niet out. Denken en doen met de Oudheid vandaag. 95180_Oud maar niet out_vw.indd 1 13/03/12 10:24

Oud maar niet out. Denken en doen met de Oudheid vandaag. 95180_Oud maar niet out_vw.indd 1 13/03/12 10:24 Oud maar niet out Denken en doen met de Oudheid vandaag 95180_Oud maar niet out_vw.indd 1 13/03/12 10:24 95180_Oud maar niet out_vw.indd 2 13/03/12 10:24 Oud maar niet out Denken en doen met de oudheid

Nadere informatie

3 I always love to do the shopping. A Yes I do! B No! I hate supermarkets. C Sometimes. When my mother lets me buy chocolate.

3 I always love to do the shopping. A Yes I do! B No! I hate supermarkets. C Sometimes. When my mother lets me buy chocolate. 1 Test yourself read a Lees de vragen van de test. Waar gaat deze test over? Flash info 1 In the morning I always make my bed. A Yes. B No. C Sometimes, when I feel like it. 2 When I see an old lady with

Nadere informatie

Merkanalyse Begin met de vraag: wat is een merkanalyse en waarom maak ik die?

Merkanalyse Begin met de vraag: wat is een merkanalyse en waarom maak ik die? Merkanalyse Begin met de vraag: wat is een merkanalyse en waarom maak ik die? Geef vervolgens antwoord op vragen als: Wie is je merk? Waar staat het merk voor? Waarin blinkt je merk uit? Wat maakt het

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

PERSMAP V RADIO 800 powered by Radionomy ~ 1 ~

PERSMAP V RADIO 800  powered by Radionomy ~ 1 ~ www.radio800.be PERSMAP V 20160611 RADIO 800 www.radio800.be info@radio800.be powered by Radionomy ~ 1 ~ 1. Radio 800 Sinds 15 augustus 2014 is Radio 800 onafgebroken aanwezig op het internet. Radio 800

Nadere informatie

Adrem Flash. E-newsletter 31 augustus 2017

Adrem Flash. E-newsletter 31 augustus 2017 Adrem Flash ONMEDIA Op 24 augustus 2017 verscheen golf 2017-2 van de CIM Radio-studie. De studie dekt het luisteren in het tweede trimester van 2017. Structuur van de studie: herhaling De radiostudie is

Nadere informatie