Samenvatting Klimaatsverandering en gletsjers
|
|
- Gijs de Vries
- 6 jaren geleden
- Aantal bezoeken:
Transcriptie
1 Klimaatsverandering en gletsjers Ongeveer 77% van de zoetwatervoorraad op aarde, overeenkomend met 71 m zeespiegelverandering, is als landijs opgeslagen op het aardoppervlak. De Antarctische ijskap neemt 90% hiervan voor zijn rekening, de Groenlandse ijskap bijna 10%, terwijl de rest (± 0.5%) uit kleine ijskappen en gletsjers bestaat. Nog niet zo lang geleden, tijdens de laatste ijstijd die ongeveer jaar geleden eindigde, was er veel meer landijs aanwezig: de zeespiegel lag toen zo n 120 m lager dan nu. Deze ijstijd eindigde plotseling en de zeespiegel steeg zeer sterk in een paar duizend jaar. Het einde van de laatste ijstijd markeerde het begin van een nieuwe geologisch tijdperk, dat we nu het Holoceen noemen en nog steeds voortduurt. Tijdens het Holoceen is het klimaat op aarde relatief stabiel gebleven met slechts kleine schommelingen. Één van deze schommelingen was de zogenaamde kleine ijstijd, die ruwweg van de 15 e tot het eind van de 19 e eeuw duurde en temperaturen kende die gemiddeld 0,5 tot 1 C lager waren dan tegenwoordig. Tijdens deze periode breidden gletsjers over de hele wereld zich uit en rond 1850 hadden velen hun grootste uitbreiding sinds het einde van de laatste ijstijd bereikt of geëvenaard. Hierna begon een terugtrekking die zich tijdens de 20 e eeuw versnelde en op het ogenblik zijn veel gletsjers net zo klein als tijdens de warmste fasen van het Holoceen. In de Alpen is het vergletsjerde oppervlak 30 tot 40% kleiner geworden en is het ijsvolume gehalveerd. In de afgelopen 150 jaar zijn veel gletsjers enkele honderden meters tot enkele kilometers korter geworden. Een goed voorbeeld hiervan is de Morteratschgletscher in Zwitserland (afbeelding 1.1), die zich sinds km heeft teruggetrokken en nu zo n 7 km lang is. De bedding van de grootste uitbreiding in 1850, duidelijk zichtbaar als kale rotsgrond, laat zien dat de gletsjer een aanzienlijk deel van zijn vroegere volume heeft verloren. Eerder werk heeft aangetoond dat de wereldwijde terugtrekking van gletsjers verklaard kan worden door een gemiddelde temperatuurstijging van 0,66 C per eeuw, waaruit blijkt dat gletsjers behoorlijk gevoelig zijn voor klimaatsveranderingen. Merk echter op dat de grote ijskappen van Antarctica en Groenland veel stabieler zijn en veel langzamer op klimaatsveranderingen reageren. De grote gevoeligheid voor klimaatsverandering betekent dat gletsjerfluctuaties in het verleden ons iets kunnen vertellen over het toenmalige klimaat, en ook dat elke toekomstige klimaatsverandering gletsjers zal beïnvloeden en als zodanig gevolgen zal hebben voor de aarde en voor menselijke activiteiten. Ten eerste beïnvloeden veranderingen in de hoeveelheid landijs het zeeniveau, en de grote ijskappen van Antarctica en Groenland zijn van belang voor het regionale en zelfs het wereldwijde klimaat omdat hun lichte oppervlakken veel zonnestraling terug de ruimte in weerkaatsen. In veel bergachtige gebieden fungeren gletsjers als een buffer door water in de winter op te slaan en in de zomer los te laten. Ze zorgen zo voor een voortdurende stroom(smelt)water, die door boeren en waterkrachtcentrales gebruikt kan worden. Verder trekt de natuurlijke schoonheid van veel gletsjers toeristen aan die de plaatselijke economie stimuleren. 1
2 Om de bovengenoemde redenen is het belangrijk te weten wat de huidige staat van gletsjers is en hoe ze op klimaatsveranderingen reageren. Deze vragen kunnen beantwoord worden door ter plekke de lengte en de massabalans (de jaarlijkse verandering in volume) van gletsjers te meten en door gletsjers modelmatig te bestuderen. Helaas zijn directe waarnemingen slechts voor weinig gletsjers beschikbaar, en de meeste waarnemingen overspannen slechts enkele decennia. Dit is een gevolg van het grote aantal gletsjers en de afgelegen ligging en uitgestrektheid van vele hiervan. Er bestaan algemene modellen die de invloed van het klimaat op gletsjers beschrijven, maar voor betrouwbare resultaten moeten deze modellen gekalibreerd worden met ter plekke gemeten data, die slechts in beperkte mate beschikbaar zijn. Dit proefschrift behandeld daarom de volgende twee onderwerpen. De eerste is het opzetten van een gekalibreerd massabalansmodel dat gebruikt kan worden om directe waarnemingen te vervangen en om de gevoeligheid van de massabalans voor klimaatsveranderingen te bestuderen. Het tweede onderwerp is het meten van de massabalans op indirecte wijze, dus zonder enige metingen die ter plekke gedaan zijn. Voor beide doeleinden bestuderen we Vatnajökull, een relatief grote ijskap in IJsland (zie afbeelding 1.3). Voor deze ijskap zijn veel ter plekke gemeten data beschikbaar, wat het mogelijk maakt om een gekalibreerd massabalansmodel samen te stellen en om nieuwe methoden voor de indirecte bepaling van de massabalans te testen. Enkele begrippen m.b.t. het verband tussen het klimaat en gletsjers De processen die leiden tot de vorming en instandhouding van gletsjers staan weergegeven in afbeelding 1.2. Gletsjers ontstaan wanneer de sneeuw die in de winter valt, niet geheel wegsmelt in de zomer. In dat geval is de specifieke massa balans (B), gedefiniëerd als de jaarlijkse verandering in massa per vierkante meter, positief. B wordt gemeten aan het eind van de zomer en heeft als eenheid meter water equivalent (m w.e.). Sneeuw die de zomer overleeft wordt firn genoemd en heeft een hogere dichtheid en is minder wit dan sneeuw. Als B altijd positief is zal het firndek ieder jaar aangroeien en uiteindelijk onder zijn eigen gewicht tot ijs samengedrukt worden. IJs is een plastische stof en zal onder invloed van de zwaartekracht hellingaf stromen. Op kleinere hoogte is het warmer, waardoor meer afsmelting en minder sneeuwval optreedt. Alle sneeuw die er in de winter valt zal er tijdens de zomer wegsmelten, zodat tijdens een deel van de zomer ijs aan het oppervlak ligt en wegsmelt. In dit geval is B negatief. De grens tussen de gebieden met positieve en negatieve B wordt de evenwichtslijn genoemd. De evenwichtslijn is gelijk aan de sneeuwlijn aan het eind van het smeltseizoen, en ligt dus op de hoogte waar alle wintersneeuw aan het eind van het smeltseizoen precies is weggesmolten. De hoeveelheid sneeuwval hangt af van de hoeveelheid neerslag en van de temperatuur, maar afsmelting laat zich niet zo eenvoudig beschrijven. Als de oppervlaktetemperatuur onder het vriespunt ligt, zal elke energiestroom van de atmosfeer naar het oppervlak het oppervlak verwarmen. Omdat de temperatuur van sneeuw en ijs het vriespunt niet kan overschrijden, zal elke verdere energietoevoer tot afsmelting leiden. De netto energiestroom bestaat uit verschillende componenten: kortgolvige zonnestraling, langgolvige atmosferische straling en turbulente overdracht van warmte. De zonnestraling wordt 2
3 gedeeltelijk weerkaatst en gedeeltelijk geabsorbeerd. De verhouding tussen weerkaatste straling en invallende straling wordt de albedo genoemd. Lichte oppervlakken (bv. sneeuw) hebben dus een hoge albedo en weerkaatsten veel van de zonnestraling, en donkere oppervlakken (bv. vies gletsjerijs) hebben een lage albedo en absorberen veel zonnestraling. De netto kortgolvige energiestroom, en daarmee de albedo, is een belangrijk onderdeel van de energiebalans van het oppervlak. De invallende langgolvige straling, waarvan de intensiteit afhangt van de temperatuur van de atmosfeer, wordt geheel door het oppervlak opgenomen. Het oppervlak zelf zendt ook langgolvige straling uit. De turbulente overdracht van voelbare (of latente) warmte treedt op als er een verschil in temperatuur (of vochtigheid) is tussen het oppervlak en de atmosfeer vlak boven het oppervlak. Er treedt dan een uitwisseling van energie op die afhangt van het verschil in temperatuur (of vochtigheid) en van de snelheid waarmee lucht in contact met het oppervlak gebracht wordt (dus van de windsnelheid vlak boven het oppervlak). De turbulente uitwisseling van warmte koelt de lucht vlak boven het oppervlak af, en deze relatief zware lucht zal hellingaf gaan stromen. Boven smeltende gletsjeroppervlakken is daarom vaak aan hellingafwaartse oppervlaktewind aanwezig (de zogenaamde katabatische wind), die opmerkelijk constant in sterkte en richting is. De katabatische oppervlaktelaag met lage temperaturen en hellingafwaartse winden bepaalt in sterke mate de uitwisseling van energie tussen de vrije atmosfeer en de gletsjer. Resultaten en conclusies In hoofdstuk 2 wordt een massabalansmodel van Vatnajökull gepresenteerd dat gebaseerd is op het berekenen van de energiebalans van het oppervlak. Ter plekke gemeten data worden gebruikt om de parametrisaties voor de invallende zonnestraling, de invallende atmosferische straling en de albedo van sneeuw te kalibreren. Om de ruimtelijke verdeling van de albedo van ijs te bepalen gebruiken we satellietbeelden. Uit de data blijkt dat de invallende atmosferische straling het best beschreven kan worden als functie van meteorologische variabelen in de vrije atmosfeer net boven de katabatische laag. Op meethoogte (2 m boven het oppervlak) in de katabatische laag zijn temperatuur en vochtigheid anders dan in de vrije atmosfeer, terwijl de katabatische laag boven Vatnajökull vrij dun is en de meeste langgolvige straling van de bovenliggende vrije atmosfeer afkomstig is. De verhouding tussen veranderingen in de 2 m temperatuur en veranderingen in de temperatuur van de vrije atmosfeer is kleiner dan 1, wat gevolgen heeft voor de berekening van de turbulente energieoverdracht. Vaak, en ook in dit onderzoek, wordt de zogenaamde Bulkmethode gebruikt, waarvoor de 2 m temperatuur nodig is. Dit betekent dat de 2 m temperatuur dus expliciet berekend worden, omdat anders de gevoeligheid van de massabalans voor temperatuursveranderingen overschat zou worden. Hier gebruiken we een empirisch verband tussen de 2 m temperatuur en de temperatuur in de vrije atmosfeer. De hoeveelheid neerslag op Vatnajökull is nauwelijks bekend, en daarom gebruiken we deze variabele om het massabalansmodel te kalibreren zodat de massabalansmetingen gereproduceerd worden. Als we het model aandrijven met data van een permanent weerstation dat buiten de invloed van de ijskap staat, reproduceert het model de massa- 3
4 balansmetingen redelijk goed. Boven de ijskap zijn grote horizontale gradiënten in neerslag, wat zijn invloed heeft op de gevoeligheid van de massabalans voor temperatuursveranderingen: in het algemeen neemt deze gevoeligheid bij hogere neerslag toe. Lokale klimatologische omstandigheden bepalen de massabalans en zijn gevoeligheid dus in hoge mate. Voor een temperatuurstijging van 1 C en een gelijktijdige neerslagtoename van 5,3%, neemt de specifieke massabalans, geïntegreerd over het oppervlak (de gemiddelde specifieke massabalans, B m) af met 0.56 m w.e. We onderzoeken de klimaatgevoeligheid van Vatnajökull verder in hoofdstuk 3 door met het fysische model uit hoofdstuk 2 de gevoeligheid van B m voor maandelijkse variaties in temperatuur en neerslag te bepalen. Het IJslandse klimaat is voornamelijk maritiem (hoge neerslag), hoewel polaire luchtmassa s het gebied vaak beïnvloeden. Als gevolg hiervan is de temperatuursgevoeligheid van de massabalans hoog in de zomer (door de hoge neerslag) en laag in de winter (door de lage temperaturen). Aan de andere kant is de neerslagsgevoeligheid juist laag in de zomer en hoog in de winter. We kunnen de maandelijkse temperatuurs- en neerslagsgevoeligheden gebruiken als een vereenvoudigd massabalansmodel door ze te vermenigvuldigen met maandelijkse afwijkingen in respectievelijk temperatuur en neerslag. Met dit vereenvoudigde model reconstrueren we de massabalans van Vatnajökull sinds 1825, daarbij gebruik makend van maandelijks gemiddelde waarden van temperatuur en neerslag. Hieruit blijkt dat veranderingen in temperatuur en neerslag, zoals die op IJsland voorkomen, beide belangrijk zijn voor de massabalans. Een andere methode om de massabalans in het verleden te reconstrueren is de zogenaamde inverse methode, waarbij berekend wordt hoe groot de massabalansverandering moet zijn geweest om een gemeten lengteverandering te kunnen veroorzaken. Wanneer we voor twee IJslandse gletsjers een massabalansreeks bepalen met het vereenvoudigde massabalansmodel (de voorwaartse methode), blijken deze goed overeen te komen met de resultaten van de inverse methode. Het feit dat de resultaten van twee onafhankelijke methoden goed overeenkomen, geeft beide methoden een hoge betrouwbaarheid. Voor het zuiden van Vatnajökull vinden we dat de gletsjerlengtes na 1900 goed verklaard worden door temperatuurschommelingen alleen, terwijl voor een gletsjer elders in IJsland (Sólheimajökull) veranderingen in neerslag óók belangrijk waren. In hoofdstuk 4 onderzoeken we of met een satelliet verkregen albedobeelden gebruikt kunnen worden om de massabalans van Vatnajökull te bepalen. Een al eerder gebruikte methode om dit te doen is door met satellietbeelden de hoogte van de evenwichtslijn te bepalen: voor veel gletsjers is deze hoogte rechtevenredig aan B m. Het blijkt echter dat evenwichtslijn van Vatnajökull, te bepalen aan de hand van de massabalansmetingen, niet zichtbaar is op de satellietbeelden als hij zich hoger bevindt dan in het voorafgaande jaar. In dat geval is er namelijk firn aan de oppervlakte aanwezig, en firn heeft vrijwel dezelfde eigenschappen als sneeuw van een paar maanden oud. Bovendien wordt de bepaling van de evenwichtslijn met satellietbeelden verder bemoeilijkt door bewolking en door een soms zeer geleidelijke overgang tussen ijs en sneeuw. We gebruiken daarom een nieuwe methode waarbij we gemiddelde albedo over de gehele ijskap tijdens het hele smeltseizoen bepaald wordt. Dit betekent dat alle beschikbare informatie over het oppervlak gebruikt wordt, en niet alleen de positie van één lijn op één bepaalde dag. Uit de gemiddelde albedo bepalen we de gemiddelde netto potentiële kortgolvige straling, welke van invloed is op de hoeveelheid afsmelting. De gemiddelde netto potentiële 4
5 kortgolvige straling hangt ook af van de hoeveelheid winterneerslag: als er veel sneeuw valt duurt het in de zomer langer voordat er ijs, met een lagere albedo, aan de oppervlakte komt. Het blijkt dat de netto potentiële kortgolvige straling, gemiddeld over het oppervlak en over de zomer, rechtevenredig is aan B m. Voor Vatnajökull kan dit lineaire verband worden gebruikt om B m met een onzekerheid van 0,5 tot 0,8 m w.e. te bepalen. In hoofdstuk 5 analyseren we een ander soort satellietbeelden, namelijk radarbeelden (Synthetic Aperture Radar oftewel SAR). We vergelijken SAR-beelden van Vatnajökull met massabalansmetingen, modelresultaten uit hoofdstuk 2 en albedobeelden uit hoofdstuk 4. Ten eerste doen we dit om uit te zoeken welke oppervlaktestructuren van gletsjers zichtbaar zijn op SAR-beelden. Een tweede doel is om te bepalen of SAR-beelden gebruikt kunnen worden om de massabalans te achterhalen. Het blijkt dat SAR-beelden en albedobeelden die in de zomer genomen zijn beide de firnlijn (de grens tussen firn en ijs) als een duidelijke grens vastleggen. Op geen van beide beelden nemen we echter de grens tussen sneeuw en firn waar. De evenwichtslijn is daarom niet waar te nemen als hij boven de firnlijn ligt en voor slecht één van negen jaren is hij te identificeren. Anders dan de albedo, vertoont het gemiddelde SAR-signaal geen verband met B m. Voor sommige delen van Vatnajökull vinden we echter wel een verband tussen B m en de gemiddelde hoogte van de firnlijn tijdens de zomer. Voor andere delen van Vatnajökull is zo n verband niet vast te stellen, en voor deze delen hebben SAR-beelden dan ook geen nut wat betreft de bepaling van de massabalans. In hoofdstuk 6 vergelijken we de resultaten uit de hoofdstukken 2, 4 en 5 met elkaar en met directe metingen van de gemiddelde specifieke massabalans. De verschillende resultaten komen vrij goed met elkaar overeen, behalve voor één jaar. Voor dit jaar zijn er weinig satellietbeelden beschikbaar, terwijl het er bovendien op lijkt dat het massabalansmodel voor dit jaar de hoeveelheid neerslag verkeerd berekent. Tot slot beschouwen we de toekomst van het met de satelliet waarnemen van de massabalans in hoofdstuk 7. Nieuwe satellieteninstrumenten, met name altimeters, bieden samen met de methode uit hoofdstuk 4 mogelijkheden om op verschillende, onafhankelijke manieren de massabalans te schatten. 5
6 6
WISSELWERKING TUSSEN GLETSJERS EN KLIMAAT
SAMENVATTING Kleine gletsjers, en dat zijn alle gletsjers op aarde met uitzondering van de grote ijskappen op Antarctica en Groenland, hebben zich sterk teruggetrokken tijdens de afgelopen eeuw. Kleine
IJs in een veranderend klimaat Samenvatting van de lezing in de specialistenserie Geologie 2011 van het Museon.
IJs in een veranderend klimaat Samenvatting van de lezing in de specialistenserie Geologie 2011 van het Museon. Peter Kuipers Munneke (p.kuipersmunneke@uu.nl) Instituut voor Marien en Atmosferisch onderzoek
Fysische modellen De Aarde zonder en met atmosfeer
Fysische modellen De Aarde zonder en met atmosfeer J. Kortland Cdb, Universiteit Utrecht Inleiding Bij het ontwerpen van een computermodel van de broeikas Aarde maak je gebruik van fysische modellen. Deze
Antarctisch alarm. Michiel van den Broeke. Woudschotenconferentie, 17 december 2005
Woudschotenconferentie, 17 december 2005 Antarctisch alarm Michiel van den Broeke Universiteit Utrecht, Instituut voor Marien en Atmosferisch Onderzoek (IMAU) Terugtrekken van gletsjers leidt tot zeespiegelstijging
Een eeuw waarin gletsjers zich terugtrokken.
Een eeuw waarin gletsjers zich terugtrokken. Roderik van de Wal Inleiding Wie is het nooit opgevallen, enorme morenes halverwege de zijwanden van menig vergletsjerd dal in de Alpen en in andere berggebieden.
Practicum: Hoezo Zeespiegelstijging?
Practicum: Hoezo Zeespiegelstijging? Op de Aarde wonen er ongeveer 6 446 131 400 mensen. In België wonen er 10 584 534. De meeste mensen wonen in de bergen / in de woestijn / in de nabijheid van water/
Klimaatmodellen. Projecties van een toekomstig klimaat. Wiskundige vergelijkingen
Klimaatmodellen Projecties van een toekomstig klimaat Aan de hand van klimaatmodellen kunnen we klimaatveranderingen in het verleden verklaren en een projectie maken van klimaatveranderingen in de toekomst,
KLIMAATVERANDERING. 20e eeuw
KLIMAATVERANDERING 20e eeuw Vraag De temperatuur op aarde is in de afgelopen honderd jaar gestegen met 0.2-0.5 C 0.6-0.9 C Antwoord De temperatuur op aarde is in de afgelopen honderd jaar gestegen met
Samenvatting Aardrijkskunde H.2 tot paragraaf 8
Samenvatting Aardrijkskunde H.2 tot paragraaf 8 Samenvatting door Anouk 747 woorden 19 januari 2018 6,3 7 keer beoordeeld Vak Methode Aardrijkskunde BuiteNLand H.2 Klimaat 1 De stralingsbalans van de aarde
Zeespiegelmonitor 2018
Zeespiegelmonitor 2018 Wat is de aanleiding van dit rapport? Jaarlijks rapporteren Deltares en HKV met de Zeespiegelmonitor over de zeespiegelstijging langs de Nederlandse kust. De zeespiegel en het getij
Broeikas Aarde: een leefbare temperatuur
Computerondersteund modelleren Natuurkunde Broeikas Aarde: een leefbare temperatuur Universiteit Utrecht Cd Centrum voor Didactiek van Wiskunde en Natuurwetenschappen Computerondersteund modelleren Natuurkunde
klimaatverandering en zeespiegelstijging Klimaatverandering en klimaatscenario s Achtergronden Prof Dr Bart van den Hurk
Achtergronden Klimaatverandering en klimaatscenario s Prof Dr Bart van den Hurk Watis 06 hetmondiale klimaatprobleem? Klimaatverandering is van alle tijden Natuurlijke invloeden: Interne schommelingen
Klimaat en massabalans van de Groenlandse en Antarctische ijskappen
Klimaat en massabalans van de Groenlandse en Antarctische ijskappen Kleine ijskristallen (diamond dust) zweven in de lucht boven het Antarctische plateau, tijdens een meteorologisch experiment op Kohnen-station,
Samenvatting (Summary in Dutch)
Samenvatting (Summary in Dutch) Er is op het moment veel aandacht voor klimaatverandering en de gevolgen daarvan voor de mens. Wanneer we het over klimaatverandering in Nederland hebben, wordt meestal
Examen Inleiding Atmosfeer 8 mei 2014 EXAMEN INLEIDING ATMOSFEER. 8 mei 2014, 13:30-16:30 uur
EXAMEN INLEIDING ATMOSFEER 8 mei 2014, 13:30-16:30 uur E E R S T D I T L E Z E N!! 1. Vermeld duidelijk je NAAM en REGISTRATIENUMMER in de linkerbovenhoek van elk in te leveren foliovel (de foliovellen
Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering 8-10-2012. Klimaatverandering
Zonne-energie 2012: prijs 21 ct per kwh; 2020 prijs 12 ct kwh Groen rijden; energiehuizen, biologisch voedsel Stimular, de werkplaats voor Duurzaam Ondernemen Stichting Stimular www.stimular.nl 010 238
Samenvatting Voor het wereldwijde klimaatonderzoek zijn ijskernen van polaire ijskappen van groot belang. Klimaatfluctuaties van de afgelopen honderdd
Samenvatting Voor het wereldwijde klimaatonderzoek zijn ijskernen van polaire ijskappen van groot belang. Klimaatfluctuaties van de afgelopen honderdduizend(en) jaren zijn namelijk zeer gedetailleerd opgeslagen
Practicum: Hoezo Zeespiegelstijging?
Practicum: Hoezo Zeespiegelstijging? Op de Aarde wonen er ongeveer 6 446 131 400 mensen. In België wonen er 10 584 534. De meeste mensen wonen in de bergen / in de woestijn / in de nabijheid van water/
Modelleren van turbulente warmte en vocht stromingen in de atmosfeer met behulp van warmtebeelden van het aardoppervlak.
Modelleren van turbulente warmte en vocht stromingen in de atmosfeer met behulp van warmtebeelden van het aardoppervlak Wim Timmermans Modelleren van stroming in de lucht: wat Dit gaat over: Het vinden
Klimaatverandering en de landschapszones in het hooggebergte
Plus Casequest 2 Klimaatverandering en de landschapszones in het hooggebergte 1/5 Inleiding Van de evenaar naar de polen vinden we aan het aardoppervlak een opeenvolging van landschapszones. Opeenvolgend
Meteorologische gegevens,
Bron: KNMI (2010, 2011). Indicator 30 november 2011 U bekijkt op dit moment een archiefversie van deze indicator. De actuele indicatorversie met recentere gegevens kunt u via deze link [1] bekijken. Voor
Klimaatverandering. Urgentie in Slow Motion. Bart Verheggen ECN
Klimaatverandering Urgentie in Slow Motion Bart Verheggen ECN http://klimaatverandering.wordpress.com/ @Bverheggen http://ourchangingclimate.wordpress.com/ De wetenschappelijke positie is nauwelijks veranderd
Klimaatverandering en klimaatscenario s in Nederland
Page 1 of 6 Klimaatverandering en klimaatscenario s in Nederland Hoe voorspeld? Klimaatscenario's voor Nederland (samengevat) DOWNLOAD HIER DE WORD VERSIE In dit informatieblad wordt in het kort klimaatverandering
Klimaatverandering Wat kunnen we verwachten?
Klimaatverandering Wat kunnen we verwachten? Yorick de Wijs (KNMI) Veenendaal - 09 05 2019 Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut 1 Klimaatverandering Oorzaken en risico s wereldwijd Trends en
23/11/2018. Hoelang is Hol-(Zee)land nog houdbaar?
Hoelang is Hol-(Zee)land nog houdbaar? Sybren Drijfhout (KNMI, Universiteit Utrecht & Southampton) De zeespiegel blijft nog eeuwen stijgen. Zelfs als Parijs wordt uitgevoerd is over 200 jaar stijging 3-4
Energiebalans aarde: systeemgrens
Energiebalans aarde: systeemgrens Aarde Atmosfeer Energiebalans Boekhouden: wat gaat er door de systeemgrens? Wat zijn de uitgaande stromen? Wat zijn de ingaande stromen? Is er accumulatie? De aarde: Energie-instroom
De KNMI 14 klimaatscenario s Ontwikkelingen De scenario s Voorbeelden
De KNMI 14 klimaatscenario s Ontwikkelingen De scenario s Voorbeelden Bart van den Hurk KNMI 2006 2009 2011 2014 KNMI 06 8 jaar verder IPCC 2007 en 2013 IPCC, 2007 IPCC, 2013 IPCC 2007 en 2013 IPCC, 2007
toelatingsexamen-geneeskunde.be
Fysica juli 2009 Laatste update: 31/07/2009. Vragen gebaseerd op het ingangsexamen juli 2009. Vraag 1 Een landingsbaan is 500 lang. Een vliegtuig heeft de volledige lengte van de startbaan nodig om op
Klimaat is een beschrijving van het weer zoals het zich meestal ergens voordoet, maar ben je bijvoorbeeld in Spanje kan het ook best regenen.
Samenvatting door Annique 1350 woorden 16 mei 2015 7,3 333 keer beoordeeld Vak Methode Aardrijkskunde BuiteNLand Klimaten Paragraaf 2.2 Weer en klimaat Klimaat is een beschrijving van het weer zoals het
KNVWS Delft. Overzicht
Het klimaat in de afgelopen en komende 100 jaar KNVWS Delft 17 oktober 2017 Peter Siegmund KNMI Overzicht Het klimaat van de afgelopen 100 jaar: temperatuur, neerslag, diversen Het broeikaseffect Klimaatmodellen
1. Algemene meteorologische situatie
Koninklijk Meteorologisch Instituut Wetenschappelijke Dienst meteorologische en klimatologische Inlichtingen Ringlaan, 3 B-1180 Brussel Tél.: +32 (0)2 373 0520 Fax : +32 (0)2 373 0528 Vlaamse Overheid
Opmaak-Satelliet-pam 20-06-2005 16:47 Pagina 70
Opmaak-Satelliet-pam 20-06-2005 16:47 Pagina 70 Saharastof veroorzaakt de bruine tinten in de bewolking boven onder andere Engeland en Schotland. De tint van de Noordzee ten noorden en noordwesten van
aan het water koeler is dan op het land langzamer afkoelt dan aarde
Het klimaat GROEP 3-4 27 45 minuten 1, 42 en 43 De leerling: aan het water koeler is dan op het land langzamer afkoelt dan aarde landklimaat en zeeklimaat blauwe kleurpotloden Zorg voor de activiteit De
Tentamen Inleiding Atmosfeer 11 mei 2017 TENTAMEN INLEIDING ATMOSFEER. 11 mei 2017, 13:30-16:30 uur
TENTAMEN INLEIDING ATMOSFEER 11 mei 2017, 13:30-16:30 uur E E R S T D I T L E Z E N!! 1. Vermeld duidelijk je NAAM en REGISTRATIENUMMER in de linkerbovenhoek van elk in te leveren foliovel (de foliovellen
Scenario s voor zeespiegelstijging. Caroline Katsman TU Delft / Vloeistofmechanica
Scenario s voor zeespiegelstijging Caroline Katsman TU Delft / Vloeistofmechanica Waarnemingen- wereldgemiddeld grondboringen Waarnemingen- wereldgemiddeld grondboringen reconstructie uit getijdestations
Het klimaat. Tip. Gebruik kleine bekers, dan heb je minder klei nodig.
Het klimaat GROEP 5-6 47 65 minuten 1, 23, 42 en 50 Zet voor de activiteit Verandert de waterspiegel? de bekers, de schoteltjes, de klei en de kannen water klaar. Maak een dag van tevoren ten minste 12
Zeeniveau Waarnemingen door School at Sea a/b Regina Maris
Zeeniveau Waarnemingen door School at Sea a/b Regina Maris Versie 1.0b d.d. 24 October 2011 Hans van der Marel, TU Delft (h.vandermarel@tudelft.nl), ++31 15 2784907 Inleiding Het bepalen van de actuele
Wat is Meteorologie?
Meteorologie Niek van Andel www.alweeronline.nl Wat is Meteorologie? Latijn: Meteorologia Grieks: Meteorologos metewros (hoog in de lucht) logos (leer van) Leer van iets, hoog in de lucht (abstract) 1
HET BROEIKASSEFFECT / DE STRALINGSBALANS / OPWARMING AARDE
HET BROEIKASSEFFECT / DE STRALINGSBALANS / OPWARMING AARDE 1. De zon = bron van energie. Doc 1: ons zonnestelsel Opgepast: de planeten zijn op schaal getekend. De afstanden niet! Iedereen kent wel onze
Tentamen Inleiding Atmosfeer 3 mei 2016 TENTAMEN INLEIDING ATMOSFEER. 3 mei 2016, 13:30-16:30 uur
TENTAMEN INLEIDING ATMOSFEER 3 mei 2016, 13:30-16:30 uur E E R S T D I T L E Z E N!! 1. Vermeld duidelijk je NAAM en REGISTRATIENUMMER in de linkerbovenhoek van elk in te leveren foliovel (de foliovellen
Klimaatverandering. Opzet presentatie
Klimaatverandering Wat kunnen we in de toekomst verwachten? J. Bessembinder e.v.a. Opzet presentatie Wat is klimaat(verandering)? Het broeikaseffect Waargenomen klimaatverandering Wat verwachten we wereldwijd/in
POOLWETENSCHAPPEN AAN DE SLAG
2013-2015 POOLWETENSCHAPPEN AAN DE SLAG VRAAG 01 / 10 WELKE AFBEELDING TOONT EEN IJSPLAAT? Het antwoord is niet juist! HERKANSING Juist! Een ijsplaat (ice-shelf) is een uitbreiding op de oceaan van de
11. Weersituaties. 11.1 Inleiding. 11.2 Weertype
11. Weersituaties 11.1 Inleiding et weer wordt voor een belangrijk deel bepaald door de eigenschappen van de lucht die wordt aangevoerd. Nu eens zitten we in lucht die boven zee flink wat vocht heeft opgepikt;
Recente variaties in de temperatuur van het oceaanwater. Henk Dijkstra Instituut voor Marien en Atmosferisch Onderzoek Universiteit Utrecht
Recente variaties in de temperatuur van het oceaanwater Henk Dijkstra Instituut voor Marien en Atmosferisch Onderzoek Universiteit Utrecht De Global Warming Hiatus Mondiaal gemiddelde oppervlakte temperatuur
10. Wasbordpatroon in bewolking achter bergen en eilanden
Opmaak-Satelliet-pam 20-06-2005 16:46 Pagina 65 10. Wasbordpatroon in bewolking achter bergen en eilanden Satellietbeelden tonen achter gebergten of bergachtige eilanden vaak wolkenribbels. Zo n wasbordpatroon
7,5. Samenvatting door Anne 867 woorden 12 april keer beoordeeld. Aardrijkskunde. paragraaf 2. klimaten wereldwijd.
Samenvatting door Anne 867 woorden 12 april 2017 7,5 15 keer beoordeeld Vak Methode Aardrijkskunde BuiteNLand paragraaf 2 klimaten wereldwijd breedteligging: de afstand van een plaats tot de evenaar in
Praktische opdracht ANW De zon en ons klimaat
Praktische opdracht ANW De zon en ons klimaat Praktische-opdracht door een scholier 1325 woorden 3 juni 2004 6,9 41 keer beoordeeld Vak ANW De zon en ons klimaat 1. a. Wat is een zonnevlek? Zonnevlekken
1. Waarnemingen van klimaatverandering
Klimaatverandering 2013: Wetenschappelijke elementen (5 de evaluatierapport van het IPCC deel 1) Belangrijkste boodschappen van de Samenvatting voor beleidsmakers De bijdrage van werkgroep I van het IPCC
NOORDZEE SYMPOSIUM 2007
NOORDZEE SYMPOSIUM 2007 Wat leren de oceanen ons over klimaatsverandering? Dr Wouter Rommens UNESCO/IOC Project Office for IODE VLIZ Inhoud Inleiding: IOC, IODE, databeheer en klimaatverandering Veranderende
Nederlandse droogteperiodes vanaf 1906 in beeld Bart Vreeken, Logboekweer.nl
Nederlandse droogteperiodes vanaf 1906 in beeld Bart Vreeken, Logboekweer.nl 6 augustus 2018 Dit is een voorlopige versie. De methode kan nog verbeterd en de droogte van 2018 is nog niet ten einde. Commentaar
VLUCHTEVALUATIE Zaterdag 18 Mei 2013
VLUCHTEVALUATIE Zaterdag 18 Mei 2013 In bovenstaande afbeelding is een overzicht weergegeven van de vluchten, (met ZIMOA ondersteunende afdelingen) en daarbij de route naar de locatie van de eerst aankomende
Samenvatting Natuurkunde hoofdstuk 4
Samenvatting Natuurkunde hoofdstuk 4 Samenvatting door Jel 1075 woorden 17 maart 2018 8 3 keer beoordeeld Vak Methode Natuurkunde Nova 1 Warmtebronnen en brandstoffen. Warmtebronnen thuis en op school.
1. LESBEGIN. 2. Lesuitwerking De verschillende klimaten de Europese kaart situeren. LESDOELEN LEERINHOUD WERKVORMEN/ MEDIA/ORGANISATIE TIJD
1. LESBEGIN 2. Lesuitwerking De verschillende klimaten de Europese kaart situeren. Onderwijsleergesprek 2 III. Factoren van weer en klimaat. 1. De temperatuur verschilt volgens het seizoen. - 21 juni staat
Samenvatting Aardrijkskunde Remote Sensing
Samenvatting Aardrijkskunde Remote Sensing Samenvatting door een scholier 1861 woorden 28 juni 2005 6,9 111 keer beoordeeld Vak Aardrijkskunde Combinatiebeeld: door beelden met echte kleuren samen te voegen
Het weer: docentenblad
Het weer: docentenblad Over weerstations Overal in de wereld zijn weerstations te vinden. Daar wordt op eenzelfde manier en met dezelfde instrumenten, namelijk volgens eisen van de Wereld Meteorologische
Het klimaat, broeikasgassen en wij...!
Inhoud:! Het klimaat, broeikasgassen en wij...! DvhN Klimaatlezing, Groningen, 6 januari 2011! Prof.dr. Harro A.J. Meijer! Energy and Sustainability Research Institute Groningen (ESRIG)! Rijksuniversiteit
Systeem Aarde. HiSPARC High-School Project on Astrophysics Research with Cosmics. Kosmische straling en klimaat
HiSPARC High-School Project on Astrophysics Research with Cosmics Kosmische straling en klimaat Systeem Aarde Op de planeet Aarde is de temperatuur nu gemiddeld zo n 14 o C. Dat maakt de Aarde leefbaar.
Klimaat in de 21 e eeuw
Klimaat in de 21 e eeuw Hoe verandert ons klimaat? J. Bessembinder e.v.a. Opzet presentatie Wat is klimaat(verandering)? Waargenomen klimaatverandering Wat verwachten we wereldwijd en voor Nederland Mogelijke
Mac-Solar Stralingsmeter (SLM18c-2) met geïntegreerde sensor, energierendement van zonne-installaties
Mac-Solar Stralingsmeter (SLM18c-2) met geïntegreerde sensor, energierendement van zonne-installaties De zonnestralingsmeter Mac-Solar is een ideaal, handmatig apparaat voor zonneingenieurs, architecten
Samenvatting Aardrijkskunde 4.1 t/m 4.6
Samenvatting Aardrijkskunde 4.1 t/m 4.6 Samenvatting door een scholier 1392 woorden 15 januari 2014 5,9 5 keer beoordeeld Vak Methode Aardrijkskunde Wereldwijs AARDRIJKSKUNDE PW 4.1 T/M 4.6 H 4 1 *Reliëfkaart:
Klimaatverandering. Opzet presentatie
Klimaatverandering Mondiaal en in Nederland J. Bessembinder e.v.a. Opzet presentatie Wat is klimaat(verandering)? Het broeikaseffect Waargenomen klimaatverandering Wat verwachten we wereldwijd/in Europa
[Hanssen, 2001] R F Hanssen. Radar Interferometry: Data Interpretation and Error Analysis. Kluwer Academic Publishers, Dordrecht 2001.
Hoe werkt het? Beeldvormende radar maakt het mogelijk om dag en nacht, ook in bewolkte omstandigheden, het aardoppervlak waar te nemen vanuit satellieten. De radar zendt duizenden pulsen per seconde uit,
3 november 2014. Inleiding
3 november 2014 Inleiding In 2006 publiceerde het KNMI vier mogelijke scenario s voor toekomstige veranderingen in het klimaat. Het Verbond van Verzekeraars heeft vervolgens doorgerekend wat de verwachte
1-D model voor interne grenslagen voor water en land (voorlopig)
1-D model voor interne grenslagen voor water en land (voorlopig) Job Verkaik KNMI, Postbus 21, 373 AE De Bilt. Tel: 3 226 6. Fax: 3 22 61. e-mail: job.verkaik@knmi.nl November, 1999 1 Inleiding In het
Samenvatting Aardrijkskunde Hoofdstuk en
Samenvatting Aardrijkskunde Hoofdstuk 1.1 1.2 en 4.1 4.2 Samenvatting door een scholier 1402 woorden 5 december 2017 7 21 keer beoordeeld Vak Methode Aardrijkskunde Humboldt Aardrijkskunde toetsweek 1
Werkstuk Aardrijkskunde Opwarming van de aarde
Werkstuk Aardrijkskunde Opwarming van de aarde Werkstuk door een scholier 2725 woorden 5 maart 2008 6,4 141 keer beoordeeld Vak Aardrijkskunde Inleiding: 1. Opwarming aarde 1.1 Wat is een klimaatsverandering
Hoe smartphonegebruikers. weerstations werden. Hidde Leijnse
Hoe smartphonegebruikers mobiele weerstations werden Hidde Leijnse Hoe smartphonegebruikers mobiele weerstations werden Aart Overeem 1,2, James Robinson 4, Hidde Leijnse 1, Gert-Jan Steeneveld 2, Berthold
Kunnen we variaties in het klimaatsysteem begrijpen en voorzien?
Kunnen we variaties in het klimaatsysteem begrijpen en voorzien? Gerbrand Komen ex-knmi, IMAU 20 juni 2011 KNAW themabijeenkomst Wetenschappelijke modellen, wat kun je ermee? Met dank aan Wilco Hazeleger
Samenvatting. Exploratieve bewegingen in haptische waarneming. Deel I: de precisie van haptische waarneming
Exploratieve bewegingen in haptische waarneming Haptische waarneming is de vorm van actieve tastwaarneming waarbij de waarnemer de eigenschappen van een object waarneemt door het object met zijn of haar
Dolende Geografische Polen. prof. dr Bert Vermeersen
Dolende Geografische Polen prof. dr Bert Vermeersen Rotatieveranderingen van de Aarde De rotatie van de Aarde verandert voortdurend: - positie van de aardrotatie-as ten opzichte van de verre sterren: Precessie
Duurzame ontwikkeling en kringlopen (DOK) Toets 1: 30%
Duurzame ontwikkeling en kringlopen (DOK) Toets 1: 30% Docenten: Hans Geerlings en Henk Nugteren Datum: 30 mei 2016 Tijd: 8:45 10:45 uur Locatie: TN F4.25 Deze toets telt voor 30% voor het eindresultaat
Klimaatveranderingstand. wetenschap. Prof Wilco Hazeleger
Klimaatveranderingstand van de wetenschap Prof Wilco Hazeleger Achtergrond Wetenschap kan nooit absolute zekerheden bieden Het klimaatsysteem is complex Beperkingen in kennis en waarnemingen Beleid wil
Leren voor de biologietoets. Groep 8 Hoofdstuk 5
Leren voor de biologietoets Groep 8 Hoofdstuk 5 Weer of geen weer 1 Het weerbericht Het weer kan in Nederland elke dag anders zijn. Daarom luisteren en kijken wij vaak naar weerberichten op de radio en
Albert Klein Tank, Geert Lenderink, Bernadet Overbeek, Janette Bessembinder, KNMI
Klimaatverandering in Nederland Aanvullingen op de KNMI 06 scenario s Albert Klein Tank, Geert Lenderink, Bernadet Overbeek, Janette Bessembinder, KNMI De KNMI klimaatscenario s voor Nederland uit 2006
Het integreren van ijsbergvariabiliteit in het klimaatsysteem met behulp van het iloveclim klimaatmodel
xix Samenvatting Het integreren van ijsbergvariabiliteit in het klimaatsysteem met behulp van het iloveclim klimaatmodel Dit proefschrift onderzoekt het effect van de Groenlandse IJskap, in het bijzonder
Klimaatverandering. Opzet presentatie
Klimaatverandering Welke extremen kunnen we in de toekomst verwachten? J. Bessembinder e.v.a. Opzet presentatie Wat is klimaat(verandering)? Het broeikaseffect Waargenomen klimaatverandering Klimaatscenario
Klimaten Verschillende klimaten - Tropisch klimaat - Droog klimaat - Gematigd klimaat - Landklimaat - Poolklimaat - Mediterraan klimaat - Subtropisch klimaat https://schooltv.nl/video/klimaatzones-van-de-wereld-waarom-zijn-er-verschillende-klimaatzones/
Een les met WOW - Temperatuur
Een les met WOW - Temperatuur Weather Observations Website HAVO - VWO WOW handleiding 1 Colofon Deze les is gemaakt door het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap (KNAG) in opdracht van het
Nieuwe KNMIklimaatscenario s. Janette Bessembinder e.v.a.
Nieuwe KNMI klimaatscenario s Nieuwe KNMIklimaatscenario s 2006 2006 Janette Bessembinder e.v.a. Opzet presentatie Klimaatverandering Waargenomen veranderingen Wat zijn klimaatscenario s? Huidige en nieuwe
Meteorologische gegevens,
Bron: KNMI. Indicator 1 april 2014 U bekijkt op dit moment een archiefversie van deze indicator. De actuele indicatorversie met recentere gegevens kunt u via deze link [1] bekijken. In 2013 bedroeg de
Computerondersteund modelleren Natuurkunde. Klimaatmodellen. Universiteit Utrecht. Centrum voor Didactiek van Wiskunde en Natuurwetenschappen
Computerondersteund modelleren Natuurkunde Klimaatmodellen Universiteit Utrecht Cd Centrum voor Didactiek van Wiskunde en Natuurwetenschappen Computerondersteund modelleren Natuurkunde Klimaatmodellen
2: vermindering van koolmonoxide, kooldioxide, zwaveldioxide en stikstofoxide en dat is erg goed om het broeikaseffect tegen te houden.
Stelling door T. 1429 woorden 12 juni 2014 7,8 2 keer beoordeeld Vak Methode Biologie Nectar Stelling 1: openbaar vervoer moet gratis worden 1: km autorijden levert dan per passagier gemiddeld zeven keer
The Day After tomorrow... Waarom wachten
The Day After tomorrow... Waarom wachten als we vandaag kunnen reageren? The Day After Tomorrow, de film van Roland Emmerich (Godzilla en Independence Day), verschijnt op 26 mei 2004 op het witte doek.
Hiatus: is de mondiale opwarming aan het vertragen?
Hiatus: is de mondiale opwarming aan het vertragen? In de periode 1998-2012 is de mondiale temperatuurtrend beduidend kleiner dan in de decennia ervoor. Deze trendbreuk wordt ook wel hiatus genoemd. De
Een praktische opdracht voor computerondersteund modelleren Broeikas Aarde
In NVOX van september 2002 schreven wij onder de titel Leren door zelf modelleren over het gebruik van computermodellen in de klas. In dat artikel stond een korte beschrijving van een drietal modules voor
1. Algemeen klimatologisch overzicht, zomer
Klimatologisch seizoenoverzicht zomer 219 1. Algemeen klimatologisch overzicht, zomer 219... 1 2. Klimatologisch overzicht voor Ukkel, zomer 219.. 4 Overzicht van de seizoenswaarden sinds 1981.........
Hoofdstuk 3 Gegeven: Gevraagd: Plan: Uitwerking:
Hoofdtuk 3 Voor dit hoofdtuk i de volgende Engeltalige Internet module bechikbaar: Radiation general Shortwave Shortwave, daily mean Longwave radiation Net radiation 1a We bechouwen eert een chone atmofeer
Samenvatting NaSk Hoofdstuk 4
Samenvatting NaSk Hoofdstuk 4 Samenvatting door L. 1264 woorden 2 juli 2014 3,9 15 keer beoordeeld Vak NaSk 1 Warmtebronnen en brandstoffen. Warmtebronnen thuis en op school. Om iets te verwarmen heb je
KNMI 06 klimaatscenario s
KNMI 06 klimaatscenario s Stof tot nadenken? Opzet presentatie Klimaatverandering en het (versterkte) broeikaseffect Waargenomen klimaatverandering De nieuwe KNMI-klimaatscenario s Mogelijke effecten 1
Aardrijkskunde samenvatting H2: Klimaat: is een beschrijving van het gemiddelde weer over een periode van 30 jaar.
Samenvatting door S. 1016 woorden 28 februari 2016 6,2 47 keer beoordeeld Vak Methode Aardrijkskunde BuiteNLand Aardrijkskunde samenvatting H2: Nadeel tropische klimaten: het vocht, en de insecten/ziektes.
Signalen van klimaatveranderingen
Signalen van klimaatveranderingen John van Boxel Klimaatwetenschappers waarschuwen dat de toenemende concentraties aan broeikasgassen een invloed zullen hebben op het klimaat op aarde. Gedurende de twintigste
Een eerste klimatologisch overzicht van 2018
Een eerste klimatologisch overzicht van 2018 Opmerking: tenzij anders vermeld, gelden de normalen en de records voor de periode vanaf 1981. ALGEMEEN 2018 was een uitgesproken warm, droog en zonnig jaar
VIER JAAR HEMELHELDERHEID METINGEN IN UTRECHT
VIER JAAR HEMELHELDERHEID METINGEN IN UTRECHT Er staat sinds augustus 2009 een meter om de nachtelijke hoeveelheid licht te meten op het dak van een woonboot in Utrecht. het is een SQM_EL van de firma
VERANDEREN VAN KLIMAAT?
VERANDEREN VAN KLIMAAT? Tropisch klimaat, gematigd klimaat, klimaatopwarming, klimaatfactoren...misschien heb je al gehoord van deze uitdrukkingen. Maar weet je wat ze echt betekenen? Nova, wat bedoelen
Samenvatting Aardrijkskunde Hoofdstuk 2
Samenvatting Aardrijkskunde Hoofdstuk 2 Samenvatting door J. 181 woorden 13 januari 2016 6,1 48 keer beoordeeld Vak Methode Aardrijkskunde Terra 2.1 Klimaten A Waardoor is het bij de evenaar warm? In bron
J De centrale draait (met de gegevens) gedurende één jaar. Het gemiddelde vermogen van de centrale kan dan berekend worden:
Uitwerking examen Natuurkunde1 HAVO 00 (1 e tijdvak) Opgave 1 Itaipu 1. De verbruikte elektrische energie kan worden omgerekend in oules: 17 = 9,3 kwh( = 9,3 3, ) = 3,3 De centrale draait (met de gegevens)
Tipping points on ice Een Geo Future Module over landijs
Tipping points on ice Tipping points on ice Een Geo Future Module over landijs Drs. Rob Adriaens, KNAG & CSG Het Streek Prof. Dr. Michiel van den Broeke, dr. Tine Béneker, NESSC, Universiteit Utrecht 0
Een les met WOW - Temperatuur
Een les met WOW - Temperatuur Weather Observations Website VMBO WOW handleiding 1 Colofon Deze handleiding is gemaakt door het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap (KNAG) in opdracht van het
Inspectie Verkeer en Waterstaat
Inspectie Verkeer en Waterstaat PPL voorbeeldexamen Meteorologie 1 Waarvan zijn zichtbare weersverschijnselen in de troposfeer voornamelijk het gevolg? A) Van subsidentie. B) Van luchtvervuiling. C) Van
NNV-bestuursstandpunt over de samenhang tussen klimaatverandering en energiegebruik
NNV-bestuursstandpunt over de samenhang tussen klimaatverandering en energiegebruik Het klimaat is een complex systeem waarin fysische, chemische en biologische processen op elkaar inwerken. Die complexiteit