Magazine. Uitgeven 3.0. Door de Flines, jarenlang boekenuitgever, is de productontwikkelaar van. Goed maar beter. Krakende verdienmodellen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Magazine. Uitgeven 3.0. Door de Flines, jarenlang boekenuitgever, is de productontwikkelaar van. Goed maar beter. Krakende verdienmodellen"

Transcriptie

1 nr. 9 / voorjaar 2015 Uitgeven 3.0 Krakende verdienmodellen Door de Flines, jarenlang boekenuitgever, is de productontwikkelaar van 15 bouwstenen bovenbouw. Zij vergelijkt de technasium-gemeenschap wel eens met een uitgeverij 3.0. Ik ben nieuwsgierig! Bouwstenen bovenbouw De bouwstenen bovenbouw zijn ontwikkeld om leerlingen te ondersteunen met hun project, met richtlijnen, opdrachten en werkbladen onafhankelijk van het onderwerp. De bouwstenen voor de bovenbouw zijn nieuw in mijntechnasium 2.0, de nieuwe werkomgeving voor docenten. Ten tijde van haar werk hieraan ging Door in het technasium steeds meer een uitgeverij 3.0 zien. Uitgeven 3.0 Uitgeven 3.0? Wat is dat? Door vertelt: Ik ben sterk geïnteresseerd in de toekomst van contentmarketing. Vroeger was het duur om kennis, ideeën en verhalen te verspreiden. Daardoor was er een filter op films, muziek en boeken: vond bijvoorbeeld geen enkele uitgever een boek geschikt voor publicatie, dan kwam het boek er niet. Of bleek er geen markt voor een reeks songs te zijn, dan werd die cd niet gemaakt. Nu is er steeds meer gratis op internet. En het is tegenwoordig niet meer zo duur om zelf boeken, muziek of films uit te geven. Dus kraakt het oude verdienmodel in zijn voegen. Door de Flines Goed maar beter et leven is goed, maar het leven Hkan beter, schreef een van onze grote dichters. Zo kijk ik ook naar onderwijs. Het is goed, maar het kan beter. Hoe bereiden we onze kinderen voor op een toekomst in een maatschappij die volop in ontwikkeling is? Wat betekenen de stormachtige digitalisering en vergaande flexibilisering van de arbeidsmarkt voor de inrichting van ons onderwijs? Hoe geven we de zorg voor mens en milieu een plek in het leren en de school als samenleving? De term uitgeven 3.0 is niet van mij zelf, maar is wel een gangbare term in de uitgeverswereld. Uitgeven 1.0 is vooral een kwestie van een uitgever >> Eigentijds en maatschappelijk relevant onderwijs doet een appèl aan docenten en aan de opdrachten die zij hun leerlingen geven. Op het technasium kiezen we ervoor zonder schoolboek te werken en schrijven de docenten de opdrachten. Dat maakt docenten op het technasium tot methode-schrijvers. Dat is anders en een uitdaging. Een uitnodiging ook: om samen het onderwijs beter te maken. Boris Wanders En verder... Dennis en Valerio mijntechnasium pag. 3 onstechnasium pag. 5 Kwaliteitsbewaking door de redactie pag. 6 Op bezoek bij het Leeuwarder Lyceum pag. 8 Beam me up, Scotty pag. 10 De column van Ad van Fessem Arduino, hippe hobby fun met elektronica 1

2 die een boek uitbrengt (zendt) en een consument die het boek koopt en het leest (ontvangt). Eenrichtingsverkeer dus. Wat in veel gevallen nog steeds goed werkt. Uitgeven 1.0 Bij uitgeven 2.0 ontstaat er al meer interactie tussen uitgevers/auteurs en consument. Een voorbeeld is Iens Boswijk. Zij gaf voorheen een restaurantengids uit: gegevens over restaurants, met een paar recensies van bezoekers. Iens.nl is nu een online informatiebron, niet langer een boek. De site wordt steeds meer verrijkt met inhoud van de restaurants (website met menukaart) en van consumenten zelf (recensies). Dit zou je een voorbeeld van uitgeven 2.0 kunnen noemen: een wisselwerking met een centraal punt, nog niet echt met elkaar. Uitgeven 3.0 gaat verder: iedereen is maker, publicist en uitgever. En bij 3.0 behartigen alle leden de belangen van het netwerk en van zichzelf. Airbnb is een voorbeeld: je hebt een logeerkamer over en biedt die als een Bed & Breakfast-gelegenheid aan op de site van Airbnb. Hier recenseren logiesgever en logé elkaar allebei; waardevolle informatie voor alle deelnemers in het netwerk. Rondom content en het uitgeven ervan is er veel beweging. En de zoektocht naar nieuwe verdienmodellen is nog lang niet klaar! En hoe zie je dan de vergelijking met het technasium? Door: Je ziet die verschuiving naar 3.0 bij het technasium heel sterk: het zijn niet langer vooral de uitgevers die de lesmethodes bedenken en de boeken hiervoor laten schrijven. De docenten zelf stellen nu het lesmateriaal samen, de projecten. En delen die met elkaar digitaal via het intranet mijntechnasium 2.0. Andere docenten kunnen hierop reageren en de informatie verrijken. Zo zijn ook de bouwstenen bovenbouw ontstaan, vanuit een behoefte bij docenten, waar andere O&O-docenten al een oplossing voor hadden verzonnen. Ik ben benieuwd wat de 3.0-revolutie verder nog gaat betekenen voor het technasium... Voor docenten: doe mee met de bouwstenen bovenbouw! Door heeft gemerkt dat er veel lesmateriaal door docenten gemaakt wordt. Door: Ik hoop dat steeds meer docenten hun schroom verliezen en zelfontwikkelde materialen gaan delen met andere docenten. Het gebruik van andermans materiaal verbreedt de horizon van mogelijke manieren om iets aan te pakken. En met feedback van een collega op jouw materialen worden ook die weer sterker. De bouwstenen bovenbouw zijn nadrukkelijk niet bedoeld als iets wat is voorgeschreven, maar als een ideeënbron. Iedereen wordt uitgenodigd hieraan bij te dragen. 2

3 mijntechnasium De nieuwe werkomgeving van docenten Sinds een maand is mijntechnasium 2.0 live. MijnTechnasium is het nieuwe intranet voor technasiumdocenten, waar zij projecten kunnen ontwikkelen en kunnen samenwerken met andere docenten bij het ontwikkelen van nieuwe projecten en ander O&O-materiaal. Ik sprak met projectleider, functioneel ontwerper en architect Bouwe Koopal over deze nieuwe werkomgeving van docenten. Nieuw Wat is er nieuw in mijntechnasium 2.0? Bouwe: In de eerste plaats is mijntechnasium 2.0 geïntegreerd op de site van het Technasium, technasium.nl. Voorheen was het een losse site. Docenten kunnen nu inloggen op technasium.nl en komen dan terecht op hun eigen werkblad. Zij zien daar in één overzicht alles waar ze bij zijn betrokken: alle projecten die zij hebben ontwikkeld of waarmee ze nog bezig zijn, alle groepen waar zij lid van zijn en technatoren zien de gebruikers die zij beheren. Daarnaast is er een bibliotheek waar docenten van alles en nog wat kunnen vinden aan lesmateriaal, docentenmateriaal, filmpjes en ander materiaal voor het technasium en het vak O&O. Groepen Het werken met groepen is nieuw in mijntechnasium 2.0. Kun je dat wat meer uitleggen? Bouwe antwoordt: In een groep kan een docent met groepsleden online een gesprek voeren over een thema of onderwerp. Ook kunnen bestanden worden uitgewisseld en kunnen docenten op elkaars bestanden en reacties reageren. Het is zelfs mogelijk gasten uit te nodigen om mee te discussiëren over onderwerpen. Bijvoorbeeld een opdrachtgever. Ontwikkeling van de site Hoe is de website tot stand gekomen? Bouwe: Het vooronderzoek is in augustus 2013 gestart. Na een advies aan het bestuur en een aankondiging op de participantenraad zijn we uiteindelijk écht begonnen met het ontwerpen en bouwen op 1 april We hebben met een aantal mensen uit het werkveld, docenten en medewerkers van het expertisecentrum samen in een aantal iteratieve stappen de functionaliteiten vastgesteld, de site ontworpen, gebouwd en getest. Met als resultaat de livegang begin februari. Drupal De website is gebouwd in Drupal. Waarom is gekozen voor dat platform? Bouwe antwoordt: Er was een aantal eisen en wensen dat hieraan ten grondslag lag. In de eerste plaats wilden we graag een open-source-omgeving, waar je geen licentiekosten aan kwijt bent. In de tweede plaats leek het mij handig dat je zo weinig mogelijk maatwerk moet gaan uitvoeren, waarbij je alles moet programmeren. Het meest wenselijk is als je naar een framework gaat, waarbij je kunt werken met blokken, een soort legosysteem. Dan kom je al automatisch in de open source contentmanagementsystemen (cms en) terecht. Daar is een top 3 van: WordPress, Drupal en Joomla. Drupal levert de minste beperkingen op voor de toekomst en is het meest geschikt als applicatieontwikkelingsplatform. Ook qua beveiliging is Drupal de meest volwassen omgeving. Ter vergelijking: het Witte Huis gebruikt Drupal en de beveiligingssummit in Den Haag vorig jaar gebruikte dit platform ook. Net als gemeentes en de Tweede Kamer. 3.0 In het interview met Door de Flines over Uitgeven 3.0, geeft zij aan dat zij het technasium steeds meer als een uitgeverij 3.0 ziet. Jij hebt ook een achtergrond in de uitgeverswereld. Hoe zie jij dat? Is het technasium bezig op een 3.0-manier? Bouwe vertelt: Ik kende de term Uitgeven 3.0 eigenlijk nog niet, maar vergelijk dat voor het gemak met het internet 3.0. Internet 3.0 is de ontwikkeling van het semantische web, waarbij je niet meer zoekt naar een pagina waarin een aantal woorden voorkomt, maar naar de betekenis. Bijvoorbeeld Wat is het meest gevolgde vak op de middelbare school? Bouwe Koopal, projectleider mijntechnasium Als je dat nu op Google opzoekt, krijg je geen antwoord. Tenzij iemand letterlijk die tekst op een site heeft staan. Dat gaat dus een stuk verder dan het huidige internet. Bouwe vervolgt: Er zitten al veel verbeteringen in deze versie van mijntechnasium, maar ik zou het zeker nog niet willen vergelijken met internet 3.0. Ook nog niet met 2.0 overigens. Het is wel een stapje in de goede richting. Het gaat steeds meer van een zendende manier (1.0-denken), naar een meer interactieve manier van werken (2.0-denken), die gericht is op samenwerken. Het nieuwe werken met groepen in mijntechnasium 2.0 is daar een voorbeeld van. In de toekomst zou dat nog veel verder kunnen gaan: in zijn persoonlijke tijdlijn ziet een docent dan dat zijn project is goedgekeurd en zijn alle gebeurtenissen zichtbaar. Een beetje á la Facebook. En daar kun je dan ook een heel ratingsysteem aan toevoegen. Of likes. Nu is het nog zo dat het Expertisecentrum bepaalt of een project een keurmerk krijgt of niet. Dat is stap 1. Stap 2 is dat niet het Expertisecentrum dit bepaalt, maar dat de community het bepaalt. Docenten beoordelen dan elkaars werk. Maar dat is iets voor de toekomst. Met mijntechnasium 2.0 hebben we dus een flinke stap vooruit gemaakt, maar er is nog veel meer mogelijk in de toekomst. 3

4 Dennis en Valerio orry mijnheer. Twee bruggers, verdiept in hun telefoon, Sbotsen tegen ons op. Weet jij wat ze aan het doen zijn?, vraag ik aan de bovenbouwer waarmee ik in gesprek ben over het inhalen van een toets. Een spelletje, iets nieuws, ik weet het niet, dat kan ik niet bijhouden, krijg ik als antwoord. Terug op mijn kantoor denk ik hieraan terug. Slechts vier jaar verschil tussen de leerlingen: de bovenbouwer weet niet wat de brugklasser bezighoudt. Een van de adagia van het onderwijs is aansluiten bij de belevingswereld van de leerling. Maar die belevingswereld is onbekend terrein. Bas Haring, onze volksprofessor filosofie, zegt in zijn boek Doe dit vooral thuis dat het belangrijk is dat je jezelf vragen stelt over je eigen belevingswereld. Dus je hoeft de belevingswereld van de ander helemaal niet te kennen. Als voorbeeld hiervan noemt Bas Haring Dennis en Valerio, de presentatoren van het BNN televisieprogramma Proefkonijnen. Dennis en Valerio vragen zich bijvoorbeeld af of je zo hard kunt feesten dat het dak er letterlijk af gaat. Zij bouwen een feesthut en proberen met geluid het dak eraf te krijgen. Dat lukt niet en zij roepen de hulp in van een ingenieur van de TU-Delft. De ingenieur geeft hen tips. Ze leren over decibellen, eigenfrequenties en resonantie. Op een gegeven moment is het geluid zo hard en zo laag dat ze niet meer in de feesthut mogen zijn omdat hun interne organen gaan meetrillen, wat gezondheidsschade geeft. Uiteindelijk resoneert het dak eraf. Dennis en Valerio concluderen dat het dak eraf feesten niet kan omdat niemand naar een feest gaat met zulke slechte muziek. Het bedrijfsleven, zoals vertegenwoordigd in het Technasium Lab 1 (Technasiumonderwijs in 2025), hecht in tegensteling tot de overheid veel minder aan kennis maar noemt attitude als sleutelbegrip. Hiermee bedoelt het bedrijfsleven de houding van een gemotiveerde, ambitieuze leerling die wil leren en die om kan gaan met de mores van het bedrijfsleven. Theses en antitheses. Een voorbeeld van een synthese is het concept van het technasiumonderwijs. Maar hoe realiseer ik dat breder in mijn school? Dennis, Valerio, Bas, brugklas, het zoemt door mijn hoofd. Mijn mobiel gaat. De stappenteller-app Accupedo meldt zich. Ik sta op. Ik heb nog wel wat stappen te zetten in mijn school. De visie van Bas Haring doorgetrokken naar de school, we leven per slot van rekening in een 24/7 kenniseconomie, botst met de opvattingen van de overheid. De onderwijsraad schrijft in zijn rapport Onderwijs en maatschappelijke verwachtingen uit 2008: Kwalificeren én socialiseren vormen de basisfuncties van het onderwijs en ze behoren daarmee tot de primaire taken van iedere school (bladzijde 56). We zien zeven jaar later dat de nadruk erg ligt op het kwalificeren middels gestandaardiseerde kennistoetsen met steeds zwaardere normen. En het percentage extra gezakten door de rekentoets niet meer dan 5% is onderwerp van gesprek in de Tweede Kamer. Marc Janssen Bestuurder/directeur Northgo College Noordwijk 4

5 onstechnasium Van, voor en door technasiumleerlingen Drie leerlingen van het CSG Het Streek ontwikkelen in het kader van hun meesterproef een nieuwe site voor technasiumleerlingen. Een noemenswaardig project! Want op termijn wordt dit misschien wel gekoppeld aan mijntechnasium. Een hele eer. vlnr: Jasper Sustronk, Luuk Goossen en Daniël van Dartel Door Bouwe Koopal, projectleider mijntechnasium De werktitel van deze sociale leeromgeving voor alle technasiumleerlingen is onstechnasium. Het idee om een onderzoek te doen naar een meer op leerlingen en scholen gericht platform naast mijntechnasium, komt bij mij vandaan. Toen drie leerlingen van CSG Het Streek in Ede: Jasper Sustronk, Daniël van Dartel en Luuk Goossen contact met mij zochten omdat ze iets met elearning wilden doen, heb ik dit idee aan hun geopperd. En zij hebben de naam onstechnasium bedacht. Van april tot en met juli 2014 hebben zij een project uitgevoerd voor het expertisecentrum met mij als opdrachtgever. De leerlingen moesten zich opstellen als ICT-projectleider/systeemontwerper. Technasiumleerlingen kunnen in onstechnasium gezamenlijk aan hun O&O-projecten werken, het is een sociale leeromgeving. Ook kunnen ze hierin met elkaar, met de opdrachtgevers en met de docenten communiceren. Het is een omgeving van, voor en door technasiumleerlingen. ons De aanpak De opdracht was om een ontwerp te maken van een elektronische leeromgeving voor technasiumleerlingen. Mijn- Technasium is bedoeld voor de professionalisering van de docenten waarbinnen de O&O-projecten worden ontworpen voor de leerlingen. OnsTechnasium is de omgeving waarbinnen de leerlingen samen de projecten uitvoeren en de (tussen)resultaten kunnen delen met alle stakeholders zoals docenten, opdrachtgevers, experts et cetera. De drie leerlingen (mijn matties genoemd) hebben eerst een onderzoek uitgevoerd onder alle leerlingen om te achterhalen welke functies zij graag zouden willen hebben in zo n platform. Op basis van het onderzoek en eigen inzichten hebben ze een plan van eisen (PvE) gemaakt en een werkend prototype in Drupal. Hierbij zijn ze technisch begeleid door het bedrijf Mediagrip en ondergetekende. Het projectresultaat was een interactieve presentatie van dit prototype dat ze zowel op school hebben gehouden, als in Groningen voor het expertisecentrum. Meesterproef In september hebben de drie matties een verzoek gedaan aan school of ze voor hun meesterproef ook weer met zijn drieën een project mochten doen als vervolg op hun eerste project. De school vond dit prima. Vervolgens hebben ze mij gevraagd of ik weer opdrachtgever wilde zijn en of ik wilde helpen met de projectopdracht. Voor hun meesterproef hebben we een projectopdracht gemaakt waarbij zij als technisch bedrijfskundige een businessmodel moeten maken om onstechnasium te gaan realiseren. Minder vanuit de techniek en functionaliteiten denken en meer vanuit organisatieperspectief. Het hulpmiddel dat ze uiteindelijk moeten gaan gebruiken, is het businessmodelcanvas (Osterwalder). Expertbegeleider Bij een meesterproef moet een expert aanwezig zijn als begeleider uit het hoger onderwijs. Via een van de netwerkcoaches ben ik in contact gekomen met Antoine van Beemt (Eindhoven School of Education). Ik vroeg hem tijdens deze meesterproef de expertbegeleider te zijn. Dat wilde hij graag doen. In overleg met Antoine heeft het Expertisecentrum Technasium samen met de Eindhoven School of Education een subsidieaanvraag gedaan bij het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO) voor een kortlopend onderwijsonderzoek in In het voorgestelde onderzoek wordt in een consortium gekeken naar onder andere de opbrengsten van de koppeling tussen mijntechnasium en onstechnasium. Eindpresentatie In april 2015 presenteren de drie matties een businessmodel voor de realisatie van onstechnasium. Met dit plan als basis wordt een uitgebreider plan gemaakt. In schooljaar proberen we een eerste pilot te doen met onstechnasium. 5

6 Kwaliteitsbewaking door de redactie Vanuit de visie van het technasium-onderwijs Op het Expertisecentrum Technasium werken twee redacteuren. Annet Steenbruggen en Lonneke Fust. We praten met Annet, als freelancer werkzaam bij het expertisecentrum. Annet heeft een achtergrond in de kwaliteitszorg in het beroepsonderwijs. Daarnaast geeft ze workshops over creatieve denktechnieken bij bedrijven en instellingen. Wat doe je precies als redacteur voor het technasium? Om hun O&O-certificaat te kunnen halen, moeten docenten een project met keurmerk schrijven. Samen met Lonneke bekijk ik of de kwaliteit goed genoeg is om een project een keurmerk te kunnen geven. Door feedback te geven op ingediende projecten, probeer ik de kwaliteit van de projecten te verhogen. De redactie bepaalt of een project al dan niet in de bibliotheek terechtkomt. Deze bibliotheek is beschikbaar voor alle andere docenten in het land. De kwaliteit moet dus goed Annet Steenbruggen, redacteur zijn, zodat de herbruikbaarheid zo optimaal mogelijk is. Voel jij jezelf verantwoordelijk voor de kwaliteit van de projecten? Ik voel me meer een toetssteen van de kwaliteit. Samen met de docent bepalen we de kwaliteit. Hoe kun je zo dicht mogelijk bij elkaar komen als redactie en docent? De dialoog moet er blijven. De vraag is of een project geschreven is conform de visie van het technasiumonderwijs en of leerlingen als professional benaderd worden. Ik merk dat veel leraren in een projectbeschrijving het proces willen aansturen, terwijl wij meer het product aansturen. Het zelfsturend vermogen en de samenwerking door leerlingen is belangrijk. Kun je een voorbeeld geven? Stel, een docent schrijft: Maak een PowerPoint-presentatie, dan zou ik dat De rol van een docent is natuurlijk heel anders dan bij de traditionele vakken. willen aanpassen. De leerlingen kunnen het namelijk ook op een heel andere manier aanpakken, bijvoorbeeld met een filmpje, of een Prezi of met nog iets heel anders. In ieder geval iets wat de opdrachtgever moet inspireren of overtuigen. De nuances zijn belangrijk in een projectopdracht. Het gaat vooral om de vraag wat de opdrachtgever wil. Ik zou twee opmerkingen hebben. In de eerste plaats is het nu als een schoolopdracht geformuleerd. Beter zou zijn: De opdrachtgever wil een PowerPoint. In de tweede plaats kun je je afvragen of dit ook echt is wat de opdrachtgever wil. Als het de opdrachtgever eigenlijk niet uitmaakt, dan kan je er beter van maken: De opdrachtgever wil een overzicht in woord en beeld. Dan ligt de presentatievorm open. Hoe zie jij de rol van de docent? De rol van een docent is natuurlijk heel anders dan bij de traditionele vakken. Die is bij het vak O&O meer een coachende. Een docent kan veel in die begeleidende coaching doen, zonder dat dit helemaal in het project uitgeschreven is. Docenten moeten daarom anders gaan denken dan bij de traditionele schoolvakken. Even uit de rol van docent stappen en meer als auteur van een technasium-project acteren. De ene docent heeft meer affiniteit met taal dan de andere. Misschien zou het zelfs wel handig zijn als er ook taaldocenten betrokken zijn bij het technasium. Bij >> 6

7 het technasium-onderwijs willen we de leerlingen laten denken en werken als een beroepsbeoefenaar en we willen de leerlingen ook als zodanig aansturen. Hoe heb jij contact met de docenten? Het is vaak niet gemakkelijk elkaar te pakken te krijgen. Van ons uit is het moeilijk om te bellen, omdat je niet precies weet wanneer een docent voor de klas staat en wanneer niet. Veel afstemming gaat daarom via de en dat is soms lastig communiceren, ook omdat het veel tijd kost. Ik merk gelukkig wel dat steeds meer docenten de telefoon pakken en dan lopen de afstemmingstrajecten een stuk sneller. Lonneke en ik ervaren het telefonische contact als zeer prettig, omdat juist dan de dialoog op gang komt. Nieuw in mijntechnasium 2.0, de nieuwe werkomgeving voor docenten, is dat docenten ons kunnen uitnodigen om mee te kijken bij een project als ze dat fijn vinden. Die optie zit erin. Maar de bedoeling is dat ze dat op school met de schrijverscoach oppakken. Dit is een specialisatietraining. De schrijverscoach is een specialist met een coachende rol in de school. Hoe zorg je ervoor dat het niveau blijft? Samen met Lonneke en de docenten probeer ik de kwaliteit zo hoog mogelijk te houden. Lonneke en ik sparren veel, dat is belangrijk. Het kan natuurlijk zijn dat we in nuances niet altijd dezelfde dingen zeggen, dezelfde taal spreken. Maar onze intentie is dat het niet uitmaakt met welke redacteur de docent spreekt of mailt. We denken altijd vanuit de visie van het technasium-onderwijs. Dat is leidend bij het bewaken van de kwaliteit. We denken altijd vanuit de visie van het technasiumonderwijs. Navigatie aar dat kán helemaal niet...! We zitten op de bank en kijken elkaar aan. MHè...?? En draaien gelijk weer onze hoofden naar de tv. De speelkaart die de schaatster net voor onze ogen doormidden scheurde, zit nu onder de ijsvloer. Onder! Je hoort onze hersens kraken. Heeft hij het ijs opengebikt en weer dichtgemaakt? Nee natuurlijk niet. Een tv-trucje? Dat zou wel heel flauw zijn... Een projectie? Mmm, misschien. Mindf*ck heet het, en het is een van de twee favoriete tv-programma s van mijn dochter. De andere favoriet hebben we vlak daarvoor gezien: Proefkonijnen. Valerio en Dennis (niet onbelangrijk) maken een aanstekelijk absurd en schurend testprogramma. Natuurkunde, scheikunde, van alles en nog wat in een door nieuwsgierigheid en kwajongensachtige a-correctheid gedreven BNN-jasje. Als ze O&O toch eens zo aanpakten, zeg ik tegen mijn dochter. Ze schiet in de lach en stelt zich al voor dat ze op school met een auto door een muurtje vla mag rijden. De volgende middag zitten mijn vrouw en ik aan de keukentafel. Allebei met een laptop. En we doen precies hetzelfde: ons door de vragenlijst van de Qompas competentietest werken. Derdeklasser is onze dochter nu, en dat betekent: kruispunt Profielkeuze. Linksaf, rechtsaf of rechtdoor, met Qompas als onze TomTom. Consciëntieus vullen we de vragen in en waarachtig (Mindf*ck): we komen op exact hetzelfde uit: beleidsmedewerker! We draaien de laptops naar elkaar toe en kunnen een glimlach niet onderdrukken. Niet zo n spannend profiel, zegt mijn ooit beleidsmedewerkende vrouw. En ook niet zo helemaal technasium. We gaan natuurlijk niet over één nacht ijs. Als betrokken ouders bezoeken we ook de schoolvoorlichtingsavond. We zijn niet de enigen, de school puilt uit. Er is een plenair deel, er is een roulatieschema, in lokalen geven docenten voorlichting over hun vakken. Ouderparen wringen zich in de bankjes, en de keuze wordt er niet makkelijker op ( Als je geen zeven gemiddeld hebt, moet je het niet doen!, Nee, E&M is echt geen minder profiel, alleen anders., Maar je moet wiskunde vooral heel leuk vinden. ). Ondertussen wil onze dochter zelf vooral technasiast blijven en het N&G-profiel gaan doen. En na wat dipjes haalt ze nu weer een mooi cijfer voor een project voor het bostheater Amsterdam. Ze hebben tegels ontworpen die licht geven als je erop gaat staan. Past technasium? Dat moet nog altijd blijken, maar de wil is er. Voorlopig houden we ons vast aan Proefkonijnen. Maar stiekem denk ik dat ze Mindf*ck leuker vindt. Psychologie, hoe hersens werken. Daar ontwaar ik interesse. En wie weet, kan ze dan zelf nog wel eens de profielkeuzevragenlijst opstellen. Of bij Qompas ervoor verantwoordelijk worden. Als beleidsmedewerker. Ad van Fessem 7

8 Op bezoek bij het Leeuwarder Lyceum Over veranderende rollen Op een frisse maandagochtend begin februari heb ik een afspraak op het Leeuwarder Lyceum met leden van het O&O-team Theo Nijboer, Tineke Boomsma en Dardy Hamburger. We gaan zitten in de technasiumwerkplaats om te praten over de andere rol die een O&O-docent heeft in vergelijking met die van een docent van een regulier schoolvak. leerlingen wat er nu daadwerkelijk staat en wat eigenlijk de bedoeling van de opdracht is. Ik zou graag wat eenvoudiger taal willen zien in de opdrachten bij deze eerstejaars leerlingen. Theo vult Hoe vinden jullie de andere manier van werken? Theo Nijboer vertelt enthousiast: Als O&O-docent heb je veel meer een coachende rol naar de leerlingen toe. Dat spreekt mij zeer aan. Het technasiumonderwijs is een goede toevoeging op de traditionele schoolvakken. Je ziet dat leerlingen andere vaardigheden en kennis opdoen die erg goed zijn voor hun ontwikkeling. Dardy voegt daaraan toe: Ik zou niet meer zonder het vak O&O willen, maar ik zou ook niet alléén dit vak willen geven. Het neemt namelijk meer tijd in beslag dan het traditionele lesgeven. Volgens het technasium kost het ontwikkelproces van een project zo n honderd uur en als je alle uren optelt die je er met het team mee bezig bent, dan zou dat wel eens kunnen kloppen. Al ben je er per persoon natuurlijk minder tijd aan kwijt. Schrijven van projecten Als docent schrijf je in het technasiumonderwijs zelf de projecten. Hoe vaak doen jullie dat? Theo antwoordt: Ongeveer één keer per jaar wordt met het hele team een nieuw project geschreven. Voor de rest maken we gebruik van bestaande projecten uit de bibliotheek. Om het O&O-certificaat te kunnen halen, moeten docenten een project schrijven met keurmerk. Bij het schrijven van projecten met keurmerk, beoordeelt het redactieteam van het Expertisecentrum Technasium de kwaliteit. De rollen zijn als het ware een beetje omgedraaid. Als docent ben je gewend het werk van leerlingen te beoordelen. Nu wordt jouw project beoordeeld. Hoe ervaren jullie dat? Tineke: Dit is wel wat anders dan we gewend zijn. Dat is best wel eens moeilijk. Vooral bij het schrijven van projecten voor de onderbouw vinden we dat er wel eens wat meer informatie en tekst nodig is voor de leerlingen dan volgens de redactie wenselijk is. Taal mag geen belemmering zijn om een tekst en dus de opdracht goed te begrijpen. Vooral eerstejaars begrijpen de beschrijving nog niet helemaal. Je bent bij de start van de projectuitvoering dan bezig per zin duidelijk te maken aan de aan: Het is daarnaast soms lastig elkaar te pakken te krijgen als je als leraar vaak voor de klas staat en als de redactie op specifieke dagen aanwezig is. Dit gaat gelukkig steeds beter. Het helpt ook dat je al meerdere projecten hebt geschreven en je ook training hebt gehad tijdens de scholingsweek. Schrijven gaat steeds gemakkelijker. Samenwerken met bedrijfsleven Wat ook wezenlijk anders is dan bij de traditionele schoolvakken, is het contact met het bedrijfsleven. Bij een project moet een opdrachtgever worden gezocht uit het bedrijfsleven. Hoe is het om zelf deze contacten te leggen en hoe reageert het bedrijfsleven hier op? Theo: Dat is inderdaad een andere tak van sport, maar één die eigenlijk wel heel leuk is. Het bedrijfsleven reageert hier ook goed op. Een opdrachtgever komt bij ons aan het begin én aan het eind van het project langs en woont de eindpresentaties bij. Dat vraagt veel commitment van de opdrachtgever. Deze aanpak verschilt per school. Soms wordt er een markt georganiseerd waar de leerlingen hun werk presenteren. vlnr: Dardy Hamburger, Theo Nijboer en Tineke Boomsma Hergebruiken van opdrachten Hergebruiken jullie wel eens opdrachten van een andere school? Hoe generiek en aanpasbaar is dat? Dardy: Ja, dat doen we zeker. Dat kan ook nog best wel veel tijd kosten, omdat je zo n opdracht wel helemaal aan moet passen aan de >> 8

9 situatie in de regio en omdat je een eigen opdrachtgever moet zoeken. In de meeste gevallen doet onze technator Theo dat. Theo geeft een voorbeeld: Een opdrachtgever wil een bezoekerscentrum op de Afsluitdijk realiseren. We gebruiken hiervoor een project over een bezoekerscentrum als basis. Uiteindelijk zie je toch dat je er iets heel eigens van maakt. Arduino, hippe hobby fun met elektronica Arduino bestaat dit jaar elf jaar en wordt in toenemende mate gebruikt op technische opleidingen. Het is een open source elektronicaplatform met eenvoudig te gebruiken software en hardware. Het is elektronisch speelgoed voor de echte bèta-nerd. Het is daarbij leerzaam én het past bij het technasium. Op RSG t Rijks zijn ze enthousiast na twee jaar ervaring met Arduino. Hieronder een impressie vanuit de school. De toekomst Kunnen traditionele schoolvakken nog iets leren van het technasium-onderwijs? Ja, dat kunnen ze zeker, vertelt Theo. Ik merk ook dat ik het in mijn andere lessen vaak inzet. Vooral het activerende van het technasium-onderwijs. Het werken met een projectje of het samenwerken in groepjes. Als ik dat aan mijn collega s vertel, dan merk je dat het nog ver van hun af staat, maar dat ik daar zelf steeds gemakkelijker mee omga. Natuurlijk omdat ik dat in het vak O&O ook altijd doe. Uiteraard blijf je bij het vak wiskunde wel houden dat je een bepaalde hoeveelheid stof in een bepaalde hoeveelheid tijd moet overbrengen aan de leerlingen. Maar is dat niet een beetje een kip-enhet-ei-verhaal? Ben je begonnen met het technasium omdat je een coachende rol al heel erg interessant vindt, of ben je je meer als een coach gaan gedragen omdát je een O&O-docent bent? Haha, ja, zo kun je het ook zien, lacht Theo. Hoe zien jullie de toekomst van het technasium? Tineke: Wij als O&O-docenten moeten met het vak O&O de leerlingen durven loslaten. Voor de rest blijven we gewoon lekker doorgaan met het technasium. Ook de schoolleiding is nog steeds heel blij met het technasium. Loslaten is een thema, maar vasthouden op de goede momenten is belangrijk. Ook het vasthouden van elkaar. Frank Hagenaars, docent op t Rijks, vertelt: In het begin was het wel zoeken naar een manier om onze leerlingen wegwijs te maken met Arduino. Inmiddels hebben we twee complete workshops ontwikkeld en een mini-workshop voor onze Doe-middag voor groep 8. In Arduino is een microcontroller op een printplaat gemonteerd waar sensoren en actuatoren op kunnen worden aangesloten. Met de gratis software kun je vanaf een Windows-, Apple- of Linuxcomputer programmeren. Arduino is uitermate geschikt als prototypingtool. De meest gebruikte is de UNO, heeft zes analoge ingangen en veertien digitale in- en uitgangen. Losgekoppeld kun je een Arduino-opstelling laten werken met een 9-Volt batterij. De mogelijkheden zijn haast oneindig te noemen. Google eens op het net, je zult versteld staan van alle voorbeelden. Frank: Leerlingen zijn vrij om Arduino te gebruiken, maar het kan op het technasium heel goed ingezet worden bij de meesterproeven, bij het zoeken naar een oplossing voor een opdrachtgever. In de onderbouw doen leerlingen workshops ter voorbereiding op één of meerdere van de O&O-projecten. Na twee jaar gebruik van Arduino staat men op school regelmatig versteld van de mogelijkheden van Arduino die ontdekt worden door de leerlingen. Voor kinderen uit groep 8 is de plug-inn ArduBlock erg geschikt. Met ArduBlock kun je visueel programmeren en dat maakt het ook voor jonge kinderen toegankelijk. Het materiaal voor de Doemiddag is ook te vinden op de website Fun met Electronica. Frank: We hebben op school inmiddels een hobbyclub Arduino met zeer enthousiaste deelnemers. De deelnemers zijn zowel leerlingen als docenten. Zij komen wekelijks bij elkaar om diverse robots en andere applicaties te programmeren. I edereen kan gratis beschikken over het materiaal dat Frank ontwikkeld heeft via de tutorialsite van Een docentenhandleiding is aan te vragen via Docenten kunnen ook contact opnemen met Frank Hagenaars, 9

10 Beam me up, scotty! Wel eens gehoord van Trekkies? Dat zijn Star Trek-fans die verkleed als figuren uit Star Trek naar speciale bijeenkomsten gaan. Het had niet veel gescheeld of mijn zoon en ik zouden ook eens naar zo n bijeenkomst gaan. Dat verkleden vonden we toch een beetje te ver gaan. Maar ik verklap het nu dan maar: ik ben een beetje een Trekkie. Jarenlang keek ik samen met mijn zoon stiekem naar Star Trek. Door Judith Lechner, directeur Stichting Technasium De serie is oud en gedateerd maar gaat nog steeds over een verre toekomst waar wij alleen maar van kunnen dromen. Er zit daarom iets eindeloos romantisch aan deze serie. Stel je voor dat er echt inwoners op andere planeten bestaan waar wij mee kunnen communiceren! Dat wij met hen in de Melkweg een samenleving opbouwen die ons voorstellingsvermogen te boven gaat. Roddenberry bedacht voor Star Trek een utopische toekomstwereld, waarin een verenigde aarde de meeste moderne wereldproblemen heeft opgelost: vervuiling, honger, armoede en conflicten tussen mensen onderling behoren grotendeels tot het verleden. Door uitvindingen als synthetische replicators en sneller dan licht-technologie heeft de mensheid, met hulp van buitenaardse volken, in het Melkwegstelsel koloniën gesticht. De mensheid heeft samen met enkele buitenaardse volken een overkoepelende organisatie van werelden opgericht. Tegelijkertijd is de serie beangstigend. Er woeden afgrijselijke oorlogen. Er bestaan elektronische wapens waarbij je hoopt dat ze nooit echt uitgevoerd zullen worden. Voedsel is een mechanisch iets wat digitaal uit een kastje in de muur komt. Eenzame mensen onderhouden relaties, stillen hun verlangens en hun heimwee met hologrammen. Grote uitdagingen De Stichting Toekomstbeeld der Techniek voorspelt vijf grote uitdagingen in hun Horizonscan Er komt een schaarste aan grondstoffen; de aarde warmt op en bepaalde delen op aarde worden onbewoonbaar; de levensverwachting stijgt naar 106 jaar; de Happiness Index wordt steeds belangrijker als waarde voor mensen; de wereld wordt niet veiliger. Romantiek en angst zijn twee emoties die gepaard gaan met technologische vernieuwingen. Er zijn technologieoptimisten die dolenthousiast worden van alle technische mogelijkheden die er voor ons in het verschiet liggen. Zij stellen zich een betere wereld voor waarin we met techniek problemen kunnen oplossen. Zij zien ecoinnovaties en een zero waste economie. Daartegenover staan de technologiepessimisten die het liefst de technologische vernieuwingen ver van zich af houden. Zij zien armoede, ongelijkheid en ziektes op ons afkomen en verwachten van de intelligentie van de mens niet veel goeds. Verzet tegen technologische ontwikkelingen Volgens professor dr. Wim de Ridder, econoom en futuroloog aan de Universiteit van Twente, is er altijd verzet tegen technologische ontwikkelingen. De pessimisten hebben dus de overhand. Economisch verkeren wij in een periode van seculiere stagnatie waar we alleen uit kunnen komen door de digitale economie te aanvaarden en ermee te werken. Dat doen we nu niet; we lijden aan Digitaal Darwinisme. Wat zoveel wil zeggen als een technologie die verder is dan de mogelijkheid van de mens om die te adopteren. Onze moderne geschiedenis laat onom keerbaar vijf technologische revoluties op een rij zien. Het tijdperk dat zich nu aandient, is dat van de meta-intelligentie en de digitale onsterfelijkheid. We worden bionische en hybride mensen waarbij onze hersens rechtstreeks verbonden zijn met de cloud, zegt ook Ray Kurzweil, de grootste toekomstdenker op deze aarde. De ontwikkelingen gaan door, zij gaan optimisme of pessimisme te boven. In deze wereld met deze ontwikkelingen groeien onze kinderen op. En met al deze veranderingen hebben wij de opgave om onze kinderen op te leiden. Als wij het goed doen, leren wij hen op een verantwoorde manier een bijdrage te leveren aan de toekomst van deze wereld. Dit is het vraagstuk waar we op het moment mee bezig zijn als technasium. In het volgende nummer gaan we hier uitvoerig op in. Colofon Technasium is een uitgave van Stichting Technasium. Het wordt drie keer per jaar gratis digitaal uitgegeven. Wilt u het magazine ontvangen dan kunt u zich aanmelden via: Indien u ideeën heeft voor Technasium, of een bijdrage wilt leveren, kunt u een sturen naar Eindredactie: Janet Plantinga (Stichting Technasium) Vormgeving en concept: Ruurd de Boer, DBDdesign.nl Stichting Technasium Zernikelaan AA Groningen E: W: 10

Samen het beste uit jezelf halen

Samen het beste uit jezelf halen Samen het beste uit jezelf halen Technasium en bèta-onderwijs pag. 4 Kunst en Cultuur pag. 5 Talen en gymnasium pag. 6 Technasium en bèta-onderwijs pag. 4 Kunst en Cultuur pag. 5 Talen en gymnasium pag.

Nadere informatie

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten.

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten. 360 graden feedback Hieronder wordt door ieder groepslid een feedback gegeven op al zijn groepsgenoten. Zo kan iedereen zijn mening geven op de werkhouding van de betreffende persoon. Feedback van de groep

Nadere informatie

Deze vragenlijst bestaat uit zes onderdelen, A t/m F.

Deze vragenlijst bestaat uit zes onderdelen, A t/m F. Page of 0 Enquête beroepsonderwijs Deze vragenlijst bestaat uit zes onderdelen, A t/m F. Er zijn in totaal vragen. A. Over jou Je wordt vriendelijk verzocht informatie over jezelf te geven door onderstaande

Nadere informatie

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO DEEL 1 DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 In Nederland wordt veel wetenschappelijk onderzoek gedaan. Maar wie bepaalt wat er onderzocht wordt? In het voorjaar van 2015 hebben Nederlanders

Nadere informatie

Training Netwerken Forum 12-5-2014

Training Netwerken Forum 12-5-2014 Training Netwerken Forum 12-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Inleiding 6 Opdracht Je eigen netwerk 7 Theorie 8 Opdracht In gesprek

Nadere informatie

Lesbrief verslaving aan games of sociale media

Lesbrief verslaving aan games of sociale media Lesbrief verslaving aan games of sociale media Tijd: 45 55 minuten Leerjaar 1-Profiel1,2,3 Introduceer het onderwerp kort: gamen en actief zijn op sociale media zijn superleuk. Hoe komt dat eigenlijk?

Nadere informatie

MAAK WERK VAN JOUW TALENT

MAAK WERK VAN JOUW TALENT MAAK WERK VAN JOUW TALENT Schatgraven heeft altijd iets spannends. Zeker als je weet dat je iets gaat vinden. Wat komt er tevoorschijn? De komende jaren ga jij schatgraven. Als het kan op onze school.

Nadere informatie

User Centered Design. Personas ontwikkelen

User Centered Design. Personas ontwikkelen User Centered Design Personas ontwikkelen Persona: Wat is een persona? Een model gebaseerd op realistisch gedrag, motivatie, houding, vaardigheden en behoeften Gefilterd uit het observeren van echte mensen.

Nadere informatie

HET ERASMUS HAVO/VWO TECHNASIUM. Het Erasmus. Wanted! Nieuwsgierige types

HET ERASMUS HAVO/VWO TECHNASIUM. Het Erasmus. Wanted! Nieuwsgierige types HET ERASMUS HAVO/VWO TECHNASIUM Het Erasmus Wanted! Nieuwsgierige types HET ERASMUS HAVO/VWO Wie kiest voor het Technasium van Het Erasmus, kiest voor Vijf uur per week het vak Onderzoek en Ontwerpen (O&O)

Nadere informatie

DOMINO DAY 2014 PROJECT. Antoniuscollege Gouda. Informatie voor de leerlingen. Inhoud

DOMINO DAY 2014 PROJECT. Antoniuscollege Gouda. Informatie voor de leerlingen. Inhoud PROJECT DOMINO DAY 2014 Antoniuscollege Gouda Informatie voor de leerlingen Inhoud 1 De opdracht 2 De organisatie 3 Begeleiding 4 Beoordeling en evaluatie A Plan van Aanpak B Persoonlijk verslag C Evaluatielijst

Nadere informatie

E-PAPER. Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken!

E-PAPER. Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken! Dé expert in praktische apotheektrainingen E-PAPER Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken! 1 Inhoudsopgave De cliënt en ik 3 Weet jij nog waarom je in de apotheek wilde

Nadere informatie

WHITEPAPER IN 5 MINUTEN. 08. Content Design verdrijft CMS

WHITEPAPER IN 5 MINUTEN. 08. Content Design verdrijft CMS WHITEPAPER IN 5 MINUTEN M A A R T 2 0 1 4 08. Content Design verdrijft CMS Introductie Je komt steeds vaker op websites die er bijzonder uitzien, of die het verhaal in één pagina vertellen. Jij wil dit

Nadere informatie

ipad enquête - ouders - 18 reacties (van 29 ouders)!

ipad enquête - ouders - 18 reacties (van 29 ouders)! 18 responses View all Publish analytics 18 responses ipad enquête - ouders - 18 reacties (van 9 ouders) Summary View all responses Publish analytics In welke mate ziet u uw zoon of dochter de ipad thuis

Nadere informatie

Titanpad. Answergarden. Wordle. Tricider. Resultaten Workshop ICT & Aps

Titanpad. Answergarden. Wordle. Tricider. Resultaten Workshop ICT & Aps Titanpad Answergarden Wordle Tricider Resultaten Workshop ICT & Aps Rotterdam, Landelijke Lio-dag 9 februari 2012 Beste student van de lerarenopleidingen economie. Jullie hebben op 9 februari 2012 een

Nadere informatie

Het Technasium is een vorm van onderwijs waarbij leerlingen projectmatig en probleemoplossend werken aan echte opdrachten uit het bedrijfsleven.

Het Technasium is een vorm van onderwijs waarbij leerlingen projectmatig en probleemoplossend werken aan echte opdrachten uit het bedrijfsleven. Wat is het technasium? Het Technasium is een vorm van onderwijs waarbij leerlingen projectmatig en probleemoplossend werken aan echte opdrachten uit het bedrijfsleven. Hoe werkt het? De leerlingen krijgen

Nadere informatie

Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E.

Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E. Page of 6 Enquête basisonderwijs Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E. Er zijn in totaal 9 vragen. A. Over jezelf Dit onderdeel bestaat uit zeven vragen. Hoe oud ben je? In welke klas zit je?

Nadere informatie

1.1 Vragenlijst: Wat ik leuk Vind

1.1 Vragenlijst: Wat ik leuk Vind 1.1 Vragenlijst: Wat ik leuk Vind 1. Wat kijk je graag op tv? 2. Wat is je lievelingsfilm? 3. Wat doe je op internet? 4. Welke games speel je? 5. Waar praat je over op facebook, twitter, enzo? 6. Wat doe

Nadere informatie

Kennissessie: Gierende hormonen en educatie; hoe redden jongeren zich in het verkeer?

Kennissessie: Gierende hormonen en educatie; hoe redden jongeren zich in het verkeer? Kennissessie: Gierende hormonen en educatie; hoe redden jongeren zich in het verkeer? In deze kennissessie vertelden Lisette de Wildt van DTV en Kim Ruijs van XTNT over hun verkeerseducatie projecten om

Nadere informatie

VMBO praktische leerweg VMBO theoretische leerweg HAVO VWO

VMBO praktische leerweg VMBO theoretische leerweg HAVO VWO Page of 7 Enquête voortgezet onderwijs Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E. Er zijn in totaal 9 vragen. A. Over jezelf Dit onderdeel bestaat uit zeven vragen. Hoe oud ben je? In welke klas

Nadere informatie

Webdesign voor ondernemers

Webdesign voor ondernemers e-boek Webdesign voor ondernemers Veelgestelde vragen over het laten maken van een website Bart van den Bosch Inhoud 1. Zelf doen of uitbesteden? 4 2. Webdesigners 7 3. Wat is Wordpress 10 4. Maken van

Nadere informatie

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum:

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: O&O-competentietest Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: Ontwikkeld door Expertisecentrum technasium Januari 007 Vormgeving

Nadere informatie

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid 18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid Goed, gezond en gemotiveerd aan het werk tot je pensioen? Dat bereik je door kansen te pakken op het werk. Leer aan de hand van onderstaande punten hoe je

Nadere informatie

Beroepenwerkstuk 3 MAVO

Beroepenwerkstuk 3 MAVO Beroepenwerkstuk 3 MAVO 2015 2016 1 INLEIDING Het beroepenwerkstuk: Een van de onderdelen van het programma beroepenoriëntatie in 3 mavo is het maken van een beroepenwerkstuk en het presenteren hiervan

Nadere informatie

Wellicht heb je mijn gratis ebooks 40 manieren om nieuwe klanten te werven en 3 geheimen om binnen te komen bij bedrijven al in bezit.

Wellicht heb je mijn gratis ebooks 40 manieren om nieuwe klanten te werven en 3 geheimen om binnen te komen bij bedrijven al in bezit. Hierbij ontvang je het stappenplan voor het snel en gemakkelijk schrijven van een inhoudelijk goede blogtekst. Het schrijven van een blog hoeft niet lang te duren, als je hier een goede methodiek voor

Nadere informatie

Vragen? -> l.smeur@praedinius.nl. Decaan: Hero Boonstra h.boonstra@praedinius.nl. Conrector 3/4: Mathijs de Vroome m.d.vroome@praedinius.

Vragen? -> l.smeur@praedinius.nl. Decaan: Hero Boonstra h.boonstra@praedinius.nl. Conrector 3/4: Mathijs de Vroome m.d.vroome@praedinius. Vragen? -> l.smeur@praedinius.nl Decaan: Hero Boonstra h.boonstra@praedinius.nl Conrector 3/4: Mathijs de Vroome m.d.vroome@praedinius.nl Wie doet wat? ziek- en herstelmelding/verlof aanvragen Bovenbouwfeest

Nadere informatie

1) ipad als persoonlijk gereedschapskist. 2) Inzet creatieve apps. 3) Veilige afspraken

1) ipad als persoonlijk gereedschapskist. 2) Inzet creatieve apps. 3) Veilige afspraken ipads Laterna Magica: persoonlijk- creatief- veilig 1 1) ipad als persoonlijk gereedschapskist 2) Inzet creatieve apps 3) Veilige afspraken Werken op een ipad. Wat het betekent dit vanuit het perspectief

Nadere informatie

PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM

PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM In het FLL World Class SM Project zal jullie team: Een onderwerp kiezen waar jullie enthousiast over zijn of altijd al meer over hebben willen weten. Een innovatieve oplossing

Nadere informatie

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen!

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen! 1 Wil je wel leren? Opdracht 1a Wat heb jij vanzelf geleerd? 7 Opdracht 1b Van externe naar interne motivatie 7 Opdracht 1c Wat willen jullie graag leren? 8 2 Kun je wel leren? Opdracht 2a Op wie lijk

Nadere informatie

Het Technasium is een vorm van onderwijs waarbij leerlingen projectmatig en probleemoplossend werken aan echte opdrachten uit het bedrijfsleven.

Het Technasium is een vorm van onderwijs waarbij leerlingen projectmatig en probleemoplossend werken aan echte opdrachten uit het bedrijfsleven. Wat is het Technasium? Het Technasium is een vorm van onderwijs waarbij leerlingen projectmatig en probleemoplossend werken aan echte opdrachten uit het bedrijfsleven. Hoe werkt het? De leerlingen krijgen

Nadere informatie

Plan van Aanpak. en Edutrainers samen op weg. Versie: 151027 EXPEDITIE 2015-2016

Plan van Aanpak. <naam school> en Edutrainers samen op weg. Versie: 151027 EXPEDITIE 2015-2016 Plan van Aanpak en samen op weg Versie: 151027 EXPEDITIE 2015-2016 De Expeditie Er gaan 85 docenten samen op pad. Doel: De docenten en leerlingen ervaren dat de inzet van ICT een meerwaarde

Nadere informatie

Voor je begint met bloggen

Voor je begint met bloggen Voor je begint met bloggen Gemma Kregting, Adviseur online marketing Corporate Communications & Marketing Voor je begint met bloggen Stap 1: Bepaal waar je over wilt bloggen Stap 2: Wie gaat er bloggen

Nadere informatie

De Romeinen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/40999

De Romeinen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/40999 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Wassink 16 January 2013 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/40999 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Studentenhandleiding. Apple

Studentenhandleiding. Apple Studentenhandleiding Apple Albert Chermanne maart 2011 1. Inleiding! 3 2. Opdrachten! 4 2.1 Thema 1 - introductie! 4 2.2 Thema 2 - imago! 4 2.3 Thema 3 - Gadgets! 5 2.4 Thema 4 - ipod revolutie en itunes!

Nadere informatie

Informatieavond over de profielkeuze in de 3 e klas

Informatieavond over de profielkeuze in de 3 e klas Informatieavond over de profielkeuze in de 3 e klas 24 november 2015 26-06-14 1 Na vanavond begrijpt en weet U: Wat profielen zijn. Welke profielen er op het Cosmicus College zijn. Hoe een profiel gekozen

Nadere informatie

ENECO WINDLAB 'BELEEF DE WIND MET JE KLAS'

ENECO WINDLAB 'BELEEF DE WIND MET JE KLAS' ENECO WINDLAB 'BELEEF DE WIND MET JE KLAS' Eneco opende in 2013 in de gemeente Etten-Leur het eerste Windlab van Nederland. Leerlingen van de basisschool (groep 7 en 8) en brugklassers kunnen daar op een

Nadere informatie

Hét centrale startportaal voor het onderwijs!

Hét centrale startportaal voor het onderwijs! Hét centrale startportaal voor het onderwijs! Mijn Omgeving Online (kortweg MOO) is een complete, persoonlijke digitale leer- en werkomgeving met sociale functionaliteiten. Door de modulaire opbouw kan

Nadere informatie

Wat is jouw verhaal?

Wat is jouw verhaal? E E N E - B O O K V A N L E T T E R S & C O N C E P T S Wat is jouw verhaal? Passie en plezier overbrengen in een notendop Storytelling Verhalen vertellen is een belangrijk onderdeel van ons leven. Het

Nadere informatie

Op bezoek bij: Aart Dokter

Op bezoek bij: Aart Dokter De docent aan het woord Op bezoek bij: Aart Dokter Aart Dokter geeft leiding aan het project waarbij docenten zelf herhalingsopgaven ontwikkelen met behulp van de wiskunde omgeving van het Freudenthal

Nadere informatie

a.roland holst c ollege QUEST een avontuurlijke zoektocht...

a.roland holst c ollege QUEST een avontuurlijke zoektocht... a.roland holst c ollege QUEST een avontuurlijke zoektocht... de uitdaging... Hallo, ik ben Hanna. Dit jaar ben ik begonnen aan QUEST. QUEST past prima bij mij. Dat denk ik zelf, dat denken mijn ouders

Nadere informatie

Presentatie door: Dr. Wim Hilberdink. 1 december 2015

Presentatie door: Dr. Wim Hilberdink. 1 december 2015 Presentatie door: Dr. Wim Hilberdink 1 december 2015 THORBECKE SCHOLENGEMEENSCHAP Zwolle atheneum havo mavo 1820 leerlingen 160 docenten 10 jaar Mediawijsheid Relatie tot digitale geletterdheid Opzet en

Nadere informatie

Helpt u mee technisch talent voor de toekomst te ontdekken?

Helpt u mee technisch talent voor de toekomst te ontdekken? Helpt u mee technisch talent voor de toekomst te ontdekken? Bèta in bedrijf De terugloop van het aantal bètaleerlingen en -studenten is landelijk een bron van zorg. Ook u ervaart wellicht hoe moeilijk

Nadere informatie

Dia 1 Introductie max. 2 minuten!

Dia 1 Introductie max. 2 minuten! 1 Dia 1 Introductie max. 2 minuten! Vertel: Deze les gaat vooral over het gebruik van sociale media. Maar: wat weten jullie eigenlijk zelf al over sociale media? Laat de leerlingen in maximaal een minuut

Nadere informatie

Be good & sell it! 10 tips voor heldere communicatie over duurzame locaties

Be good & sell it! 10 tips voor heldere communicatie over duurzame locaties Be good & sell it! 10 tips voor heldere communicatie over duurzame locaties Inleiding Be good & sell it! Goed dat je dit e-book hebt gedownload! Hoe belangrijk is het voor jou om helder te communiceren

Nadere informatie

Pieter Jonkers Studentnummer: 695247 22 06 2011

Pieter Jonkers Studentnummer: 695247 22 06 2011 MONTESSORI LYCEUM AMSTERDAM Smartboard De mening van de Leerlingen Pieter Jonkers Studentnummer: 695247 22 06 2011 Inhoud 1. Inleiding... 3 Aanleiding... 3 Doel van het onderzoek... 3 2. Onderzoeksvraag...

Nadere informatie

Mijn manier Onze wereld uitgedaagd. Welke rol speelt de ondernemer? - Bilderbergconferentie 2016

Mijn manier Onze wereld uitgedaagd. Welke rol speelt de ondernemer? - Bilderbergconferentie 2016 Mijn manier Onze wereld uitgedaagd. Welke rol speelt de ondernemer? - Bilderbergconferentie 2016 Hasmik Matevosyan, mode-onderzoekster Mode-industrie zonder verspilling Hasmik Matevosyan (1987) studeerde

Nadere informatie

Menukaart Loopbaanevents. Investeer in jouw talent

Menukaart Loopbaanevents. Investeer in jouw talent Menukaart Loopbaanevents Investeer in jouw talent Inhoud 1. LOOPBAANEVENTS OP LOCATIE... 3 Inleiding... 3 Praktisch... 3 2. TALENT ONTWIKKELEN ( TALENTMANAGEMENT)... 4 (her)ken je Talent/ Kernkwaliteiten...

Nadere informatie

Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl.

Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl. Chatten Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl. Colofon Een uitgave van Eenvoudig Communiceren

Nadere informatie

Uitleg boekverslag en boekreclame

Uitleg boekverslag en boekreclame Uitleg boekverslag en boekreclame groep 7 schooljaar 2015-2016 Inhoudsopgave: Blz. 3 Blz. 3 Blz. 3 Blz. 4 Blz. 6 Stap 1: Het lezen van je boek Stap 2: Titelpagina Stap 3: Inhoudsopgave Stap 4: Inhoud boekverslag

Nadere informatie

algemeen uitgangs punten voor de film Maak een scenario Scene 1 Scene 2 Sprekende beelden in de klas

algemeen uitgangs punten voor de film Maak een scenario Scene 1 Scene 2 Sprekende beelden in de klas 1 algemeen Jullie gaan in een groepje een documentaire maken over een monument. Je maakt samen met je groepje het hele proces door: monument kiezen, achtergrondinformatie verzamelen, scenario bedenken,

Nadere informatie

Werkloos, hoezo? Bij lesmateriaal, bij deze les op de site, vind je het nodige lesmateriaal voor deze les:

Werkloos, hoezo? Bij lesmateriaal, bij deze les op de site, vind je het nodige lesmateriaal voor deze les: Werk graad 3 Lesvoorbereiding Werkloos, hoezo? Bij lesmateriaal, bij deze les op de site, vind je het nodige lesmateriaal voor deze les: Zet het luisterverhaal klaar op het smartboard. Print de memory

Nadere informatie

Online Training Basis LinkedIn (LI) Profiel

Online Training Basis LinkedIn (LI) Profiel Auteur: Leni Minderhoud info@45plusondernemer.nl Online Training Basis LinkedIn (LI) Profiel Audio 1 Het belangrijkste voor je LI profiel eerst Hallo luisteraar naar deze audio serie over je LI profiel.

Nadere informatie

B&O Info Tel.: 06-20657425 E-mail: info@bo-info.nl Internet: www.bo-info.nl Twitter: @bo_info Facebook: https://www.facebook.com/bo.

B&O Info Tel.: 06-20657425 E-mail: info@bo-info.nl Internet: www.bo-info.nl Twitter: @bo_info Facebook: https://www.facebook.com/bo. Er is niet één antwoord te geven op de vraag hoe vaak of hoe lang een kind op een tablet, smartphone of computer mag. Dat hangt sterk af van het kind en de situatie. Deskundigen zijn het er wel over eens

Nadere informatie

Mijn computer is leuk

Mijn computer is leuk Handleiding Mijn computer is leuk Ouders praten samen over computers, kinderen en opvoeding Pharos, 2014 Marjolijn van Leeuwen INHOUDSOPGAVE Inleiding blz. 3 De themabijeenkomst blz. 5 Thema 1, oefeningen

Nadere informatie

Zo ondersteun je jouw business met Facebook

Zo ondersteun je jouw business met Facebook Zo ondersteun je jouw business met Facebook Een goed begin is het halve resultaat! Graag willen wij je laten profiteren van enkele eenvoudige stappen die je kunt zetten, zodat jouw activiteiten op Facebook

Nadere informatie

Het gymnasium: iets voor jou?

Het gymnasium: iets voor jou? Het gymnasium: iets voor jou? Stel jezelf eens de vraag... Ben ik nieuwsgierig? Heb ik een brede belangstelling? Hou ik van onderzoeken? Ben ik gek op cultuur? Houd ik van nieuwe dingen leren? Ben ik kritisch?

Nadere informatie

Thema Kinderen en school

Thema Kinderen en school http://www.edusom.nl Thema Kinderen en school Lesbrief 18. Het 10-minutengesprek. Wat leert u in deze les? Vergelijkingen maken. Zeggen hoe vaak iets gebeurt. Verkleinwoordjes. Veel succes! Deze les is

Nadere informatie

Draaiboek voor een gastles

Draaiboek voor een gastles Draaiboek voor een gastles Dit draaiboek geeft jou als voorlichter van UNICEF Nederland een handvat om gastlessen te geven op scholen. Kinderen, klassen, groepen en scholen - elke gastles is anders. Een

Nadere informatie

www.implementatieacademy.nl

www.implementatieacademy.nl Implementatie Stappenplan naar Succes Ben jij trainer, coach, heb je een eigen praktijk, kortom, ben jij een kleine ondernemer? Als je je business wilt doen laten groeien in de nieuwe economie dan moet

Nadere informatie

INLEIDING My community Het kiezen van een geschikt platform Twitter Facebook Conclusie Facebook pagina en Facebook groep Facebook pagina

INLEIDING My community Het kiezen van een geschikt platform Twitter Facebook Conclusie Facebook pagina en Facebook groep Facebook pagina 2 INLEIDING My community 4 Het kiezen van een geschikt platform 4 Twitter 4 Facebook 5 Conclusie 5 Facebook pagina en Facebook groep Facebook pagina 5 Facebook groep 6 Verschillen tussen Facebook pagina

Nadere informatie

Tweede wereldoorlog:

Tweede wereldoorlog: geschiedenis Tweede wereldoorlog: Kleding Omschrijving van de opdracht: Wat doe je als leerkracht? Introductie Thema: Tweede Wereldoorlog - Kleding Introduceren thema Tweede Wereldoorlog - Kleding In dit

Nadere informatie

HUISWERKGIDS SCHOOLJAAR 2011-2012

HUISWERKGIDS SCHOOLJAAR 2011-2012 HUISWERKGIDS SCHOOLJAAR 2011-2012 1 INHOUDSOPGAVE Hoofdstuk bladzijde 1. Inleiding De huiswerkgids 3 2. Hoe maak en leer je huiswerk? 4 3. Het leren van woorden (spelling/engels) 5 4. Het leren van topografie

Nadere informatie

Introduceren thema 80 jarige oorlog. Thema: 80 jarige oorlog. centraal: 2. Maak een nieuw eigentijds volkslied.

Introduceren thema 80 jarige oorlog. Thema: 80 jarige oorlog. centraal: 2. Maak een nieuw eigentijds volkslied. Geschiedenis 80 jarige oorlog Omschrijving van de opdracht: Introductie Thema: 80 jarige oorlog In dit thema staan de volgende hogere orde denkvragen centraal: 1. Hoe zou Nederland eruit zien als Nederland

Nadere informatie

Hoe maakt Kentalis kennis delen makkelijker?

Hoe maakt Kentalis kennis delen makkelijker? Hoe maakt Kentalis kennis delen makkelijker? Case study Kentalis Februari 2016 Hoe maakt Kentalis kennis delen makkelijker? En hoe zorgde Kentalis voor adoptie van het sociale intranet op SharePoint? Pagina

Nadere informatie

Naam: Emil Idema Klas: B1D Schooljaar: 2009/2010 Naam van de school: Jan Arentsz Titel: Stage verslag Naam en adres van het bedrijf: Hollandia

Naam: Emil Idema Klas: B1D Schooljaar: 2009/2010 Naam van de school: Jan Arentsz Titel: Stage verslag Naam en adres van het bedrijf: Hollandia Naam: Emil Idema Klas: B1D Schooljaar: 2009/2010 Naam van de school: Jan Arentsz Titel: Stage verslag Naam en adres van het bedrijf: Hollandia archeologen, Tuinstraat 27a, 1544 RS Zaandijk Inhoudsopgave

Nadere informatie

Oranje Nassau is een vindplaatsschool voor wetenschap en techniek.

Oranje Nassau is een vindplaatsschool voor wetenschap en techniek. Oranje Nassau is een vindplaatsschool voor wetenschap en techniek. Het schooljaar is nu bijna voorbij. Afgelopen jaar was voor de Oranje Nassau een bijzonder jaar, ze zijn namelijk vindplaatsschool geworden!

Nadere informatie

Bèta in bedrijf. Helpt u mee technisch talent voor de toekomst te ontwikkelen? Hoe?

Bèta in bedrijf. Helpt u mee technisch talent voor de toekomst te ontwikkelen? Hoe? Bèta in bedrijf Helpt u mee technisch talent voor de toekomst te ontwikkelen? De terugloop van het aantal bètaleerlingen en studenten is landelijk een bron van zorg. Ook u ervaart wellicht hoe moeilijk

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Het is dan ook met gepaste trots dat ik in onze eerste Nieuwsbrief over het Technasium van het Goois Lyceum u dit kan melden.

Nieuwsbrief. Het is dan ook met gepaste trots dat ik in onze eerste Nieuwsbrief over het Technasium van het Goois Lyceum u dit kan melden. N ieu Nieuwsbrief Dit is de eerste nieuwsbrief van het technasium van het Goois Lyceum van schooljaar 2010-2011. Deze nieuwsbrief bevat informatie over de meest recente projecten en tussenprojecten en

Nadere informatie

Resultaten van de Kans- tevredenheidenquête d.d. juni 2012.

Resultaten van de Kans- tevredenheidenquête d.d. juni 2012. Resultaten van de Kans- tevredenheidenquête d.d. juni 2012. In totaal legden 42 mensen deze enquête af. Statistieken voor vraag 1 : Heb je dit schooljaar contact gehad met Kans? Ja 90.48% Nee 9.52% Statistieken

Nadere informatie

Voordelen voor u: Functie Basis Plus Online Werken Leren QL-ICT Online of QL-ICT Online Plus Online Online

Voordelen voor u: Functie Basis Plus Online Werken Leren QL-ICT Online of QL-ICT Online Plus Online Online QL-ICT Online QL-ICT Online maakt leren flexibel toegankelijk en leuker tegelijk Ruben Biemans, De Triangel, Nijverdal Het onderwijs staat aan het begin van een nieuw tijdperk. QL-ICT speelt hierop in

Nadere informatie

Jeroen Bessems Rubriks. Jeroen Bessems. Rubriks

Jeroen Bessems Rubriks. Jeroen Bessems. Rubriks Jeroen Bessems INHOUDSOPGAVE Inhoudsopgave Samenwerken Specialist Ondernemend Generalist Methodisch & gestructureerd Originaliteit & creativiteit Informatievaardig Onderbouwing & verantwoording Kritische

Nadere informatie

H.A.N.G. PLEKKEN. Heel Aardig? Niet Geweldig! > OP BEZOEK BIJ HET NAI

H.A.N.G. PLEKKEN. Heel Aardig? Niet Geweldig! > OP BEZOEK BIJ HET NAI H.A.N.G. PLEKKEN Heel Aardig? Niet Geweldig! > OP BEZOEK BIJ HET NAI Binnenkort ga je met je klas op bezoek bij het Nederlands Architectuur instituut (NAi). Daar zal je het programma H.A.N.G. plekken volgen.

Nadere informatie

Actuele opdracht leesvaardigheid Pesten mei - 2014 2thv

Actuele opdracht leesvaardigheid Pesten mei - 2014 2thv Actuele opdracht leesvaardigheid Pesten mei - 2014 2thv Opdracht 1 In april is er op televisie en in de media veel aandacht geweest voor (online) pesten. a Wat heb jij in de afgelopen weken gezien en/of

Nadere informatie

Technologie en Interactie 3.2: software architectuur

Technologie en Interactie 3.2: software architectuur Technologie en Interactie 3.2: software architectuur Manual IAM-TDI-V2-Technologie en Interactie. Jaar 0809 blok 2 Oktober 2008 Fons van Kesteren 1/8 Inhoud Technologie en Interactie 3.2: software architectuur...

Nadere informatie

Trends in onderwijs. Interview met Coen Free

Trends in onderwijs. Interview met Coen Free Trends in onderwijs Interview met Coen Free Welke trends doen er toe? Trends in het onderwijs: welke zijn van belang en welke niet? Waar kan uw onderwijsinstelling haar voordeel mee doen en welke kun je

Nadere informatie

CREATIEF DENKEN in ONDERWIJS Worskhops, training, begeleiding en materialen.

CREATIEF DENKEN in ONDERWIJS Worskhops, training, begeleiding en materialen. in NDERWIJS Creativiteit en Creatief Denken Creativiteit is een unieke eigenschap van de mens. Kijk om je heen, alles wat verzonnen en gemaakt is, vindt zijn oorsprong in het menselijk brein. Dat geldt

Nadere informatie

JONG HOEZO ANDERS?! EN HOOGGEVOELIG. Informatie, oefeningen en tips voor hooggevoelige jongeren

JONG HOEZO ANDERS?! EN HOOGGEVOELIG. Informatie, oefeningen en tips voor hooggevoelige jongeren Ellen van den Ende in samenwerking met Mariëtte Verschure JONG EN HOOGGEVOELIG HOEZO ANDERS?! Informatie, oefeningen en tips voor hooggevoelige jongeren Uitgeverij Akasha Inhoud Hooggevoelig, hoezo anders?!

Nadere informatie

Je gedachten gestructureerd op papier

Je gedachten gestructureerd op papier Online training: Je gedachten gestructureerd op papier Start: 14 september 2015 Een online programma, mét coaching, voor ondernemers en werknemers Voor als je logisch opgebouwde teksten wil leren schrijven,

Nadere informatie

Uitslag StartScan SPONS (fictief) Survey: FICTIEF

Uitslag StartScan SPONS (fictief) Survey: FICTIEF Uitslag StartScan SPONS (fictief) Survey: FICTIEF. Welke werkvormen gebruik je in je lessen?(plaats een vinkje in de rechterkolom indien je die werkvorm vaker in wilt zetten) Instructie door de docent

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

Trainersopleiding 2014

Trainersopleiding 2014 Trainersopleiding 2014 Remind Keizersgracht 253, Amsterdam www.remindlearning.nl trainersopleiding@remindlearning.nl Uitleg van de trainersopleiding In dit document kun je lezen wat Remind doet, waar Remind

Nadere informatie

Mondelinge taalvaardigheid - 2

Mondelinge taalvaardigheid - 2 Mondelinge taalvaardigheid - 2 Deze module gaat voor een groot deel over je stage. Je houdt een presentatie over je stage en verder oefen je allerlei zaken die je op je stage tegenkomt. Sommige opdrachten

Nadere informatie

SAMEN DELEN. een lesbrief in het kader van de schoenendoosactie

SAMEN DELEN. een lesbrief in het kader van de schoenendoosactie SAMEN DELEN een lesbrief in het kader van de schoenendoosactie INHOUD LESBRIEF 1. Introductie 2. De SAMEN DELEN Lesinhoud 3. De SAMEN DELEN Quizzz 4. Het SAMEN DELEN Diploma 5. De SAMEN DELEN Activiteiten

Nadere informatie

Opleiding Talentbegeleider Thuisstudie Leer alles wat je moet weten om getalenteerde kinderen effectief te begeleiden.

Opleiding Talentbegeleider Thuisstudie Leer alles wat je moet weten om getalenteerde kinderen effectief te begeleiden. Opleiding Talentbegeleider Thuisstudie Leer alles wat je moet weten om getalenteerde kinderen effectief te begeleiden. Je herkent je in de volgende punten: Je wilt meer weten over talent, hoogbegaafdheid

Nadere informatie

Individueel gebruik van ICT in het onderwijs belemmerd de ontwikkeling van sociale contacten tussen leerlingen:

Individueel gebruik van ICT in het onderwijs belemmerd de ontwikkeling van sociale contacten tussen leerlingen: Individueel gebruik van ICT in het onderwijs belemmerd de ontwikkeling van sociale contacten tussen leerlingen: 1. ICT is een middel en wordt steeds meer gebruikt in het onderwijs. Daarbij kijk je ook

Nadere informatie

Netwerkmarketing. Hoe kan je contacten benaderen en uitnodigen?

Netwerkmarketing. Hoe kan je contacten benaderen en uitnodigen? Netwerkmarketing Hoe kan je contacten benaderen en uitnodigen? In deze training 1. Je sociale netwerk onderhouden 2. Wat de pro s doen 3. Wat is de beste strategie om mensen uit te nodigen Wat je NIET

Nadere informatie

HET KLOKHUIS ZOEKT ONTWERPERS

HET KLOKHUIS ZOEKT ONTWERPERS HET KLOKHUIS ZOEKT ONTWERPERS Lesbrief Naam Groep Naam ontwerpteam Iedereen aan tafel Bij jullie thuis staat vast een tafel in de woon- of eetkamer. Ook hebben jullie vast stoelen, bestek en servies. Allemaal

Nadere informatie

PeerEducatie Handboek voor Peers

PeerEducatie Handboek voor Peers PeerEducatie Handboek voor Peers Handboek voor Peers 1 Colofon PeerEducatie Handboek voor Peers december 2007 Work-Wise Dit is een uitgave van: Work-Wise info@work-wise.nl www.work-wise.nl Contactpersoon:

Nadere informatie

Thema Kinderen en school

Thema Kinderen en school http://www.edusom.nl Thema Kinderen en school Lesbrief 20. Het adviesgesprek. Wat leert u in deze les? Advies vragen. / woorden die hetzelfde betekenen. Advies geven. / woorden die hetzelfde betekenen.

Nadere informatie

Reflectie Verslag. 25 januari. Game Developement Informatica Hogeschool v. Amsterdam

Reflectie Verslag. 25 januari. Game Developement Informatica Hogeschool v. Amsterdam Reflectie Verslag 25 januari 2013 Het reflectie verslag met nabeschouwing en beoordelingen over de stage van Simon Karman bij het bedrijf Sticky Studios. Game Developement Informatica Hogeschool v. Amsterdam

Nadere informatie

eigen woonplaats Oorlog: geschiedenis in de geschiedenis monumenten hebben te maken met oorlogen? Welke oorlogen

eigen woonplaats Oorlog: geschiedenis in de geschiedenis monumenten hebben te maken met oorlogen? Welke oorlogen geschiedenis Oorlog: geschiedenis in de eigen woonplaats Omschrijving van de opdracht: Wat doe je als leerkracht? Introductie Thema: Oorlog: geschiedenis in de eigen woonplaats Introduceren thema Oorlog:

Nadere informatie

BROCHURE TIENER COLLEGE

BROCHURE TIENER COLLEGE BROCHURE TIENER COLLEGE School is niet een voorbereiding op het leven, maar is het leven zelf. John Dewey loopbaan wilt vervolgen. Door het werken met een speciaal voor jou samengesteld programma willen

Nadere informatie

LESBRIEF HARTENJAGERS 3.0

LESBRIEF HARTENJAGERS 3.0 INHOUDSOPGAVE Voorwoord Inhoudsopgave Docentenhandleiding Leerlingenbladen: Jonge Harten Theaterfestival FILMmmmmmmmm Wie werkt er mee aan een voorstelling? Opdracht Papagaaienjas Kijkwijzer LESBRIEF HARTENJAGERS

Nadere informatie

atheneum technasium havo havo/vmbo-t

atheneum technasium havo havo/vmbo-t technasium /vmbo-t Tijd voor jouw toekomst Het is bijna zover: je zegt je basisschool gedag en je gaat een nieuw avontuur aan op het voortgezet onderwijs. Het is tijd om te ontdekken en te leren wat jíj

Nadere informatie

Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek. Prof. dr. Perry den Brok

Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek. Prof. dr. Perry den Brok Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek Prof. dr. Perry den Brok Betrokkenen Connect College (opdrachtgever) Kennisnet (subsidie onderzoek) Technische Universiteit Eindhoven

Nadere informatie

Workshop Vertellen. Workshop Vertellen

Workshop Vertellen. Workshop Vertellen Workshop Vertellen Er is om ons heen veel aandacht voor het (voor)lezen, maar veel minder voor het vertellen vanuit eigen verbeeldingskracht. Verhalenverteller en theatermaker Adrie Gloudemans geeft in

Nadere informatie

Voor je begint met bloggen

Voor je begint met bloggen Voor je begint met bloggen Gemma Kregting, Adviseur online marketing Corporate Communications & Marketing Voor je begint met bloggen Waarom bloggen? Stap 1: Onderwerp bepalen Stap 2: Wie gaat er bloggen

Nadere informatie

Verslag ouderavond FIT(s) OP DE KRING

Verslag ouderavond FIT(s) OP DE KRING Verslag ouderavond FIT(s) OP DE KRING In gesprek met elkaar. Uitwerking van de stellingen. De onderstaande stellingen hebben we deze avond besproken onder elke stelling staan een aantal opmerkingen die

Nadere informatie

Uitleg boekverslag en boekbespreking

Uitleg boekverslag en boekbespreking Uitleg boekverslag en boekbespreking groep 7 schooljaar 2014-2015 Inhoudsopgave: Blz. 3 Blz. 3 Blz. 3 Blz. 4 Blz. 6 Blz. 7 Blz. 7 Stap 1: Het lezen van je boek Stap 2: Titelpagina Stap 3: Inhoudsopgave

Nadere informatie