Nieuwe realiteit op Russische kaasmarkt. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nieuwe realiteit op Russische kaasmarkt. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken"

Transcriptie

1 Nieuwe realiteit op Russische kaasmarkt In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

2 Nieuwe realiteit op Russische kaasmarkt Door de Russische sancties in augustus 2014 is de export van Nederlandse en EU-kaas naar Rusland geheel stilgevallen. Een pijnlijke klap voor de Nederlandse kaasexport, want Rusland was goed voor bijna 10 procent van de totale Nederlandse kaasafzet. Wat zal gebeuren als de sancties in de toekomst opgeheven worden en hoe kunnen Nederlandse bedrijven hierop inspelen? De Russische invoerverboden voor onder meer zuivel waren een harde klap voor exporteurs van Nederlandse en EUkaas. Maar ook de Russische consument had het nakijken, want ongeveer de helft van alle kaas werd geïmporteerd. Kaas uit Wit-Rusland en Zuid-Amerika kan de weggevallen invoer bij lange na niet compenseren. Hoewel de binnenlandse Russische kaasproductie een stijgende lijn vertoont, blijft de kwaliteit ervan ver achter bij de EU-producten en zijn de prijzen bijna net zo hoog. Meer vraag naar smeltkaas Naast deze sancties ondervindt de Russische consument vooral de gevolgen van een flinke economische recessie, de waardedaling van de roebel en de hoge inflatie (13 procent in 2015). De

3 besteedbare inkomens zijn gedaald en de Russische consument schakelt over op goedkopere producten. Voor kaas vertaalt zich dat bijvoorbeeld in meer vraag naar smeltkaas, waarbij sommige merken handig inspelen op de patriottische stemming in het land, zoals Druzhba dat men nog kent uit de Sovjet-tijd. Hoewel de waarde van de kaasverkoop in roebels in 2015 nog steeg, vertoonde het volume van de kaasafzet een dalende lijn, vooral door het wegvallen van de EU-kaas. In 2015 was er sprake van een grote daling van de Russische kaasinvoer met 36,5 procent tot ton, de sterkste daling van alle zuivelcategorieën (bron: The Dairy News). De kaasinvoer is nu minder dan de helft van de ton uit Bedacht moet worden dat EU-kaas traditioneel het topsegment in de markt bediende en daarvoor is geen alternatieve buitenlandse leverancier gevonden. Zwitserse kaas komt nog wel binnen, maar ook die aanvoer is in 2015 gedaald. Importsubstitutie De Russische overheid heeft haar invoerbeperkingen uit augustus 2014 uitgelegd als een zaak van nationale veiligheid en als een doelbewuste keuze om tot meer zelfvoorziening te komen. Lokalisering en importsubstitutie zijn de sleutelwoorden van het Russisch economisch beleid geworden. De landbouw heeft hiermee de lang gezochte steun in de rug gekregen om de productie op te voeren. Daarvoor zijn

4 rentesubsidies en andere financiële steunmaatregelen voor investeerders beschikbaar gesteld. De resultaten in de melkveehouderij en zuivelsector zijn tot nu toe wisselend. De totale melkproductie stagneert al jaren en daarin lijkt maar langzaam verbetering te gaan komen. De productie van harde kaas daarentegen groeide de afgelopen twee jaar met 18 procent en die van smeltkaas met 15 procent. Kwaliteit loopt terug Daar moet wel bij worden aangetekend dat er zorgen zijn over de kwaliteit van deze producten. Er zijn diverse signalen van de controlerende instanties Rosselkhoznadzor en Rosprotrebnadzor dat in een aanzienlijk deel van de Russische harde kaas plantaardige melkvetvervangers worden gebruikt zoals palmolie en dat die producten eigenlijk niet de naam kaas zouden mogen hebben. De invoer van palmolie is volgens de Federal Customs Service van Rusland in 2015 met maar liefst 26 procent gestegen. Zeer tot ongenoegen van de melkveehouders. Er gaan stemmen op om een accijns van 30 procent op invoer van palmolie te introduceren en om etiketteringsvoorschriften aan te scherpen, maar besluiten zijn nog niet gevallen. Nog steeds liggen de bekende kaastypen in de schappen: Gouda, Edam, Cheddar, Maasdam, Gollandskiy, maar de vraag is steeds vaker: wat eet je dan eigenlijk? Bovendien zijn de prijzen in roebels niet lager dan voorheen voor de ingevoerde kaas. Opkomst kleine kaasmakerijen Er is daarnaast sprake van een vrij dynamische ontwikkeling van kleinschalige kaasmakerijen, zeg maar boerderijkaas. Met een betrekkelijk kleine investering en in korte tijd kunnen boeren dit van

5 de grond tillen. Melktekorten spelen daarbij minder en ze voorzien in een niche van boerderijkazen die voorheen door EU-kazen werd ingenomen. De markt beperkt zich vooralsnog tot de grote steden Moskou en St Petersburg. In de regio s buiten deze steden vindt de consument deze producten nog te duur. De kleine kaasmakers lopen aan tegen moeilijkheden bij het registreren van hun bedrijven, het verbod op gebruik van nietgepasteuriseerde melk voor kaasproductie, slechte toegang tot overheidssubsidies en afhankelijkheid van import van kaasbacterieculturen en andere productiematerialen. En er is een gebrek aan specialisten, kennis, opleidingen en trainingen, een probleem waar de hele zuivelketen mee kampt. Hierdoor loopt de ontwikkeling van de kleinschalige kaasmakerij inmiddels tegen grenzen aan. Nederlandse bedrijven Bedrijven die niet afhankelijk willen zijn van grillige handelsbelemmeringen zullen voor de vraag komen te staan of zij de Russische kaasmarkt willen behouden door lokaal te gaan produceren. Als het aan de Russische autoriteiten ligt, zijn Nederlandse bedrijven van harte welkom om in Rusland kaas te komen maken. Buitenlandse investeerders in de voedingsmiddelenindustrie zijn door alle ontwikkelingen echter terughoudend geworden in Rusland. Voor toeleveranciers van equipment en partijen die kunnen bijdragen aan verbeteringen in de hele zuivelketen liggen er zeker kansen al is het zaak hier goed voorbereid op de markt te komen. Waar Rusland voorheen de markt was met de hoge marges ten opzichte van de risico s, zijn de risico s flink toegenomen en staan de marges enorm onder druk.

6 Wat als sancties wegvallen? Er is wel wat veranderd in Rusland sinds de invoering van de sancties: de focus is volledig gericht op zelfvoorziening, de consument heeft minder te besteden, de roebelkoers is stevig gedaald en de patriottische stemming onder consumenten doet ze vragen naar made in Russia producten. Russische producentenorganisaties dringen doorlopend aan op voortzetting van de invoerbeperkingen voor kaas en andere zuivelproducten als sancties van tafel zouden gaan. Dat daarvoor ook andere instrumenten ingezet kunnen worden zoals veterinaire regelgeving (bedrijvenlijsten, inspecties) weten we al vanuit het verleden. Minister van Landbouw Tkachev heeft gezegd dat Rusland binnen twee a drie jaar geen kaasimport meer nodig zal hebben als een aantal geplande investeringen in grootschalige kaasproductie gerealiseerd zullen zijn. Hij is er van overtuigd dat de Russische landbouw na opheffing van sancties de concurrentie met import zal kunnen weerstaan. Structurele problemen Toch is de vraag hoe realistisch dit is. Er zijn grote structurele problemen bij de ontwikkeling van lokale melkproductie. Hoewel de roebelkoers Russische producten concurrerender heeft gemaakt, ligt de producentenmelkprijs in Rusland boven die van de EU als rekening wordt gehouden met kwaliteit en vet- en eiwitpercentages. Mede door het gebrek aan invoeralternatieven voor luxe kaas en de problemen die er in Rusland zijn om een kwalitatief vergelijkbare kaas te produceren, zou een deel van de EU-kaasexport zich toch kunnen herstellen. Maar zo n grote kaasmarkt als voorheen lijkt Rusland voorlopig niet meer te worden. Philip de Jong, landbouwraad Rusland en Kazachstan Landbouwraad Rusland E: T: W: Zie origineel artikel op Agroberichten Buitenland

7 Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Prinses Beatrixlaan AL Den Haag Postbus AC Den Haag T +31 (0) F +31 (0) E Deze publicatie is tot stand gekomen in opdracht van het ministerie van Economische Zaken. Rijksdienst voor Ondernemend Nederland mei 2016 Publicatienummer: RVO /RP-INT De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl) stimuleert duurzaam, agrarisch, innovatief en internationaal ondernemen. Met subsidies, het vinden van zakenpartners, kennis en het voldoen aan wet- en regelgeving. RVO.nl werkt in opdracht van ministeries en de Europese Unie. RVO.nl is een onderdeel van het ministerie van Economische Zaken.

Fruitafzet naar Rusland stilgevallen, wel kansen voor uitgangsmateriaal. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

Fruitafzet naar Rusland stilgevallen, wel kansen voor uitgangsmateriaal. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Fruitafzet naar Rusland stilgevallen, wel kansen voor uitgangsmateriaal In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Fruitafzet naar Rusland stilgevallen, wel kansen voor uitgangsmateriaal Door

Nadere informatie

Braziliaan dol op Queijo Holandes. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

Braziliaan dol op Queijo Holandes. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Braziliaan dol op Queijo Holandes In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Braziliaan dol op Queijo Holandes Brazilië importeert relatief weinig kaas, maar het gaat wel om een aanzienlijk bedrag.

Nadere informatie

Vietnamese en Thaise markt interessant voor Nederlands fruit. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

Vietnamese en Thaise markt interessant voor Nederlands fruit. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Vietnamese en Thaise markt interessant voor Nederlands fruit In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Vietnamese en Thaise markt interessant voor Nederlands fruit De Russische boycot van landbouwproducten

Nadere informatie

VS: vraag naar buitenlandse kaas groeit. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

VS: vraag naar buitenlandse kaas groeit. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken VS: vraag naar buitenlandse kaas groeit In opdracht van het ministerie van Economische Zaken VS: vraag naar buitenlandse kaas groeit De VS is de grootste producent én exporteur in de wereld. Bedrijven

Nadere informatie

Servië: wereldspeler in frambozenproductie. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

Servië: wereldspeler in frambozenproductie. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Servië: wereldspeler in frambozenproductie In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Servië: wereldspeler in frambozenproductie Servië is een wereldspeler als het gaat om de productie van frambozen.

Nadere informatie

Argentinië: nieuwe regering biedt mogelijk exportkansen. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

Argentinië: nieuwe regering biedt mogelijk exportkansen. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Argentinië: nieuwe regering biedt mogelijk exportkansen In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Argentinië: nieuwe regering biedt mogelijk exportkansen Het afgelopen decennium was het moeilijk

Nadere informatie

Egypte springplank voor handel naar Midden-Oosten en Azië. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

Egypte springplank voor handel naar Midden-Oosten en Azië. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Egypte springplank voor handel naar Midden-Oosten en Azië In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Egypte springplank voor handel naar Midden-Oosten en Azië Egypte is een van de grootste producenten

Nadere informatie

Trends in de Britse fruitmarkt. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

Trends in de Britse fruitmarkt. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Trends in de Britse fruitmarkt In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Trends in de Britse fruitmarkt Het Verenigd Koninkrijk is na Duitsland de tweede exportbestemming van fruit uit Nederland.

Nadere informatie

Argentinië moet door de zure appel heen bijten. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

Argentinië moet door de zure appel heen bijten. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Argentinië moet door de zure appel heen bijten In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Argentinië moet door de zure appel heen bijten Het gaat slecht in de Argentijnse fruitsector. Heel slecht.

Nadere informatie

Marokkaanse mandarijn. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

Marokkaanse mandarijn. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Marokkaanse mandarijn In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Wie kent m niet? De Marokkaanse mandarijn! De Marokkaanse fruitteelt beslaat een oppervlakte van ongeveer 1 miljoen hectare, waarop

Nadere informatie

Het rode goud van Mexico. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

Het rode goud van Mexico. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Het rode goud van Mexico In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Het rode goud van Mexico Als iemand over Mexico begint, zal waarschijnlijk door menigeen direct worden gedacht aan tequila.

Nadere informatie

Chili kent krachtige fruitsector. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

Chili kent krachtige fruitsector. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Chili kent krachtige fruitsector In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Chili kent krachtige fruitsector Chili is de belangrijkste producent en exporteur van fruit van het zuidelijk halfrond.

Nadere informatie

Locaties voor energiecoöperaties

Locaties voor energiecoöperaties Locaties voor energiecoöperaties Waarom Burgers zijn steeds vaker betrokken bij het opwekken van duurzame energie. Zij organiseren in hun directe leefomgeving energieprojecten vanuit zogenaamde energiecoöperaties.

Nadere informatie

Rusland op weg Maar waar naar toe? Philip de Jong Landbouwraad / Hoofd Economische Afdeling Moskou

Rusland op weg Maar waar naar toe? Philip de Jong Landbouwraad / Hoofd Economische Afdeling Moskou Rusland op weg Maar waar naar toe? Philip de Jong Landbouwraad / Hoofd Economische Afdeling Moskou 28 november 2014 Inhoudsopgave Rusland in politieke context Sancties en invoerbeperkingen Economische

Nadere informatie

Rapport glastuinbouw Nieuw Zeeland. In opdracht van het ministerie van Buitenlandse Zaken

Rapport glastuinbouw Nieuw Zeeland. In opdracht van het ministerie van Buitenlandse Zaken Rapport glastuinbouw Nieuw Zeeland In opdracht van het ministerie van Buitenlandse Zaken Rapport glastuinbouw Nieuw Zeeland Er is veel informatie bekend over de gehele horticultuur sector in Nieuw Zeeland.

Nadere informatie

Ontheffing jaarrekeningen. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

Ontheffing jaarrekeningen. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Ontheffing jaarrekeningen In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Belangrijkste verplichtingen voor jaarrekening en jaarverslag Boek 2 van het Burgerlijk wetboek kent een aantal bepalingen

Nadere informatie

Plantaardige eiwitten op het bord. Openingsdatum: 26 januari 2017 Sluitingsdatum: 1 mei Budget : ,- (fase 1) en

Plantaardige eiwitten op het bord. Openingsdatum: 26 januari 2017 Sluitingsdatum: 1 mei Budget : ,- (fase 1) en SBIR 1 Oproep, 26 januari 2017 Plantaardige eiwitten op het bord Openingsdatum: 26 januari 2017 Sluitingsdatum: 1 mei 2017 Budget : 400.000,- (fase 1) en 1.400.000,- (fase 2) De Staatssecretaris van Economische

Nadere informatie

IMPACTANALYSE RUSLAND

IMPACTANALYSE RUSLAND Studiedienst Stafmedewerkers Diestsevest 40 3000 Leuven T (016) 28 64 11 F (016) 28 64 09 PERSNOTA Datum 31 juli 2015 Betreft: IMPACTANALYSE RUSLAND 1 ALGEMENE CONTEXT De EU-28 exporteerde in 2013 voor

Nadere informatie

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Internationaal Ondernemen Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner In opdracht van het ministerie van Buitenlandse Zaken Partners for International Business Internationaal ondernemen

Nadere informatie

KANSDOSSIER LANDBOUWMACHINES Australië. September 2015

KANSDOSSIER LANDBOUWMACHINES Australië. September 2015 KANSDOSSIER LANDBOUWMACHINES Australië September 2015 Disclaimer Dit rapport is opgesteld door de Economische Afdeling van het. Het is tot stand gekomen door persoonlijke contacten met overheidsinstanties

Nadere informatie

Kansendossier Biologische producten en landbouw. België

Kansendossier Biologische producten en landbouw. België Kansendossier Biologische producten en landbouw België Biologische producten en landbouw in België De vraag naar bioproducten zit in België al enkele jaren in de lift en blijkt bovendien bijzonder crisisbestendig.

Nadere informatie

Een pak melk moet meer rendement opleveren! 10-10-2014 Symposium 3D Schets Melkveehouderij

Een pak melk moet meer rendement opleveren! 10-10-2014 Symposium 3D Schets Melkveehouderij 1. Jumbo Hollak 2. Rendement supermarkt 2013 3. Melk in de supermarkt 4. Rendement maken op melk 1. Jumbo Hollak 1993 850 m2 verkoop oppervlakte 35 parkeerplaatsen 40 medewerkers 8000 artikelen 2014 1400

Nadere informatie

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013 Internationale varkensvleesmarkt 212-213 In december 212 vond de jaarlijkse conferentie van de GIRA Meat Club plaats. GIRA is een marktonderzoeksbureau, dat aan het einde van elk jaar een inschatting maakt

Nadere informatie

Publiek gefinancierd energieonderzoek In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

Publiek gefinancierd energieonderzoek In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Publiek gefinancierd energieonderzoek In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Inleiding Jaarlijks brengt de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl) in opdracht van het ministerie van

Nadere informatie

LTO- minimelkmarktbericht 21 maart 2013, Klaas Johan Osinga

LTO- minimelkmarktbericht 21 maart 2013, Klaas Johan Osinga LTO- minimelkmarktbericht 21 maart 2013, Klaas Johan Osinga Vraag In de laatste zes maanden was er steeds zoveel slecht nieuws over de economische groei, dat dit de consumptiegroei deed stagneren. In de

Nadere informatie

Visie op de ontwikkeling van de zuivelmarkt Thom Albers Landelijke Onderwijsdag 19 november 2013

Visie op de ontwikkeling van de zuivelmarkt Thom Albers Landelijke Onderwijsdag 19 november 2013 Visie op de ontwikkeling van de zuivelmarkt Thom Albers Landelijke Onderwijsdag 19 november 2013 Groeiende vraag Stabiele vraag Dalende vraag Positief effect op garantieprijs Negatief effect op garantieprijs

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2012

De agrarische handel van Nederland in 2012 De agrarische handel van Nederland in 2012 1. Opvallende ontwikkelingen Totale wereldhandel in agrarische producten groeit voor tweede opeenvolgende jaar met ruim 10% Nederlandse agrarische export groeit

Nadere informatie

Oekraïne (foto s zijn terug te vinden op www.liba.be)

Oekraïne (foto s zijn terug te vinden op www.liba.be) Landbouw in Oekraïne 12/05/2011 Oekraïne (foto s zijn terug te vinden op www.liba.be) Oekraïne is groter dan elk land van de EU. De goede ligging van het land, gecombineerd met de vruchtbare bodems, geeft

Nadere informatie

Nieuwsbrief Octrooiregistratie. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

Nieuwsbrief Octrooiregistratie. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Nieuwsbrief Octrooiregistratie In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Nieuwsbrief octrooiregistratie maart 2016 Hierbij ontvangt u als relatie van team Octrooiregister (voortaan: ORE), onderdeel

Nadere informatie

Slachten, wegen en classificeren van varkens

Slachten, wegen en classificeren van varkens Slachten, wegen en classificeren van varkens Slachten, wegen en classificeren van varkens Het slachten, wegen en classificeren van varkens is aan strikte regels gebonden. Deze regels zijn nationaal vastgelegd

Nadere informatie

DOC KAAS EN ROYAL A-WARE

DOC KAAS EN ROYAL A-WARE STRATEGISCHE SAMENWERKING DOC KAAS EN ROYAL A-WARE KEUZE VOOR NEDERLANDSE WERELDSPELER IN ZUIVEL OENKERK WIE IS ROYAL A-WARE TEXEL WORKUM HEERENVEEN 125 jaar ervaring en wereldwijd sterk afzetnetwerk Royal

Nadere informatie

In fabrieken worden warme vloeistoffen en gassen getransporteerd door leidingsystemen. Deze systemen zijn niet altijd afdoende geïsoleerd, hetzij

In fabrieken worden warme vloeistoffen en gassen getransporteerd door leidingsystemen. Deze systemen zijn niet altijd afdoende geïsoleerd, hetzij In fabrieken worden warme vloeistoffen en gassen getransporteerd door leidingsystemen. Deze systemen zijn niet altijd afdoende geïsoleerd, hetzij omdat de isolatie ontbreekt of omdat de isolatiesystemen

Nadere informatie

Marktsituatie voor groenten en fruit vier maanden na de afkondiging van de Russische boycot

Marktsituatie voor groenten en fruit vier maanden na de afkondiging van de Russische boycot Marktsituatie voor groenten en fruit vier maanden na de afkondiging van de Russische boycot Siemen van Berkum en Gerben Jukema, LEI Wageningen UR, 17 december 2014 Deze notitie geeft een beknopt overzicht

Nadere informatie

2. ECONOMISCHE SITUATIE IN DE ZUIVEL IN 2013

2. ECONOMISCHE SITUATIE IN DE ZUIVEL IN 2013 2. ECONOMISCHE SITUATIE IN DE ZUIVEL IN 2013 VOORUITZICHTEN VOOR 2014 2.1. WERELD 2.1.1. Toename melkproductie lager dan langjarig gemiddelde In de eerste helft van 2013 leidden het weer en de lagere rendabiliteit

Nadere informatie

Effecten van Russische boycot op invoer van Europees vlees, zuivel, groente en fruit. Stand van zaken in juni 2015.

Effecten van Russische boycot op invoer van Europees vlees, zuivel, groente en fruit. Stand van zaken in juni 2015. Effecten van Russische boycot op invoer van Europees vlees, zuivel, groente en fruit. Stand van zaken in juni 2015. Siemen van Berkum en Gerben Jukema, LEI Wageningen UR, 24 juni 2015. Hoofdpunten De Nederlandse

Nadere informatie

Melkmarktbericht 1 juli 2015. Minpunten

Melkmarktbericht 1 juli 2015. Minpunten Melkmarktbericht 1 juli 2015 Minpunten - Nieuw Zeeland kwam in april verrassend snel uit de droogte, met 8,5% melkproductiestijging. Dit was onverwacht. - De daling van de zuivelprijzen wordt in Nieuw

Nadere informatie

Toekomstperspectieven Vlaamse melkveehouderij. Studiedag KBC AVEVE SBB. Aalter Grobbendonk

Toekomstperspectieven Vlaamse melkveehouderij. Studiedag KBC AVEVE SBB. Aalter Grobbendonk Toekomstperspectieven Vlaamse melkveehouderij Studiedag KBC AVEVE SBB Aalter 6.11.2014 Grobbendonk 13.11.2014 Renaat Debergh Belgische Confederatie Zuivelindustrie (BCZ) Inhoud 1. Zuivelmarkt : wereldgebeuren

Nadere informatie

BOSATLAS VRAGENSET ANTWOORDMODEL VAN HET VOEDSEL NOORDHOFF ATLASPRODUCTIES

BOSATLAS VRAGENSET ANTWOORDMODEL VAN HET VOEDSEL NOORDHOFF ATLASPRODUCTIES DE BOSATLAS VAN HET VOEDSEL VRAGENSET ANTWOORDMODEL NOORDHOFF ATLASPRODUCTIES I. Voeding en welvaart 1. De Human Development Index (HDI) geeft aan hoe welvarend een land is. Vergelijk de HDI met de andere

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2013

De agrarische handel van Nederland in 2013 De agrarische handel van Nederland in 2013 1. Opvallende ontwikkelingen Totale handelsoverschot groeit met 4,5 miljard; aandeel agrarische producten 2 miljard Nederlandse agrarische export neemt in 2013

Nadere informatie

Internationaal Ondernemen. Starters International Business

Internationaal Ondernemen. Starters International Business Internationaal Ondernemen Starters International Business Go abroad, well prepared U denkt erover te beginnen met exporteren of een nieuwe buitenlandse markt te betreden. Maar hoe pakt u dat goed aan?

Nadere informatie

Statistisch Magazine Internationale economische ontwikkelingen in de periode 2010 tot en met 2012

Statistisch Magazine Internationale economische ontwikkelingen in de periode 2010 tot en met 2012 Internationale economische ontwikkelingen in de periode 2010 tot en met 2012 Inleiding Lorette Ford De economische ontwikkeling van een land kan door middel van drie belangrijke economische indicatoren

Nadere informatie

Publiek gefinancierd energieonderzoek In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

Publiek gefinancierd energieonderzoek In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Publiek gefinancierd energieonderzoek 2016 In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Inleiding Jaarlijks brengt de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl) in opdracht van het ministerie

Nadere informatie

BASISREGELING UITVOER ZUIVEL

BASISREGELING UITVOER ZUIVEL Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Afdeling Marktordening Prinses Beatrixlaan 2 2595 AL Den Haag Postbus 93119 2509 AC Den Haag www.rvo.nl BASISREGELING UITVOER

Nadere informatie

Internationale handel visproducten

Internationale handel visproducten Internationale handel visproducten Marktmonitor ontwikkelingen 27-211 en prognose voor 212 Januari 213 Belangrijkste trends 27-211 Ontwikkelingen export De Nederlandse visverwerkende industrie speelt een

Nadere informatie

BASISREGELING INVOER LEVENDE RUNDEREN UIT ZWITSERLAND

BASISREGELING INVOER LEVENDE RUNDEREN UIT ZWITSERLAND Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Afdeling Marktordening Prinses Beatrixlaan 2 2595 AL Den Haag Postbus 93119 2509 AC Den Haag www.rvo.nl T 088-0424242 BASISREGELING

Nadere informatie

3 PLUIMVEE EN EIEREN. Beheerscomité Dierlijke Producten. Datum: 20/03/2014

3 PLUIMVEE EN EIEREN. Beheerscomité Dierlijke Producten. Datum: 20/03/2014 Titel: Datum: 20/03/2014 Beheerscomité Dierlijke Producten Voorzitter: Verslaggever: Entiteit: Afdeling: Aanwezigen: Agendapunten: Luis CARAZO JIMENEZ Lieve De Smit Departement Landbouw en Visserij Landbouw-

Nadere informatie

1 MARKTSITUATIE PLUIMVEE. 1.1 Prijzen. voorzitter: Luis Carazo verslaggever: Lieve De Smit

1 MARKTSITUATIE PLUIMVEE. 1.1 Prijzen. voorzitter: Luis Carazo verslaggever: Lieve De Smit Vlaamse overheid Koning Albert II-laan 35 bus 40 1030 BRUSSEL T 02 552 77 05 F 02 552 77 01 www.vlaanderen.be beheerscomité dierlijke producten 23 april 2015 //////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

Nadere informatie

Generieke interface energielabels

Generieke interface energielabels Handleiding Generieke interface energielabels In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (Directie Woningbouw) 1 Inleiding 3 1.1 Doel 3 1.2 Korte omschrijving 3 1.3 Indeling

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2010

De agrarische handel van Nederland in 2010 De agrarische handel van Nederland in 1. Opvallende ontwikkelingen Wereldhandel in agrarische producten daalde in met ruim 10%, maar vertoont in weer herstel Nederlandse agrarische export groeit in naar

Nadere informatie

Isolatie van appendages

Isolatie van appendages Isolatie van appendages In opdracht van het ministerie van Economische Zaken In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Energie-efficiënte maatregelen bij vergunningplichtige bedrijven Factsheet

Nadere informatie

Handelsstromen Rozenstruiken 2009 / 14. Zoetermeer, Maart 2009 Peter van der Salm Productschap Tuinbouw, Afdeling Markt en Innovatie

Handelsstromen Rozenstruiken 2009 / 14. Zoetermeer, Maart 2009 Peter van der Salm Productschap Tuinbouw, Afdeling Markt en Innovatie Handelsstromen Rozenstruiken 2009 / 14 Zoetermeer, Maart 2009 Peter van der Salm Productschap Tuinbouw, Afdeling Markt en Innovatie Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2013

De agrarische handel van Nederland in 2013 De agrarische handel van Nederland in 1. Opvallende ontwikkelingen Totale handelsoverschot groeit met 4,5 miljard; aandeel agrarische producten 2 miljard Nederlandse agrarische export neemt in opnieuw

Nadere informatie

Kansendossier : Machinebouw en Mechatronica. België

Kansendossier : Machinebouw en Mechatronica. België Kansendossier : Machinebouw en Mechatronica België Inleiding Aanleiding De industrie wordt wereldwijd steeds hoogwaardiger en heeft alsmaar meer behoefte aan ondernemingen die uitblinken in een hightech

Nadere informatie

BASISREGELING INVOER VAN GEDROOGD RUNDVLEES ZONDER BEEN UIT ZWITSERLAND

BASISREGELING INVOER VAN GEDROOGD RUNDVLEES ZONDER BEEN UIT ZWITSERLAND Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Afdeling Marktordening Prinses Beatrixlaan 2 2595 AL Den Haag Postbus 93119 2509 AC Den Haag www.rvo.nl T 088-0424242 BASISREGELING

Nadere informatie

Visie op het EU zuivelbeleid na de quota

Visie op het EU zuivelbeleid na de quota Jan Maarten Vrij Indeling presentatie 1. De zuivelsector in Nederland 2. Hoog Niveau Expert Groep Zuivel 3. Discussiepunten Gemeenschappelijk Landbouwbeleid 4. Standpunten Nederlandse Zuivelindustrie 2van

Nadere informatie

WERELDHANDEL ACTUEEL (Januari - juni 2008)

WERELDHANDEL ACTUEEL (Januari - juni 2008) WERELDHANDEL ACTUEEL (Januari - juni 2008) Nieuwe service Wilt u per e-mail geattendeerd worden op deze publicatie? Meld u dan aan via de internetpagina van het Productschap Zuivel. Kaas Boter en boterolie

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2014

De agrarische handel van Nederland in 2014 De agrarische handel van Nederland in 1. Opvallende ontwikkelingen Totale Nederlandse handelsoverschot is in gelijk gebleven aan het niveau van ( 47,6 mld.); handelsoverschot agrarische producten komt

Nadere informatie

Beheerscomité dierlijke producten: zuivel. Isabelle Magnus Departement Landbouw en Visserij Afdeling Landbouw- en Visserijbeleid

Beheerscomité dierlijke producten: zuivel. Isabelle Magnus Departement Landbouw en Visserij Afdeling Landbouw- en Visserijbeleid Datum: 19 april 2012 Onderwerp: Beheerscomité dierlijke producten: zuivel Verslaggever: Entiteit: Afdeling: Isabelle Magnus Departement Landbouw en Visserij Afdeling Landbouw- en Visserijbeleid A. Beheerscomité

Nadere informatie

Factsheet Verlengd Privaat Aansluitpunt voor gemeenten. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

Factsheet Verlengd Privaat Aansluitpunt voor gemeenten. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Factsheet Verlengd Privaat Aansluitpunt voor gemeenten In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Verlengd Privaat Aansluitpunt: hoe en wat? Met de groei van het aantal elektrische voertuigen

Nadere informatie

MELKPRIJSVERGELIJKING JUNI 2014

MELKPRIJSVERGELIJKING JUNI 2014 MELKPRIJSVERGELIJKING JUNI 2014 (Voor standaardmelk (1) en volgens de uitbetalingssystemen van de zuivelondernemingen; alle bedragen in euro / 100kg) Bedrijf Milcobel Alois Müller DMK (Nordmilch) Arla

Nadere informatie

Financiële steun voor het realiseren van energiebesparing bij huurwoningen

Financiële steun voor het realiseren van energiebesparing bij huurwoningen Financiële steun voor het realiseren van energiebesparing bij huurwoningen STEP-subsidie en FEH-lening uitgelegd In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Verhuurt u

Nadere informatie

: Inschrijving contingent bestemd voor export van kaas naar de Verenigde Staten van Amerika

: Inschrijving contingent bestemd voor export van kaas naar de Verenigde Staten van Amerika Rijksdienst voor Ondernemend Nederland nummer : 14.094 CIRCULAIRE datum : 21 augustus 2014 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Afdeling Marktordening Prinses Beatrixlaan 2 2505 AL Den Haag Postbus 93119

Nadere informatie

Energielabelvoorwoningen.nl

Energielabelvoorwoningen.nl Energielabelvoorwoningen.nl Webapplicatie schermen woningeigenaar augustus 2015 In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. INDEX A Landingspagina B DigiD inloggen C Welkom

Nadere informatie

Slachten, wegen en classificeren van runderen

Slachten, wegen en classificeren van runderen Slachten, wegen en classificeren van runderen Slachten, wegen en classificeren van runderen Het slachten, wegen en classificeren van runderen is aan strikte regels gebonden. Deze regels zijn nationaal

Nadere informatie

Ontwikkeling in de melkmarkt 21/04/2015

Ontwikkeling in de melkmarkt 21/04/2015 Ontwikkeling in de melkmarkt 21/04/2015 Melk- en voermarkt kort samengevat Vooruitzichten voor de melkmarkt zijn pover tot aan de zomer De melkmarkt is in de ban van het einde van de melkquotering o Afwachtende

Nadere informatie

Recordhoeveelheid varkensvlees uitgevoerd

Recordhoeveelheid varkensvlees uitgevoerd Page 1 of 5 Recordhoeveelheid varkensvlees uitgevoerd 11-5-2016 / 02:00 In 2015 exporteerde Nederland een recordhoeveelheid van 944 miljoen kilo varkensvlees, 6 procent meer dan in 2014. Door de lage prijzen

Nadere informatie

CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen

CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen Het aantal mensen met werk is in de periode februari-april met gemiddeld 2 duizend per maand toegenomen. Vooral jongeren en 45-plussers gingen aan de slag.

Nadere informatie

Bron: Belgische Boerenbond

Bron:  Belgische Boerenbond VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN OMGEVING, NATUUR EN LANDBOUW Vraag nr. 41 van 4 september 2014 van DIRK DE KORT Russische sancties - Maatregelen voor land- en

Nadere informatie

MELKPRIJSVERGELIJKING MEI 2010

MELKPRIJSVERGELIJKING MEI 2010 MELKPRIJSVERGELIJKING MEI (Voor standaardmelk (1) en volgens de uitbetalingssystemen van de zuivelondernemingen; alle bedragen in euro / 100kg) Bedrijf Milcobel Alois Müller Humana Milchunion eg Nordmilch

Nadere informatie

Marktbeeld appels en peren

Marktbeeld appels en peren Afzet appels en peren door Russische boycot in de verdrukking Productie De appelproductie in de EU bedroeg in 215 ruim 12 miljard kilo. Dit was de op één na grootste EUoogst ooit. Bijna een derde van de

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Rabobank Cijfers & Trends Een visie op branches in het Nederlandse bedrijfsleven. 39e jaargang editie 2014/2015 Perspectief De Nederlandse melkveehouderij is, samen met de toeleverende en verwerkende industrie,

Nadere informatie

Product-info Aubergine

Product-info Aubergine Product-info Aubergine PT 2009 / 58 Oktober 2009/ Peter van der Salm Productschap Tuinbouw, Markt & Innovatie Product-info Aubergine Auteur Peter van der Salm Functie Marktanalist Telefoon 079-3470662

Nadere informatie

BASISREGELING INVOER VAN GEDROOGD RUNDVLEES ZONDER BEEN UIT ZWITSERLAND

BASISREGELING INVOER VAN GEDROOGD RUNDVLEES ZONDER BEEN UIT ZWITSERLAND Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Afdeling IMM Prinses Beatrixlaan 2 2595 AL Den Haag Postbus 93119 2509 AC Den Haag www.rvo.nl T 088 0424242 BASISREGELING INVOER

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 havo 2000-I

Eindexamen economie 1 havo 2000-I Opgave 1 Meer mensen aan de slag Het terugdringen van de werkloosheid is in veel landen een belangrijke doelstelling van de overheid. Om dat doel te bereiken, streeft de overheid meestal naar groei van

Nadere informatie

Geef een voordeel van exporteren. Geef een voordeel van importeren.

Geef een voordeel van exporteren. Geef een voordeel van importeren. Vraagkaarten - blauw & groen De verhouding tussen de euro en de dollar gaat van 1 EUR = 1, 5508 dollar naar 1 EUR = 1, 25 dollar. Is de dollar dan in waarde gedaald of gestegen? De dollar is in waarde

Nadere informatie

Rabobank Food & Agri. Druk op varkensvleesmarkt blijft. Kwartaalbericht Varkens Q2 2015

Rabobank Food & Agri. Druk op varkensvleesmarkt blijft. Kwartaalbericht Varkens Q2 2015 Rabobank Food & Agri Kwartaalbericht Varkens Q2 2015 Druk op varkensvleesmarkt blijft De vooruitzichten voor de Nederlandse varkenshouderij voor het tweede kwartaal 2015 blijven mager. Ondanks de seizoensmatige

Nadere informatie

Sectorupdate. Export bloemen en planten. 25 juni 2012. Economisch Bureau, Sector & Commodity Research

Sectorupdate. Export bloemen en planten. 25 juni 2012. Economisch Bureau, Sector & Commodity Research Sectorupdate Export bloemen en planten Economisch Bureau, Sector & Commodity Research 25 juni 2012 Exportgroei ondanks crisis in de eurozone Rusland vierde exportbestemming door sterke toename van de export

Nadere informatie

Alternatieve energiebronnen en gevolgen voor de haven Havendebat, 2 november 2017, Coby van der Linde

Alternatieve energiebronnen en gevolgen voor de haven Havendebat, 2 november 2017, Coby van der Linde Alternatieve energiebronnen en gevolgen voor de haven Havendebat, 2 november 2017, Coby van der Linde Plan De veranderingen in de internationale oliemarkten Gevolgen voor ARA, rol van energiehub Energietransitie,

Nadere informatie

De bestuurlijke boete. Wet bestuurlijke boete meldingsplichten door ministers verstrekte subsidies

De bestuurlijke boete. Wet bestuurlijke boete meldingsplichten door ministers verstrekte subsidies De bestuurlijke boete Wet bestuurlijke boete meldingsplichten door ministers verstrekte subsidies De bestuurlijke boete bij niet-naleving meldingsplichten subsidies Op 1 januari 2013 is de Wet bestuurlijke

Nadere informatie

Het aantal melkveehouders daalde tussen 2008 en 2009 met 5,1 %. De daling is van dezelfde grootorde in Vlaanderen en in Wallonië.

Het aantal melkveehouders daalde tussen 2008 en 2009 met 5,1 %. De daling is van dezelfde grootorde in Vlaanderen en in Wallonië. 2.3. BELGIË 2.3.1. Minder melkveehouders, meer koeien Het aantal melkveehouders daalde tussen 2008 en 2009 met 5,1 %. De daling is van dezelfde grootorde in Vlaanderen en in Wallonië. Voor het eerst in

Nadere informatie

Innovatie Prestatie Contracten Informatie voor deelnemende ondernemers IPC-tender 4 (2013)

Innovatie Prestatie Contracten Informatie voor deelnemende ondernemers IPC-tender 4 (2013) Innovatie Prestatie Contracten Informatie voor deelnemende ondernemers IPC-tender 4 (2013) Geachte ondernemer, Samen met meer dan 3.000 bedrijven maakt u gebruik van de Innovatie prestatie contracten (IPC).

Nadere informatie

Kansendossier Ziekenhuizen Denemarken

Kansendossier Ziekenhuizen Denemarken Kansendossier Ziekenhuizen Denemarken Denemarken investeert de komende jaren tot rond 2020 ongeveer 5,6 miljard euro in de ontwikkeling van vijf nieuwe ziekenhuizen en het renoveren en/of uitbreiden van

Nadere informatie

Omzet industrie daalt, productie vrijwel gelijk

Omzet industrie daalt, productie vrijwel gelijk Derde kwartaal 2 industrie daalt, productie vrijwel gelijk Industrie Voedings- en genotmiddelenindustrie Aardolie-, chemische, rubber- en kunststofproductenindustrie Basismetaal- en metaalproductenindustrie

Nadere informatie

BASISREGELING TERUGKERENDE GOEDEREN ALLE SECTOREN

BASISREGELING TERUGKERENDE GOEDEREN ALLE SECTOREN Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Afdeling Marktordening Prinses Beatrixlaan 2 2505 AL Den Haag Postbus 93119 2509 AC Den Haag www.rvo.nl T regelgeving 088-6026850

Nadere informatie

: Inschrijving van 20 t/m 30 mei 2014 t.b.v. de export van melkpoeder naar de Dominicaanse Republiek

: Inschrijving van 20 t/m 30 mei 2014 t.b.v. de export van melkpoeder naar de Dominicaanse Republiek Rijksdienst voor Ondernemend Nederland nummer : 14.051 datum : 5 mei 2014 CIRCULAIRE Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Louis Braillelaan 80 2719 EK Zoetermeer Postbus 692 2700 AR Zoetermeer www.rvo.nl

Nadere informatie

2. ECONOMISCHE SITUATIE IN DE ZUIVEL IN 2016

2. ECONOMISCHE SITUATIE IN DE ZUIVEL IN 2016 2. ECONOMISCHE SITUATIE IN DE ZUIVEL IN 2016 VOORUITZICHTEN VOOR 2017 2.1. WERELD 2.1.1. Kleinere toename melkproductie in 2016 In 2014 kende de wereldmelkproductie een uitzonderlijk sterke toename, namelijk

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Rabobank Cijfers & Trends Een visie op branches in het Nederlandse bedrijfsleven. 39e jaargang editie 2014/2015 Perspectief Aanbod groter dan vraag in 2015 Het aanbod van biggen en vleesvarkens zal de

Nadere informatie

Flexibilisering energievraag biedt kansen voor industrie

Flexibilisering energievraag biedt kansen voor industrie Flexibilisering energievraag biedt kansen voor industrie Inhoud Introductie demand response Mogelijkheden voor demand response in verschillende sectoren Groente- en fruitverwerkende industrie Meelfabrikanten

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - april 2012

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - april 2012 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - april 2012 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

Historie. Feiten Nederlandse zuivelsector

Historie. Feiten Nederlandse zuivelsector Nederland Zuivelland Feiten Nederlandse zuivelsector 17.500 melkveebedrijven 1,7 miljoen koeien 1,2 miljoen hectare grasland en snijmaisteelt: dat is 28% van Nederland 13 miljard liter jaarlijkse melkproductie

Nadere informatie

Locaties voor energiecoöperaties

Locaties voor energiecoöperaties Locaties voor energiecoöperaties Locaties voor energiecoöperaties RVO.nl helpt lokale initiatieven verder. De lokale initiatieven zijn hard nodig voor de opschaling van een duurzame energievoorziening.

Nadere informatie

Opbrengst van melk op basis van Nederlandse noteringen, respectievelijk wereldmarktprijzen voor boter en mager melkpoeder

Opbrengst van melk op basis van Nederlandse noteringen, respectievelijk wereldmarktprijzen voor boter en mager melkpoeder Marktbericht juni 2015 Sinds april ligt de Nederlandse melkaanvoer boven het niveau van 2014. In mei was deze zelfs 6, hoger dan in het jaar daarvoor. Niet alleen in Nederland, maar ook in andere EU lidstaten

Nadere informatie

De Energiebesparingsverkenner woningbouw voor professionals

De Energiebesparingsverkenner woningbouw voor professionals De Energiebesparingsverkenner woningbouw voor professionals Voor van uw klanten of huurders Breng de mogelijkheden voor energiebesparing snel en gemakkelijk in beeld energiebesparingsverkenner.rvo.nl Wilt

Nadere informatie

Marktinformatie isolatiematerialen, isolatieglas en HR-ketels 2010-2013. In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Marktinformatie isolatiematerialen, isolatieglas en HR-ketels 2010-2013. In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Marktinformatie isolatiematerialen, isolatieglas en HR-ketels 2010-2013 In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Inhoud Inleiding 3 Minerale en organische wollen 4 Kunststof

Nadere informatie

BASISREGELING INVOER RUNDVLEES UIT CHILI

BASISREGELING INVOER RUNDVLEES UIT CHILI Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Afdeling IMM Prinses Beatrixlaan 2 2595 AL Den Haag Postbus 93119 2509 AC Den Haag www.rvo.nl T 088 0424242 BASISREGELING INVOER

Nadere informatie

Betaalbaar particulier opdrachtgeverschap

Betaalbaar particulier opdrachtgeverschap Betaalbaar particulier opdrachtgeverschap Expertteam Eigenbouw in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Eigenbouw is ook haalbaar voor starters Ook starters op de woningmarkt

Nadere informatie

BASISREGELING INVOER LEVENDE RUNDEREN UIT ZWITSERLAND

BASISREGELING INVOER LEVENDE RUNDEREN UIT ZWITSERLAND Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Afdeling Marktordening Louis Braillelaan 80 2719 EK Zoetermeer Postbus 692 2700 AR Zoetermeer www.rvo.nl BASISREGELING INVOER

Nadere informatie