Veilig op weg: Slingeren

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Veilig op weg: Slingeren"

Transcriptie

1 Veilig op weg: Slingeren De meeste mensen maken maar enkele ritten per jaar met de caravan en iedereen met een rijbewijs mag zonder verdere scholing met een caravan rijden. Heel vaak gaat dit zonder enig probleem, maar toch gebeuren er in de zomer dagelijks ongelukken waarbij de caravan gaat slingeren. En verreweg de meeste daarvan zou te voorkomen zijn geweest als de bestuurder meer kennis zou hebben over het rijden met een caravan. In dit artikel leggen we uit hoe we ongevallen met slingeren kunnen voorkomen en veiliger op weg zijn. Waarom slingeren? Slingeren begint door een invloed van buitenaf (windvlaag, weg oneffenheid, stuurbeweging etc.) met een kleine pendelbeweging van de caravan. Houdt die pendelbeweging niet op dan kan de hele combinatie in korte tijd gaan slingeren. Slingeren is te voorkomen door: 1) een veilige combinatie te kiezen 2) de caravan zorgvuldig te beladen 3) tijdig de snelheid aan te passen Stabiliteit van de auto en caravan hangt van veel factoren af. Bij elkaar zorgen die factoren ervoor dat een combinatie eerder of juist later gaat slingeren. Daarbij is geen harde grens aan te geven tussen wat goed of slecht is. Alle factoren bij elkaar beïnvloeden immers de kans op slingeren. Heel vaak komt na het slingeren de combinatie 180 graden gedraaid op de weg. Gaat de caravan toch slingeren dan is remmen de enige mogelijkheid om erger te voorkomen! Doe dit direct en krachtig (maar wel gedoseerd) waarbij de snelheid zo n 20 a 30 km/u moet afnemen. Caravantrekker (Menno van der Heijden) 1

2 Positief voor de trekauto: een hoog gewicht voldoende toegestane maximale kogeldruk extra belading tussen de voor- en achteras ESP (of ESC) met TSP (Trailer Stability Program) stabiele wielophanging (stevige vering en spoorvaste banden op voldoende spanning) lange wielbasis een korte achteroversteek Positief voor de caravan: een laag gewicht voldoende (hoge) kogeldruk inrichting en belading waarbij zware onderdelen zo dicht mogelijk bij de as zijn gesitueerd een lange dissel (en korte opbouw) stabilisatorkoppeling en elektronisch stabiliteitssysteem stugge banden (op voldoende spanning) lage zijwind gevoeligheid Te hoge snelheid is altijd de doorslag gevende factor! Altijd een aanleiding Een caravan begint nooit zomaar te slingeren. Daar is een aanleiding van buitenaf voor nodig, zoals: Turbulentie van de trekkende auto en van de caravan zelf Een abrupte stuurbeweging Zijwind of de drukgolf van inhalende (vracht)auto s Oneffenheden of spoorvorming in de weg Onbalans in de wielen etc. Bij het inhalen wordt aan de voorkant van de vrachtwagen de caravan weggeduwd terwijl naast de vrachtwagen juist de caravan naar de vrachtwagen toe wordt gezogen. Inhalen kan dus een aanleiding zijn voor een pendelbeweging. Helaas heb je die 'aanleiding' niet altijd zelf in de hand en is er vaak een samenloop van ongunstige omstandigheden. Daarbij is wel altijd de gereden snelheid te hoog gegeven de omstandigheden. Wind kan de caravan en de auto gemakkelijk uit te spoor brengen Caravantrekker (Menno van der Heijden) 2

3 Wat is slingeren? Een veel voorkomend misverstand is dat alleen de caravan gaat slingeren. De caravan gaat namelijk heen en weer pendelen en neemt daarbij ook de auto mee. De combinatie gaat rond de kogelkoppeling scharnieren. Hoe snel een slingering ophoudt is uit te drukken in een getal dat aangeeft hoe snel de pendelbeweging stopt na een impuls van buitenaf. Dit noemen we de demping. Zolang de demping een positieve waarde heeft neemt de pendelbeweging af. Is er geen demping meer en dan blijft de slingering constant. Bij een negatieve waarde wordt de pendelbeweging juist versterkt en dus de slingering steeds heftiger. De demping wordt voor het grootste deel beïnvloed door de rijsnelheid. Wordt de snelheid hoger neemt de demping af, waarbij op het nulpunt de kritische snelheid is bereikt. Maar bedenk wel dat je met een caravan harder kan rijden dan de kritische snelheid zonder het te merken. Pas bij een verstoring van de balans gaat de combinatie slingeren waarbij de amplitude (vrij snel) steeds groter wordt, omdat de demping negatief is. De krachten van de slingering zijn op dat moment groter dan de kracht van de demping. Bij slingeren kunnen we 3 stadia onderscheiden waarbij de grens van te voren in de praktijk niet altijd even duidelijk voorspelbaar is: 1) Heen en weer pendelen van vooral de caravan waarbij de pendelbeweging vanzelf ophoudt. De demping is positief en hoe groter de demping, hoe stabieler de combinatie. Bij enkele kleine en direct afnemende pendelbewegingen is eigenlijk nog geen sprake van (gevaarlijk) slingeren. 2) Heen en weer slingeren van de caravan en de auto waarbij er geen of nauwelijks demping is en de slingering (te lang) blijft voortbestaan. We rijden dan tegen de kritische snelheid aan en de veiligheidsmarge is (te) klein. 3) Het slingeren wordt steeds heftiger en versterkt zichzelf. De demping is negatief. Zonder ingrijpen (snelheid verminderen) zal de combinatie scharen. Caravantrekker (Menno van der Heijden) 3

4 De caravan laat de auto zo heftig slingeren dat de combinatie schaart. Een veilige combinatie kiezen Voor een veilig weggedrag moeten we streven naar een auto en caravan waarbij de demping voldoende groot is. Maar wat is voldoende? De combinatie moet immers ook betaalbaar blijven en bovendien op de camping voldoende wooncomfort bieden terwijl het rijden met een snelheid van 90 km/u op de autobaan ook vanzelfsprekend moet zijn. De keuze voor een ideale combinaties is dus altijd een compromis! Gewichtsverhouding en de toepassing van elektronische stabiliteitssystemen zijn factoren die het grootste effect hebben bij de keuze van een veilige combinatie als deze aan het slingeren is, maar de stabiliteit wordt ook beïnvloed door de afmetingen van auto en caravan, de banden, wielophanging en het gebruik van een stabilisator. Gewicht auto en caravan De kans op slingeren wordt kleiner naar mate het gewicht van de auto toeneemt ten opzichte van de caravan. Immers een zware trekauto heeft meer overwicht op de caravan en wordt daardoor minder snel van de weg gedrukt. Dus ook hoe lichter de caravan ten opzichte van de auto is, hoe beter! De ANWB bedacht ooit een norm waarbij de caravan niet zwaarder mocht zijn dan 75% van de auto. Caravantrekker geeft een meer genuanceerd advies waarbij we niet alleen kijken naar de gewichtsverhouding, maar advies geven op basis van de unieke stabiliteitsscore. Deze score heeft betrekking op de krachten die vrij komen tijdens het slingeren van de combinatie. Hoe hoger die score is, hoe groter de demping en hoe kleiner de kans op slingeren. Het oordeel dat we er aan geven is te vergelijken met een schoolcijfer. In de grafiek is de relatie te zien tussen het gewicht van de auto en de stabiliteit. Uitgegaan is van een goed beladen caravan Caravantrekker (Menno van der Heijden) 4

5 van 1500 kg met een kogeldruk van 80 kg die getrokken wordt door een auto met een leeggewicht van 1300 tot 1700 kg. Vanaf zo n 1500 kg vinden we in dit voorbeeld de score voldoende bij normaal gebruik. Bij een lager gewicht van de auto wordt het extra oppassen en is een (nog) betere belading vereist. Bovendien is het verstandig om met een lagere snelheid te rijden. Afmetingen auto en caravan Gunstig voor de stabiliteit is een lange dissel van de caravan, d.w.z. de afstand van de wielen tot aan de koppeling. Dit moeten we wel in verhouding bekijken tot de totale lengte van de caravan. Immers grote lengte achter de as is juist weer ongunstig. Netto is het zelfs zo dat een grotere caravan iets ongunstiger is bij gelijk gewicht dan een kleine caravan. Daarnaast is een grotere caravan meestal ook zwaarder wat het verschil groter maakt. Voor de trekauto geldt dat die stabieler is, naarmate de auto een langere wielbasis heeft en een kortere achteroversteek. De trekhaak moet dus zo dicht mogelijk bij de achteras gesitueerd zijn. Bij een grote achteroversteek zal de trekhaak meer zijdelings bewegen bij kleine stuurcorrecties, vandaar dat de combinatie wat minder stabiel aanvoelt. Banden en wielophanging Banden, juiste bandenspanning, vering en wielophanging van zowel de trekauto als de caravan beïnvloeden vooral de stabiliteit tijdens het normale rijden. De caravan krijgt minder snel een aanleiding om te gaan slingeren omdat een 'stuggere' achterwiel ophanging (met bijvoorbeeld hulpveren) van de auto en een verhoogde bandenspanning zorgen dat de auto minder zijdelingse bewegingen toelaat. De achterbanden van de auto op maximale spanning zetten, die geldt bij volle bepakking en snelheid, volstaat al. Ook stugge caravanbanden zoals bijvoorbeeld C-banden (Commercial) geven een stabieler weggedrag. Stabilisatoren en elektronische stabiliteitssystemen Bijna elke (nieuwe) caravan is voorzien van een stabilisatorkoppeling. Die zorgt ervoor dat de demping van een kleine pendelbeweging sneller stopt. Een stabilisator is echter niet in staat om grote, heftige slingeringen geheel te dempen. De krachten zijn dan veel groter dan het wrijvingsmoment van de stabilisator. Daardoor is het verschil in snelheid tussen een beginnende slingering en een fatale slingering kleiner geworden. Een stabilisator verhoogt vooral het rijcomfort en in iets mindere mate de stabiliteit maar kan slingeren niet voorkomen. Caravantrekker (Menno van der Heijden) 5

6 Elektronische stabiliteitssystemen verhogen niet de stabiliteit maar kunnen juist wel slingeren voorkomen. Ze zijn te verdelen in systemen die de remmen van de caravan aantrekken bij slingeren en systemen die auto stabiliseren en daarbij eventueel ook de snelheid wegnemen. Als aanvulling op een stabilisator bieden deze systemen veel extra veiligheid. Systemen voor in de caravan hebben afkortingen als: ATC, IDC, LEAS, ETS02, en ITBS. Al deze systemen trekken de caravanremmen aan als gesignaleerd wordt dat de caravan te veel pendelbewegingen maakt. De hele combinatie wordt gestrekt en de snelheid wordt lager waardoor de pendelbeweging effectief gestopt wordt. Sommige auto s hebben bij de montage van een trekhaak een uitbreiding van het ESP (Electronic Stability Program) met TSP (Trailer Stability Program) of TSA (Trailer Stability Assist). Zodra in de auto enige slingering wordt waargenomen van de caravan probeert het systeem eerst de auto te stabiliseren door kort de rechter en linker rem van de auto te activeren. Heeft dit onvoldoende resultaat dan remt de hele auto af om de combinatie onder de kritische snelheid te brengen. Het effect van al deze elektronische stabilisatie systemen is erg positief, maar bedenk wel dat ze pas ingrijpen als de combinatie al aan het slingeren is. Daarmee is het dus alleen een extra vangnet voor als het mis dreigt te gaan, maar helpt het niet de stabiliteit te vergroten. De kans op gevaarlijk slingeren wordt wel een stuk verkleind als deze systemen op de auto en de caravan zijn gemonteerd. Caravantrekker (Menno van der Heijden) 6

7 Belaad de combinatie zorgvuldig Belading en kogeldruk hebben een grote invloed op de stabiliteit. Een goede combinatie kan bij verkeerde belading kritisch worden en een matige combinatie kan bij zorgvuldige belading toch nog redelijk veilig zijn. Slechte belading is in dit voorbeeld door 50 kg meer (onnodige zaken?) mee te nemen, niet goed te verdelen in de caravan en 8 kg minder kogeldruk. Goede belading begint met niet te veel in de caravan mee te nemen. Niet alleen bagage maar ook ingebouwde accessoires en een volle watertank tellen daarbij mee. Een mover, airco, satellietschotel etc. verhogen het gewicht wat uiteindelijk nadelig uitpakt. Overigens maakt het natuurlijk niet uit of de kilo s als belading geladen worden of al vast zitten in een zwaardere caravan. Verstandig is om zoveel mogelijk zware bagage in de auto te vervoeren. Zelfs het verplaatsen van 50 kg van de caravan naar de auto kan al een enorme winst opleveren. Het gebruik van een dakkoffer is vaak een geschikte optie voor bijvoorbeeld een zware voortent. De auto dus zo zwaar mogelijk maken en de caravan zo licht mogelijk is positief. Caravantrekker (Menno van der Heijden) 7

8 Kogeldruk Kogeldruk, het gewicht waarmee de caravan op de trekhaak van de auto drukt, is misschien wel de belangrijkste factor bij slingeren. Bij een lage kogeldruk neemt de stabiliteit en de demping enorm af. In Europa is het advies dat de kogeldruk minimaal 5%, en beter 7% is van het totale caravangewicht. In de Verenigde Staten en in Australië is 15% heel normaal, alleen zijn de in Europa gebruikte combinaties daar niet geschikt voor. Meet de kogeldruk als de caravan waterpas staat Met 5% tot 7% zit je al vaak aan de maximaal toegestane kogeldruk van de auto. In de berekeningen geven we een advies op basis van het caravangewicht en als dat (veel) hoger is dan toegestaan voor de auto, dan is eigenlijk de caravan te zwaar voor die auto. Het kan zijn dat de auto niet lekker rijdt bij die maximale kogeldruk. In dergelijke gevallen zijn hulpveren aan te raden. De maximale kogeldruk staat op het typeplaatje van de trekhaak, maar soms heeft de autofabrikant een lagere waarde vastgesteld. Die is te vinden in het instructieboekje. Is de caravan volledig beladen meet dan de kogeldruk. Is die heel anders dan het advies, dan zal je de belading moeten aanpassen. Dit doe je door gewicht te verplaatsen vanuit de uiteinden van de caravan naar het midden. Om bijvoorbeeld meer kogeldruk te krijgen kan je dus beter 20 kg van achter naar het midden verplaatsen dan 10 kg van achter helemaal naar voren. Extra gewicht toevoegen in de caravan om tot een betere belading te komen is geen goede methode. Een juiste kogeldruk is heel belangrijk. Een te lage kogeldruk geeft veel onstabiliteit, maar een te hoge kogeldruk maakt de auto minder stabiel. Caravantrekker (Menno van der Heijden) 8

9 Verdeling van gewicht Een slingerende caravan zal bewegen om zijn middelpunt (zwaartepunt even voor de as). Doordat er veel gewicht voor en achter de as is zit, zal dit werken als een wip. Voor slingeren is het giertraagheidsmoment van invloed (yaw inertia). Je krijgt een laag giertraagheidsmoment als zoveel mogelijk zware spullen in de caravan zo dicht mogelijk bij de as zijn geplaatst. Zware onderdelen in de caravan zijn bijvoorbeeld: het keukenmeubel, de koelkast, accu, reservewiel, airco etc. Ook bij de losse belading is het t beste om de zwaarste spullen zo veel mogelijk in het midden van de caravan op te bergen. In de bovenkastjes voor- en achterin, kan je alleen lichte spullen opbergen. De grote bergplaatsen onder de bedden meestal voor- en achterin, zijn dus niet gunstig om vol te stouwen met zware spullen (zoals voortent, snoeren, BBQ etc.). Ook de disselbak is geen ideale plaats voor het reservewiel en volle watertanks. Probeer ook de linker- en rechterkant van de caravan even zwaar te beladen. Een onderwerp dat veel mensen bezig houdt is het vervoer van fietsen. Het zal duidelijk zijn dat het onmogelijk is om de caravan goed te beladen als er fietsen (40 kg) achterop vervoerd worden. Het giertraagheidmoment neemt te veel toe, en moet onevenredig gecompenseerd worden om toch voldoende kogeldruk te krijgen. Verreweg de beste plaats voor fietsen is op of in de auto (of op het dak of aan de achterklep van de auto). Vervoer in of op de auto is gunstig omdat 40 kg gewicht van de caravan verplaatst wordt naar de auto. Voorop is alleen mogelijk als de auto de verhoogde kogeldruk aan kan. Caravantrekker (Menno van der Heijden) 9

10 Pas tijdig de snelheid aan We hebben inmiddels gezien dat de snelheid van grote invloed is op de demping en daarmee de kans op slingeren. Ook in de berekeningen kunnen we dit laten zien. Het minder snel rijden en het verlagen van de snelheid zorgt voor minder slingering. Door 10 km/u minder hard te rijden is bijvoorbeeld net zo veel effect te bereiken als fietsen te vervoeren of een iets te zware caravan trekken. Via de berekeningen is ook te verklaren dat de ene combinatie, toch veilig veel sneller kan rijden dan een andere combinatie die bijvoorbeeld een ongunstiger gewichtsverhouding heeft of minder goed beladen is. Als de combinatie onverhoopt toch in de slinger raakt is het zaak de snelheid zo snel mogelijk te verlagen. Blijft een caravan slingeren na een pendelbeweging dan is op dat moment altijd de snelheid te hoog. Dat wil zeggen: zou je langzamer rijden, dan houdt de pendelbeweging veel eerder op en komt de combinatie niet of minder in slingering. Gaat de caravan toch slingeren dan weet je dat de snelheid te hoog is. Laat dan het gas los en helpt dat niet direct, rem dan onmiddellijk (door de remdruk gelijkmatig op te bouwen). Snelheid verminderen is de enige mogelijkheid om de combinatie weer in het gareel te krijgen. Ga niet proberen tegen te sturen om de pendelbeweging op te vangen, maar blijf strak rechtuit sturen. Wacht ook niet met remmen totdat de caravan recht achter de auto zit maar reageer direct en rijd voortaan minder snel! Lastig is alleen van te voren aan te geven welke snelheid te hoog is. Soms is namelijk de wettelijk toegestane snelheid van 80 of 90 km/u veel te hoog en soms zijn veel hogere snelheden nog veilig. Een extra gevaar vormen afdalingen. De stabiliteit neemt namelijk bij het naar beneden rijden af, terwijl vaak de snelheid toeneemt. Er gebeuren bijvoorbeeld in Nederland veel 'slinger' ongelukken in tunnels onder het water door. Normaal kan de stabiliteit op de vlakke weg bij 100 km/u ruim voldoende zijn of aanvoelen, maar helling af kan dat bij Caravantrekker (Menno van der Heijden) 10

11 90 km/u als de caravan zou gaan pendelen door bijvoorbeeld een inhalende bestelauto, niet meer stabiel zijn. Zeker in het buitenland waar veel heuvels zijn raden we het gebruik van de cruise control niet aan. De reactie om gas los te laten vraagt om een extra handeling (namelijk het uitzetten of uitschakelen via het rempedaal) en kost daardoor meer tijd dan alleen het loslaten van het gaspedaal. Bij 100 km/u leg je 28 m/s af! Bovendien denk je wellicht bij het voelen van een eerste slingering dat die vanzelf wel over zal gaan en ga je toch net iets later over tot handelen, terwijl gas loslaten bij een eerste slingering min of meer een automatisme zou moeten zijn. Stabiliteit berekenen Op Caravantrekker berekenen we een slingerscore voor de combinatie en de belading. Op basis van de kogeldruk, afmetingen van de caravan zoals dissellengte, gewichtsverhouding en verdeling van de lading (giertraagheidsmoment), berekenen we de krachten die er spelen op het moment dat de caravan in een slinger komt. Is de score hoog, dan zal de caravan eerder en gemakkelijker stabiliseren na een pendelbeweging dan bij een lage score. De demping is dan groter. De score zegt weinig over het stabiel aanvoelen onder normale omstandigheden waarbij van slingeren nog sprake is. Invullen van de gegevens Door het rijklaar gewicht van de auto in te vullen (zie de kentekencard) benader je het beste het werkelijk gewicht inclusief de trekhaak van de auto. Vul verder wel het aantal personen in. Bij de belading kan je extra bagage aan de auto toevoegen. De praktijk leert dat een caravan vaak (veel) zwaarder is dan je denkt, 200 kg belading is eigenlijk het minimum en dan hebben we het nog niet over accessoires als airco's, movers, cassette luifels etc. De gewone belading als gasflessen, reservewiel, voortent etc. moeten naast de persoonlijke uitrusting ook een plekje krijgen. Fietsen zijn uiteraard voor- en achterop te plaatsen maar ook (wellicht beter) bij het gewicht van de auto te rekenen. In dit model wordt uitgegaan van een gemiddelde, lege caravan waarbij de inrichting goed verdeeld is tussen voor- en achterin, en samen met de belading, tussen links en rechts. De dissellengte (afstand tussen de as en de koppeling) is een belangrijke factor. Die wordt berekend door de helft van de opbouwlengte af te trekken van de totaallengte. Caravantrekker (Menno van der Heijden) 11

12 Pas eventueel de opbouwlengte aan als blijkt dat de dissellengte niet overeenkomt met de werkelijke waarde. Hoewel de score in decimalen wordt uitgedrukt geeft de uitkomst slechts een indicatie. Het vergelijken tussen verschillende merken en types auto s of caravans die enkele tienden verschillen kan door andere factoren, die niet meegenomen zijn in de berekening, weer teniet gedaan worden. Ook de genoemde snelheden zijn indicatief. Als we aangeven dat de score bij een hoge snelheid nog voldoende is, wil dat niet zeggen dat hoge snelheden zonder gevaar zijn. Caravantrekker (Menno van der Heijden) 12

1

1 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 112 15 16 17 18 5 8 19 4 1 3 5 6 7 2 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 Elektronische stabiliteitscontrole De nieuwe Ford Transit is standaard uitgerust met Elektronische

Nadere informatie

Controle vooraf belangrijk

Controle vooraf belangrijk voordat u vertrekt Controle vooraf belangrijk De meeste automobilisten rijden wel eens met een aanhangwagen of een caravan achter de auto. Indien dit gebeurt, dan staat sommige mensen het klamme zweet

Nadere informatie

De auto als caravantrekker

De auto als caravantrekker De auto als caravantrekker De meeste auto s zijn niet specifiek ontworpen om een caravan te trekken. Toch kunt u heel goed een caravan achter uw auto hangen. Autofabrikanten bepalen samen met de Rijksdienst

Nadere informatie

2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 112 16 17 18 19 20 21 22 4 5 8 9 23 4 1 3 5 6 7 2 24 25 26 27 28 29 30 31 32 34 36 38 39 40 41 42 43 Elektronische stabiliteitscontrole Haal het meeste uit uw Ford De

Nadere informatie

2 3 4 6 7 8 10 12 13 112 14 15 16 17 18 19 [Nm] 420 kw [PS] 160 [218] [Nm] 420 kw [PS] 160 [218] [Nm] 420 kw [PS] 160 [218] 380 140 [190] 380 140 [190] 380 140 [190] 340 120 [163] 340 120 [163] 340 120

Nadere informatie

1

1 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 112 13 [Nm] kw [PS] 420 160 [218] 380 140 [190] [Nm] kw [PS] 420 160 [218] 380 140 [190] [Nm] kw [PS] 420 160 [218] 380 140 [190] 340 120 [163] 340 120 [163] 340 120 [163] 16

Nadere informatie

Toolbox-meeting Rijden met aanhangwagens

Toolbox-meeting Rijden met aanhangwagens Toolbox-meeting Rijden met aanhangwagens Unica installatietechniek B.V. Schrevenweg 2 8024 HA Zwolle Tel. 038 4560456 Fax 038 4560404 Rijden met aanhangwagens Het gebruik van aanhangwagens in de bouw en

Nadere informatie

Alles over reizen met een caravan

Alles over reizen met een caravan 1. Alles over reizen met een caravan Nederland telt heel wat caravanliefhebbers. Voor iedereen die meer wil weten over alles wat er bij komt kijken en voor diegenen die voor het eerst met een caravan gaan

Nadere informatie

Aanhangswagens en caravans trekken

Aanhangswagens en caravans trekken Aanhangswagens en caravans trekken Welk rijbewijs u nodig hebt om een aanhanger of een zware combinatie te trekken is niet altijd duidelijk. Deze folder zet de regels (bevoegdheden) van de rijbewijzen

Nadere informatie

AL-KO ATC Trailer-Control Kwaliteit en veiligheid

AL-KO ATC Trailer-Control Kwaliteit en veiligheid AL-KO ATC Trailer-Control Kwaliteit en veiligheid Het Anti-Slinger-Systeem voor caravans en aanhangwagens Veilig rijden in iedere situatie Elektronische stabilisatie voor noodsituaties Veilig rijden bij

Nadere informatie

Niets brengt idc uit koers

Niets brengt idc uit koers trailer en caravan stabilisator BPW THE QUALITY FACTOR Niets brengt idc uit koers Intelligent Drive Control Het innovatieve anti-slinger systeem voor caravans. NL BPW THE QUALITY FACTOR Meer veiligheid

Nadere informatie

Aanhangwagens en caravans trekken

Aanhangwagens en caravans trekken Aanhangwagens en caravans trekken Rijbewijs B en BE? Welk rijbewijs u nodig hebt om een aanhanger of een zware combinatie te trekken is niet altijd duidelijk. Deze folder zet de regels (bevoegdheden) van

Nadere informatie

WAAROM IS EXTRA HULPVERING VOOR CAMPERS STERK AAN TE BEVELEN?

WAAROM IS EXTRA HULPVERING VOOR CAMPERS STERK AAN TE BEVELEN? Camper-vering WAAROM IS EXTRA HULPVERING VOOR CAMPERS STERK AAN TE BEVELEN? Campers worden in de praktijk steeds maar zwaarder. Hiermee wordt in het ontwerp onvoldoende rekening gehouden. De rijeigenschappen

Nadere informatie

VEILIG OP WEG met uw caravan, bagagewagen of trailer

VEILIG OP WEG met uw caravan, bagagewagen of trailer VEILIG OP WEG met uw caravan, bagagewagen of trailer BANDEN VOOR RECREATIEVOERTUIGEN VOLOP S In het voorjaar en de zomer halen veel Nederlanders hun caravan, bagagewagen, paardentrailer of boottrailer

Nadere informatie

Schakel zo vroeg mogelijk op naar een hogere versnelling, tussen 2000 en 2500 toeren.

Schakel zo vroeg mogelijk op naar een hogere versnelling, tussen 2000 en 2500 toeren. Tip 1 Schakelen Schakel zo vroeg mogelijk op naar een hogere versnelling, tussen 2000 en 2500 toeren. Een toerenteller is hierbij een handig hulpmiddel. Een deel van het vermogen dat een automotor levert

Nadere informatie

VEILIG OP WEG met uw caravan, bagagewagen of trailer

VEILIG OP WEG met uw caravan, bagagewagen of trailer VEILIG OP WEG met uw caravan, bagagewagen of trailer BANDEN VOOR RECREATIEVOERTUIGEN VOLOP TIPS 2 In het voorjaar en de zomer halen veel Nederlanders hun caravan, bagagewagen, paardentrailer of boottrailer

Nadere informatie

Berekeningen aslasten. Algemene informatie over berekeningen m.b.t. aslasten

Berekeningen aslasten. Algemene informatie over berekeningen m.b.t. aslasten Algemene informatie over berekeningen m.b.t. aslasten Voor alle typen transportwerk waarbij vrachtwagens worden gebruikt, moet het vrachtwagenchassis van een opbouw worden voorzien. Het doel van de aslastberekeningen

Nadere informatie

1

1 1 3 5 7 9 11 12 13 15 17 [Nm] 400 375 350 325 300 275 250 225 200 175 150 125 155 PS 100 PS 125 PS [kw][ps] 140 190 130 176 120 163 110 149 100 136 100 20 1000 1500 2000 2500 3000 3500 4000 4500 RPM 90

Nadere informatie

Handleiding. Tilly Light fietsendrager

Handleiding. Tilly Light fietsendrager Handleiding Tilly Light fietsendrager mei 2015 Tilly Light BV Inhoudsopgave Algemeen 4 Onderdelen 5 Stekker aansluiting 10 Eerste gebruik 11 Op de auto plaatsen 15 Fietsen plaatsen 18 Rijden 23 Fietsen

Nadere informatie

Voertuigaanpassingen en hun invloed op weggedrag

Voertuigaanpassingen en hun invloed op weggedrag Voertuigaanpassingen en hun invloed op weggedrag Er rijden heel wat voertuigen op s Neerlands wegen rond, waar aan gesleuteld is. Ik heb het dan over andere velgen, verhogingen, verbredingen en verlagingen.

Nadere informatie

OC Het onderhouden van mechanische onderdelen 2012

OC Het onderhouden van mechanische onderdelen 2012 Banden en wielen Doel antwoorden Je kunt bij een trekker, een wagen en een werktuig op een veilige manier de banden op de juiste spanning brengen en dubbellucht monteren. Oriëntatie Het is erg belangrijk

Nadere informatie

3. BEDIENINGSVOORSCHRIFTEN

3. BEDIENINGSVOORSCHRIFTEN 3. BEDIENINGSVOORSCHRIFTEN Voordat tot bediening van de aanhangwagen wordt overgegaan moet de informatie uit het hoofdstuk "Veiligheid" bekend zijn. Dit hoofdstuk is bestemd voor bedieners zoals aangegeven

Nadere informatie

Transport over land en te water laten van de boot

Transport over land en te water laten van de boot Transport over land en te water laten van de boot Hier lees je alles over het transporteren van boten over het land. Ook lees je hier alles over het te water laten en uit het water halen van je boot. Vervoer

Nadere informatie

BBRAAVVOK. Ezelsbruggetje

BBRAAVVOK. Ezelsbruggetje BBRAAVVOK Ezelsbruggetje Om de onderhouds- en controlepunten voor de motor makkelijk te onthouden, is het volgende ezelsbruggetje bedacht: BBRAAVVOK. Dit staat, zoals in het menu te lezen is, voor: Banden,

Nadere informatie

Kart Afstellingen. Uit- spoor en toe- spoor

Kart Afstellingen. Uit- spoor en toe- spoor Kart Afstellingen Een goed afgesteld kart chassis is een van de belangrijkste vereisten om snelle tijden te kunnen rijden. Een goede stuurmanskunst, banden met veel grip en een perfect afgestelde motor

Nadere informatie

Veel gestelde vragen bij examen E bij B

Veel gestelde vragen bij examen E bij B Veel gestelde vragen bij examen E bij B 0. Waar gaan we mee rijden 1. Hoe kan je laten zien dat we deze aanhangwagen met deze auto mogen trekken? 2. Hoe weet je dat de aanhangwagen geremd is? 3. Volgens

Nadere informatie

NL ESP-Systeem

NL ESP-Systeem 603.83.515 NL ESP-Systeem ESP-SYSTEEM (Electronic Stability Program) Dit systeem bewaakt de stabiliteit van de auto als de wielen hun grip verliezen, waardoor de auto beter op koers blijft. De werking

Nadere informatie

Duurzaam rijden, samen met ECOdrive

Duurzaam rijden, samen met ECOdrive Duurzaam rijden, samen met ECOdrive Beknopte gebruiksaanwijzing Algemene versie 07-2014 Introductie Het duurzaam ondernemen wordt steeds belangrijker. Veel bedrijven zijn verplicht CO 2 -doelstellingen

Nadere informatie

Aanhangwagens en caravans trekken

Aanhangwagens en caravans trekken Aanhangwagens en caravans trekken Rijbewijs B en BE? Welk rijbewijs u nodig hebt om een aanhanger of een zware combinatie te trekken is niet altijd duidelijk. Deze folder zet de regels (bevoegdheden) van

Nadere informatie

Motor Accu Sensor Display. Waar moet je op letten bij aanschaf

Motor Accu Sensor Display. Waar moet je op letten bij aanschaf Motor Accu Sensor Display Waar moet je op letten bij aanschaf 1 Wat maakt een fiets een e-bike? E-Bike Fiets met elektrische trapondersteuning Dus: een fiets met een motor (maar spierkracht is noodzakelijk)

Nadere informatie

Er zijn 3 soorten hefbomen. Alles hangt af van de positie van het steunpunt, de last en de inspanning ten opzichte van elkaar.

Er zijn 3 soorten hefbomen. Alles hangt af van de positie van het steunpunt, de last en de inspanning ten opzichte van elkaar. Lesbrief 1 Hefbomen Theorie even denken Intro Overal om ons heen zijn hefbomen. Meer dan je beseft. Met een hefboom kan je eenvoudig krachten vermenigvuldigen. Hefbomen worden gebruikt om iets in beweging

Nadere informatie

BEREKENINGEN TEN BEHOEVE VAN DE OPBOUW 2

BEREKENINGEN TEN BEHOEVE VAN DE OPBOUW 2 Inhoud BEREKENINGEN TEN BEHOEVE VAN DE OPBOUW... 2 BEREKENINGSPRINCIPES... 3 LADINGOPTIMALISERING... 6 BEREKENINGSVOORBEELDEN... 7 Voorbeeld 1 4x2 Twee-assige trekker... 7 Voorbeeld 2 6x4 Drie-assige trekker...

Nadere informatie

2 6 7 8 9 10 112 12 13 14 17 18 19 20 4 5 8 9 21 4 1 3 5 6 7 2 24 25 26 27 28 29 30 31 De Transit Minibus is standaard uitgerust met Elektronische stabiliteitsregeling (ESC)Ø1). Het geavanceerde systeem

Nadere informatie

Handleiding. Tilly Light fietsendrager

Handleiding. Tilly Light fietsendrager Handleiding Tilly Light fietsendrager Versie 2, 2015 Tilly Light BV 2 Inhoudsopgave Algemeen 4 Onderdelen 5 Stekker aansluiting 9 Eerste gebruik 10 Op de auto plaatsen 14 Fietsen plaatsen 17 Rijden 22

Nadere informatie

Accu en oplader instructies: Eigen bedrijfsgegevens

Accu en oplader instructies: Eigen bedrijfsgegevens Accu en oplader instructies: Eigen bedrijfsgegevens 1. Als u de accu helemaal leeg hebt gereden, zorg er dan voor dat u uw accu kort hierna weer aan de lader zet (binnen enkele uren). 2. Laat de accu nooit

Nadere informatie

Inhoud toolbox CO2-reductie

Inhoud toolbox CO2-reductie Inhoud toolbox CO2-reductie Datum: 7 oktober 2016 Aanwezig: Medewerkers van Bosman Watermanagement BV Deze toolbox is gepubliceerd op de publiocatieborden en de website van Bosman Besproken onderwerpen:

Nadere informatie

Trekken AANBEVOLEN TREKGEWICHTEN ELEKTRISCHE AANSLUITING VAN DE AANHANGER

Trekken AANBEVOLEN TREKGEWICHTEN ELEKTRISCHE AANSLUITING VAN DE AANHANGER Trekken AANBEVOLEN TREKGEWICHTEN Maximaal toelaatbare trekgewichten Op de weg Tijdens terreinrijden Ongeremde aanhangers 750 kg (1650 lb) 750 kg (1650 lb) Aanhangers met oploopremmen 3500 kg (7716 lb)*

Nadere informatie

3.32 Verlichting en belading van aanhangwagens

3.32 Verlichting en belading van aanhangwagens 3.32 Verlichting en belading van aanhangwagens Het gebruik van aanhangwagens is in de bouw vanwege zijn mobiele karakter wijd verbreid. Vergeten wordt nog weleens dat een aanhangwagen, net als het trekkende

Nadere informatie

NASK1 - SAMENVATTING KRACHTEN en BEWEGING. Snelheid. De snelheid kun je uitrekenen door de afstand te delen door de tijd.

NASK1 - SAMENVATTING KRACHTEN en BEWEGING. Snelheid. De snelheid kun je uitrekenen door de afstand te delen door de tijd. NASK1 - SAMENVATTING KRACHTEN en BEWEGING Snelheid De snelheid kun je uitrekenen door de afstand te delen door de tijd. Stel dat je een uur lang 40 km/h rijdt. Je gemiddelde snelheid in dat uur is dan

Nadere informatie

Laden. Aankoppelen GEBRUIKERSINSTRUCTIES ERIBA PAN FASHION ERIBAVERHUUR.NL

Laden. Aankoppelen GEBRUIKERSINSTRUCTIES ERIBA PAN FASHION ERIBAVERHUUR.NL Laden Je dient de eriba zodanig te laden dat de dissel ca. 50kg naar beneden gedrukt wordt. (gebruik ter controle de kogeldrukmeter). Nooit staartlastig beladen De zwaarste stukken in de buurt van de as

Nadere informatie

Voordat u met de caravan op pad gaat, is het goed even stil te staan bij de voorbereidingen hiervoor.

Voordat u met de caravan op pad gaat, is het goed even stil te staan bij de voorbereidingen hiervoor. TIPS OM OPTIMAAL VAN UW CARAVAN TE GENIETEN De beste manier om plezier te verzekeren is voorkomen dat er schade ontstaat. Daarom besteedt Europeesche Verzekeringen veel aandacht aan preventie. In deze

Nadere informatie

IkVerhuurMijn.nl. Caravan: Sprite Cruiser. Caravan: Sprite Cruiser

IkVerhuurMijn.nl. Caravan: Sprite Cruiser. Caravan: Sprite Cruiser IkVerhuurMijn.nl IkVerhuurMijn.nl koppelt huurders en verhuurders direct aan elkaar. Hierdoor wordt verhuren eenvoudig en huren voordelig. Caravan: Sprite Cruiser Internet: http://www.ikverhuurmijn.nl/spritecruiser

Nadere informatie

UW IDEALE REISGENOOT col ectie 2017

UW IDEALE REISGENOOT col ectie 2017 UW IDEALE REISGENOOT Sterckeman Vol trots presenteren wij u de nieuwe Sterckeman caravans voor het seizoen 2017! Een assortiment waarin veel aandacht is besteed aan comfort, design en innovatie. Sterckeman

Nadere informatie

MECHRON HEt 4 X 4 werkpaard

MECHRON HEt 4 X 4 werkpaard Kioti Mechron, wat gaan we doen vandaag? MECHRON HET 4 X 4 WERKPAARD Dit is de alleskunner, de Kioti Mechron. Hij staat klaar om je mee te nemen waar jij maar wil. De Mechron is de transporter van een

Nadere informatie

Dierenvervoer.txt KLEINSCHALIG DIERVERVOER EN DE HOOFDREGELS. Inleiding

Dierenvervoer.txt KLEINSCHALIG DIERVERVOER EN DE HOOFDREGELS. Inleiding KLEINSCHALIG DIERVERVOER EN DE HOOFDREGELS. Inleiding Nederland kent een groot aanta1 liefhebbers van de paardensport. Daarbij wordt veelvuldig gebruik gemaakt voor het vervoer van hun paarden van een

Nadere informatie

GEBRUIKERSHANDLEIDING TUNDRA

GEBRUIKERSHANDLEIDING TUNDRA GEBRUIKERSHANDLEIDING TUNDRA GEFELICITEERD! U heeft de keuze gemaakt voor een Aart Kok tenttrailer. Dat betekent dat u oog heeft voor kwaliteit en duurzaamheid. Wij hopen dat u veel onbezorgde en geweldige

Nadere informatie

Samenvattende rapportage project Meerij- aanhanger P0901

Samenvattende rapportage project Meerij- aanhanger P0901 Samenvattende rapportage project Meerijaanhanger Gesubsidieerd door SenterNovem KTOH01022 Versie: Auteurs: Datum: openbaar IWO Project bv R. Hunik P. Hafkamp 29 november 2009 Onderliggende rapportages

Nadere informatie

GEBRUIKERSHANDLEIDING FLEXI

GEBRUIKERSHANDLEIDING FLEXI GEBRUIKERSHANDLEIDING FLEXI GEFELICITEERD! U heeft de keuze gemaakt voor een Combi-Camp. Dat betekent dat u oog heeft voor kwaliteit en duurzaamheid. Wij hopen dat u veel onbezorgde en geweldige vakanties

Nadere informatie

Met de aankoop van een Weijer aanhangwagen of paardentrailer heeft u gekozen voor kwaliteit en duurzaamheid.

Met de aankoop van een Weijer aanhangwagen of paardentrailer heeft u gekozen voor kwaliteit en duurzaamheid. Met de aankoop van een Weijer aanhangwagen of paardentrailer heeft u gekozen voor kwaliteit en duurzaamheid. In deze bijlage vindt u informatie en tips over het gebruik van, en het onderhoud aan uw Weijer

Nadere informatie

Welkom 23/10/2014. Open WiFi netwerk: t Godshuis

Welkom 23/10/2014. Open WiFi netwerk: t Godshuis Welkom 23/10/2014 Open WiFi netwerk: t Godshuis Tony De Mesel Veiligheid & rijhulpmiddelen Senior editor autotechniek bij Fleet & Business en VAB Magazine Wat zijn rijhulpmiddelen?! Verbetering rijcomfort!

Nadere informatie

Stadsfietsen trappen te zwaar

Stadsfietsen trappen te zwaar Stadsfietsen trappen te zwaar Veel fietsers in de stad komen nauwelijks vooruit. Ze ploeteren voort op een slecht rijdende fiets. En ook gloednieuwe fietsen trappen direct uit de winkel trappen soms al

Nadere informatie

Uw ideale reisgenoot. collectie2014

Uw ideale reisgenoot. collectie2014 Uw ideale reisgenoot collectie2014 Starlett Starlett 330 Compact - 3,30 x 1,95 m Starlett 370 CE - 3,70 x 1,95 m Starlett 370 LJ - 3,70 x 1,95 m Starlett 380 CP - 4,00 x 1,95 m Starlett 390 CP - 4,00 x

Nadere informatie

Aanhangwagens. Een uiteenzetting over het gebruik van aanhangwagens. Hierbij komen de volgende subonderwerpen

Aanhangwagens. Een uiteenzetting over het gebruik van aanhangwagens. Hierbij komen de volgende subonderwerpen Aanhangwagens Onderwerp Een uiteenzetting over het gebruik van aanhangwagens. Hierbij komen de volgende subonderwerpen aan de orde: Risico s bij het gebruik van aanhangwagens Wettelijke eisen gesteld aan

Nadere informatie

SCdefault. 9-5 Montagerichtlijn. Accessories Part No. Group Date Instruction Part No. Replaces 400 105 813 8:91-10 Apr 04 47 23 201 47 23 201 Feb 99

SCdefault. 9-5 Montagerichtlijn. Accessories Part No. Group Date Instruction Part No. Replaces 400 105 813 8:91-10 Apr 04 47 23 201 47 23 201 Feb 99 SCdefault 9-5 Montagerichtlijn SITdefault Lastdrager MONTERINGSANVISNING INSTALLATION INSTRUCTIONS MONTAGEANLEITUNG INSTRUCTIONS DE MONTAGE Accessories Part No. Group Date Instruction Part No. Replaces

Nadere informatie

Alles wat je moet weten. BE rijopleiding. Meenemen naar het examen: Orgineel auto rijbewijs. Oproepkaart CBR. Auto peugeot 807 04-SB-BG

Alles wat je moet weten. BE rijopleiding. Meenemen naar het examen: Orgineel auto rijbewijs. Oproepkaart CBR. Auto peugeot 807 04-SB-BG Alles wat je moet weten BE rijopleiding Meenemen naar het examen: Orgineel auto rijbewijs. Oproepkaart CBR Auto peugeot 807 04-SB-BG Veilig op weg in het verkeer in samenwerking met Verkeersschool Boensma

Nadere informatie

Handleiding MultiMotion Trollimaster

Handleiding MultiMotion Trollimaster Handleiding MultiMotion Trollimaster 1 Algemene toelichting op uw rollator U heeft zojuist een opvouwbare, lichtgewicht rollator gekocht. Deze rollator is bedoeld voor gebruik binnens- en buitenshuis en

Nadere informatie

Trekken/slepen TREKKEN/SLEPEN

Trekken/slepen TREKKEN/SLEPEN Trekken/slepen H6518G TREKKEN/SLEPEN Door hun hoge koppel zijn de Land Rover voertuigen in staat om zelfs met zwaar beladen aanhangers soepel weg te rijden. Ook hoeft op hellingen of zwaar terrein minder

Nadere informatie

CARAVELAIR MODELJAAR 2017

CARAVELAIR MODELJAAR 2017 "-": Niet voorzien, "O": Optie, "S": Serie, "P": Pakket MATEN EN GEWICHTEN ANTARES 335 390 400 440 466 476 Aantal slaapplaatsen 2 4 4 4 6 6 Lengte incl. dissel (m) 5,00 5,70 5,90 6,20 6,40 6,40 Opbouw

Nadere informatie

INHOUD. Theorie Kennismaking Inleiding Ongevallen Snelheid Preventief rijden Rij- en kijktechnieken Hoe verbruik je minder

INHOUD. Theorie Kennismaking Inleiding Ongevallen Snelheid Preventief rijden Rij- en kijktechnieken Hoe verbruik je minder ON THE ROAD INHOUD Theorie Kennismaking Inleiding Ongevallen Snelheid Preventief rijden Rij- en kijktechnieken Hoe verbruik je minder Praktijk Rit op de weg Remproef Stuurtechniek INLEIDING Vragen om aan

Nadere informatie

Saab 9-5. 900 Montagerichtlijn MONTERINGSANVISNING INSTALLATION INSTRUCTIONS MONTAGEANLEITUNG INSTRUCTIONS DE MONTAGE. SITdefault.

Saab 9-5. 900 Montagerichtlijn MONTERINGSANVISNING INSTALLATION INSTRUCTIONS MONTAGEANLEITUNG INSTRUCTIONS DE MONTAGE. SITdefault. SCdefault 900 Montagerichtlijn SITdefault Skibox MONTERINGSANVISNING INSTALLATION INSTRUCTIONS MONTAGEANLEITUNG INSTRUCTIONS DE MONTAGE Accessories Part No. Group Date Instruction Part No. Replaces 400

Nadere informatie

Instructie Botenwagen Amenophis

Instructie Botenwagen Amenophis Instructie Botenwagen Amenophis Doel van dit Instructieboek is dat iedereen met behulp van deze instructie boten kan laden op de botenwagen. Inhoudsopgave Regels 3 Welk rijbewijs heb ik nodig? 3 Lading

Nadere informatie

1 Bestelauto met gesloten laadruimte (ondernemer) kg km per jaar

1 Bestelauto met gesloten laadruimte (ondernemer) kg km per jaar VOORBEELDEN INVOERING KILOMETERPRIJS Bestelauto s ondernemer, vrachtauto s en autobussen Bestelauto s ondernemer Beschrijving Leeg Aantal gereden km in gewicht Nederland 1 Bestelauto met gesloten laadruimte

Nadere informatie

<> Training Rijden onder specifieke omstandigheden

<<RIJOPLEIDING IN STAPPEN>> Training Rijden onder specifieke omstandigheden Training Rijden onder specifieke omstandigheden De belangrijkste leerpunten op een rij Als onderdeel van de Rijopleiding in Stappen heb je deelgenomen aan de training Rijden

Nadere informatie

Veelzijdige Rider met optionele 94, 103 of 112 cm Combi maaidekken, het aanbieden van eersteklas BioClip en achteruitworp snijden.

Veelzijdige Rider met optionele 94, 103 of 112 cm Combi maaidekken, het aanbieden van eersteklas BioClip en achteruitworp snijden. Veelzijdige Rider met optionele 94, 103 of 112 cm Combi maaidekken, het aanbieden van eersteklas BioClip en achteruitworp snijden. Geschikt voor landeigenaren die de vraag superieure efficiency, wendbaarheid

Nadere informatie

Producent van de gemaksfiets

Producent van de gemaksfiets Fietsen op maat van Lintech Inhoudsopgave Fietsen met lage instap 04 Classic 04 Suelo 04 Elektrische fietsen 05 Classic E Drive 05 Suelo E Drive 05 LINbike driewielers 06 De speciale fietsen van Lintech

Nadere informatie

Voorvering en demping bij Mountain bikes, zin en onzin.

Voorvering en demping bij Mountain bikes, zin en onzin. Voorvering en demping bij Mountain bikes, zin en onzin. Door Ruud van Roekel. Dit artikel werd door mij in 2008 geschreven toen vering helemaal "in" was. De toepassing van vering en demping op de Mountainbikes

Nadere informatie

Veersystemen OFFROAD. making everyday smoother. Increased comfort Better driveability More safety

Veersystemen OFFROAD. making everyday smoother. Increased comfort Better driveability More safety Veersystemen making everyday smoother Increased comfort Better driveability More safety OFFROAD Verhoogd comfort Het onderweg zijn, op meestal slechte wegen of in het terrein, verlangt veel van bestuurder

Nadere informatie

Opdrachten voortgezet onderwijs

Opdrachten voortgezet onderwijs Opdrachten voortgezet onderwijs Opdracht 1 Wat is veilig? Je ziet hier een kruispunt. Er staan nog geen verkeersborden, stoplichten of markeringen op het kruispunt. Hoe zou jij dit plein veilig maken voor

Nadere informatie

Working with parents. Models for activities in science centres and museums

Working with parents. Models for activities in science centres and museums Working with parents. Models for activities in science centres and museums 1 Indice VOERTUIGEN DIE ROLLEN MECHANICA... 3 1. Kort overzicht van de activiteiten in de workshop... 3 2. Doelstellingen... 3

Nadere informatie

Leveringsprogramma. Leemkuilstraat 1 : info@esma.be B-3630 Maasmechelen : +32-89779190 Oude Bunders 1307 : +32-89779199 1/34

Leveringsprogramma. Leemkuilstraat 1 : info@esma.be B-3630 Maasmechelen : +32-89779190 Oude Bunders 1307 : +32-89779199 1/34 Leveringsprogramma 1/34 Aansprakelijkheid Alle in deze folder vermelde gegevens zijn met de grootste zorg samengesteld. Desondanks kunnen wij geen aansprakelijkheid aanvaarden voor onvolkomenheden welke

Nadere informatie

Algemene informatie over brandstofverbruik. Overzicht PGRT

Algemene informatie over brandstofverbruik. Overzicht PGRT Overzicht Overzicht Dit document geeft een overzicht van de factoren die het brandstofverbruik van een voertuig beïnvloeden en verklaart ze. Er zijn diverse factoren die het brandstofverbruik van een voertuig

Nadere informatie

Elmo@work. Veiligheid elektrische fiets Brussel, 5 mei 2014 Philip Vaneerdewegh

Elmo@work. Veiligheid elektrische fiets Brussel, 5 mei 2014 Philip Vaneerdewegh Elmo@work Veiligheid elektrische fiets Brussel, 5 mei 2014 Philip Vaneerdewegh OVERZICHT 1. Wat is een elektrische fiets 2. Algemene veiligheidsproblemen fiets 3. Veiligheidsproblemen elektrische fiets

Nadere informatie

Inhoud. Versie 9.01. datum: 13 Maart 2009. auteur/programmeur: J.H. Weijtze

Inhoud. Versie 9.01. datum: 13 Maart 2009. auteur/programmeur: J.H. Weijtze Inhoud Par. Blz. Belangrijk voor Office 2000 & XP... 2 Belangrijk voor Office 2007... 2 1. Algemeen... 2 2. Verklaring werkbladen... 3 3. Invullen van de werkbladen... 3 4. Limiet overschrijdingen... 5

Nadere informatie

TWEEDE RONDE NATUURKUNDE OLYMPIADE 2014 TOETS 1. 23 APRIL 2014 10.30 12.30 uur

TWEEDE RONDE NATUURKUNDE OLYMPIADE 2014 TOETS 1. 23 APRIL 2014 10.30 12.30 uur TWEEDE RONDE NATUURKUNDE OLYMPIADE 2014 TOETS 1 23 APRIL 2014 10.30 12.30 uur 1 RONDDRAAIENDE MASSA 5pt Een massa zit aan een uiteinde van een touw. De massa ligt op een wrijvingloos oppervlak waar het

Nadere informatie

Tarieven met ingang van 1 januari 2013

Tarieven met ingang van 1 januari 2013 12345 Tarieven met ingang van 1 januari 2013 Motorrijtuigenbelasting In deze brochure vindt u de tarieven van motor rijtuigenbelasting voor motoren, personenauto s, bestelauto s, autobussen en vrachtauto

Nadere informatie

Tarieven met ingang van 1 juli 2012

Tarieven met ingang van 1 juli 2012 12345 Tarieven met ingang van 1 juli 2012 Motorrijtuigenbelasting In deze brochure vindt u de tarieven van motor rijtuigenbelasting voor motoren, personenauto s, bestelauto s, autobussen en vrachtauto

Nadere informatie

Bijzondere verrichtingen

Bijzondere verrichtingen Bijzondere verrichtingen Zelfstandig bijzondere manoeuvres uitvoeren dmv gebruik aangeleerde bijzondere verrichtingen: omkeeropdracht d.m.v: bocht achteruit via parkeervak 3x steken halve draai parkeeropdracht:

Nadere informatie

Het praktijkexamen leerboek. Hoe slaag ik in 1 keer?

Het praktijkexamen leerboek. Hoe slaag ik in 1 keer? Het praktijkexamen leerboek Hoe slaag ik in 1 keer? Inhoudsopgave 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 Het praktijkexamen Opstarten schakelen afsluiten Snelheid Kijktechniek Knipperen Plaats op de

Nadere informatie

6,5% minder verbruik. MAN EfficientLine 2. De zuinigste MAN nu nog zuiniger. www.man-trucks.nl

6,5% minder verbruik. MAN EfficientLine 2. De zuinigste MAN nu nog zuiniger. www.man-trucks.nl MAN EfficientLine 2 De zuinigste MAN nu nog zuiniger 6,5% minder verbruik www.man-trucks.nl MAN EfficientCruise De basis voor een grote besparing Door koppeling van GPS data aan de cruise control is het

Nadere informatie

Tarieven met ingang van 1 april 2011

Tarieven met ingang van 1 april 2011 12345 Tarieven met ingang van 1 april 2011 Motorrijtuigenbelasting In deze brochure vindt u de tarieven van motor rijtuigenbelasting voor motoren, personenauto s, bestelauto s, autobussen en vrachtauto

Nadere informatie

>01/2015-NL 406042-05

>01/2015-NL 406042-05 >01/2015-NL 406042-05 1 2 EEN RONDUIT INDRUKWEKKENDE SERIE XT 100 XT 130 XT 160 XT 160H XT 210H XT 240H De nieuwe generatie XT verlegt de grenzen van het prestatievermogen. Deze getrokken kunstmeststrooiers

Nadere informatie

Innovatiemiddag. Luchtvering is beter 22 september 2016

Innovatiemiddag. Luchtvering is beter 22 september 2016 Innovatiemiddag Luchtvering is beter 22 september 2016 Bouwplan de Zuidhoek Herinrichting voormalige camping Zuideinde naar plan Zuidhoek Extra vrachttransporten ( 25.000 m 3 ) over het Zuideinde Woningen

Nadere informatie

CARGO KIPPER GROTE PRESTATIES LAAG ZWAARTEPUNT

CARGO KIPPER GROTE PRESTATIES LAAG ZWAARTEPUNT 28 29 CARGO KIPPER GROTE PRESTATIES LAAG ZWAARTEPUNT Iedere Brian James Trailer is ontworpen met maar één doel voor ogen: de klant het beste product te leveren. De ervaringen van onze klanten zijn meegenomen

Nadere informatie

Altijd fietsen met de wind in de rug!

Altijd fietsen met de wind in de rug! Auteur: Lieve Herremans Foto's: Carl Vandervoort Altijd fietsen met de wind in de rug! Het is je vast ook al overkomen: iemand fietst je vlotjes voorbij terwijl jij zit te zwoegen om vooruit te komen.

Nadere informatie

Toercaravan-vouwwagenverzekering

Toercaravan-vouwwagenverzekering Toercaravan-vouwwagenverzekering Toercaravan-vouwwagen De Toercaravan- vouwwagenverzekering helpt je de financiële risico s af te dekken die samenhangen met het bezit van een toercaravan of vouwwagen.

Nadere informatie

MINI SILVER COLLECTIE 2017

MINI SILVER COLLECTIE 2017 COLLECTIE 2017 270 Ontdek de 270 in een ander daglicht, met de zwarte decoratie voor de standaardversie of in één van de 3 mogelijke kleurvarianten, al naar gelang uw smaak en zin. Deze uiterst compacte

Nadere informatie

Winterbulletin Autobedrijf M. Lijzenga

Winterbulletin Autobedrijf M. Lijzenga Winterbulletin Autobedrijf M. Lijzenga 2013 / 2014 Hoofdpunten: Informatie over winterbanden Regelgeving m.b.t. winterbanden Prijslijsten o Winterbanden o Sneeuwkettingen o Wisserbladen o Accu s o Vloeistoffen

Nadere informatie

LOGISTIEKE OPLEIDINGEN HEFTRUCK PROEFEXAMEN 1 VEILIG WERKEN MET DE HEF- OF REACHTRUCK

LOGISTIEKE OPLEIDINGEN HEFTRUCK PROEFEXAMEN 1 VEILIG WERKEN MET DE HEF- OF REACHTRUCK LOGISTIEKE OPLEIDINGEN HEFTRUCK PROEFEXAMEN 1 VEILIG WERKEN MET DE HEF- OF REACHTRUCK Vraag 1 Vraag 2 Vraag 3 Vraag 4 Vraag 5 Vraag 6 Vraag 7 Vraag 8 Vraag 9 In de Arbo-wet gaat het om zaken als A gezondheid

Nadere informatie

85 Nee 4 cilinder zonder turbo cilinder turbo. 110 Nee 6 cilinder zonder turbo cilinder turbo 8 cilinder zonder turbo

85 Nee 4 cilinder zonder turbo cilinder turbo. 110 Nee 6 cilinder zonder turbo cilinder turbo 8 cilinder zonder turbo Algemene bepalingen 1. Deelname aan de wedstrijd is geheel voor eigen risico. De Stichting Trekkertrek Nieuw Wehl kan niet aansprakelijk worden gesteld voor schade aan deelnemers, tractoren of derden.

Nadere informatie

BEWEGING HAVO. Raaklijnmethode Hokjesmethode

BEWEGING HAVO. Raaklijnmethode Hokjesmethode BEWEGING HAVO Foton is een opgavenverzameling voor het nieuwe eindexamenprogramma natuurkunde. Foton is te downloaden via natuurkundeuitgelegd.nl/foton Uitwerkingen van alle opgaven staan op natuurkundeuitgelegd.nl/uitwerkingen

Nadere informatie

Ifor Williams Trailers Benelux. info@iforwilliams.net www.iforwilliams.net. Q5e road with hinged mesh sides and propstands

Ifor Williams Trailers Benelux. info@iforwilliams.net www.iforwilliams.net. Q5e road with hinged mesh sides and propstands Ifor Williams Trailers Benelux info@iforwilliams.net www.iforwilliams.net Productonderwerp, beschrijvingen, kleuren, specificaties, enz zijn juist op het moment van ter perse gaan. We streven er voortdurend

Nadere informatie

325 kg 76 cm cm 71 cm 55 cm 72 cm 100 mm 125 mm

325 kg 76 cm cm 71 cm 55 cm 72 cm 100 mm 125 mm INHOUD Mobiliteit... 2 XXL-Rehab opstap hulp... 2 XXL-Rehab rollator King... 3 XXL-Rehab Rollator Support... 5 XXL-Rehab looprek... 7 XXL-Rehab krukken... 9 MOBILITEIT XXL-REHAB OPSTAP HULP Technische

Nadere informatie

Bijzondere Verrichtingen CBR

Bijzondere Verrichtingen CBR Bijzondere Verrichtingen CBR Lopend achteruit parkeren De motor afzetten en aan de linker zijde van de motor lopen met 2 handen aan het stuur. Voorrem bedienbaar houden en eventueel gedoseerd bedienen.

Nadere informatie

Winterbulletin Autobedrijf M. Lijzenga

Winterbulletin Autobedrijf M. Lijzenga Winterbulletin Autobedrijf M. Lijzenga 2011 / 2012 Hoofdpunten: Informatie over winterbanden Regelgeving m.b.t. winterbanden Prijslijsten o Winterbanden o Sneeuwkettingen o Wisserbladen o Accu s o Vloeistoffen

Nadere informatie

Onderhoudsvoorschrift

Onderhoudsvoorschrift Onderhoudsvoorschrift Garantiebepalingen Gefeliciteerd met de aankoop van uw nieuwe Freewheel boottrailer! Met de aankoop van een Freewheel boottrailer heeft u gekozen voor kwaliteit en duurzaamheid. In

Nadere informatie

12,6 km m. 102 km m. 34 cm m. 0,3 m cm. 0,012 m cm. 30 minuten s. 1,3 uur s. 125 s minuten. 120 km/h m/s. 83 km/h m/s. 19 m/s km/h.

12,6 km m. 102 km m. 34 cm m. 0,3 m cm. 0,012 m cm. 30 minuten s. 1,3 uur s. 125 s minuten. 120 km/h m/s. 83 km/h m/s. 19 m/s km/h. Meerkeuzevragen - Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Open vragen - Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan

Nadere informatie

Examen HAVO. wiskunde B1

Examen HAVO. wiskunde B1 wiskunde B1 Eamen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 25 mei 13.3 16.3 uur 2 5 Voor dit eamen zijn maimaal 82 punten te behalen; het eamen bestaat uit 22 vragen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

COLLECTIE 2016. Op weg naar de vrijheid!

COLLECTIE 2016. Op weg naar de vrijheid! COLLECTIE 2016 Op weg naar de vrijheid! Antarès 335 390 400 426 466 MATEN EN GEWICHTEN Aantal slaapplaatsen 2 4 4 6 6 Lengte incl. dissel (m) 5,00 5,70 5,90 6,20 6,40 Opbouw lengte (m) 3,93 4,63 4,83 5,13

Nadere informatie

Aanhangwagens Een servicepunt voor uw aanhangwagen, trekhaak,...

Aanhangwagens Een servicepunt voor uw aanhangwagen, trekhaak,... Aanhangwagens 2017 _ INLEIDING Naast de start van onze familiaal caravanbedrijf, werden er ook aanvullend fietsendragers en montage van trekhaken aangeboden en gemonteerd. Maar toen ook kwam destijds de

Nadere informatie

TECHNISCHE UNIVERSITEIT DELFT Faculteit der Civiele Techniek en Geowetenschappen

TECHNISCHE UNIVERSITEIT DELFT Faculteit der Civiele Techniek en Geowetenschappen TECHNISCHE UNIVERSITEIT DELFT Faculteit der Civiele Techniek en Geowetenschappen TENTAMEN CTB1210 DYNAMICA en MODELVORMING d.d. 28 januari 2015 van 9:00-12:00 uur Let op: Voor de antwoorden op de conceptuele

Nadere informatie