Managementbegrippen. Gert-Jan Melker. Eerste druk. Noordhoff Uitgevers Groningen Houten

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Managementbegrippen. Gert-Jan Melker. Eerste druk. Noordhoff Uitgevers Groningen Houten"

Transcriptie

1 250 Managementbegrippen Gert-Jan Melker Eerste druk Noordhoff Uitgevers Groningen Houten

2 Ontwerp omslag: G2K-designers, Groningen/Amsterdam Omslagillustratie: G2K-designers, Groningen/Amsterdam Eventuele op- en aanmerkingen over deze of andere uitgaven kunt u richten aan: Noordhoff Uitgevers bv, Afdeling Hoger Onderwijs, Antwoordnummer 13, 9700 VB Groningen, / Noordhoff Uitgevers bv Groningen/Houten, The Netherlands. Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van reprografische verveelvoudigingen uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16h Auteurswet 1912 dient men de daarvoor verschuldigde vergoedingen te voldoen aan Stichting Reprorecht (postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) kan men zich wenden tot Stichting PRO (Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie, postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, All rights reserved. No part of this publication may be reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted, in any form or by any means, electronic, mechanical, photocopying, recording, or otherwise, without the prior written permission of the publisher. ISBN NUR 801

3 Aan Sanne, Lotte en Janne

4 Woord vooraf Management en Organisatie: begrippen, begrippen, begrippen Management en Organisatie bestaat uit vele disciplines. In dit boek noemen we deze voor het gemak disciplines. De 250 begrippen zijn verdeeld over 16 disciplines waaronder strategisch, marketing, kwaliteits, human resource (HRM), project en verander. Hiervoor is per discipline een selectie gemaakt uit de vaak rijke taal. Aan begrippen is zeker geen gebrek. Elk jaar komen er weer nieuwe begrippen bij. Bij dit boek is bewust gekozen voor begrippen die hun waarde inmiddels bewezen hebben. Daardoor sluit het boek naadloos aan bij veel gebruikte studieboeken op het terrein van Management en Organisatie. Logisch geordend en daarmee het ideale naslagwerk Door vele honderden bronnen te combineren, biedt 250 Managementbegrippen een samenhangend begrippenkader. Verbanden tussen begrippen worden gelegd door bij elk begrip te verwijzen naar zogenaamde gerelateerde begrippen. Dit zijn begrippen die ergens anders in het boek verder worden uitgelegd. Daardoor is het boek niet alleen een perfect hulpmiddel bij het bestuderen van literatuur, maar is het ook in de dagelijkse praktijk het ideale naslagwerk. Ook worden er bij elk begrip suggesties gegeven voor verdere studie. Nederlands- én Engelstalige index achterin Groot voordeel van 250 Managementbegrippen is dat er achter in het boek niet alleen een uitgebreide Nederlandstalige index staat, maar ook een Engelstalige woordenlijst. Daardoor kan 250 Managementbegrippen ook gebruikt worden in combinatie met Engelstalige boeken. Dit maakt de toepassing bij vakken die in het Nederlands gedoceerd worden, maar waarvoor Engelstalige literatuur wordt gebruikt, een stuk eenvoudiger. In die zin kan 250 Managementbegrippen dus óók worden gezien als handig woordenboek. Een begrip als authority hoeft dan in het Nederland niet meer vertaald te worden met autoriteit dat echt iets anders betekent. De doelgroep: voor wie is dit boek geschreven? Het boek is geschreven voor studenten in het hbo en op universiteiten en voor alle andere studenten die binnen hun opleiding één of meer vakken volgen. Door de uiteenlopende disciplines kan 250 Managementbegrippen met vrijwel alle literatuur op het terrein van Management en Organisatie worden gecombineerd. Dit geldt voor zowel de bachelor, als voor de (pre-)master fase van opleidingen. 250 Managementbegrippen is ook voor managers zeer zeker een handig naslagwerk. Doordat de begrippen alfabetisch zijn geordend, zijn deze snel vindbaar

5 door de verschillende indexen. En door de combinatie van een eenvoudige omschrijving, een korte toelichting samen met een praktijkvoorbeeld, kunnen managers zich snel een beeld vormen van een bepaald begrip. Website Bij dit boek is een website beschikbaar. Deze is bedoeld voor studenten, docenten en managers. De informatie op de website noordhoff.nl biedt oefentoetsen en een begrippentrainer en -test voor studenten. Daarnaast biedt de website voor docenten een tentamenbank en cases die in de lessen gebruikt kunnen worden en waarin de begrippen moeten worden toegepast. Tot slot biedt de website handige PowerPoint sheets waarin de figuren zijn opgenomen en links naar meer informatie en praktische tips en tools. Tot slot Graag wil ik Doede Keuning en mijn collega s op de Vrije Universiteit Peter Tack, Paul Jansen, Hugo van Marlen en Mark Visser danken voor hun waardevolle opmerkingen en suggesties bij de totstandkoming van het boek. Ook wil ik Ruud de Lange, docent bij Hogeschool INHolland en Business Universiteit Nyenrode danken voor zijn waardevolle feedback. Tevens wil ik de bachelorstudenten Economie & Bedrijfseconomie bedanken die in januari 2010 het practicumthema Management in beeld en geluid hebben gevolgd. Door een wiki hebben zij vele nuttige bronnen verzameld voor het boek. En als laatste wil ik mijn vrouw Sanne heel hartelijk bedanken voor háár begrip. Uiteraard houd ik me aanbevolen voor opmerkingen en commentaar! s-hertogenbosch, september 2010, drs. G.P. (Gert-Jan) Melker

6 Inhoud Woord vooraf 7 Hoe gebruik ik 250 begrippen? 15 Algemene begrippen 17 1 Bedrijfskolom 18 2 Bedrijfstak 19 3 Communicatie 20 4 Core business 21 5 Corporate governance 22 6 Duurzaam ondernemen 23 7 Facilitair 24 8 Formele en informele organisatie 25 9 Globalisering Groei van organisaties Innovatie Interne en externe omgeving van de organisatie Kartel Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) Midden- en kleinbedrijf (MKB) Multinational Non-profitorganisatie Ondernemerschap Organisatie Organisatie-effectiviteit Organisatie-ethiek Organisatie-evenwicht Organisatiekunde Privatisering en verzelfstandiging Research & development (R&D) Risico Stakeholder 44 Besluitvorming Beslissingsboom Besluitvorming Brainstorming Implementatie Ondernemingsraad Probleemontkenning Vluchtgedrag Werkoverleg 54

7 Financieel Aandeelhouder Aandeelhouderswaarde Activity Based Costing (ABC) Balans Begroting Break-evenpunt Cashflow Directe en indirecte kosten Financieel Jaarverslag en jaarrekening Resultatenrekening Return on investment (ROI) Solvabiliteit 68 Human resource Assessmentcenter Beloningssysteem Beoordeling Beoordelings- en functioneringsgesprek Bonus Coaching Competentie Competentie Detachering Diversiteit Employability Expats Functiewaardering Human resource (HRM) Interim-manager Kritische functieovergang Loopbaan Managementontwikkeling Outplacement Peter Principle Prestatiebeloning Professional Teambuilding 92 Informatie Administratieve organisatie Beslissingsondersteunend systeem (BOS) Expertsysteem Informatie Informatie Informatiesysteem Internet Kennis 101 Kwaliteits Audit Business process redesign 105

8 82 INK-model of EFQM-model Integrale kwaliteitszorg ISO-certificering Kaizen-systeem Kwaliteit Kwaliteitscirkel Kwaliteits Proces 114 Leiderschap Autoritair en democratisch leiderschap Chief executive officer (CEO) General manager en functioneel manager Integraal Leiderschapsstijl Linking pin Macht en gezag Management en leiderschap Rollen van de manager volgens Mintzberg Situationeel leiderschap Theorie X en Theorie Y van McGregor Time 127 Logistiek Fysieke distributie Just in time (JIT) Ketenintegratie Logistiek Material MRP-I en MRP-II Tracking en tracing (T&T) Vervoersmodaliteit 137 Managementscholen en -benaderingen Bureaucratie Contingentiebenadering High performance-organisatie Human relations Lerende organisatie Managementprocestheorie Revisionisme Scientific Management Sociotechnische systeembenadering Systeembenadering Virtuele organisatie 150 Marketing Assortiment Back office en front office Bedrijfsimago en bedrijfsidentiteit B2B-marketing en B2C-marketing 155

9 125 Customer relationship (CRM) Dienst Klantloyaliteit Marketing Marketing Marketingmix Marktsegmentatie Productlevenscyclus Service level agreement (SLA) Sponsoring 166 Organisatieontwerp Beslissingsbevoegdheid Businessunit Centralisatie en decentralisatie Conglomeraat Constituerende en dirigerende taken Coördinatie Delegatie Differentiatie en integratie Divisie Eenheid van bevel Eenheid van leiding Eerstelijns Empowerment Functie Hiërarchie Holding Horizontale differentiatie en interne specialisatie Interdependentie Lijn Managementteam (MT) Matrixorganisatie Middenkader Omspanningsvermogen van de leider Organieke structuur en personele structuur Organisatieschema Organisatiestructuur Raad van Bestuur Raad van Commissarissen (RvC) Shared service center Staf- en hulpdiensten Taakverbreding, verrijking en taakroulatie Top Verantwoordelijkheid Verplatting Werkstructurering Zeggenschapsrollen Zelfsturend team 205

10 Organisatiepsychologie Arbeidssatisfactie Attitude Behoeftepiramide van Maslow Big Five-model Burnout Emotionele intelligentie Groep Groepscohesie Groepsprocessen Motivatie Motivatie-hygiëneconcept van Herzberg Organisatiecommitment Organisatiecultuur Organisatiepsychologie Persoonlijkheid Rol Socialisatie Stress Taakkarakteristiekenmodel Teamrol Werkintrinsieke en werkextrinsieke factoren 228 Planning & Control Balanced scorecard Budgettering Enterprise resource planning (ERP) Management by exception (MBE) Management by objectives (MBO) Norm Organisatiedoelstelling Planning & control SMART-principe 240 Project Productietijd en doorlooptijd Project Project Projectplanning 245 Strategisch BCG-matrix Benchmarking BRIC-landen Business Co-makership Concern- en concurrentiestrategie Differentiatiestrategie Diversificatie Eindspelstrategie Experience-effect Focusstrategie 262

11 217 Franchising Fusie Joint venture Kerncompetentie Laagste kostenstrategie Management buy-out Marktanalysemodel van Porter Missie Offshoring Outsourcing Overname Parallellisatie, specialisatie en differentiatie Portfolio Positionering Product/marktmatrix Scenarioplanning Schaalvoordelen Strategie Strategische alliantie Strategisch Strategisch samenwerkingsverband SWOT-analyse Synergie Unbundling en rebundling Value chain van Porter Verticale integratie Visie 292 Verander Downsizing Geplande organisatieverandering Organisatieontwikkeling Reorganisatie Sanering en turnaround Verander Weerstand tegen verandering 300 Geraadpleegde literatuur en websites 301 Index alfabetisch naar discipline 317 Woordenlijst Nederlands-Engels 325 Woordenlijst Engels-Nederlands 331 Trefwoordenregister 339

12 Hoe gebruik ik 250 begrippen? Structuur De structuur waarin de begrippen zijn beschreven, is voor elk begrip hetzelfde en bestaat uit de volgende onderdelen: Naam van het begrip Op het terrein van Management en Organisatie worden veel Engelstalige begrippen gebruikt. Bij begrippen als assessment center, empowerment, shared service center en human resource zijn geen gangbare Nederlandstalige begrippen voorhanden. Het vertalen van deze Engelse begrippen zou dan wat gekunsteld worden. Daarom is ervoor gekozen om waar mogelijk de Nederlandse term te gebruiken bij de 250 begrippen. Onder het kopje toelichting worden bij een aantal begrippen ook nog Nederlandse synoniemen genoemd. Engelse term De Engelse term(en) voor het begrip. Er is gekozen om de Brits- Engelse spelling consequent aan te houden. Zo worden begrippen als organisation en centralisation en specialised met een s geschreven en niet met een z. Als in het Engelse meerdere gangbare termen zijn aangetroffen in de wetenschappelijke literatuur, dan worden deze termen vermeld. Het is dan aan de gebruiker om een van de termen te kiezen. Gerelateerde begrippen Hier staan begrippen die verwant zijn aan het begrip dat wordt uitgelegd. De verwante begrippen maken deel uit van de lijst met 250 begrippen. Omschrijving Hier vindt u een korte omschrijving of definitie van het begrip. Er is geprobeerd de omschrijvingen zo toegankelijk mogelijk te houden. Dit betekent dat begrippen in begrijpelijke taal worden uitgelegd. Toelichting Bij de toelichting wordt een begrip kort en op een eenvoudige manier uitgelegd. Hiervoor is gebruik gemaakt van wetenschappelijke literatuur. Begrippen die ergens anders in het boek worden uitgelegd, zijn bij de toelichting en bij het praktijkvoorbeeld blauw gedrukt. Op deze manier worden de 250 begrippen met elkaar verbonden. Praktijkvoorbeeld Het praktijkvoorbeeld maakt duidelijk hoe het begrip wordt gebruikt in de praktijk. Dit kunnen ervaringen zijn van topmanagers, passages uit krantenartikelen en informatie die is te vinden op het internet. De voorbeelden maken niet alleen het bestuderen van de begrippen eenvoudiger, ook biedt het docenten de mogelijkheid om de voorbeelden te behandelen tijdens de les. Ook maken de voorbeelden het makkelijker om de begrippen te koppelen aan eigen ervaringen.

13 Aanbevolen literatuur: Hier wordt verwezen naar studieboeken die uitgebreid op het begrip ingaan of naar boeken of wetenschappelijke artikelen die specifiek op het begrip ingaan. De disciplines: De 250 begrippen zijn verdeeld over zestien categorieën: één categorie met algemene begrippen en vijftien disciplines. Hieronder worden bij elke categorie enkele voorbeelden van begrippen gegeven die aan de orde komen. 1 Algemene begrippen: corporate governance, globalisering, innovatie, ondernemerschap, stakeholder, et cetera. 2 Besluitvorming: brainstorming, implementatie, probleemontkenning, werkoverleg, et cetera. 3 Financieel : Activity Based Costing, begroting, jaarverslag, jaarrekening, et cetera. 4 Human resource : assessmentcenter, loopbaan, competentie, ontwikkeling, et cetera. 5 Informatie: administratieve organisatie, informatiesysteem, internet, kennis, et cetera. 6 Kwaliteits: audit, business process redesign, kwaliteit, proces, et cetera. 7 Leiderschap: CEO, leiderschapsstijl, en leiderschap, time, et cetera. 8 Logistiek : material, fysieke distributie, just-intime systeem, ketenintegratie, et cetera. 9 Managementscholen en -benaderingen: highperformance-organisatie, lerende organisatie, Human Relations, Scientific Management, et cetera. 10 Marketing: back office en front office, customer relationship, marketingmix, service level agreement, et cetera. 11 Organisatieontwerp: businessunit, empowerment, shared service center, zelfsturend team, et cetera. 12 Organisatiepsychologie: arbeidssatisfactie, organisatiecultuur, persoonlijkheid, stress, et cetera. 13 Planning & control: balanced scorecard, enterprise resource planning, by objectives, budgettering, et cetera. 14 Project: projectplanning, doorlooptijd en productietijd, project, et cetera. 15 Strategisch : benchmarking, marktanalysemodel van Porter, missie, synergie, et cetera 16 Verander: downsizing, organisatieontwikkeling of organisation development, reorganisatie, weerstand tegen verandering, et cetera.

14 Algemene begrippen

15 5 1 Bedrijfskolom Financieel Human resource Leiderschap Logistiek Algemene begrippen Besluitvorming Informatie Kwaliteits Managementscholen en -benaderingen Engelse term Verwant aan Industrial column Bedrijfstak, internet, differentiatie, parallellisatie, specialisatie, verticale integratie Omschrijving Onder de bedrijfskolom wordt de weg verstaan die een product aflegt vanaf de oerproducent tot aan de consument. Toelichting In de bedrijfskolom staan alle stappen (geledingen) die een product doorloopt van grondstof tot en met eindproduct. Ondernemingen houden zich bezig met één of meer geledingen binnen de bedrijfskolom. Zo kan de ene onderneming zich richten op het verbouwen van graan en kan de andere onderneming zich bezighouden met het bakken van brood of het verkopen ervan. Tussen de geledingen is er steeds sprake van een markt. Zo verkopen gistproducenten hun gist aan broodfabrieken en leveren groothandels afbakbrood aan supermarkten. Een groep van ondernemingen die tot een zelfde geleding van de bedrijfskolom behoren, wordt ook wel een bedrijfstak genoemd. Denk bijvoorbeeld aan de bedrijfstak van broodfabrieken, de gistindustrie of de supermarktbranche. In de loop van de tijd kunnen zich veranderingen voordoen in de bedrijfskolom, zoals specialisatie, parallellisatie, differentiatie en verticale integratie. Praktijkvoorbeeld Dell, een grote Amerikaanse computerfabrikant, kent een relatief korte bedrijfskolom. Dell verkoopt haar computers niet via groothandels en detaillisten, maar uitsluitend via internet. De geledingen productie en verkoop zijn dus geïntegreerd. Klanten stellen hun computer via het internet zelf samen en kunnen vervolgens online de status van hun bestelling volgen. (Bron: Aanbevolen literatuur Hulleman, W., & Marijs, A.J. (2009). Algemene economie en bedrijfsomgeving. Groningen: Noordhoff Uitgevers. Keuning, D. (2006). Groei en ontwikkeling van een bedrijf. Een bedrijfskundig model als basis voor effectieve bedrijfsvoering. Groningen/Houten: Wolters- Noordhoff. Strategisch Planning & control Project Verander Marketing Organisatieontwerp Organisatiepsychologie Bedrijfskolom 18

16 2 Bedrijfstak 5 Engelse term Verwant aan (Branch of) industry Bedrijfskolom, marktanalysemodel van Porter Omschrijving Een bedrijfstak wordt gevormd door ondernemingen die soortgelijke producten of diensten aanbieden. In plaats van de term bedrijfstak worden ook termen als industrie, branche of sector gebruikt. Toelichting Ondernemingen die tot een zelfde geleding van de bedrijfskolom behoren, vormen samen een bedrijfstak. Hierbij valt te denken aan de farmaceutische industrie (producenten van geneesmiddelen), de auto-industrie, de scheepvaartsector, de luchtvaartindustrie, de installatiebranche, de supermarktbranche en de transportsector. In steeds meer gevallen bestaat een bedrijfstak uit internationaal opererende ondernemingen. Zo dienen Franse autoproducenten als Renault en Peugeot niet alleen rekening te houden met hun Franse concurrenten, maar ook met concurrenten uit de rest van de wereld, waaronder Europa, Amerika en Azië. Een bekend model om bedrijfstakken te analyseren is het marktanalysemodel van Porter. Praktijkvoorbeeld Veel bedrijfstakken kennen een branche- of beroepsorganisatie die (een deel van) de ondernemingen binnen die bedrijfstak vertegenwoordigt. Deze organisaties zorgen voor bijvoorbeeld belangenbehartiging (lobby) en het voeren van cao-onderhandelingen. Bekende voorbeelden van brancheorganisaties zijn de BOVAG, het KNMP, het Verbond van Verzekeraars en UNETO-VNI. Op hun beurt kunnen brancheorganisaties ook weer aangesloten zijn bij een zogenaamde koepelorganisatie. Bekende voorbeelden zijn MKB-Nederland en VNO-NCW. (Bron: Tack & Beusmans (2001)) Aanbevolen literatuur Porter, M.E. (1999). Porter over concurrentie. Amsterdam/Antwerpen: Uitgeverij Contact. Tack, P.J., & Beusmans, P.M.M.M. (2001). Professioneel verenigings. Theorie en praktijk voor besturen en directeuren van branche- en beroepsorganisaties. Amsterdam: VU Uitgeverij. Financieel Human resource Algemene begrippen Besluitvorming Informatie Kwaliteits Leiderschap Logistiek Managementscholen en -benaderingen Planning & control Bedrijfstak 19 Strategisch Marketing Organisatieontwerp Organisatiepsychologie Project Verander

17 5 3 Communicatie Financieel Human resource Leiderschap Logistiek Algemene begrippen Besluitvorming Informatie Kwaliteits Managementscholen en -benaderingen Engelse term Verwant aan Communication Beoordelings- en functioneringsgesprek, informatie, interne en externe omgeving van de organisatie, internet Omschrijving Communicatie is het overdragen van informatie. Toelichting Om te kunnen communiceren zijn een zender en een ontvanger nodig. Communicatie wordt vaak gezien als proces: de zender brengt een boodschap over op een ontvanger. Neem de volgende situatie. Een manager (de zender) wil een medewerker (de ontvanger) duidelijk maken dat hij de laatste twee maanden niet goed heeft gefunctioneerd. Het is aan de manager hoe hij dit over wil brengen. Wat wil hij precies zeggen: wat is zijn boodschap? En, hoe doet hij dit? Met andere woorden, welk medium gebruikt hij hiervoor? Doet hij dit via persoonlijke communicatie, bijvoorbeeld per telefoon of tijdens een beoordelings- of een functioneringsgesprek? Of gebruikt hij hier niet-persoonlijke communicatie voor, bijvoorbeeld een of een brief? Communicatie vindt niet alleen plaats tussen mensen. Ook computersystemen kunnen geautomatiseerd met elkaar communiceren. Denk bijvoorbeeld aan voorraad- en bestelsystemen en computers die aan elkaar gekoppeld zijn, zoals op internet. Verder wordt er onderscheid gemaakt tussen externe communicatie en interne communicatie. Externe communicatie vindt plaats tussen de organisatie en de externe omgeving, interne communicatie is de communicatie die binnen de organisatie zelf plaatsvindt, dus in de interne omgeving van de organisatie. Praktijkvoorbeeld De grootste vliegramp in de geschiedenis van de luchtvaart in Tenerife (1977) was het gevolg van miscommunicatie. Deze miscommunicatie had te maken met een verkeerde interpretatie van tekst (verwarring tussen we are at take off en ready for taking off ), het weer en een radiostoring. Ook speelden vermoeidheid, onderlinge spanning en een verschil van mening in de cockpit een rol bij het nemen van een wat later bleek fatale beslissing. Tegenwoordig zijn trainingen in de lucht erop gericht, dat een copiloot de captain tegen durft te spreken en dat er onderling beter wordt geluisterd. (Bron: Vroemen (2009)) Planning & control Aanbevolen literatuur Sterk, R., & Kappenveld, E. van (2007). Organisaties en hun bedrijfscommunicatie. Relatiegericht aangepakt. Groningen: Wolters-Noordhoff. Strategisch Marketing Organisatieontwerp Organisatiepsychologie Project Verander Communicatie 20

Management Begrippen. Gert-Jan Melker. Eerste druk

Management Begrippen. Gert-Jan Melker. Eerste druk 250 Management Begrippen Gert-Jan Melker Eerste druk 250 Managementbegrippen 250 Managementbegrippen Gert-Jan Melker Eerste druk Noordhoff Uitgevers Groningen Houten Ontwerp omslag: G2K-designers, Groningen/Amsterdam

Nadere informatie

De basis van het Boekhouden

De basis van het Boekhouden De basis van het Boekhouden Werkboek Niveau 3 BKB/elementair boekhouden Hans Dijkink de basis van het boekhouden Niveau 3 BKB/elementair boekhouden Werkboek Hans Dijkink Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten

Nadere informatie

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek drs. J.P.M. van der Hoeven Vierde druk Stenfert Kroese, Groningen/Houten Wolters-Noordhoff bv voert

Nadere informatie

Boekhouden geboekstaafd

Boekhouden geboekstaafd Boekhouden geboekstaafd Drs. H. Fuchs S.J.M. van Vlimmeren OPGAVEN Zevende druk Boekhouden geboekstaafd 2 Opgaven Boekhouden geboekstaafd 2 Opgaven Drs. H. Fuchs S. J. M. van Vlimmeren Zevende druk Noordhoff

Nadere informatie

Periodeafsluiting. Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk

Periodeafsluiting. Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk Periodeafsluiting Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren OPGAVEN- EN WERKBOEK Tweede druk Periodeafsluiting Opgaven- en werkboek Periodeafsluiting Opgaven- en werkboek Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren Tweede

Nadere informatie

Bedrijfsadministratie

Bedrijfsadministratie Bedrijfsadministratie Opgaven Niveau 5 MBA Peter Kuppen Frans van Luit Bedrijfsadministratie MBA Niveau 5 Opgaven Opgaven Bedrijfsadminstratie MBA Niveau 5 P. Kuppen F. van Luit Eerste druk Noordhoff

Nadere informatie

Belastingwetgeving 2015

Belastingwetgeving 2015 Belastingwetgeving 2015 Opgaven Niveau 5 MBA Peter Dekker RA Ludie van Slobbe RA Uitgeverij Educatief Belastingwetgeving Opgaven Niveau 5 MBA Peter Dekker RA Ludie van Slobbe RA Eerste druk Uitgeverij

Nadere informatie

Jaarrekening. Henk Fuchs OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk

Jaarrekening. Henk Fuchs OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk Jaarrekening Henk Fuchs OPGAVEN- EN WERKBOEK Tweede druk Jaarrekening Opgaven- en werkboek Jaarrekening Opgaven- en werkboek Henk Fuchs Tweede druk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Opmaak binnenwerk:

Nadere informatie

Basiskennis Calculatie

Basiskennis Calculatie Basiskennis Calculatie Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren UITWERKINGEN Derde druk Basiskennis Calculatie Uitwerkingen Basiskennis Calculatie Uitwerkingen Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren Derde druk Noordhoff

Nadere informatie

opgaven- en werkboek GECONSOLIDEERDE JAARREKENING Henk Fuchs 1e druk

opgaven- en werkboek GECONSOLIDEERDE JAARREKENING Henk Fuchs 1e druk opgaven- en werkboek Henk Fuchs GECONSOLIDEERDE JAARREKENING 1e druk Geconsolideerde jaarrekening Opgaven- en werkboek Geconsolideerde jaarrekening Opgaven- en werkboek Henk Fuchs Eerste druk Noordhoff

Nadere informatie

Boekhouden geboekstaafd

Boekhouden geboekstaafd Boekhouden geboekstaafd Drs. H. Fuchs S.J.M. van Vlimmeren OPGAVEN Achtste druk Boekhouden geboekstaafd 2 Opgaven Boekhouden geboekstaafd 2 Opgaven Drs. H. Fuchs S. J. M. van Vlimmeren Achtste druk Noordhoff

Nadere informatie

12 merken, 13 ongelukken

12 merken, 13 ongelukken 12 merken, 13 ongelukken Karel Jan Alsem & Robbert Klein Koerkamp Eerste druk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Ontwerp omslag: G2K Designers, Groningen/Amsterdam Aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

Basisstudie in het boekhouden

Basisstudie in het boekhouden OPGAVEN Basisstudie in het boekhouden M.H.A.F. van Summeren, P. Kuppen, E. Rijswijk Zevende druk Basisstudie in het boekhouden Opgavenboek Opgavenboek Basisstudie in het boekhouden M.H.A.F. van Summeren

Nadere informatie

Fiscale Jaarrekening. Henk Fuchs Yvonne van de Voort UITWERKINGEN. Tweede druk

Fiscale Jaarrekening. Henk Fuchs Yvonne van de Voort UITWERKINGEN. Tweede druk Fiscale Jaarrekening Henk Fuchs Yvonne van de Voort UITWERKINGEN Tweede druk Fiscale jaarrekening Uitwerkingen opgaven Fiscale jaarrekening Uitwerkingen opgaven Henk Fuchs Yvonne van de Voort Tweede

Nadere informatie

Fiscale Jaarrekening. Henk Fuchs Yvonne van de Voort OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk

Fiscale Jaarrekening. Henk Fuchs Yvonne van de Voort OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk Fiscale Jaarrekening Henk Fuchs Yvonne van de Voort OPGAVEN- EN WERKBOEK Tweede druk Fiscale jaarrekening Opgaven- en werkboek Fiscale jaarrekening Opgaven- en werkboek Henk Fuchs Yvonne van de Voort

Nadere informatie

Boekhouden geboekstaafd

Boekhouden geboekstaafd Boekhouden geboekstaafd Drs. H. Fuchs S.J.M. van Vlimmeren UITWERKINGEN Achtste druk Boekhouden geboekstaafd 2 Uitwerkingen Boekhouden geboekstaafd 2 Uitwerkingen Drs. H. Fuchs S. J. M. van Vlimmeren

Nadere informatie

Jaarrekening. Henk Fuchs UITWERKINGEN OPGAVEN. Tweede druk

Jaarrekening. Henk Fuchs UITWERKINGEN OPGAVEN. Tweede druk Jaarrekening Henk Fuchs UITWERKINGEN OPGAVEN Tweede druk Jaarrekening Uitwerkingen opgaven Jaarrekening Uitwerkingen opgaven Henk Fuchs Tweede druk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Opmaak binnenwerk:

Nadere informatie

GECONSOLIDEERDE JAARREKENING

GECONSOLIDEERDE JAARREKENING uitwerkingen Henk Fuchs GECONSOLIDEERDE JAARREKENING 1e druk Geconsolideerde jaarrekening Uitwerkingen opgaven Geconsolideerde jaarrekening Uitwerkingen opgaven Henk Fuchs Eerste druk Noordhoff Uitgevers

Nadere informatie

Elementaire praktijk van de Kostencalculatie Werkboek

Elementaire praktijk van de Kostencalculatie Werkboek Elementaire praktijk van de Kostencalculatie Werkboek Niveau 4 P Mariëlle de Kock elementaire praktijk van de kostencalculatie Niveau 4 (P) Werkboek Mariëlle de Kock Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten

Nadere informatie

Belastingrecht voor het ho 2014

Belastingrecht voor het ho 2014 Belastingrecht voor het ho 2014 Uitwerkingen opgaven Deel 1 Inleiding belastingrecht Bart Kosters Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Belastingrecht voor het ho 2014 Uitwerkingen Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten

Nadere informatie

Verantwoording bij de zevende druk V Over de auteurs VII Inleiding 1

Verantwoording bij de zevende druk V Over de auteurs VII Inleiding 1 Inhoud Verantwoording bij de zevende druk V Over de auteurs VII Inleiding 1 1 Denken over organisatie en management 5 1.1 Introductie 6 1.2 Ontstaan van het vakgebied 7 1.3 Ontwikkeling van handel en ontstaan

Nadere informatie

Basiskennis Calculatie

Basiskennis Calculatie Basiskennis Calculatie Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren OPGAVEN Derde druk Basiskennis Calculatie Opgaven Basiskennis Calculatie Opgaven Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren Derde druk Noordhoff Uitgevers

Nadere informatie

Basiskennis Boekhouden

Basiskennis Boekhouden Basiskennis Boekhouden Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren UITWERKINGEN Derde druk Basiskennis Boekhouden Uitwerkingen Basiskennis Boekhouden Uitwerkingen Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren Derde druk Noordhoff

Nadere informatie

Belastingrecht voor het ho 2012

Belastingrecht voor het ho 2012 Belastingrecht voor het ho 2012 Uitwerkingen opgaven Deel 9 Formeel belastingrecht Henk Guiljam Noordhoff Uitgevers Groningen Belastingrecht voor het ho 2012 Uitwerkingen Noordhoff Uitgevers Groningen

Nadere informatie

Belastingrecht voor het ho 2014

Belastingrecht voor het ho 2014 Belastingrecht voor het ho 2014 Uitwerkingen opgaven Deel 7 Erfbelasting en schenkbelasting Henk Guiljam Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Belastingrecht voor het ho 2014 Uitwerkingen Noordhoff Uitgevers

Nadere informatie

Belastingrecht MBA 2014

Belastingrecht MBA 2014 Belastingrecht MBA 2014 Uitwerkingen opgaven Deel 6 Formeel belastingrecht Henk Guiljam Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Belastingrecht MBA 2014 Uitwerkingen Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten 1

Nadere informatie

Bedrijfseconomie MBA UITWERKINGEN

Bedrijfseconomie MBA UITWERKINGEN Bedrijfseconomie MBA UITWERKINGEN Wim Tijhaar Gerard Minnaar Tweede druk Bedrijfseconomie MBA Uitwerkingen Bedrijfseconomie MBA Uitwerkingen Wim Tijhaar Gerard Minnaar Tweede druk Noordhoff Uitgevers

Nadere informatie

Basisvaardigheden rekenen voor de pabo

Basisvaardigheden rekenen voor de pabo Basisvaardigheden rekenen voor de pabo Basisvaardigheden rekenen voor de pabo Ed de Moor Willem Uittenbogaard Sieb Kemme eindredactie Noordhoff Uitgevers Groningen Houten Eventuele op- en aanmerkingen

Nadere informatie

Bedrijfseconomische thema s

Bedrijfseconomische thema s Bedrijfseconomische thema s P. de Boer M.P. Brouwers P.A.M. de Keijzer Vierde druk Noordhoff Uitgevers Groningen Houten Ontwerp omslag: G2K designers, Groningen/Amsterdam Omslagillustratie: istockphoto

Nadere informatie

Co-makership rond Leven Lang Leren in het hbo. Dr. Harm van Lieshout (redactie)

Co-makership rond Leven Lang Leren in het hbo. Dr. Harm van Lieshout (redactie) Co-makership rond Leven Lang Leren in het hbo Dr. Harm van Lieshout (redactie) Co-makership rond Leven Lang Leren in het hbo Januari 2012 Hanzehogeschool Groningen Colofon Titel Co-makership rond Leven

Nadere informatie

Middle Management NEMAS

Middle Management NEMAS Middle Management NEMAS Editie 2015 Morel Opleiding en Training B.V. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt d.m.v. druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze

Nadere informatie

Middle Management. Inhoudsopgave. Les 1. Les 3. Les 2. Les 4. Organisaties, een inleiding. Organisaties en hun omgeving (meso - macro)

Middle Management. Inhoudsopgave. Les 1. Les 3. Les 2. Les 4. Organisaties, een inleiding. Organisaties en hun omgeving (meso - macro) Middle Management Inhoudsopgave Les 1 Organisaties, een inleiding 1.1 Inleiding 1.2 Management 1.3 Managementniveaus en besluitvorming 1.4 Vakgebied management en organisatie 1.5 Bedrijfsprocessen en toegevoegde

Nadere informatie

Boekhouden geboekstaafd

Boekhouden geboekstaafd 1 Boekhouden geboekstaafd Drs. H. Fuchs S.J.M. van Vlimmeren UITWERKINGEN Twaalfde druk Boekhouden geboekstaafd 1 Uitwerkingen Boekhouden geboekstaafd 1 Uitwerkingen Drs. H. Fuchs S. J. M. van Vlimmeren

Nadere informatie

Rapportagetechniek. Schrijven voor lezers met weinig tijd Rien Elling Bas Andeweg Jaap de Jong Christine Swankhuisen. Vierde druk

Rapportagetechniek. Schrijven voor lezers met weinig tijd Rien Elling Bas Andeweg Jaap de Jong Christine Swankhuisen. Vierde druk Rapportagetechniek Schrijven voor lezers met weinig tijd Rien Elling Bas Andeweg Jaap de Jong Christine Swankhuisen Vierde druk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten rapportagetechniek boek.indb 1 23-03-11

Nadere informatie

Bestuurlijke informatievoorziening OPGAVEN. Willem Leijnse. Vierde druk

Bestuurlijke informatievoorziening OPGAVEN. Willem Leijnse. Vierde druk Bestuurlijke informatievoorziening OPGAVEN Willem Leijnse Vierde druk Bestuurlijke informatievoorziening Opgaven W. Leijnse Vierde druk Noordhoff Uitgevers Groningen Houten Ontwerp omslag: G2K, Groningen/Amsterdam

Nadere informatie

Projecthandleiding marketingcommunicatieplan

Projecthandleiding marketingcommunicatieplan Basisboek marketingcommunicatie Projecthandleiding marketingcommunicatieplan Esther de Berg (red.) Elyn Doornenbal Werner Kleiss Gabriëlle Kuiper Rutger Mackenbach bussum 2011 1/8 Deze hoort bij Basisboek

Nadere informatie

J. Heijnsdijk BASISKENNIS MANAGEMENT

J. Heijnsdijk BASISKENNIS MANAGEMENT J. Heijnsdijk BASISKENNIS MANAGEMENT Basiskennis Management Basiskennis Management J. Heijnsdijk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Ontwerp omslag: Dorèl en anderen Omslagillustratie: Di>Ja Eventuele

Nadere informatie

Inhoud. Deel 1 Wat is een bedrijf? 17. Inleiding 14

Inhoud. Deel 1 Wat is een bedrijf? 17. Inleiding 14 Inhoud Inleiding 14 Deel 1 Wat is een bedrijf? 17 1 Bedrijf en bedrijfskunde 19 1.1 Het bedrijf 20 1.1.1 Organisatie, bedrijf en onderneming 20 1.1.2 Bedrijven zijn organisaties 22 1.1.3 De eenvoudige

Nadere informatie

Bedrijfsadministratie met Excel

Bedrijfsadministratie met Excel Bedrijfsadministratie met Excel Basiscursus bedrijfsadministratie met behulp van digitale didactiek W.J. Broerse Derde druk Bedrijfsadministratie met Excel Bedrijfsadministratie met Excel Basiscursis

Nadere informatie

PROJECT. schaalrekenen. aardrijkskunde en wiskunde 1 vmbo-t/havo. naam. klas

PROJECT. schaalrekenen. aardrijkskunde en wiskunde 1 vmbo-t/havo. naam. klas schaalrekenen PROJECT aardrijkskunde en wiskunde 1 vmo-t/havo naam klas Auteurs Femke Trap José Spaan Bonhoeffer College, Castricum 2006 EPN, Houten, The Netherlands. Behoudens de in of krachtens de Auteurswet

Nadere informatie

Stijn Sieckelinck Sanne van Buuren & Halim El Madkouri (redactie) Hoe burgers zelf de gezagscrisis aanpakken

Stijn Sieckelinck Sanne van Buuren & Halim El Madkouri (redactie) Hoe burgers zelf de gezagscrisis aanpakken Stijn Sieckelinck Sanne van Buuren & Halim El Madkouri (redactie) Hoe burgers zelf de gezagscrisis aanpakken 288 Analyse > De praktijk Ik heb geen enkel belang Kenmerken van een brugfiguur volgens Ilonka

Nadere informatie

Leven met ongewenste kinderloosheid

Leven met ongewenste kinderloosheid nadia garnefski vivian kraaij maya schroevers Leven met ongewenste kinderloosheid Boom Hulpboek amsterdam mmxiii 2013 N. Garnefski, V. Kraaij & M. J. Schroevers p / a Uitgeverij Boom, Amsterdam Behoudens

Nadere informatie

Woord vooraf. Zoetermeer, augustus 2005

Woord vooraf. Zoetermeer, augustus 2005 i Woord vooraf Op basis van het aantal in omloop gebrachte varianten in fittersboekjes kan verondersteld worden, dat aan dergelijke boekjes een grote behoefte bestaat. Een aantal bij de VOMI, Branchevereniging

Nadere informatie

STARTFLEX. Onderzoek naar ondernemerschap onder studenten in Amsterdam

STARTFLEX. Onderzoek naar ondernemerschap onder studenten in Amsterdam Onderzoek naar ondernemerschap onder studenten in Amsterdam Colofon ONDERZOEKER StartFlex B.V. CONSULTANCY Centre for applied research on economics & management (CAREM) ENQETEUR Alexander Sölkner EINDREDACTIE

Nadere informatie

Basiskennis aardrijkskunde

Basiskennis aardrijkskunde Basiskennis aardrijkskunde Roger Baltus Slaag voor de entreetoets! Eerste druk Noordhoff Uitgevers bv Basiskennis Aardrijkskunde Roger Baltus Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten 0 Noordhoff Uitgevers

Nadere informatie

Effectiviteit = Kwaliteit x Acceptatie Silvia Blankestijn

Effectiviteit = Kwaliteit x Acceptatie Silvia Blankestijn Communiceren met ziel en zakelijkheid Effectiviteit = Kwaliteit x Acceptatie Silvia Blankestijn Copyright: Uitgeverij Boom Nelissen, Amsterdam & Silvia Blankestijn, 2012 Omslag: Bart van den Tooren, Bureau

Nadere informatie

De Kern van Veranderen

De Kern van Veranderen De Kern van Veranderen #DKVV De kern van veranderen marco de witte en jan jonker Alle rechten voorbehouden: niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand,

Nadere informatie

WIJZIGINGSBLAD A2. Regeling Brandmeldinstallaties 2002 BMI 2002 / A2 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING. Versie : 1.0. Publicatiedatum : 1 april 2012

WIJZIGINGSBLAD A2. Regeling Brandmeldinstallaties 2002 BMI 2002 / A2 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING. Versie : 1.0. Publicatiedatum : 1 april 2012 WIJZIGINGSBLAD A2 Regeling Brandmeldinstallaties 2002 BMI 2002 / A2 Publicatiedatum : 1 april 2012 Ingangsdatum : 1 april 2012 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING VOORWOORD A2:2012/BMI 2002 Pagina 2/5 Dit wijzigingsblad

Nadere informatie

OENOE WOENOE NOE WOENOE

OENOE WOENOE NOE WOENOE NOE WOENOE ENOE WOENOE OENOE WOENOE NOE WOENOE WOENOE WOE WOENOE WOENO WOENOE WO WOENOE IN WOENO DE OR Wel over eens, niet over eens Een luchtige inleiding in OR-land A. Maat Samensteller(s) en uitgever

Nadere informatie

WIJZIGINGSBLAD A2. BORG 2005 versie 2 / A2 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING. Versie : 2.2. Publicatiedatum : 31 maart 2010. Ingangsdatum : 1 april 2010

WIJZIGINGSBLAD A2. BORG 2005 versie 2 / A2 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING. Versie : 2.2. Publicatiedatum : 31 maart 2010. Ingangsdatum : 1 april 2010 WIJZIGINGSBLAD A2 Nationale Beoordelingsrichtlijn BORG 2005 versie 2 Procescertificaat voor het ontwerp, de installatie en het onderhoud van inbraakbeveiliging BORG 2005 versie 2 / A2 Publicatiedatum :

Nadere informatie

Juridische handreiking relatie BIM-protocol en de DNR 2011 (voor adviseurs en opdrachtgevers) prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis

Juridische handreiking relatie BIM-protocol en de DNR 2011 (voor adviseurs en opdrachtgevers) prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis Juridische handreiking relatie BIM-protocol en de DNR 2011 (voor adviseurs en opdrachtgevers) prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis s-gravenhage, 2015 Omslagfoto Het voorbereiden van renovatiewerkzaamheden

Nadere informatie

Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders. Tekstboek. DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34

Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders. Tekstboek. DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34 Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders Tekstboek DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34 Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders P.J. Meijer A.G. Sciarone Tekstboek Herziene editie

Nadere informatie

BASISVAARDIGHEDEN. Rekenen GEZONDHEIDSZORG. Tweede druk. scoor een. 10 voor de rekentoets

BASISVAARDIGHEDEN. Rekenen GEZONDHEIDSZORG. Tweede druk. scoor een. 10 voor de rekentoets BASISVAARDIGHEDEN Rekenen GEZONDHEIDSZORG Tweede druk scoor een 10 voor de rekentoets Basisvaardigheden Rekenen voor de Gezondheidszorg Basisvaardigheden Basisvaardigheden wiskunde voor het HTO Rekenen

Nadere informatie

De hybride vraag van de opdrachtgever

De hybride vraag van de opdrachtgever De hybride vraag van de opdrachtgever Een onderzoek naar flexibele verdeling van ontwerptaken en -aansprakelijkheid in de relatie opdrachtgever-opdrachtnemer prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis ing. W.A.I.

Nadere informatie

SYLLABUS SECURITY AWARENESS WORKSHOP Personeel

SYLLABUS SECURITY AWARENESS WORKSHOP Personeel 3/10/2012 TRIO SMC SYLLABUS SECURITY AWARENESS WORKSHOP Personeel Pagina 1 van 9 Verantwoording 2012 Uniformboard te Vianen en 2012 Trio SMC te Almere. Copyright 2012 voor de cursusinhoud Trio SMC te Almere

Nadere informatie

De kunst van cultuurmarketing. Discussievragen en stellingen

De kunst van cultuurmarketing. Discussievragen en stellingen De kunst van cultuurmarketing Discussievragen en stellingen Ruurd Mulder Tweede, herziene druk u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2013 Deze discussievragen en stellingen horen bij De kunst van cultuurmarketing

Nadere informatie

Basiskennis Boekhouden

Basiskennis Boekhouden Basiskennis Boekhouden Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren OPGAVEN- EN WERKBOEK Derde druk Basiskennis Boekhouden Opgaven- en werkboek Basiskennis Boekhouden Opgaven- en werkboek Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren

Nadere informatie

Nederlands in beeld bevat een tekstboek met een cd en een cd-rom. Op www.nederlandsinbeeld.nl vindt u extra informatie.

Nederlands in beeld bevat een tekstboek met een cd en een cd-rom. Op www.nederlandsinbeeld.nl vindt u extra informatie. Nederlands in beeld Nederlands in beeld bevat een tekstboek met een cd en een cd-rom. Op www.nederlandsinbeeld.nl vindt u extra informatie. Vervolgmogelijkheid: Basiscursus 1 ISBN 9789461057228 www.nt2.nl

Nadere informatie

Bedrijfsadministratie met Excel

Bedrijfsadministratie met Excel Bedrijfsadministratie met Excel Basiscursus bedrijfsadministratie met behulp van digitale didactiek W.J. Broerse Vierde druk Bedrijfsadministratie met Excel Bedrijfsadministratie met Excel Basiscursis

Nadere informatie

SYLLABUS CURRICULUM VITAE & DIPLOMA WORKSHOP

SYLLABUS CURRICULUM VITAE & DIPLOMA WORKSHOP 12/10/2012 TRIO SMC SYLLABUS CURRICULUM VITAE & DIPLOMA WORKSHOP Pagina 1 van 10 Verantwoording 2012 Uniformboard te Vianen en 2012 Trio SMC te Almere. Copyright 2012 voor de cursusinhoud Trio SMC te Almere

Nadere informatie

HOTEL HALLO. , Amsterdam. Werkboek. Nederlandse woordenschat voor anderstalige kinderen Kim Koelewijn

HOTEL HALLO. , Amsterdam. Werkboek. Nederlandse woordenschat voor anderstalige kinderen Kim Koelewijn HOTEL HALLO Werkboek Nederlandse woordenschat voor anderstalige kinderen Kim Koelewijn, Amsterdam 2014, Uitgeverij Boom, Amsterdam, Kim Koelewijn Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde

Nadere informatie

Spelend leren, leren spelen

Spelend leren, leren spelen Spelend leren, leren spelen een werkboek voor kinderen en ouders Rudy Reenders, Wil Spijker & Nathalie van der Vlugt Spelend leren, een werkboek voor kinderen en ouders leren spelen Rudy Reenders, Wil

Nadere informatie

OPGAVEN. Middle Management. Jan Heijnsdijk. Tweede druk

OPGAVEN. Middle Management. Jan Heijnsdijk. Tweede druk OPGAVEN Middle Management Jan Heijnsdijk Tweede druk Middle Management Opgaven Drs. J. Heijnsdijk Tweede druk Noordhoff Uitgevers Groningen Houten Ontwerp omslag: G2K, Groningen/Amsterdam Omslagillustratie:

Nadere informatie

Basiskennis aardrijkskunde

Basiskennis aardrijkskunde Basiskennis aardrijkskunde Roger Baltus Slaag voor de toelatingstoets! Tweede druk Noordhoff Uitgevers bv Basiskennis aardrijkskunde Roger Baltus Tweede druk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Noordhoff

Nadere informatie

i n s t a p b o e k j e

i n s t a p b o e k j e jaargroep 4 naam: reken-wiskundemethode het basisonderwijs i n s t a p b o e k j e k l o k k i j k e n Les 1 Hele en halve uren 1 Hoe laat is het? Vul in. 2 Hoe laat is het? Teken de wijzers. 2 5 8 6 9

Nadere informatie

Oefentekst voor het Staatsexamen

Oefentekst voor het Staatsexamen Oefentekst voor het Staatsexamen Staatsexamen NT2, programma I, onderdeel lezen bij Hoofdstuk 5 van Taaltalent NT2-leergang voor midden- en hoogopgeleide anderstaligen Katja Verbruggen Henny Taks Eefke

Nadere informatie

* * Europese Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden. van. arbeidsrecht. arbeidsverhoudingen

* * Europese Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden. van. arbeidsrecht. arbeidsverhoudingen m * * Europese Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden L E X I C O N van arbeidsrecht en arbeidsverhoudingen ** k EUR op ir EUROPESE STICHTING TOT VERBETERING VAN DE LEVENS- EN

Nadere informatie

Werken met Elobase Horeca

Werken met Elobase Horeca mbo Ondernemer Horeca Niveau 4 Werken met Elobase Horeca Catalogus 2011 Wegwijzer 2010 Handleiding Elobase Horeca Handige leerstofoverzichten Catalogus met projecten 01-04-10 09:44 Leerstofoverzicht ONDERNEMER

Nadere informatie

Handleiding Sonus Communicator voor Rion NL-22 - NL-32

Handleiding Sonus Communicator voor Rion NL-22 - NL-32 versie: V1.0 projectnummer: 04023 datum: oktober 2004 Postbus 468 3300 AL Dordrecht 078 631 21 02 2004, Dordrecht, The Netherlands Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd,

Nadere informatie

Leidraad inbrengwaarde

Leidraad inbrengwaarde Leidraad inbrengwaarde Leidraad inbrengwaarde drs. ing. F.H. de Bruijne RT ir. ing. T.A. te Winkel RT ISBN: 978-90-78066-47-7 NUR 820-823 2010, Instituut voor Bouwrecht Alle rechten voorbehouden. Niets

Nadere informatie

INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRAND- VEILIGHEID Specifieke normen en verwijzingen

INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRAND- VEILIGHEID Specifieke normen en verwijzingen INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRAND- VEILIGHEID Specifieke normen en verwijzingen Publicatiedatum : 1 augustus 2014 Ingangsdatum : 1 augustus 2014 VOORWOORD Pagina 2/5 De Vereniging van Inspectie-instellingen

Nadere informatie

Huisvestingsmanagement

Huisvestingsmanagement Huisvestingsmanagement Van strategie tot exploitatie Auteurs: Jan Gerard Hoendervanger Theo van der Voordt Jaap Wijnja Co-auteurs: Mathieu Bronneberg: hoofdstuk 10 Pieter Frederix: hoofdstuk 13 Redactieadviescommissie:

Nadere informatie

Fase A. Jij de Baas. Gids voor de Starter. 2012 Stichting Entreprenasium. Versie 1.2: november 2012

Fase A. Jij de Baas. Gids voor de Starter. 2012 Stichting Entreprenasium. Versie 1.2: november 2012 N W O Fase A Z Jij de Baas Gids voor de Starter Versie 1.2: november 2012 2012 Stichting Entreprenasium Inleiding 2 School De school Inleiding 2 Doelen 3 Middelen 4 Invoering 5 Uitvoering 6 Jij de Baas:

Nadere informatie

ZELF STARTEN MET NEDERLANDS NEDERLANDS VOOR ANDERSTALIGEN

ZELF STARTEN MET NEDERLANDS NEDERLANDS VOOR ANDERSTALIGEN ZELF STARTEN MET NEDERLANDS NEDERLANDS VOOR ANDERSTALIGEN Het zelfstudiepakket Zelf starten met Nederlands is ontwikkeld door Uitgeverij Boom in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

Nadere informatie

Module Oriëntatie op facilitair medewerker

Module Oriëntatie op facilitair medewerker Module Oriëntatie op facilitair medewerker Serienummer: Licentie: Voor het activeren van de licentie kijk je op de volgende pagina. Te activeren tot: Inloggen op de website www.fd-okay.nl Voor in dit boek

Nadere informatie

Antwoorden op de vragen

Antwoorden op de vragen Thuis in Windows 7 Antwoorden op de vragen Hannie van Osnabrugge bussum 2010 Deze antwoorden horen bij de vragen in Thuis in Windows 7 van Hannie van Osnabrugge. 2010 Hannie van Osnabrugge Alle rechten

Nadere informatie

Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine) Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine)

Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine) Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine) Aan de slag in beroep en bedrijf Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine) Branche Uitgevers 1 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in

Nadere informatie

Microsoft Security Essentials downloaden

Microsoft Security Essentials downloaden Wegwijs in internet Thuis in Windows Vista Thuis in Windows 7 Microsoft Security Essentials downloaden Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2011 Deze handleiding Microsoft Security

Nadere informatie

Basisboek Interviewen Handleiding voor het voorbereiden en afnemen van interviews. Ben Baarda en Monique van der Hulst. Derde druk

Basisboek Interviewen Handleiding voor het voorbereiden en afnemen van interviews. Ben Baarda en Monique van der Hulst. Derde druk Basisboek Interviewen Handleiding voor het voorbereiden en afnemen van interviews Ben Baarda en Monique van der Hulst Derde druk Noordhoff Uitgevers bv Groningen Houten Eventuele op- en aanmerkingen over

Nadere informatie

De zorg als bedrijf Planning & Control in de zorgsector

De zorg als bedrijf Planning & Control in de zorgsector De zorg als bedrijf De zorg als bedrijf Planning & Control in de zorgsector Thomas van Dorsten Bohn Stafleu van Loghum Houten 2005 2005 Bohn Stafleu van Loghum, Houten Alle rechten voorbehouden. Niets

Nadere informatie

Toetsvragen bij domein 6 Stellen

Toetsvragen bij domein 6 Stellen bijvoorbeeld Exemplarische opleidingsdidactiek voor taalonderwijs op de basisschool Toetsvragen bij domein 6 Stellen Bart van der Leeuw (red.) Jo van den Hauwe (red.) Els Moonen Ietje Pauw Anneli Schaufeli

Nadere informatie

Leerboek verpleegkunde maatschappij en gezondheid

Leerboek verpleegkunde maatschappij en gezondheid Leerboek verpleegkunde maatschappij en gezondheid Verpleegkundig redeneren en CanMEDS-rollen in de eerste lijn Henk Rosendal Reed Business Education, Amsterdam Reed Business, Amsterdam 2015 Omslagontwerp

Nadere informatie

Helder rapporteren. BRING ME NO MORE REPORTS (Macbeth, Act V)

Helder rapporteren. BRING ME NO MORE REPORTS (Macbeth, Act V) Helder rapporteren BRING ME NO MORE REPORTS (Macbeth, Act V) Helder rapporteren Een handleiding voor het opzetten en schrijven van rapporten, scripties, nota s en artikelen Peter Nederhoed Tiende, herziene

Nadere informatie

06950181_voorw 01-03-2005 15:47 Pagina I. Een Goed. Feedbackgesprek. Tussen kritiek en compliment. Wilma Menko

06950181_voorw 01-03-2005 15:47 Pagina I. Een Goed. Feedbackgesprek. Tussen kritiek en compliment. Wilma Menko 06950181_voorw 01-03-2005 15:47 Pagina I Een Goed Feedbackgesprek Tussen kritiek en compliment Wilma Menko 06950181_voorw 01-03-2005 15:47 Pagina II Een goede reeks ISBN Een goede vergadering 90 06 95017

Nadere informatie

Handleiding Een e-mailadres van een provider toevoegen in de app E-mail

Handleiding Een e-mailadres van een provider toevoegen in de app E-mail Wegwijs in Windows 8 Handleiding Een e-mailadres van een provider toevoegen in de app E-mail Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2013 Deze handleiding over een e-mailadres

Nadere informatie

Politiek en politicologie

Politiek en politicologie 1 Politiek en politicologie Edwin Woerdman met medewerking van Indra Römgens Vierde druk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten 246849_POLITICAL SCIENCE_FM.indd 1 Ontwerp omslag: Rocket Industries, Groningen

Nadere informatie

Commerciële calculaties 1 John Smal. Zesde druk

Commerciële calculaties 1 John Smal. Zesde druk Commerciële calculaties 1 John Smal Zesde druk Commerciële calculaties I Rekenen op Nima A-niveau Drs. J.C.A. Smal Zesde druk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Ontwerp omslag: G2K Designers, Groningen/Amsterdam

Nadere informatie

INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRANDVEILIGHEID Goed- en afkeurcriteria bouwkundige brandveiligheid

INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRANDVEILIGHEID Goed- en afkeurcriteria bouwkundige brandveiligheid INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRANDVEILIGHEID bouwkundige brandveiligheid Versie : 1.0 Publicatiedatum : 1 augustus 2014 Ingangsdatum : 1 augustus 2014 VOORWOORD Pagina 2/6 De Vereniging van Inspectie-instellingen

Nadere informatie

Windows Live Mail downloaden en een e-mailadres instellen

Windows Live Mail downloaden en een e-mailadres instellen Wegwijs in Windows 7 Wegwijs in internet Windows Live Mail downloaden en een e-mailadres instellen Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2011 Deze handleiding Windows Live Mail downloaden

Nadere informatie

Colofon. Apps, Alles over uitgeven op mobiel en tablet. Dirkjan van Ittersum ISBN: 978-90-79055-10-4

Colofon. Apps, Alles over uitgeven op mobiel en tablet. Dirkjan van Ittersum ISBN: 978-90-79055-10-4 Colofon Titel Apps, Alles over uitgeven op mobiel en tablet Auteur Dirkjan van Ittersum ISBN: 978-90-79055-10-4 Uitgever InCT Postbus 33028 3005 EA Rotterdam www.inct.nl uitgever@inct.nl Vormgeving en

Nadere informatie

Nicolien van Halem Inge Müller. Handboek studievaardigheden voor het hbo

Nicolien van Halem Inge Müller. Handboek studievaardigheden voor het hbo Nicolien van Halem Inge Müller Handboek studievaardigheden voor het hbo Toegang tot de website Op deze website vindt u het ondersteunend materiaal behorende bij Handboek studievaardigheden voor het hbo.

Nadere informatie

Grafentheorie voor bouwkundigen

Grafentheorie voor bouwkundigen Grafentheorie voor bouwkundigen Grafentheorie voor bouwkundigen A.J. van Zanten Delft University Press CIP-gegevens Koninklijke Bibliotheek, Den Haag Zanten, A.J. van Grafentheorie voor bouwkundigen /

Nadere informatie

Uitzonderingen Aanbestedingsrecht. klassieke overheden

Uitzonderingen Aanbestedingsrecht. klassieke overheden Uitzonderingen Aanbestedingsrecht klassieke overheden Uitzonderingen Aanbestedingsrecht klassieke overheden mr. drs. T.H.G. (Tim) Robbe uitzonderingen aanbestedingsrecht Berghauser Pont Publishing Postbus

Nadere informatie

Inhoud Organisaties en soorten instellingen Kenmerken van een organisatie Profit: winst als doel Non-profit en not-for-profit: ideëel doel

Inhoud Organisaties en soorten instellingen Kenmerken van een organisatie Profit: winst als doel Non-profit en not-for-profit: ideëel doel IX 1 Organisaties en soorten instellingen............................................. 1 1.1 Kenmerken van een organisatie....................................................... 2 1.1.1 Definitiekwesties.......................................................................

Nadere informatie

Ted Knoester. Contractmanagement in de praktijk

Ted Knoester. Contractmanagement in de praktijk Ted Knoester Contractmanagement in de praktijk Ted Knoester Contractmanagement in de praktijk Derde druk ISBN 978-90-368-0384-7 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Media 2013 Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Van aardgas naar methanol

Van aardgas naar methanol Van aardgas naar methanol Van aardgas naar methanol J.A. Wesselingh G.H. Lameris P.J. van den Berg A.G. Montfoort VSSD 4 VSSD Eerste druk 1987, 1990, 1992, 1998, licht gewijzigd 2001 Uitgegeven door: VSSD

Nadere informatie

Oefentekst voor het Staatsexamen

Oefentekst voor het Staatsexamen Oefentekst voor het Staatsexamen Staatsexamen NT2, programma I, onderdeel lezen bij Hoofdstuk 4 van Taaltalent NT2-leergang voor midden- en hoogopgeleide anderstaligen Katja Verbruggen Henny Taks Eefke

Nadere informatie