De slag om de Blauwbrug

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De slag om de Blauwbrug"

Transcriptie

1 A.F.Th. van der Heijden De slag om de Blauwbrug door Jaap Goedegebuure Achtergronden en uiterlijke beschrijvingen De slag om de Blauwbrug van A.F.Th. van der Heijden (*1951 te Geldrop) vormt de proloog van de romantrilogie De tandeloze tijd, die in 1989 nog niet was voltooid. Het boek verscheen in 1983 bij uitgeverij Querido te Amsterdam, tegelijk met Vallende ouders, het eerste deel van de trilogie. In 1985 verscheen als tweede deel De gevarendriehoek. In de tot nu toe verschenen herdrukken van De slag om de Blauwbrug zijn door de schrijver geen aanwijzingen aangebracht. Tot op heden werden er exemplaren verkocht. Terwijl hij nog werkte aan de onder het pseudoniem Patrizio Canaponi gepubliceerde boeken (Een gondel in de Herengracht en De draaideur), begon Van der Heijden aan een roman over een Amsterdamse jeugdbende, die als werktitel Scharen kreeg. het lag in zijn bedoeling de barokke stijl van Cannaponi af te wisselen met een aanpak die door Céline was geïnspireerd. Geleidelijk spitsten de plannen zich toe op de meerdelige romanreeks Working Class Hero. Hoofdpersoon werd de heroïneverslaafde en autokraker Albert Egberts, een naam die Van der Heijden aanvankelijk had gereserveerd als auteursheteroniem. Uiteindelijk ging het project De tandeloze tijd heten. Ondertussen had de schrijver al rijkelijk geput uit het in 1972 op schrift gestelde romanmanuscript Het bejaardenhuid op de dak van de wereld. De slag om de Blauwbrug telt vier hoofdstukken: Joyriding, Passen op de plaats, De slag om de Blauwbrug en 23 juli Het boek is opgedragen aan Mirjam Minchen Rotenstreich, de vrouw van de auteur. Inhoud Het is 23 juli Albert Egberts, verteller en hoofdperson, herinnert zich hoe hij enige maanden eerder, tijdens een voorjaarsnacht, door de binnenstad van Amsterdam zwierf. Het moment is niet willekeurig. Drie van de vier hoofdstukken spelen zich af gedurende de vroege uren op de dertigste april 1890, in dubbel opzicht een belangrijke datum. Albert zelf bereikte de leeftijd van dertig jaar; bovendien is het de dag waarop koningin Beatrix wordt ingehuldigd. Aan de rellen en demonstraties waarmee die plechtigheid gepaard ging, dankt het boek zijn titel. Albert is erop uitgetrokken om auto s open te breken en mee te nemen wat van zijn gading is. Ofschoon er over zijn beweegredenen slechts zinsspelenderwijs wordt gesproken, is het duidelijk dat hij steelt uit lijfelijke noodzaak: hij heeft te kampen met een dure heroïneverslaving. Kort voor het tijdstip dat Albert zijn relaas laat beginnen heeft een hond hem in zijn

2 schouder gebeten. Het dier is door zijn invalide eigenaar in de auto achtergelaten. De confrontatie met auto én hond vormt de aanleiding tot een kettingreactie van andere herinneringen, die de verteller nog verder in de tijd terugvoeren. Achtereenvolgens denkt Albert terug een rit in een gesloten invalidendafje, aan een wilde fietstocht met moeder en broertje waarbij zijn dronken vader de achtervolging heeft ingezet, en aan de trainingssessies voor politiehonden waarbij zijn oom Edgar voor boef speelt. De reflectie op deze herinnering wordt onderbroken voor het vermelden van ervaringen in de nacht van de dertigste april. Zo ontmoet Albert op enige afstand van de auto waar de hond hem beet de invalide eigenaar, die dronken in de rolstoel zit. Hoewel hij gemakkelijk te beroven is, ziet Albert daarvan af en brengt dan man naar huis. Daarna begeeft hij zich naar het Rembrandtsplein om er een taxi naar zijn eigen woning te nemen. Hij heeft namelijk een schaar (belangrijk als inbrekerswerktuig) in de auto van de invalide laten liggen, en wil nu een nieuw exemplaar uit zijn omvangrijke collectie halen teneinde zijn strooptocht te kunnen voortzetten. De rij wachtenden bij de taxistandplaats blijkt echter zo lang, dat Albert van zijn voornemen afziet, en zich laat vervoeren naar het Onze-Lieve-Vrouwengasthuis. Daar hoopt hij zijn voormalige vriendin Sux-Cox te treffen, om haar verantwoording te kunnen vragen voor een rekenfout die ze ooit heeft gemaakt. Op 22 september 1977 heeft ze hem herinnerd aan het feit dat hij tienduizend dagen oud werd, zonder evenwel te letten op de schrikkeljaren. Deze herinnering hangt alweer samen met de omstandigheid dat Albert nu dertig jaar wordt, een cruciaal tijdstip waarvan hij zich steeds sterker bewust wordt. Bij de taxistandplaats, en later in de taxi zelf, wordt hij geconfronteerd met racistische opmerkingen, eerst van zijn kennis Baartscheer, vervolgens van de taxichauffeur die hem vervoert. Ondertussen krijgt Albert steeds meer last van de hondenbeet en van de ontwenningsverschijnselen waaraan hij als heroïneverslaafde onderhevig is. het aanspreken van zijn noodvoorraad methadon stelt hij voorlopig nog even uit. Vlak voor de ontmoeting met Sux herinnert hij zich nog hoe zijn vader eens door een hond werd gebeten. Samen met Sux strijkt Albert neer in een café waar verplegend personeel na de nachtdienst pleegt voor de zakken. Tijdens het luisteren naar haar verhalen over het Verre Oosten dwalen zijn gedachten telkens weer af naar het verleden. Ten slotte maakt hij hardhandig een einde aan het samenzijn door Sux te confronteren met haar rekenfout en haar vervolgens een klap in het gezicht te geven. Hij gaat naar buiten en belandt na enige tijd in een demonstratie onder leuzen als Geen woning, geen kroning en Pur the crown upside down. Op de Blauwbrug, die het Waterlooplein en de Amstelstraat met elkaar verbindt, komt het tot een treffen tussen de betogers en de Mobiele Eenheid. Vluchtend voor de politie neemt Albert de wijk in een café, grijpt daar eindelijk naar de methadon, en is getuige van de smalende opmerking die de klanten maken naar aanleiding van de televisiebeelden van de inhuldiging. In een epiloogachtig hoofdstuk van drie bladzijden ( 23 juli 1980 ) zijn we in het hier en nu van het vertellen. Albert beseft dat zijn weerzin tegen heroïne groter aan het worden is dan de drang naar het middel. Het boek eindigt met een scène waarin hij wat zit te spelen met een schaar, waarbij hij het verlangen opvat om in de tijd terug te gaan.

3 Interpretatie De slag om de Blauwbrug wordt verteld door de ik-figuur, die terugkijkt op een recente periode uit zijn leven, en tijdens het terugblikken steeds verder in zijn verleden afdaalt. Dit perspectief blijft gehandhaafd in Vallende ouders. In De gevarendriehoek vindt een verschuiving van ik naar hij plaats. De episode waarnaar de titel verwijst, valt samen met een sleutelmoment in het leven van Albert Egeberts. Te midden van de gevechten tussen demonstranten en politieagenten voelt hij zich als Pierre Bezoechov uit Tolstoi s roman Oorlog en vrede, die als non-combattant tussen de strijdende legers van keizer Napoleon en tsaar Alexander dwaalt. Net als Pierre is Albert een buitenstaander die tegen wil en dank betrokken is geraakt in de politiek-maatschappelijk beroeringen. Zijn houding komt treffend tot uiting in wat voor hemzelf het hoogtepunt en tegelijkertijd de anticlimax van zijn optreden is. Tijdens de charges van de Mobiele Eenheid heeft hij aarzelend een steen van de grond opgeraapt. Hij is er echter niet toe in gekomen hem daadwerkelijk te gebruiken. Wanneer hij de wind van een langzaam dalende helikopter voelt, ziet hij zich haast gedwongen te gooien. Hier kreeg ik, van bovenaf, de kans van mijn leven aangereikt... naar dit sublieme moment had ik toegeleefd... Maar ook nu, op de drempel van een daad, lieten de vragen die altijd in een mens op de loer liggen me niet met rust. Aan wiens kant stond ik? Niet aan de kand van de robots. Maar aan déze kant was het me niet gelukt enige drijfveer te ontdekken, of het moest de weerzin tegen het gepantserde sprookje zijn. Het enige motief dat dan nog rest is het scheppen van een eigen tragedie. Maar ook daartoe is Albert niet bij machte. Als het uithaalt, voelt hij zijn verstijfde arm; tegelijkertijd wordt hij van weerzin vervuld. Thematiek De onwilligheid om een leven van de daad te leiden is in hoge mate bepalend voor de gedragingen voor de gedragingen van de hoofdpersoon. Juist deze mentaliteit heeft hem de heroïneverslaving ingedreven, en binnen de tekst van de roman is het dus zinvol dat de arm waaraan hij tijdens een autodiefstal gewond, hem op een beslissend ogenblik in de steek laat. Alberts neiging zich terzijde van de gebeurtenissen op te stellen heeft te maken met zijn behoefte de conventionele ervaring van ruimte en tijd (die wordt gestructureerd volgens een lineair-chronologisch principe) te doorbreken. Tegen over het leven in de legte ste t hij een leven in de breedte, waar alles sneller verliep, maar in beweging was, geen aardse tijd verloren ging: waar alle gebeurtenissen zich gelijktijdig afspeelden, in plaats van elkaar tijdrovend op te volgen... Hij heeft zich de vaardigheden verworven om een dergelijke van existeren spelenderwijs deelachtig te worden. Het overvalt hem eenvoudig, bijvoorbeeld op het moment dat hij het portier van de invalidenauto opentrekt. Deze wijze van zijn veronderstelt een absoluut en uitdijend nu, dat uiteenliggende herinneringen aaneenschakelt tot één geheel. En dit proces komt op gang wanneer Albert zich begeeft in de kleine ruimte van een autocabine. Niet toevallig zal dat antithetische beeld gevarieerd worden waar de methadonbus ter sprake komt: die

4 verschaft immers een verdovende vergetelheid aan verslaafden, zodra ze tijdens hun ontwenning te dicht op het ware leven worden getrokken. de herinneringen die Albert zo plotseling overvallen, worden opgeroepen door het psychologisch mechanisme van de onvrijwillige geheugenschok. Het interieur van de invalidenauto brengt Albert de joyriding met zijn jeugdvriend Flix Boezaardt in herinnering, vervolgens daalt hij in het geheugen af tot zijn kinderjaren, om daarna weer bij joyriding terug te keren. Dan verschijnt in het hier en nu de hond in het gezichtsveld, wat aanleiding geeft tot de herinnering aan oom Egbert. ZO ontstaat een mentaal panorama dat het bewustzijn wegvoert uit het heden, en het de illusie van een verveelvoudigde leef-tijd verschaft. Niet ten onrechte zegt Albert van zichzelf dat hij voorgoed in de adolescentenleeftijd is ondergebracht. Motieven De prijs die voor dit dit leven in de breedte wordt betaald is onmacht, geestelijk zo goed als lichamelijk. Zojuist werd er al op gewezen dat de hoofdpersoon weigert de consequenties van de fysieke volwassenheid te trekken; hij ontloopt iedere verantwoordelijkheid. Waar het motief van de onmacht zich in de andere delen van de trilogie in diverse richtingen ontplooit, ligt in De slag om de Blauwbrug de nadruk op de heroïneverslaving, die voorkomt uit dezelfde aandrift als de hang naar het verleden. Maar er wordt ook regelmatig melding gemaakt van Alberts impotentie op seksueel gebied. In die hoedanigheid is het motief nauw verbonden met de castratie. Impotentie en castratie zijn dan weer samengebald in het beeld van de schaar, de centrale metafoor uit deze proloog, zoals al blijkt uit de overwegingen die de roman besluiten. Niet voor niets noemt Albert het voorwerp zijn embleem. De castratie komt in het spel wanneer Albert zich herinnert hoe hij in opdracht van Baruch Kirschenbaum, een oude kennis van August Schwantje (op zijn beurt weer de vader van Alberts vriend Thjum), maandenlang museau en catologi heeft afgezocht naar het schilderij Samson en Delila van Jan Steen. In die bijbelse geschiedenis verliest Samson zijn kracht zodra zijn lange haren dor Delila zijn afgeknipt. Kirscgenbaum brengt het gegeven expliciet in verband met het verlies van seksuele energie: Zijn kracht stroomt in haar leeg en hij is een weerloos slachtoffer. Ook Albert Egberts is impotent geworden door de fatale aantrekkingskracht van één bepaalde vrouw. Hoewel het hier een stukje uit de voorgeschiedenis van De slag om de Blauwbrug betreft, is het noodzakelijk er hier op in te gaan. In Vallende ouders en De gevarendriehoek speelt zijn verhouding tot Milli Händel een belangrijke rol. Hoewel het met haar nooit komt tot seksueel contact in de eigenlijke zin, is er wel degelijk spraken van erotiek. Albert penetreert Milli s vagina niet met zijn lid, maar met zijn vinger, en ondergaat dan de sensatie dat hij met dat lichaamsdeel klem zit. Op deze passage wordt al geanticipeerd in De slag om de Blauwbrug, wanneer de wijze waarop Albert de schaar als een wapen in zijn vuist houdt wordt omschreven als een van de hand vervlochten kruis. Eveneens tot de voorgeschiedenis hoort Alberts vaste overtuiging dat het de verhouding met Milli is die zijn impotentie heeft veroorzaakt. Hij vermeldt immers dat zijn oom EgEgbert Egberts hun beider vader is, zodat hij in feite incest met haar verdrijft. Het is deze pikante gedachte die hem eerst aantrekt, en vervolgens tot de oorzaak van zijn seksuele onmacht wordt

5 bestempeld. Zijn Milli en de schaar zo al opgenomen in het metaforisch semantisch netwerk van onmacht, indolentie, impotentie en castratie, een nog veel explicietere band is aan te wijzen aan het slot van Vallende ouders, waar we lezen dat Milli s moeder haar dochtertje ter wereld brengt tijdens een hevige onweersbui. De bliksem, samenvallend met een harde knal, had de vrucht in haar schoot losgeslagen. Op dezelfde pagina waarop de schaar figureert als een met de hand vervlochten kruis worden we bovendien nog eens deelgenoot van Alberts gedachte dat de schaar zowel schepping als vernietiging uitdrukt. Binnen deze beperkte context lijkt dat nog uitsluitend een samenvattende conclusie van de voorafgaande alinea, waarin staat dat de schaar niet alleen het symbool van vernietiging en samenwerking is, maar ook het attribuut van schikgodin Atropos, in de Griekse mythologie degene die de levensdraad doorknipt. Dat we hier voor schepping en vernietiging begrippen als geboorte en dood mogen substitueren, en dat de schaar dan wederom figureert in de hoedanigheid van de vrouwelijke schede als geboortekanaal, blijkt uit een ander fragment uit Vallende ouders. Albert is daar in gesprek met zijn vriend Thjum. Wanneer de laatste opmerkt dat vrouwen dank zij hun inwijding in het moederschap inzicht in het bestaan verwerven, werpt Albert hem tegen dat die wijsheid duur wordt betaald. Om wat meer kennis omtrent leven en dood te verwerven moeten ze hun kind, door het niets anders dan het leven te schenken, voor diezelfde dood te grabbel gooien. Moederschoot staat ook voor oorsprong. Dat aspect van de schaar als embleem komt aan de orde aan het slot van de proloog. Albert geeft zich daar andermaal over aan bespiegelingen die bij het beschouwen van de schaar bij hem opkomen. Ook hier staat de gedachtengang in het teken van tegenstelling en paradox. Een schaar is immers een tweesnijdend mes, waarvan de sneden van elkaar weg of naar elkaar toe te opereren, altijd in tegengestelde richting, draaiend om hetzelfde punt. Twee lemmeten die, zich op elkaar toe bewegend, elkaar uiteindelijke opheffen om alleen nog, in onderlinge samenwerking, hun eigen gemeenschappelijke schede te vormen. (Cursivering J.G.) Alberts onwil om actief aan het leven deel te nemen, heeft alles te maken met zijn verlangen naar de moederschoot. Zijn hang naar het verleden is daarvan slechts een verschijningsvorm. Zo wint het ogenschijnlijk gedachteloze spel met de schaar aan het slot de gesloten schaar nu recht omhoog. Onder het topje van mijn linkerwijsvinger voelde de punt even scherp en naadloos als de spits van een dolk. Ruimte in tijd vertaald vertegenwoordigde de punt in het heden. De twee kanten van het leven, verleden en toekomst, raakten elkaar - naadloos - in dit nu. Opbouw De regressieve bewegingen naar de vroege jeugd wordt haast letterlijk gedicteerd door de vinger langs het ene blad van de schaar naar het middelpunt glijdt. Uit deze splitsing was ik voortgekomen, hier ving mijn leven aan... wat hier aan het slot van de proloog symbolisch wordt aangekondigd, krijgt in de eerste twee delen van de trilogie een zeer gedetailleerd uitgewerkt vervolg. Van het Amsterdam anno 1980 gaan we in Vallende ouders eerst naar de universiteitsraad Nijmegen gedurende de jaren zeventig, om van daaruit terug te keren naar Geldrop, Alberts geboorteplaats.

6 In De gevarendriehoek belanden we dan ten slotte op de plek waar hij van zijn derde tot zijn zesde heeft gewoond: een driehoekig stuk land waar de tijd opgeheven lijkt en de ruimte zich haast onbeperkt kan uitbreiden. Eenmaal hier aangekomen zullen de rondcirkelende herinneringen zich weer in opwaartse richting gaan bewegen, precies zoals dat al is aangekondigd in het hoofdstuk 23 juli 1980 (de dag die het hier en nu van de verteller omvat). Thematiek Het opsporen, fixeren en aaneensmeden van herinneringen is voor Albert een manier de tijd van zijn alles stukknagende tanden te ontdoen. In die figuurlijke zin geeft hij toe aan de menselijke neiging tot verzamelen en bewaren. Door Baruch Kirschenbaum wordt deze neiging gedefinieerd als het systematisch doden van de tijd. En met hoeveel afkeer Albert ook terug kijkt op het sparen van sigarebandjes of suikerzakjes, aan de letter van de Kischenbauwms omschrijving zal hij trouw blijven: in zijn gevecht met de tijd verzamelt hij herinneringen, en door ze tijdens het leven in de breedte te reactiveren, stelt hij het moment van zijn dood als het ware uit. De onwil om aan het eigenlijke leven deel te nemen en de tegendraadse hang nar het verleden zullen in De gevarendriehoek tot uiting van onnatuurlijkheid naar kunst is het dan nog maar een kleine stap. Ook de kunst of, om het toe te spitsen, de literatuur, valt te beschouwen als een poging de tijd stil te zetten en het voorbije vast te houden. Met een beroep op de rechten van het leven kan de kunst echter ook worden gezien als iets dat bij uitstek steriel of zelfs pervers is. Het is een zienswijze die zich vooral aan Albert zal opdringen in de incestueus lijkende relatie met Milli Händel. Met haar immers brengt hij de geslachtloze nachten vol sublieme leugens door, tijdens welke het leven in de breedte zich optimaal ontplooit. In De slag om de Blauwbrug heeft hij zich dan al vergeleken met de in steriele en impotente zelfaanbidding verzonken Narcissus. het leven in het breedte beweegt zich niet op de stroom van de tijd, maar heeft eerder iets weg van stilstaand water, net zoals het riviertje met de veelbetekenende naam Dommel die zich door Alberts geboortestreek heen worstelt. Minstens zo symbolisch in de Waal die aan Nijmegen voorbij stroomt, en door Albert wordt vergeleken met het bestaan dat hem ongemoeid laat. De derde rivier met metaforisch implicaties is de Amstel, die door Amsterdam via tal van vertakkingen en afsplitsingen in zich wordt opgenomen, en aan het IJ wordt prijsgegeven ndat elke druppel door de anderen is geperst. het is de parallel met het heroïnegebruik die zich hier opdringt. Stijl Opbouw De wijze waarop het gegeven van de stad en rivier wordt gevarieerd, is een demonstratie van het leven in de breedte op stilistisch en structureel niveau. Deze techniek wekt associaties aan compositieprincipes zoals ze zijn te vinden in de muziek, de kunst waarvan Proust eens heeft gezegd dat ze een eeuwig moment belichaamt. Van der Heijden werkt vaak met een contrapunt : twee constaterende

7 verhaalmotieven worden met elkaar verbonden in een meervoudige harmonie. Voorbeelden daarvan zijn: de tegenstelling tussen leven en dood, de voortgaande tijd en de herinnering tussen leven en dood, de vruchtbaarheid en impotentie, enzovoort. vader Albert vormt een eenheid van tegendelen met oom Egbert, in de twee saté verkopende jongens ziet de verteller zichzelf en zijn vriend terug, en de anekdote van de auto die op een rennende man inrijdt herhaalt zich in verhevigde vorm als de politie met busjes op de demonstrerende krakers inrijdt. Muzikaal is ook de proloog als ouverture bij datgene wat in die drie volgende delen van de trilogie breed zal worden uitgewerkt. De slag om de blauwbrug is een exposé van de belangrijkste thema s en motieven, een exposé dat spanning oproept doordat het antwoord op allerlei vragen wordt doorgeschoven naar de vervolgdelen. Alle spiegelingen en variaties zij mogelijk bij gratie van het feit dat de wereld van het verhaal eindig is. De elementen waaruit het is opgebouwd kunnen niet in het onbegrensde verluchtigen en moeten zich dus wel verbinden tot zinvolle relaties. Het uiteindelijke resultaat van die procédé is een synthese van structuur en betekenis. De tekst van De tandeloze tijd beschrijft de uiterlijke verschijning en de symbolische implicaties van een schaar, om ten slotte nagenoeg met die schaar samen te vallen. Met de laatste zin van de proloog, die is gewijd aan de beweging waarmee Alberts hand de schaar dichtknijpt, komt het verhaal (voorlopig) tot einde: achter zijn slakkengangetje over het scherp van de snede schoven de bladen geduldig en geruisloos steeds verder over elkaar. Pas toen de vinger de top bereikt had, klonk het tsjak! Context In het slotverhaal van de verhalenbundel Een gondel in de Herengracht, die Van der Heijden schreef onder het pseudoniem Patrizio Canaponi, komt een vaderfiguur voor die anticipeert op oom Egbert. Ook hij heeft als vrijwilliger bij de Waffen ss een kogelin het achterhoofd gekregen, die er pas na jaren uitkomt. De problematische vader-zoon verhouding uit dit verhaal zal in Vallende ouders breed worden uitgewerkt, maar komt in De slag om de Blauwbrug al even aan de orde. Het castratiemotief komt, in zijn koppeling aan de onmacht, herhaaldelijk bij Van der Heijden voor. In De draaideur is het bovendien verbonden met het motief van haar afknippende schaar. De draaideur laat ook op structureel niveau een interessante parallel zien. De titel verwijst naar de ingang van het Amsterdamse etablissement Américain, waar de ik-figuur (die naderhand Van der Heijden blijkt te heten) een oudere dubbelganger ontmoet. De roterende beweging waarmee deze spiegelfiguur elkaar achterna zitten bepaalt de compositie van het boek, zoals de schaar dat doet in De tandeloze tijd. Ook in De draaideur gaat het om de gelijktijdigheid van het ongelijktijdige: het verleden is via de herinnering in het heden aanwezig en bestempelt de chronologie tot een illusie. Een belangrijk punt van verschil is gelegen in de thematiek. De draaideur is een roman over het verval, dat in De tandeloze tijd nu juist onschadelijk wordt gemaakt door het leven in de breedte. De concentratie op het thema van de tijd en herinnering verraadt de invloed van Cees Nooteboom, die op zijn beurt natuurlijk schatplichtig is aan Marcel Proust. De onvrijwillige geheugenassociatie, voornaam bouwprincipe in Prousts A la rechrche du temps perdu, ontbreekt in De slag om de Blauwbrug niet, zoals we hiervoor al zagen.

8 Nootebooms roman Rituelen (1980) begint net als Van der Heijden cyclus achronologisch, dat wil zeggen met een Intermezzo dat bij wijze van proloog voorafgaat aan de terugkeer naar het verleden. Ook in het stilistisch en compositorisch uitspinnen van bepaalde motieven is Nooteboom een voorganger geweest. Aan De tandeloze tijd verwant vanwege de panoramische blik (zij het vanuit een zeer persoonlijk perspectief) waarmee een heel tijdperk wordt omvat, is Het verdriet van België (1982) van Hugo Claus. Verschillende recensenten hebben deze affiniteit gesignaleerd, gezien de titels van hun bespreking die gewag maken van het verdriet van Brabant. De auteur zelf noemde zijn boek streekroman, jeugdroman, ontwikkelingsroman en contemporaine roman, en geeft daarmee indirect de verwantschap met Claus aan. Stilistisch is er ook een duidelijk te bespeuren invloed van Céline. Diens befaamde monologen, waarin de drie puntjes een belangrijke bijdrage aan de suggestiviteit leveren, komen terug in de uitspraken van Baruch Kirschenbaum, al lijkt ook de verteller door die wijze van spreken te worden aangestoten (vooral p. 51 en 52). Waarderingsgeschiedenis Over het algemeen kregen De slag om de Blauwbrug en Vallende ouders (die tegelijkertijd verschenen en dus ook in samenhang gerecenseerd werden) een warm onthaal. Verscheidene critici waren van mening dat hier een meesterwerk betrof, of op zijn minst een van de belangrijkste Nederlandstalige romans van na de oorlog. Toch ontbraken de dissonanten in dit koor niet. Jacques Kruithof prees de ambitieuze opzet, maar vond de verwijzing naar de sociaal actualiteit ongeloofwaardig, gezien de afzijdigheid van het hoofdpersoon. Verder laakte hij de matte stijl, de breedsprakigheid en de overvloed van anekdotes waaronder het thema bedolven dreigde te raken. Kruithof vond Hans Warren en Léon Hansen aan zijn zijde. Diametraal daartegenover staat het positieve oordeel van Karel Osstyn, die schreef: Van der Heijden houdt zich et een opvallende economie aan zijn tematiek, een prestatie binnen zo n omvangrijk kader. En anderzijds zijn er die talloze verwijzingen naar het sociale en culturele klimaar, iets wat van deze belangwekkende cyclus misschien een van de literaire bijbels van de jaren tachtig maakt. Discrepantie is er soms ook in de typering van Van der Heijdens beandering van de werkelijkheid. Wam de Moor spreekt van neo-naturalistisch, maar Heijnen vindt juist dat het werk niets met het gelijke realisme van doen heeft.

Boekvergelijking. lessenserie

Boekvergelijking. lessenserie Boekvergelijking lessenserie Les 1 - introductie Uitleg periode C met handelingsdelen Niveau bepalen Boek uitzoeken Uitleg periode C Twee boeken lezen Boeken met elkaar vergelijken op een onderdeel uit

Nadere informatie

Gemeente van Christus, mensen van God,

Gemeente van Christus, mensen van God, Gemeente van Christus, mensen van God, Het lijkt vanmorgen over kloven te gaan, kloven tussen mensen. Mensen die niet meer bij elkaar kunnen komen, die elkaar niet meer kunnen bereiken. Geen weg meer terug,

Nadere informatie

Pietá, Michelangelo DRAAGBAAR

Pietá, Michelangelo DRAAGBAAR Pietá, Michelangelo DRAAGBAAR In de Sint Pieterskerk in Rome staat het beeld Piëta van Michelangelo: een kleine zittende vrouw over wier schoot een slappe, volwassen man ligt. Ze kan hem nauwelijks dragen,

Nadere informatie

rome van je De Sleutels Dit is een uitgave van:

rome van je De Sleutels Dit is een uitgave van: Dit is een uitgave van: ITIP school voor leven en werk Marspoortstraat 16 7201 JC Zutphen Telefoon: 0575-510 850 E-mail: opleiding@itip.nl Website: www.itip.nl De Sleutels rome van je Ik hou van de mystieke

Nadere informatie

Samenvatting Dautzenberg H8

Samenvatting Dautzenberg H8 Samenvatting Dautzenberg H8 Paragraaf 56 Elk boek kun je in drieën verdelen: voorwerk, eigenlijke tekst, nawerk. Onder voorwerk verstaan we alles wat voorafgaat aan het eerste hoofdstuk: omslag, titel,

Nadere informatie

Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels

Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels Mariska Wijlens Klas 3T2 Docent: Mevrouw Scholten 1. Zakelijke gegevens Titel: Op blote voeten Auteur: Maren Stoffels Uitgever: Leopold Jaar van verschijnen:

Nadere informatie

376. Uitleg van het Scheppingsverhaal (1) 9-11-2014

376. Uitleg van het Scheppingsverhaal (1) 9-11-2014 Uitleg van het Scheppingsverhaal (376, 377, 378, 393, 394) 376. Uitleg van het Scheppingsverhaal (1) 9-11-2014 Deze preek is mede gebaseerd op Het Geheime boek van Johannes (Codex II, Boek 1, pag. 1 en

Nadere informatie

1 e zondag van 40-dgntijd

1 e zondag van 40-dgntijd Overdenking 17 februari 2013 Sixtuskerk Sexbierum 1 e zondag van 40-dgntijd 1. Sam. 16 en Lucas 4: 1-13 Geliefden van God, Twee mannen, door God gekozen. David en Jezus. Gekozen voor een speciale taak,

Nadere informatie

E C C E H O M O. Weekoverweging. Ziet de mens *** in de oorsprong werd de mens twee om door lichamelijke eenwording nieuwe mensen voort te brengen

E C C E H O M O. Weekoverweging. Ziet de mens *** in de oorsprong werd de mens twee om door lichamelijke eenwording nieuwe mensen voort te brengen WEEK 18 1 Weekoverweging E C C E H O M O Ziet de mens *** in de oorsprong werd de mens twee om door lichamelijke eenwording nieuwe mensen voort te brengen in de ontplooiing worden mensen twee om door geestelijke

Nadere informatie

Het geluidenvierkant. De menselijke xylofoon

Het geluidenvierkant. De menselijke xylofoon Het geluidenvierkant De leerkracht tekent op het bord een groot vierkant. Dit wordt vervolgens in een aantal hokjes verdeeld. In samenspraak met de kinderen verschijnt in ieder hokje een tekening van iets

Nadere informatie

Genesis 1 en 2 enkele verzen Marcus 16: 1 8 11-04-2004. Pasen is opstaan

Genesis 1 en 2 enkele verzen Marcus 16: 1 8 11-04-2004. Pasen is opstaan Gelezen: Genesis 1 en 2 enkele verzen Marcus 16: 1 8 11-04-2004 Pasen is opstaan Gemeente, Het woord, het werkwoord dat bij Pasen hoort is: opstaan. Daarbij horen de afgeleide zelfstandige naamwoorden:

Nadere informatie

INHOUD. Inleiding. Wisselende verhoudingen in het literaire systeem 11 Een chronisch debat 14

INHOUD. Inleiding. Wisselende verhoudingen in het literaire systeem 11 Een chronisch debat 14 5 INHOUD Inleiding. Wisselende verhoudingen in het literaire systeem 11 Een chronisch debat 14 Hoofdstuk 1. Theoretisch kader 19 1.1 De polysysteemtheorie 19 Object van onderzoek 21 Het repertoire 23 1.2

Nadere informatie

Augustus/september 2014 : Nieuwsbrief van Galerie Alkmaar / EJ Vaandering

Augustus/september 2014 : Nieuwsbrief van Galerie Alkmaar / EJ Vaandering Augustus/september 2014 : Nieuwsbrief van Galerie Alkmaar / EJ Vaandering Beste vrienden, klanten en bezoekers van onze Galerie en volgers van mijn werk. Hierbij stuur ik u een nieuwe nieuwsbrief met een

Nadere informatie

Prediker 3 en 2 Petrus 3, 8 en 9-31 december Oudejaarsavond 2011 Wehl

Prediker 3 en 2 Petrus 3, 8 en 9-31 december Oudejaarsavond 2011 Wehl Prediker 3 en 2 Petrus 3, 8 en 9-31 december Oudejaarsavond 2011 Wehl Thema: Onze tijd Gods tijd. Lieve Gemeente Het jaar 2011,, nog een paar uur, dan is het voorbij en wordt het bijgeschreven in de jaarboeken,

Nadere informatie

Jan Bransen Het Schrijven van een Filosofisch Essay

Jan Bransen Het Schrijven van een Filosofisch Essay Jan Bransen Het Schrijven van een Filosofisch Essay Onderstaande tekst schreef ik jaren geleden om studenten wat richtlijnen te geven bij het ontwikkelen van een voor filosofen cruciale vaardigheid: het

Nadere informatie

Ontmoetingskerk - Laren NH, 5 april 2015 - Pasen Johannes 20

Ontmoetingskerk - Laren NH, 5 april 2015 - Pasen Johannes 20 Ontmoetingskerk - Laren NH, 5 april 2015 - Pasen Johannes 20 Zal ik mijn man nog tegenkomen na de dood? Zullen we elkaar herkennen? Dat vroeg een vrouw me, enkele weken geleden. De vraag klinkt niet voor

Nadere informatie

Brave New Books daagt je uit: schrijf je boek af in één maand! WEEK 2: PERSPECTIEF

Brave New Books daagt je uit: schrijf je boek af in één maand! WEEK 2: PERSPECTIEF Brave New Books daagt je uit: schrijf je boek af in één maand! WEEK 2: PERSPECTIEF In vier weken krijg je inzicht in wat een verhaal goed, meeslepend, invoelbaar en prettig leesbaar maakt. Je krijgt gereedschap

Nadere informatie

glijden. Ik zie ze zachtjes wegstromen, oplossen en verdwijnen, om nooit meer terug te keren.

glijden. Ik zie ze zachtjes wegstromen, oplossen en verdwijnen, om nooit meer terug te keren. INLEIDING Welkom in de affirmatiewereld. Je hebt ervoor gekozen om gebruik te gaan maken van het gereedschap dat in dit boek beschreven wordt en je hebt daarmee de bewuste beslissing genomen om je leven

Nadere informatie

iconografische en Iconologische benadering van het werk door Peter Paul Rubens: SAMSON & DELILAH

iconografische en Iconologische benadering van het werk door Peter Paul Rubens: SAMSON & DELILAH iconografische en Iconologische benadering van het werk door Peter Paul Rubens: SAMSON & DELILAH We zien een werk in een nachtelijke sfeer met in het midden een liggende (gespierde) man op de schoot van

Nadere informatie

Kingdom Faith Cursus ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG

Kingdom Faith Cursus ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG Kingdom Faith Cursus KF09 ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG Colin Urquhart ------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

- Elkaar leren kennen: warming-ups en spelletjes om het ijs te breken - 5 minuten zelfbewustzijn begrijpen anderen respecteren om de beurt iets doen

- Elkaar leren kennen: warming-ups en spelletjes om het ijs te breken - 5 minuten zelfbewustzijn begrijpen anderen respecteren om de beurt iets doen - Elkaar leren kennen: warming-ups en spelletjes om het ijs te breken - Belangrijke namen 7 luisteren karaktereigenschappen 5 minuten zelfbewustzijn begrijpen anderen respecteren om de beurt iets doen

Nadere informatie

levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één

levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één De scholen van Catent - afzonderlijk en gezamenlijk - zijn als een

Nadere informatie

Vragenlijst naar Belastende Gebeurtenissen

Vragenlijst naar Belastende Gebeurtenissen Vragenlijst naar Belastende Gebeurtenissen Januari 2005 Instructie. (voor te lezen aan proefpersoon) Mensen kunnen getroffen worden door belastende gebeurtenissen. Wij vragen u of u dergelijke gebeurtenissen

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwoord 7 Inleiding 11

Inhoudsopgave. Voorwoord 7 Inleiding 11 Inhoudsopgave Voorwoord 7 Inleiding 11 1 Gevoel en verstand in de liefde 15 2 De partnerkeuze 21 3 Mythes over de liefde 29 4 De liefde ontraadseld 35 5 Verbetering begint bij jezelf 43 6 De vaardigheden

Nadere informatie

1 e zondag van de herfst Geroepen als Abraham? Bij Genesis 11 : 27 12, 9

1 e zondag van de herfst Geroepen als Abraham? Bij Genesis 11 : 27 12, 9 1 e zondag van de herfst Geroepen als Abraham? Bij Genesis 11 : 27 12, 9 Geslachtsregisters zijn niet echt populair. Behalve misschien voor degenen die er hun hobby van maken om de familiesporen zo ver

Nadere informatie

CHE Band, Opwekking 761, 621 en Sela - U maakt ons een

CHE Band, Opwekking 761, 621 en Sela - U maakt ons een HOF VAN HEDEN DIENST Praisedienst 23 november 2014 18.30 uur Voorganger: ds. Dick Steenks Muzikale medwerking: CHE Live Band Ede *** Muziek voor de dienst CHE Band, Opwekking 761, 621 en Sela - U maakt

Nadere informatie

CHRISTINE OTTEN, Tussen Country en Westen

CHRISTINE OTTEN, Tussen Country en Westen CHRISTINE OTTEN, Tussen Country en Westen Haar autobiografische roman Om adem te kunnen halen is onlangs verschenen en speelt zich grotendeels af in Deventer, waar zij tot haar 18de woonde. Vanaf maart

Nadere informatie

De meerwaarde van het contextueel denkkader binnen de ouderenzorg

De meerwaarde van het contextueel denkkader binnen de ouderenzorg De meerwaarde van het contextueel denkkader binnen de ouderenzorg Claire Meire 2014 Een sterveling draagt zijn ouders op zijn schouders. Of niet op zijn schouders. In zijn binnenste. Zijn leven lang moet

Nadere informatie

HELPEN IN ROUW EN VERDRIET

HELPEN IN ROUW EN VERDRIET HELPEN IN ROUW EN VERDRIET Manu KEIRSE Mensen in rouw en hun omgeving stellen zich allerlei vragen: Is het normaal dat ik mij na maanden nog zo verdrietig voel? Zal ik nog ooit opnieuw kunnen genieten

Nadere informatie

OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF--

OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF-- OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF-- Confrontatie scene Written by Loïs Vehof Genre: Avontuur Locatie: De oude tempel Protagonist: Wachter Antagonist: Dief Conflict:

Nadere informatie

verwerkingsopdrachten Willem-Alexander

verwerkingsopdrachten Willem-Alexander verwerkingsopdrachten Willem-Alexander Van kind tot koning Vragen bij Stamboom van het Koninklijk huis (bladzijde 6 en 7) 1 Als je goed kijkt, zie een schild met het wapen van Nederland. Op het schild

Nadere informatie

Materiaal groep 1 & 2, nummer 2, jaargang 7

Materiaal groep 1 & 2, nummer 2, jaargang 7 Materiaal groep 1 & 2, nummer 2, jaargang 7 1. Ouderbrief 2. Kleurplaat bed, kern les 1 3. Dag ster, grote ster, afronding les 4 4. Jezus wordt geboren, extra, les 4 Beste ouders, Licht speelt een grote

Nadere informatie

Ontmoetingskerk, Laren NH 8 november 2015 Preek over Job 3

Ontmoetingskerk, Laren NH 8 november 2015 Preek over Job 3 Ontmoetingskerk, Laren NH 8 november 2015 Preek over Job 3 Na 7 dagen en nachten gaat Job klagen. Hij en zijn vrienden hebben al die tijd stil bij elkaar gezeten op de ashoop. Verdoofd. Ze hebben geen

Nadere informatie

1. Inleiding. De normale, driedimensionale ervaring is nog maar een begin van wat het leven te bieden heeft. De levensbloem

1. Inleiding. De normale, driedimensionale ervaring is nog maar een begin van wat het leven te bieden heeft. De levensbloem 1. Inleiding De levensbloem De ingekleurde levensbloem staat symbool voor de vierde dimensie. Jij voegt een extra dimensie aan je leven toe wanneer je jouw bloem gaat openen. De tijd is er rijp voor! Sinds

Nadere informatie

Mijn gelijk en ons geluk

Mijn gelijk en ons geluk 1 Mijn gelijk en ons geluk Een model voor bezinning op het omgaan met verscheidenheid in de gemeente Als de kerkenraad besluit tot het starten van een bezinningsproject over omgaan met verscheidenheid,

Nadere informatie

Inhoud. deel 1: levendig contact 15. Voorwoord 11. 1 Spreken en denken over relaties. 2 De partnerrelatie als afspraak en mogelijkheid

Inhoud. deel 1: levendig contact 15. Voorwoord 11. 1 Spreken en denken over relaties. 2 De partnerrelatie als afspraak en mogelijkheid Inhoud Voorwoord 11 deel 1: levendig contact 15 1 Spreken en denken over relaties Inleiding 17 Blauwdruk voor een relatie 17 Meer dan een werkrelatie 19 Verbinding en intimiteit 21 Oefeningen 27 2 De partnerrelatie

Nadere informatie

Liturgie Jeugddienst Nijbroek in samenwerking met de jeugddienstcommissie van Terwolde 19 oktober 2014. Selfie? Ie-self!

Liturgie Jeugddienst Nijbroek in samenwerking met de jeugddienstcommissie van Terwolde 19 oktober 2014. Selfie? Ie-self! Liturgie Jeugddienst Nijbroek in samenwerking met de jeugddienstcommissie van Terwolde 19 oktober 2014 Selfie? Ie-self! Voorganger: Dhr. G.J. Heinen Muzikale medewerking: koor van Groot Schuylenburg uit

Nadere informatie

Oefeningen voor inkeer en verstilling

Oefeningen voor inkeer en verstilling Oefeningen voor inkeer en verstilling Oefeningen voor inkeer en verstilling In de christelijke traditie zijn veel voorbeelden te vinden van oefeningen die een hulp kunnen zijn voor het gebedsleven. Hieronder

Nadere informatie

FICTIEDOSSIER NEDERLANDS LEERJAAR 3 EN 4 BK

FICTIEDOSSIER NEDERLANDS LEERJAAR 3 EN 4 BK FICTIEDOSSIER NEDERLANDS LEERJAAR 3 EN 4 BK Pagina 0 WOORD VOORAF Je zit nu in 3 VMBO en het eindexamen lijkt nog ver weg... Maar niets is minder waar. Dit jaar start je namelijk al volop met de voorbereidingen

Nadere informatie

CONCEPTVERSIE STORYTELLING

CONCEPTVERSIE STORYTELLING CONCEPTVERSIE STORYTELLING Priscilla van der Pluijm 2050563 VCMD2A6 Drie profielschetsen Lucian (mannelijke boom) Het hoofdpersonage is een mannelijke boom genaamd Lucian. Hij is een haagbeuk en deze staat

Nadere informatie

Take Home Examen. Het stijlbegrip volgens Nelson Goodman. i Postvak 54 6 juni 2008 Blok BA CW 1 E Vraag II

Take Home Examen. Het stijlbegrip volgens Nelson Goodman. i Postvak 54 6 juni 2008 Blok BA CW 1 E Vraag II Take Home Examen Het stijlbegrip volgens Nelson Goodman i444049 Postvak 54 6 juni 2008 Blok BA CW 1 E Vraag II De Amerikaanse filosoof Nelson Goodman heeft een boek geschreven, genaamd Ways of Worldmaking.

Nadere informatie

Formulier om het heilig avondmaal te vieren (3)

Formulier om het heilig avondmaal te vieren (3) Formulier om het heilig avondmaal te vieren (3) Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Instelling Het avondmaal is door onze verlosser zelf ingesteld. Want de apostel Paulus verklaart: Wat ik heb ontvangen

Nadere informatie

Orde van de dienst van. van zondag 12 april 2015 10.00 uur. in De Schepershof. Het thema van deze dienst is: Een nieuwe kijk na Pasen

Orde van de dienst van. van zondag 12 april 2015 10.00 uur. in De Schepershof. Het thema van deze dienst is: Een nieuwe kijk na Pasen Orde van de dienst van van zondag 12 april 2015 10.00 uur. in De Schepershof Het thema van deze dienst is: Een nieuwe kijk na Pasen Deze dienst is voorbereid en wordt uitgevoerd door leden van de werkgroep

Nadere informatie

Geloven in Jezus Christus

Geloven in Jezus Christus Geloven in Jezus Christus Zoon van God Jezus krijgt God een menselijk gezicht. Immanuel wordt Hij genoemd: God met ons. Het is de naam die Hij bij zijn geboorte krijgt. ZIn Daar begint zijn bijzondere

Nadere informatie

Lieve mensen van de Hofkerk, gasten, gemeente van Jezus Christus, schilderij van Rembrandt "De terugkeer van de verloren zoon" op de beamer

Lieve mensen van de Hofkerk, gasten, gemeente van Jezus Christus, schilderij van Rembrandt De terugkeer van de verloren zoon op de beamer ORDE VAN DIENST 40-dagentijd Hofkerk 6 maart 2016 Lezen: Lucas 15: 11-32 Overdenking door ds. Jan Bos: Lieve mensen van de Hofkerk, gasten, gemeente van Jezus Christus, schilderij van Rembrandt "De terugkeer

Nadere informatie

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen Geloven, wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen pagina 10 Hoe is de wereld ontstaan? pagina 26 Waarom bestaat de mens? pagina 42 Wat is geloven? pagina 58 Wie is God? pagina 74 Waarom heeft

Nadere informatie

Johanneskerk, Laren NH 31 december 2015 Psalm 67

Johanneskerk, Laren NH 31 december 2015 Psalm 67 Johanneskerk, Laren NH 31 december 2015 Psalm 67 Als op s levenszee de stormwind om u loeit, als u tevergeefs uw arme hart vermoeit, tel uw zegeningen, tel ze een voor een en u zegt verwonderd, Hij liet

Nadere informatie

= = = = = = =jáåçéêüéçéå. =téäòáàå. Het TOPOI- model

= = = = = = =jáåçéêüéçéå. =téäòáàå. Het TOPOI- model éêçîáååáéi á ã Ä ì ê Ö O Ç É a áê É Åí áé téäòáàå jáåçéêüéçéå Het TOPOI- model In de omgang met mensen, tijdens een gesprek stoten we gemakkelijk verschillen en misverstanden. Wie zich voorbereidt op storingen,

Nadere informatie

07.2014 Deze studie bouwt voort op de studies God schiep de mens - Adam 1 en God schiep de vrouw - Eva 2 uit de studie Het ontstaan van de wereld.

07.2014 Deze studie bouwt voort op de studies God schiep de mens - Adam 1 en God schiep de vrouw - Eva 2 uit de studie Het ontstaan van de wereld. 07.2014 Deze studie bouwt voort op de studies God schiep de mens - Adam 1 en God schiep de vrouw - Eva 2 uit de studie Het ontstaan van de wereld. God schiep de vrouw, Eva, omdat Hij het niet goed vond

Nadere informatie

zondag 13 maart 2016 in het Kruispunt

zondag 13 maart 2016 in het Kruispunt zondag 13 maart 2016 in het Kruispunt lezing oude testament (lector) Jesaja 58, 1-10 lied Liedboek 537, 1. 2. Zo spreekt de Heer die ons... lezing nieuwe testament (lector) Lukas 20, 9-19 lied Liedboek

Nadere informatie

Over schilderijen van Debbie, een paar gedichten en muziek

Over schilderijen van Debbie, een paar gedichten en muziek 1 Over schilderijen van Debbie, een paar gedichten en muziek Wie Debbies schilderijen en tekeningen van de afgelopen jaren bekijkt, zal zich misschien verwonderen over de ogenschijnlijke stijlbreuk die

Nadere informatie

Bijbelstudies voor de Bruggroepen 2012-2013 Daniël 4

Bijbelstudies voor de Bruggroepen 2012-2013 Daniël 4 Bijbelstudies voor de Bruggroepen 2012-2013 Daniël 4 Bijbelstudies voor de Bruggroepen van de protestantse gemeente De Brug in Amersfoort, seizoen 2012-2013 Schrijvers: Iwan Dekker, Leantine Dekker, Hans

Nadere informatie

LEVENS MONUMENT. een gedenkenis van het leven, als viering of als afscheid

LEVENS MONUMENT. een gedenkenis van het leven, als viering of als afscheid LEVENS MONUMENT een gedenkenis van het leven, als viering of als afscheid Welke momenten waren wezenlijk in uw leven, voor uzelf en voor uw naasten? Vaak staan we hier bij stil op gedenkwaardige momenten:

Nadere informatie

Vertalen van verdriet. Gideon de dichter & Gideon de richter

Vertalen van verdriet. Gideon de dichter & Gideon de richter Alex van Ligten Vertalen van verdriet Gideon de dichter & Gideon de richter 1 Vanuit de diepte Het begin De kamer is weer leeg. Gideons kist heeft zeven dagen voor de boekenkast gestaan en is nu in het

Nadere informatie

Liederen solozang Prijs: 7,= euro per stuk

Liederen solozang Prijs: 7,= euro per stuk Liederen solozang Prijs: 7,= euro per stuk GEWASSEN IN WATER Inhoud: Vanuit de dopeling gezien een statement dat hij in het watergraf alles wat oud is achter zich laat. Hij weet niet alles, kent nog niet

Nadere informatie

De stap tussen u en de genezing

De stap tussen u en de genezing De stap tussen u en de genezing profeet T.B. Joshua Introductie Er is een stap tussen u en het herstel, de genezing, de zegen en redding. Die stap is geloof in Christus. Jezus staat aan de ene kant en

Nadere informatie

Deze handreiking is van:

Deze handreiking is van: 9 lessen over het volgen van Jezus Deze handreiking is van: Deze lessen zijn geschreven Beryl Voorhoeve en opgemaakt door Judith Maarsen. Ten behoeve van de kinderstudiegroepen voor de bovenbouw Gebruikte

Nadere informatie

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders Grafisch ontwerp: Ontwerpstudio 2 MAAL EE Bij huiselijk geweld tussen (ex-)partners worden kinderen vaak over het hoofd gezien. Toch hebben

Nadere informatie

Over de website en de boodschappen

Over de website en de boodschappen Over de website en de boodschappen De website De website is opgericht om een reeks goddelijke boodschappen te publiceren waarvan een getrouwde moeder van een jong gezin, woonachtig in Europa, zegt dat

Nadere informatie

Om mee te beginnen: boekfragment en opdrachten

Om mee te beginnen: boekfragment en opdrachten Om mee te beginnen: boekfragment en opdrachten Bron: http://ninabrackman.blogspot.nl/p/de-alchemist-paulo-coelho.html Dit is een deel van een blog over De Alchemist van Paulo Coelho door Nina Brackman.

Nadere informatie

CONCEPT. Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten. Tussendoelen Nederlands onderbouw vo havo/vwo

CONCEPT. Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten. Tussendoelen Nederlands onderbouw vo havo/vwo Tussendoelen Nederlands onderbouw vo havo/vwo Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten Subdomein A 1.1: Woordenschat 1.1 h/v de betekenis van onbekende woorden afleiden uit de context; 1.2 h/v de betekenis

Nadere informatie

Gemeente van onze Here Jezus Christus,

Gemeente van onze Here Jezus Christus, Gemeente van onze Here Jezus Christus, De eindigheid van de mens De afgelopen tijd worden we weer volop geconfronteerd met de eindigheid van het leven. Ik weet niet hoe het u vergaat, maar de beelden van

Nadere informatie

Nieuwsbrief editie 4. April/Mei 2012

Nieuwsbrief editie 4. April/Mei 2012 Nieuwsbrief editie 4 April/Mei 2012 Inleiding Deze nieuwsbrief heeft als thema: Beweging. Een actueel thema, waarmee ik de afgelopen periode weer regelmatig ben geconfronteerd. Mijn column met als titel:

Nadere informatie

Luist s er e en na e a n na r a leve e ns ve ve ns r ve hal ha en e Wout Huizing

Luist s er e en na e a n na r a leve e ns ve ve ns r ve hal ha en e Wout Huizing Luisteren naar levensverhalen Wout Huizing De nieuwe ouderen Bijbelse kijk Aantal 65 plussers: Generaties. - Vooroorloogse (1910-1930) - Stille (1930 1945) - Protest/ babyboomers (1946-1955)

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het zijn wonderlijke verhalen, de verhalen rond de geboorte van Jezus: Maria, die zwanger is door de heilige Geest, Jozef, die in een droom een engel

Nadere informatie

Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14

Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14 Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14 Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Twee prachtige lezingen vanochtend. Er

Nadere informatie

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers?

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Cor Aarnoutse Wat doe je met kinderen die moeite hebben met begrijpend lezen? In dit artikel zullen we antwoord geven op deze vraag. Voor meer informatie verwijzen

Nadere informatie

Deze handreiking is van:

Deze handreiking is van: 9 lessen over het volgen van Jezus Deze handreiking is van: Deze cursus is geschreven Beryl Voorhoeve en opgemaakt door Judith Maarsen. Ten behoeve van de kinderstudiegroepen voor de bovenbouw Gebruikte

Nadere informatie

21 februari 2016 ONLINE MET GOD. Voorganger: Ds.H.Bondt Begeleiding: Entheos / Els Cornelisse

21 februari 2016 ONLINE MET GOD. Voorganger: Ds.H.Bondt Begeleiding: Entheos / Els Cornelisse 21 februari 2016 ONLINE MET GOD. Voorganger: Ds.H.Bondt Begeleiding: Entheos / Els Cornelisse Votum en groet Ps. 65,1 (U luistert als wij bidden) De lofzang klinkt uit Sions zalen tot U met stil ontzag.

Nadere informatie

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Elk jaar op de ochtend van 14 augustus is er een korte plechtigheid in de ontvangsthal van de oude Tweede Kamer. Een kleine groep

Nadere informatie

Boek en workshop over het verlies van een broer of zus. Een broertje dood. Door Corine van Zuthem

Boek en workshop over het verlies van een broer of zus. Een broertje dood. Door Corine van Zuthem Het overlijden van een broer of zus is een ingrijpende gebeurtenis. Toch wordt het onderwerp in de rouwliteratuur doodgezwegen. Tot verbazing van Minke Weggemans. De pastoraal therapeute schreef er daarom

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

Gemeente van de Heer Jezus Christus,

Gemeente van de Heer Jezus Christus, Gemeente van de Heer Jezus Christus, Marcus vertelt ons vandaag opnieuw een verhaal, een verhaal wat hij al eerder heeft verteld. Voor de luisteraar lijkt het verhaal als twee druppels water op dat van

Nadere informatie

Doel van Bijbelstudie

Doel van Bijbelstudie Bijbelstudie Hebreeën 4:12 Want het woord Gods is levend en krachtig en scherper dan enig tweesnijdend zwaard en het dringt door, zó diep, dat het vaneen scheidt ziel en geest, gewrichten en merg, en het

Nadere informatie

Motieven en persoonlijkheid. Waarom doen mensen de dingen die ze doen?

Motieven en persoonlijkheid. Waarom doen mensen de dingen die ze doen? Motieven en persoonlijkheid Waarom doen mensen de dingen die ze doen? Motivatie psychologen vragen: Waarom doen mensen de dingen die ze doen? Motivatiepsychologen zoeken naar de motieven, de drijfveren

Nadere informatie

Het meisje De volgende dag is de soldaat er niet. De negers zijn weer naar het front vertrokken, hoort ze de opgeluchte zuchten in het dorp. De sfeer verandert als blanke soldaten hen aflossen. De mensen

Nadere informatie

Spotlight: Joris van Leeuwen

Spotlight: Joris van Leeuwen Om bekende en onbekende schrijvers van Nederlandse bodem die in de genre spanning / fantasy druk bezig zijn en een aantal boeken hebben gepubliceerd, toch wat meer bekendheid te geven, heb ik besloten

Nadere informatie

STRIJD OM JE IDENTITEIT

STRIJD OM JE IDENTITEIT STRIJD OM JE IDENTITEIT BIJBELSTUDIE VGSU BLOK 4 2010-2011 INHOUD Inleiding... 5 Avond 1... 6 Avond 2... 8 Avond 3... 10 Avond 4... 11 3 4 INLEIDING We zijn snel geneigd om onze identiteit te halen uit

Nadere informatie

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2007 tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-12.00 uur Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 20 vragen en een samenvattingsopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 50 punten

Nadere informatie

Informatie en advies voor ouders

Informatie en advies voor ouders Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders 1 2 Wist u dat de gevolgen van het zien of horen van geweld in het gezin net zo groot zijn als zelf geslagen worden? Ook als het geweld gestopt

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) onderhoudt middels de organisaties Kerk in Actie (KiA) en ICCO Alliantie contacten met partners in Brazilië. Deze studie verkent de onderhandelingen

Nadere informatie

EKO-tellingen in de supermarkt 2011 Mede mogelijk gemaakt met steun van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (SBOS) 3 november 2011

EKO-tellingen in de supermarkt 2011 Mede mogelijk gemaakt met steun van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (SBOS) 3 november 2011 EKO-tellingen in de supermarkt 2011 Mede mogelijk gemaakt met steun van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (SBOS) 3 november 2011 Voor het veertiende opeenvolgende jaar heeft Milieudefensie het aantal

Nadere informatie

LES 10. Sluipaanval. Doe Lees 1 Samuël 24.

LES 10. Sluipaanval. Doe Lees 1 Samuël 24. LES Sluipaanval Ben je wel eens gepest? Is er iemand die altijd vervelend tegen jou doet? Heb je ooit geprobeerd om die persoon terug te pakken? (Zie 1 Samuël 24; Patriarchen en Profeten, blz. 603-615)

Nadere informatie

Overdenking 21 juni 2015 Velserbroek - Ds. Mirjam Vermeij

Overdenking 21 juni 2015 Velserbroek - Ds. Mirjam Vermeij Overdenking 21 juni 2015 Velserbroek - Ds. Mirjam Vermeij Geliefde gemeente van onze Heer Jezus Christus, Wie is hij toch, dat zelfs de wind en het meer hem gehoorzamen. Wie is hij toch? Die vraag klinkt

Nadere informatie

Creatief bidden voor de vervolgde kerk aan de hand van de zeven kruiswoorden van Jezus

Creatief bidden voor de vervolgde kerk aan de hand van de zeven kruiswoorden van Jezus Creatief bidden voor de vervolgde kerk aan de hand van de zeven kruiswoorden van Jezus Duur: ongeveer 45 minuten zeven stompe kaarsen (om mee te beginnen) Steek zeven stompe kaarsen aan en plaats die naast

Nadere informatie

Welkom Iedereen gaat staan en de Paaskaars wordt aangestoken

Welkom Iedereen gaat staan en de Paaskaars wordt aangestoken Welkom Iedereen gaat staan en de Paaskaars wordt aangestoken Openingslied: 1. Wij zoeken U als wij samenkomen, hopen dat Gij aanwezig zijt, hopen dat er eens van mag komen: mensen in vrede vandaag en altijd.

Nadere informatie

Het kerkgebouw Huis van God

Het kerkgebouw Huis van God Het kerkgebouw Huis van God Tekenwaarde TTemidden van vele andere gebouwen die worden gebruikt voor bewoning en bedrijvigheid is een kerk de ruimte voor de ontmoeting met God. Kerken staan meestal op een

Nadere informatie

Inleiding op het thema

Inleiding op het thema Inleiding op het thema In de bijbel en in het geloof zijn beelden en symbolen belangrijk. God is zo anders dan wij kunnen bedenken, dat je niet zomaar over Hem kunt spreken. Over die onbekende wereld van

Nadere informatie

Orde van dienst voor de gemeentezondag. Thema: (Toekomst)-dromen. zondag 3 april 2016 om 9.30 uur. Gereformeerde Kerk Nieuwe Pekela

Orde van dienst voor de gemeentezondag. Thema: (Toekomst)-dromen. zondag 3 april 2016 om 9.30 uur. Gereformeerde Kerk Nieuwe Pekela Orde van dienst voor de gemeentezondag Thema: (Toekomst)-dromen -2- welkom en mededelingen intocht: lied 81 : 1, 2 en 4 zondag 3 april 2016 om 9.30 uur Laat de harpen slaan, klinken de trompetten. Vier

Nadere informatie

Van Bethlehem tot Golgotha

Van Bethlehem tot Golgotha Van Bethlehem tot Golgotha Het Mysterie van Inwijding Esoterische Begrippen Elly Lichtenberg De Bijbel, een mystiek verhaal of..? Deel I De Bijbel: een mystiek verhaal of..? Is het evangelieverhaal juist?

Nadere informatie

Vragen literatuur 6-VWO Deze vragenlijst is grotendeels gebaseerd op de Coach van Noordhoff. Literaire begrippen

Vragen literatuur 6-VWO Deze vragenlijst is grotendeels gebaseerd op de Coach van Noordhoff. Literaire begrippen Vragen literatuur 6-VWO Deze vragenlijst is grotendeels gebaseerd op de Coach van Noordhoff. A Literaire begrippen 1. Wat is het verschil tussen een Vergleich (vergelijking) en een Metapher (metafoor)?

Nadere informatie

Thema's per klas die aangeboden worden in de methode:

Thema's per klas die aangeboden worden in de methode: Thema's per klas die aangeboden worden in de methode: Groep 1-2 Hierbij zijn de kinderen bezig met specifieke lichaamskenmerken van zichzelf en van anderen. Ook gaan ze op zoek naar onderlinge overeenkomsten.

Nadere informatie

De Bijbel open 2013 40 (12-10)

De Bijbel open 2013 40 (12-10) 1 De Bijbel open 2013 40 (12-10) Er was eens een man die de studeerkamer van een predikant binnenkwam. Hij keek om zich heen en zag al die boeken staan die je in een studeerkamer aantreft. Toen zei die

Nadere informatie

Info- en liedjesboekje. Palmpasen en Pasen. Widar Vrijeschool Groningen

Info- en liedjesboekje. Palmpasen en Pasen. Widar Vrijeschool Groningen Info- en liedjesboekje Palmpasen en Pasen Widar Vrijeschool Groningen Palmpasen - Pasen - Lente De natuur ontwaakt, lente! De planten groeien in het voorjaar tegen de zwaartekracht in. Wij krijgen zin

Nadere informatie

De schepping van de mens Studieblad 6

De schepping van de mens Studieblad 6 -1- GODS PLAN MET MENSEN Dit is een uitgave van de Volle Evangelie Gemeente Immanuël Breda Auteur: Cees Visser (voorganger) De schepping van de mens Studieblad 6 Inleiding Mensbeeld Uitgangspunt Stof In

Nadere informatie

Uitleg boekverslag en boekbespreking

Uitleg boekverslag en boekbespreking Uitleg boekverslag en boekbespreking groep 7 schooljaar 2014-2015 Inhoudsopgave: Blz. 3 Blz. 3 Blz. 3 Blz. 4 Blz. 6 Blz. 7 Blz. 7 Stap 1: Het lezen van je boek Stap 2: Titelpagina Stap 3: Inhoudsopgave

Nadere informatie

Jezus, het licht van de wereld

Jezus, het licht van de wereld Jezus, het licht van de wereld Het evangelie naar Johannes 8: 1-30 1 Overzicht 1. De overspelige vrouw 2. Jezus als het Licht der wereld 3. Twistgesprekken met de Farizeeën 2 De overspelige vrouw Bijbeltekst

Nadere informatie

BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1. Les 1 - De oorsprong van de Bijbel. In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling

BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1. Les 1 - De oorsprong van de Bijbel. In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1 Les 1 - De oorsprong van de Bijbel In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Deze bijbelstudies zijn vooral bedoeld voor jongeren van 11

Nadere informatie