Energie in het Waddenfonds Energy Valley Doel. 2. Vertrekpunt

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Energie in het Waddenfonds Energy Valley 05-11-13. 1. Doel. 2. Vertrekpunt"

Transcriptie

1 Energie in het Waddenfonds Energy Valley Doel In deze notitie wordt een eerste aanzet gegeven van de mogelijke inhoudelijk aanpak van Energy Valley op de programmastructuur van het Waddenfonds (Uitvoeringsprogramma ). 2. Vertrekpunt Wet op Waddenfonds In de Wet op het Waddenfonds, die in 2007 in werking is getreden, zijn de vier hoofddoelstellingen van het Waddenfonds geformuleerd. Deze vier hoofddoelstellingen zijn nevenschikkend aan elkaar: Het Waddenfonds heeft ten doel de subsidiëring van activiteiten, anders dan reguliere investeringen of beheers- of onderhoudswerken, die gericht zijn op of bijdragen aan; Het vergroten en versterken van de natuur- en landschapswaarden van het Waddengebied; Het verminderen of wegnemen van externe bedreigingen van de natuurlijke rijkdom van de Waddenzee; Een duurzame economische ontwikkeling in het Waddengebied dan wel gericht zijn op een substantiële transitie naar een duurzame energiehuishouding in het waddengebied en de direct aangrenzende gebieden; Het ontwikkelen van een duurzame kennishuishouding ten aanzien van het Waddengebied. De Waddenfondsmiddelen zijn bestemd voor het Waddengebied. In de Derde Nota Waddenzee wordt deze begrenzing vastgelegd. Deze is door de provincies bestendigd. Voor het thema duurzame energietransitie is door het Rijk een bredere begrenzing vastgesteld: Friesland, Groningen en Kop van Noord-Holland. Op naar een nieuw Uitvoeringsprogramma Waddenvisie als vertrekpunt Onder de titel Wadden van allure beschrijft de Waddenvisie de identiteit van het gebied. De provincies Noord-Holland, Friesland en Groningen onderkennen dat menselijk handelen de natuur en het landschap niet alleen versterkt, maar ook verstoort. Daarom is duurzaamheid als rode draad in de visie verweven. Zo kunnen gemeenten en provincies keuzes maken, die zorgen voor evenwicht in het samenspel tussen natuur en menselijk handelen. De Waddenvisie is het vertrekpunt voor toekomstige plannen van de provincies en vormt ook de basis voor het nieuwe Uitvoeringsplan Waddenfonds Energie als belangrijk onderdeel van de doelen van het Waddenfonds Energie heeft een bijzondere positie in het Waddenfonds dossier en is verbonden met transitie en economische ontwikkeling. Lessons Learned Op basis van de recente ervaringen met het thema energie concluderen we het volgende: - Met het Pioniersprogramma zijn zeer uiteenlopende energieprojecten gehonoreerd; - Het jaarbudget was onvoldoende om de alle aanvragen te honoreren; - Hoewel voor het thema energie de begrenzing ruim is (Friesland, Groningen, Kop van Noord- Holland), wordt er bij de behandeling van de projectaanvragen gevraagd naar de relatie tussen het project en het Waddengebied; - Cross-overs met de andere thema s zijn met name bij de projecten in de havens bereikt; - Er is weinig programmatisch gewerkt, gehonoreerde projecten staan veelal los van elkaar, waardoor er schijnbaar geen structurele voortuitgang in de verduurzaming wordt bereikt;

2 - Kennisprogramma s vanuit de Waddenacademie sluiten nog niet veel aan de thema s energie en havens; - In de ambtelijke en publieke beeldvorming zijn er weinig projecten gerealiseerd, terwijl in er veel kwalitatief hoogstaande projecten zijn aangevraagd en (deels) gehonoreerd: er is een communicatieslag nodig om het succes van het Waddenfonds onder de aandacht te brengen; - Het fonds is onderhevig gebleken aan bestuurlijke perikelen, wat gevolgen had voor de besluitvorming en slagvaardigheid. Dit heeft vertragingen opgeleverd in de honorering van projecten. Regeling en budget De komende jaren komt er (totaal voor alle thema s jaarlijks) tussen 28 miljoen en 40 miljoen beschikbaar voor het aangaan van verplichtingen. Om dit geld doelmatig in te kunnen zetten, zullen duidelijke keuzes moeten worden gemaakt. Voor het thema energie betekent dit dat er focus moet worden aangebracht (wat wel, waar en wat niet) en er moet worden gekeken naar de mogelijkheid om coalities (cross-overs) aan te gaan. Procesgeld De huidige regeling voorziet niet in het toekennen van procesgeld. Met name wanneer er programmatisch gewerkt wordt kan procesgeld effectief zijn om de voortgang en samenhang te garanderen. Het voorstel is derhalve om bij meerjarige programma s in beperkte mate ook procesgeld toe te kunnen kennen aan de projecten. 3. Uitwerking thema Energie Uitgangspunten Op basis van het bovenstaande kiezen we voor de volgende uitgangpunten om te komen tot een duidelijke programmering. - Projecten zijn zo veel mogelijk onderdeel van een programma - Beperk het aantal programma s (durf te kiezen) - De programma s / projecten verbeteren direct of indirect de milieu-footprint van de Wadden - De projecten dragen bij aan de economische structuur van de waddenregio - Vorm waar mogelijk coalities (natuur, recreatie, landbouw, water) - Kies voor programma s die een goede koppeling met EU-gelden 1 hebben. - Sluit waar mogelijk aan op de TKI s 2 - Sluit aan op kennisprogramma s 3 Voorstel programma s thema Energie Om te komen tot een voorstel voor een van de programma s, hebben we de thema s en speerpunten uit de Waddenvisie als uitgangspunt genomen. Daar zijn voor het thema duurzame energie aangrijpingspunten benoemd (bijlage 1). Op basis van dit overzicht en de bovengenoemde uitgangspunten komen we tot de volgende programma s: - Wind op zee - Biomassateelt op zee - Energie uit water - Duurzaam varen - Duurzame havens - Verduurzaming van de eilanden. Dit betekent dat de volgende programma s niet direct 4 in beeld komen: 1 De waddenfondsgelden kunnen extra waarde krijgen door deze in te zetten in de verwerving van EU-fondsen. Zo kunnen de gelden als multiplier worden ingezet. Betekent dat in de programmaring de juiste thema s moeten worden gepakt. Dit vraagt nadere verkenning. 2 Door in de programmering aan te sluiten op de verschillende TKI-thema s (energie / water) kan ook hier de multiplier gezocht worden. 3 Door de programma s aan te laten sluiten op de kennisprogramma s bij de diverse onderwijs- en onderzoeksprogramma s kan meerwaarde worden behaald. De Energy Academy / Energy College kan hier een belangrijke rol in spelen.

3 - Kennisontwikkeling - Wind op Land - Biomassaconversie - Gas - Inzet restwarmte / warmtenetten In tabel 1 zijn de programma s uitgewerkt. De programma s biomassateelt op zee en duurzame havens vinden we heel belangrijk, maar vallen strikt genomen niet onder het thema energie. Derhalve zijn deze programma s apart opgenomen in tabel 2. In bijlagen 1 en 2 is zijn meer uitgebreide tabellen opgenomen. Tabel 1: Aanzet programma s en programmaonderdelen thema Energie (een meer uitgebreide versie hiervan staat in bijlage 2) Programma Windenergie Energie uit water Duurzaam varen Verduurzaming van de eilanden Uitwerking in onderdelen Investeringen in het stopcontact op zee concept, bundeling van de kabelinfrastructuur (voorkomen van extra leidingen door de Waddenzee) Verduurzaming van de havens door aanleg van windmolens (voor zover landschappelijk of ecologisch passend), zie ook duurzame havens Opslagsystemen voor elektriciteit, ook van energie uit water. Combinatie offshore windenergie en aquacultuur, zie ook biomassateelt op zee Toepassing van getijde-energie (testlocaties in de Noordzee en Waddenzee): van pilot tot operations. Energiedijk-concept: integratie duurzame energietechnieken met aanpassing van de dijken: getijde-energie, blue-energy, wind- en zonne-energie, vismigratiesystemen Uitvoering LNG Masterplan (Green deal Rijn en Wadden): van R&D tot ombouw / bouw van schepen en installaties. Elektrisch varen (introductie van programma s en de aanleg van elektrische installaties, zoals walstroomvoorzieningen) Energiebesparingsprogramma s (innovaties introduceren met voorbeeldwerking) Duurzame decentrale energiesystemen (opwekken van energie, voor zover passend bij de karakteristieken van het eiland) Ontwikkeling van smart-grids om de zelfvoorziening van de eilanden te faciliteren. 4 Binnen het programma duurzame havens of verduurzaming van de Waddeneilanden kunnen mogelijk wel projecten vanuit deze programma s worden geformuleerd

4 Tabel 2: Aanzet programmaonderdelen in de waar energie een belangrijk onderdeel kan zijn. Programma Biomassateelt op zee Duurzame havens Uitwerking in onderdelen Biomassateelt voor de productie van energie en voor raffinage op de Noordzee en Waddenzee (van R&D tot en met oogst: zeewier en schelpenteelt) Verwerking van biomassa voor winning energie en producten (bulk, zoals eiwitten en hoogwaardige producten zoals pigmenten) Testlocaties voor de productie of verwerking van (zilte) aquatische biomassa (zoals NIOZhaven te Texel) Duurzame opwekking van energie in de havens om het duurzaam varen mogelijk te maken (bio-lng en elektriciteit) Verduurzaming van de visserij, scheep- en recreatievaart (programma voor LNG en elektrisch varen), zie ook duurzaam varen Innovaties en pilots voor (nieuwe) d.e. technologie, passend bij de havenspecialisatie: - Den Helder: offshore (wind)energie en biomassateelt op zee - Den Oever: biomassateelt op zee - Harlingen: jacht- en scheepsbouw - Eemshaven en Delfzijl: offshore windenergie en biobased economy - Texel (NIOZ): biomassateelt op zee Verduurzaming (proces)industrie gekoppeld aan de havens: toepassing van pilot en demo's (dus geen fullscale investeringen) 4. Vervolgstappen In een verdere uitwerking stellen we voor: - Deze programma s meer SMART moeten worden gemaakt: per programma / onderdeel een duidelijke doel formuleren die regionaal en wadden-gerelateerd is en de milieu-footprint verbetert (voorbeeld: we willen in alle havens walstroom, we willen steun aan de coöperaties om de eilanden energieneutraal te maken etc.); - De programma s in de tijd te zetten, wellicht ook budgetteren; - Koppeling met de TKI s, de kennisprogramma s en de EU-gelden nader uit te werken. Het is zeer goed denkbaar dat we deze uitwerking afstemming zoeken met het programmabureau Naar een Rijkere Waddenzee om zo goede coalitie-definities te vormen. Hier zijn reeds positieve oriënterende gesprekken mee gevoerd. Tenslotte vraagt ook de regeling zelf in het algemeen en de financiering in het bijzonder aandacht: - De voorgestelde voorliggende aanpak leidt tot Waddenfonds-aanvragen, die afwijken van aanvragen voor andere regelingen en daardoor uniek of additioneel zijn. - De Waddenfondsgelden zouden niet ingezet moeten worden voor venture capital of als seed money. Daar zijn andere regelingen voor, zoals de duurzame energiefondsen (Friesland en Noord-Holland). De gelden kunnen het beste worden ingezet als tekortfinanciering, als bijdrage aan de investering of als bijdrage aan de onrendabele top van een project (in geval van een project met een Businesscase 5 ). - We stellen voor in beperkte mate procesgeld toe te kunnen kennen, daar waar de continuïteit van (meerjarige) programma s moet worden gegarandeerd. Deze benadering zou verder uitgewerkt kunnen worden. Bijlage 1. Kader 5 Projecten waar een cash-flow wordt gegenereerd moeten op een andere manier worden beoordeeld dan projecten waar er alleen sprake is van een investering.

5 Thema's en speerpunten volgens Waddenvisie Aangrijpingspunt voor het thema Energie Natuur, landschap en cultuurhistorie Natuur, landschap en cultuurhistorie Herstel natuurlijke dynamiek Voorkomen van negatieve effecten Aanleg ecologische verbindingen Mitigerende maatregelen bij aanleg windmolenparken Geleidelijk overgangen land en water Bescherming landschap en cultuurhistorie Water Water Gegarandeerde kustveiligheid, combi met andere functies mogelijk Aanleg energiedijk en toepassing getijde-energie Borging zoetwatervoorziening Agrarische sector Agrarische sector Innovatie en duurzame productie Biobased economy Samenwerking gericht op verduurzaming en biobased economy Aquacultuur Diversificatie waaronder streekgebonden producten Decentrale opwekking agrarische sector Verduurzaming energievoorziening landbouw Landschappelijke inpassing Visserij Visserij Een gezonde en duurzame energiesector Biomassateelt op zee Aanpassen faciliteiten in de havens Duurzaam varen Samenwerking in de keten Recreatie en toerisme Recreatie en toerisme Groei in balans met natuurwaarden Verduurzaming recreatie en toerisme (energie) Verduurzamen van recreatie en toerisme Economische ontwikkeling in balans met ecologische belangen Havenspecialisatie Specialisatie van de havens: Duurzame opwekking in de havens > Den Helder: offshore (wind)energie Duurzaam varen (LNG, elektrisch) > Eemshaven: offshore (wind)energie en biobased economy > Delfzijl: biobased economy > Harlingen: jacht- en scheepsbouw Ontwikkeling zeehavens tot UNESCO-waardige havens > ecologische footprint naar nul > verduurzaming scheepsvaart Koppeling functies Stimuleren van bedrijvigheid > efficient gebruik van (afval)stromen > gebruik walstroom > schonere brandstoffen Energie Energie Offshore windenergie (Noordzee en Duitse wateren) Offshore windenergie Biomassa en agro-businesscluster Biomassa en agro-businesscluster Verduurzaming gebouwde omgeving en (proces)industrie Verduurzaming gebouwde omgeving en (proces)industrie Kennisontwikkeling en innovatie Kennisontwikkeling en innovatie Bijlage 2. Raakvlakken

6 Energie Programma Raakvlakken Uitwerking Windenergie Natuur, landschap en cultuurhistorie / Investeringen in het stopcontact op zee concept, bundeling van de kabelinfrastructuur (voorkomen van extra leidingen door de Waddenzee) Verduurzaming van de havens door aanleg van windmolens (voor zover landschappelijk of ecologisch passend) Opslag-systemen elektriciteit Combinatie offshore windenergie en aquacultuur Energie uit water Natuur, landschap en cultuurhistorie / Water Toepassing getijde-energie (testlocaties en afsluitdijk) Duurzaam varen Verduurzaming van de eilanden Energie gerelateerd Natuur, landschap en cultuurhistorie / recreatie en toerisme / Agrarische sector / Visserij / Recreatie en toerisme Energiedijk-concept: integratie duurzame energietechnieken met aanpassing van de dijken: getijde-energie, blue-energy, wind- en zonneenergie, vismigratiesystemen Uitvoering LNG Masterplan (Green deal Rijn en Wadden): van R&D tot ombouw / bouw van schepen en installaties. Elektrisch varen (introductie en aanleg installaties) Energiebesparing Duurzame decentrale energiesystemen Ontwikkeling van smart-grids Biomassateelt op zee Natuur, landschap / Visserij / Duurzame havens Natuur, landschap en cultuurhistorie / water / visserij / Recreatie en toerisme / Biomassateelt voor de productie van energie en voor raffinage (van R&D tot en met oogst: zeewier en schelpenteelt) Verwerking van biomassa voor winning energie en producten (bulk, zoals eiwitten en hoogwaardige producten zoals pigmenten) Testlocaties voor de productie of verwerking (zoals NIOZ te Texel) Duurzame opwekking van energie in de havens Verduurzaming van de visserij, scheep- en recreatievaart (LNG en elektrisch varen: zie ook duurzaam varen) Innovaties en pilots passend bij de havenspecialisatie: - Den Helder: offshore (wind)energie en biomassateelt op zee - Den Oever: biomassateelt op zee - Harlingen: jacht- en scheepsbouw - Eemshaven en Delfzijl: offshore windenergie en biobased economy Verduurzaming (proces)industrie gekoppeld aan de havens: pilot en demo's

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Jaarverslag 2012 Waddenfonds

Jaarverslag 2012 Waddenfonds Jaarverslag 2012 Waddenfonds De decentralisatie van het Waddenfonds. Tot 2011 viel het Waddenfonds onder de verantwoordelijkheid van het Rijk. De minister van Infrastructuur en Milieu was beslissingsbevoegd

Nadere informatie

Investeren in het waddengebied is de moeite meer dan waard!

Investeren in het waddengebied is de moeite meer dan waard! > www.vrom.nl Investeren in het waddengebied is de moeite meer dan waard! 2e Tender Waddenfonds 8 september tot en met 17 oktober 2008 Investeren in het waddengebied is de moeite meer dan waard! 2e Tender

Nadere informatie

Grenzen verleggen in het Waddengebied. Maarten Hajer

Grenzen verleggen in het Waddengebied. Maarten Hajer Grenzen verleggen in het Waddengebied Maarten Hajer De Waddenzee versterken: ja, maar hoe? 2 Waar J.C. Bloem niet geldt 3 En dan: wat is natuur nog in dit land? Waddenzee van (inter)nationaal belang Grootste

Nadere informatie

Voorwoord. Mevrouw T.Schokker-Strampel, voorzitter van het Bestuur van het Waddenfonds. A.F. van de Klundert, directeur van het Waddenfonds

Voorwoord. Mevrouw T.Schokker-Strampel, voorzitter van het Bestuur van het Waddenfonds. A.F. van de Klundert, directeur van het Waddenfonds Jaarverslag 2012 Voorwoord We zijn er trots op u het eerste jaarverslag van het gedecentraliseerde Waddenfonds aan te kunnen bieden. Op woensdag 14 september 2011 werd in Harlingen het bestuursakkoord

Nadere informatie

Begroting Gemeenschappelijk Regeling Waddenfonds 2014

Begroting Gemeenschappelijk Regeling Waddenfonds 2014 Concept Begroting Gemeenschappelijk Regeling Waddenfonds 2014 Versie: 1 Februari 2013 AB Waddenfonds 28 maart 2013 1 Begroting GR Waddenfonds 2014 Inhoud Pagina 1. Inleiding 3 2. Inrichting GR Waddenfonds

Nadere informatie

Provinciale Staten provincies Fryslân, Groningen en Noord-Holland. Geachte leden van Provinciale Staten van Fryslân, Groningen en Noord-Holland,

Provinciale Staten provincies Fryslân, Groningen en Noord-Holland. Geachte leden van Provinciale Staten van Fryslân, Groningen en Noord-Holland, $waddenfonds Aan: Van: Provinciale Staten provincies Fryslân, Groningen en Noord-Holland Algemeen Bestuur Waddenfonds Datum: 21januari 2014 Betreft: Vaststelling Uitvoeringsplan Waddenfonds 2014-2017 in

Nadere informatie

Begroting Gemeenschappelijk Regeling Waddenfonds 2014

Begroting Gemeenschappelijk Regeling Waddenfonds 2014 Begroting 2014 * 4 Begroting Gemeenschappelijk Regeling Waddenfonds 2014 AB Waddenfonds 17juni 2013 4 Begroting GR Waddenfonds 2014 Inhoud Pagina 1. Inleiding 3 2. Inrichting GR Waddenfonds 4 2.1 Gemeenschappelijke

Nadere informatie

Dienst Landelijk Gebied Uitvoeringsorganisatie Waddenfonds

Dienst Landelijk Gebied Uitvoeringsorganisatie Waddenfonds Dienst Landelijk Gebied Uitvoeringsorganisatie Waddenfonds Femke Grijpstra - Jeroen van Dongen - Rudolf Feijen DLG realiseert groene plannen voor 16 miljoen Nederlanders! Waddenfonds 2010 Nieuwe Tender

Nadere informatie

De Nieuwe Afsluitdijk. Tjalling Dijkstra, projectbureau

De Nieuwe Afsluitdijk. Tjalling Dijkstra, projectbureau De Nieuwe Afsluitdijk Tjalling Dijkstra, projectbureau Ochtendprogramma Stand van zaken Ambities In de wolken Evaluatie Resultaten parallel sessie Ochtendprogramma Stand van zaken Ambities In de wolken

Nadere informatie

Energieakkoord voor duurzame groei

Energieakkoord voor duurzame groei Energieakkoord voor duurzame groei Netwerkbijeenkomst Duurzame regionale energie Gelderland 15 januari 2014 Lodewijk de Waal Energieakkoord Wie zaten aan tafel? Inhoud presentatie Hoofdlijnen Energieakkoord

Nadere informatie

7-PUNTENPLAN 2013-2014

7-PUNTENPLAN 2013-2014 7-PUNTENPLAN 2013-2014 oplegger bij het meerjarig actieplan DUURZAME WADDENEILANDEN OP WEG NAAR EEN ENERGIEKE TOEKOMST IN 2020 1 1. Inleiding Dit 7-punten plan is een oplegger bij het meerjarig actieplan

Nadere informatie

Overzicht projecten Programma De Nieuwe Afsluitdijk

Overzicht projecten Programma De Nieuwe Afsluitdijk Overzicht projecten Programma De Nieuwe Afsluitdijk Exclusief de projecten die meegenomen worden in het Rijkscontract (deze zijn apart hiervan uitgebreider toegelicht) Volgnum Mobiliteit 1 Verruiming sluis

Nadere informatie

Begroting Gemeenschappelijk Regeling Waddenfonds 2012 en 2013. Versie: 20 december 2012

Begroting Gemeenschappelijk Regeling Waddenfonds 2012 en 2013. Versie: 20 december 2012 Begroting Gemeenschappelijk Regeling Waddenfonds 2012 en 2013 Versie: 20 december 2012 1 Begroting GR Waddenfonds 2012 en 2013 Inhoud Pagina 1. Inleiding 3 2. Inrichting GR Waddenfonds 4 2.1 Gemeenschappelijke

Nadere informatie

zeehavens Wadden Raad van Advies Waddenzeehavens Remonstrantse kerk Groningen 20 november 2013 17.30-20.30 uur Coehoornsingel 14, 9711 BS Groningen

zeehavens Wadden Raad van Advies Waddenzeehavens Remonstrantse kerk Groningen 20 november 2013 17.30-20.30 uur Coehoornsingel 14, 9711 BS Groningen Programma Wadden zee Raad van Advies Remonstrantse kerk Groningen 20 november 2013 17.30-20.30 uur Coehoornsingel 14, 9711 BS Groningen Agenda en Leidraad Aansluitend op het tweede havendebat Arjen Bosch

Nadere informatie

Gebiedsfinanciering op andere leest. Vera van Vuuren, programma manager plattelandsontwikkeling en duurzame energie

Gebiedsfinanciering op andere leest. Vera van Vuuren, programma manager plattelandsontwikkeling en duurzame energie Gebiedsfinanciering op andere leest Vera van Vuuren, programma manager plattelandsontwikkeling en duurzame energie Ontwikkelingsbedrijf NHN Doel: Ontwikkelen van economisch potentieel NHN Aandeelhouders

Nadere informatie

Programma naar een Rijke Waddenzee

Programma naar een Rijke Waddenzee Programma naar een Rijke Waddenzee n Symposium Waddenacademie Kees van Es Inhoud presentatie 1. Aanleiding, opdracht en context 2. De mosseltransitie in het kort Kennisvragen 3. Streefbeeld: Wijze van

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Ruimte voor ontwikkeling

Ruimte voor ontwikkeling Ruimte voor ontwikkeling Bestuursopdracht haven - De Kop Werkt! 13 januari 2015 Contactgegevens NV Port of Den Helder Den Helder Airport Gemeente Den Helder Michel Bakelaar Conny van den Hoff Saskia de

Nadere informatie

Onderwerp: Kaders voor windenergie

Onderwerp: Kaders voor windenergie Aan het Algemeen Bestuur Datum: 02-10-2013 Onderwerp: Kaders voor windenergie Voorstel 1. Vaststellen van beleidskaders voor windenergie-initiatieven; 2. Kennis te nemen van het initiatief voor een windmolenpark

Nadere informatie

Nederlands beleid Wind op Zee. Marjan Botman, m.j.p.botman@mineleni.nl

Nederlands beleid Wind op Zee. Marjan Botman, m.j.p.botman@mineleni.nl Nederlands beleid Wind op Zee Marjan Botman, m.j.p.botman@mineleni.nl Inhoud Beleid op Hernieuwbare energie in Europa en in Nederland Ruimtelijke planning toekomstige ontwikkelingen Green deal met de offshore

Nadere informatie

ontwerp-uitvoeringsplan Waddenfonds

ontwerp-uitvoeringsplan Waddenfonds ontwerp-uitvoeringsplan Waddenfonds 2014-2017 5 versie 10-01-2014 Voorwoord van voorzitter bestuur Waddenfonds PM 10 Inhoudsopgave 15 20 25 30 35 40 45 1 Inleiding... 3 2 Werking Waddenfonds... 5 3 Thema-indeling...

Nadere informatie

Maritieme ontwikkelingen vanuit de maritieme logistieke keten en de wind op zee keten.

Maritieme ontwikkelingen vanuit de maritieme logistieke keten en de wind op zee keten. Maritieme ontwikkelingen vanuit de maritieme logistieke keten en de wind op zee keten. Verslag van workshop 1 tijdens de bijeenkomst Denk mee over nieuwe project ideeën voor het noordelijk grensoverschrijdend

Nadere informatie

Overwegingen bij het ontwikkelen van nieuw duurzaamheidsbeleid

Overwegingen bij het ontwikkelen van nieuw duurzaamheidsbeleid Overwegingen bij het ontwikkelen van nieuw duurzaamheidsbeleid 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding...3 2. Ambitieniveau... 4 3. Hoe gaan wij dat bereiken?...6 2 1. Inleiding In het bestuursakkoord 2014-2018 Sociaal,

Nadere informatie

Gedeputeerde Staten. 2012 HR Haarlem. Betreft: Samenwerkingsovereenkomsten Afsluitdijk. Geachte leden,

Gedeputeerde Staten. 2012 HR Haarlem. Betreft: Samenwerkingsovereenkomsten Afsluitdijk. Geachte leden, POSTBUS 3007 2001 DA HAARLEM Provinciale Staten van Noord-Holland door tussenkomst van de Statengriffier, mr. J.J.M. Vrijburg Dreef 3, tweede etage 2012 HR Haarlem Gedeputeerde Staten Uw contactpersoon

Nadere informatie

Bio Base Europe Innovation & Training for the bio-based economy

Bio Base Europe Innovation & Training for the bio-based economy Biopark Terneuzen Duurzame havens Bio Base Europe Innovation & Training for the bio-based economy Terneuzen Diepgang 12,50 meter Oppervlakte circa 2100 ha Ports of Vlissingen and Terneuzen Vlissingen Diepgang

Nadere informatie

ZELFVOORZIENEND: TRENDS, MOGELIJKHEDEN EN GRENZEN

ZELFVOORZIENEND: TRENDS, MOGELIJKHEDEN EN GRENZEN ZELFVOORZIENEND: TRENDS, MOGELIJKHEDEN EN GRENZEN Lezing ter gelegenheid van het GEO Promotion Congres van eigen bodem 10 maart 2017 Groningen. door prof. em. Pier Vellinga Waddenacademie Colin OPBOUW

Nadere informatie

Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2014

Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2014 Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2014 Natuur en Milieufederatie Flevoland heeft ook dit jaar weer een verkenning gedaan naar het klimaatneutrale gehalte van de

Nadere informatie

Besluit van Provinciale Staten van Noord-Holland van 2 maart 2015, tot wijziging van de Structuurvisie Noord-Holland 2040 in verband met Wind op Land

Besluit van Provinciale Staten van Noord-Holland van 2 maart 2015, tot wijziging van de Structuurvisie Noord-Holland 2040 in verband met Wind op Land Besluit van Provinciale Staten van Noord-Holland van 2 maart 2015, tot wijziging van de Structuurvisie Noord-Holland 2040 in verband met Wind op Land Provinciale Staten van Noord-Holland; Gelezen de voordracht

Nadere informatie

Het TKI SOLAR ENERGY in het Nederlandse Energie- / Topsectorenbeleid

Het TKI SOLAR ENERGY in het Nederlandse Energie- / Topsectorenbeleid Het TKI SOLAR ENERGY in het Nederlandse Energie- / Topsectorenbeleid SundayNL 2014-19 november 2014 - Arnhem Wijnand van Hooff Programmadirecteur TKI Solar Energy Inhoud Het Nederlandse Energiebeleid en

Nadere informatie

Waddenzeehavens. Noord-Holland. Werkatelier. 12 november 2013 13.30 16.30 uur TNO locatie Den Helder, gebouw MML Bevesierweg (Fort Harssens)

Waddenzeehavens. Noord-Holland. Werkatelier. 12 november 2013 13.30 16.30 uur TNO locatie Den Helder, gebouw MML Bevesierweg (Fort Harssens) Programma Wadden zeehavens 12 november 2013 13.30 16.30 uur TNO locatie Den Helder, gebouw MML Bevesierweg (Fort Harssens) Kernpunten Voorafgaand aan het tweede Waddenzeehavendebat Martin Bosch Inhoudsopgave

Nadere informatie

STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA

STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA UPDATE 2016 SAMENVATTING STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA Opdrachtgever Gemeente Breda Afdeling Mobiliteit en Milieu Opdrachtnemer Evert

Nadere informatie

1. De Subsidieverordening en het Jaarprogramma in perspectief

1. De Subsidieverordening en het Jaarprogramma in perspectief Aan: Van: Algemeen Bestuur Waddenfonds Directeur Waddenfonds Datum: 30 juni 2014 Betreft: Oplegnotitie vaststelling Subsidieverordening en Jaarprogramma 2014-2015 Geachte leden van het Algemeen Bestuur

Nadere informatie

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen.

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. Inhoud De warmtemarkt Warmtevraag woningen Warmtemarkt voor woningen Gasdistributie en CV ketel Elektriciteitsdistributie

Nadere informatie

Innovatiethema s. Pagina! 1 van! 5

Innovatiethema s. Pagina! 1 van! 5 Innovatiethema s MIT 2016 Pagina 1 van 5 Innovatiethema s MIT 2016 Innovatieve MKB-ers kunnen subsidie aanvragen binnen de MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT). Daarin zijn de volgende instrumenten

Nadere informatie

NOTA VAN BEANTWOORDING

NOTA VAN BEANTWOORDING NOTA VAN BEANTWOORDING Voorontwerp Waddenvisie Samenvatting van de reacties op het Voorontwerp Waddenvisie en de beantwoording door de colleges van Gedeputeerde Staten van de provincies Fryslân, Groningen

Nadere informatie

Regie op energie. Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen

Regie op energie. Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen Regie op energie Wij, de 22 gemeenten in de regio Arnhem- Nijmegen, maken ons sterk voor een versnelde transitie van fossiele

Nadere informatie

Waddenzeehavens. Groningen. Werkatelier. 13 november uur Dienst Landelijk Gebied Groningen, Krakatauzaal. Kernpunten.

Waddenzeehavens. Groningen. Werkatelier. 13 november uur Dienst Landelijk Gebied Groningen, Krakatauzaal. Kernpunten. Programma Wadden zeehavens 13 november 2013 13.30 16.30 uur Dienst Landelijk Gebied, Krakatauzaal Kernpunten Voorafgaand aan het tweede Waddenzeehavendebat Martin Bosch Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2

Nadere informatie

11 Pijler 9: Stimulering commercialisering voor groei en export

11 Pijler 9: Stimulering commercialisering voor groei en export 11 Pijler 9: Stimulering commercialisering voor groei en export 11.1 Ambitie In 2030 neemt Nederland, op weg naar een duurzame energiehuishouding in 2050, een top 10-positie in op de Mondiale CleanTech-ranking.

Nadere informatie

Gas op Maat. Postbus 250, 3190 AG Hoogvliet Rotterdam Telefoon +31(0)

Gas op Maat. Postbus 250, 3190 AG Hoogvliet Rotterdam Telefoon +31(0) Gas op Maat De maatschappij is op weg naar een CO 2 -neutraal energiesysteem. De gassector wil graag bijdragen aan het behalen van deze doelstelling. In de transitieperiode is de rol van aardgas maatwerk:

Nadere informatie

Energie-Nederland: Deze Green Deal is een belangrijke stap voor de verduurzaming van de Nederlandse energievoorziening de komende decennia

Energie-Nederland: Deze Green Deal is een belangrijke stap voor de verduurzaming van de Nederlandse energievoorziening de komende decennia Persbericht Vereniging Energie-Nederland Den Haag, 3 oktober 2011 Energie-Nederland: Deze Green Deal is een belangrijke stap voor de verduurzaming van de Nederlandse energievoorziening de komende decennia

Nadere informatie

Datum 23 april 2013 Betreft Verzoek brief over de uitbreiding van de gaswinning onder de Waddenzee

Datum 23 april 2013 Betreft Verzoek brief over de uitbreiding van de gaswinning onder de Waddenzee > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Energie, Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC

Nadere informatie

Fotoverslag Gesprek 1 Stadsgesprek Duurzame energie Rijnenburg

Fotoverslag Gesprek 1 Stadsgesprek Duurzame energie Rijnenburg Fotoverslag Gesprek 1 Stadsgesprek Duurzame energie Rijnenburg In dit document geven we de foto s weer van gesprek 1, in de volgorde zoals die zijn opgehangen. De tekst die er bij staat is een weergave

Nadere informatie

Wadden van allure! Gezamenlijke Waddenvisie van de provincies Fryslân, Groningen en Noord-Holland

Wadden van allure! Gezamenlijke Waddenvisie van de provincies Fryslân, Groningen en Noord-Holland Wadden van allure! Gezamenlijke Waddenvisie van de provincies Fryslân, Groningen en Noord-Holland Vastgesteld door de Provinciale Staten van Fryslân, Groningen en Noord-Holland november 2013 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Speech van commissaris van de Koning René Paas, voorjaarsvergadering Samenwerkende Bedrijven Eemsdelta (SBE), Delfzijl, 7 juni 2016

Speech van commissaris van de Koning René Paas, voorjaarsvergadering Samenwerkende Bedrijven Eemsdelta (SBE), Delfzijl, 7 juni 2016 Speech van commissaris van de Koning René Paas, voorjaarsvergadering Samenwerkende Bedrijven Eemsdelta (SBE), Delfzijl, 7 juni 2016 [Intro] Nog niet zo lang geleden vierde u uw 40- jarig bestaan. Als Samenwerkende

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014

Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014 Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014 Dames en heren, [Intro] Europa begint in Groningen. Zéker als het

Nadere informatie

zeehavens Wadden Waddenzeehaven Fryslân Harlingen Werkatelier 23 januari 2014, uur Vertrek: Visserijhaven Harlingen Agenda en Context

zeehavens Wadden Waddenzeehaven Fryslân Harlingen Werkatelier 23 januari 2014, uur Vertrek: Visserijhaven Harlingen Agenda en Context Programma Wadden zeehavens Waddenzeehaven Fryslân Harlingen Werkatelier 23 januari 2014, 9.00-13.00 uur Vertrek: Visserijhaven Harlingen Agenda en Context 20 januari 2014 Martin Bosch Agenda 8:45 Inloop

Nadere informatie

Energie Transitie: traagheid en versnelling

Energie Transitie: traagheid en versnelling twitter.com/janrotmans Energie Transitie: traagheid en versnelling Den Haag, 26 Juni 2014 In welke fase zit energietransitie? Transitie naar Duurzame Energie Pre-development stage Through development stage

Nadere informatie

Werkatelier nichemarkten waddenzeehavens

Werkatelier nichemarkten waddenzeehavens Werkatelier nichemarkten waddenzeehavens 30 juni 2011 Kamer van Koophandel Leeuwarden Arjen Bosch www.decoulissen.nl Hans Punter www.hanspunter.nl in opdracht van de Raad van Advies Specialisatie Waddenzeehavens

Nadere informatie

Begrotingswijziging 2011. Jaarstukken 2010

Begrotingswijziging 2011. Jaarstukken 2010 Bijlage IV Provincie Fryslân Begrotingswijziging 211 Jaarstukken 21 1 Behandeling bij Jaarstukken 21 Vaststelling bij 1 e Berap 211 Programma: 1. Algemene dekkingsmiddelen Onderdeel: 1. Decembercirculaire

Nadere informatie

... Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045... Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst! Waarde creëren Stadhuisplein. Veranderende overheid

... Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045... Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst! Waarde creëren Stadhuisplein. Veranderende overheid Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045 Energieneutraal Veranderende overheid Waarde creëren Stadhuisplein Zichtbaar maken van innovatie Als duurzame stad Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst!

Nadere informatie

Energie voor morgen, vandaag bij GTI

Energie voor morgen, vandaag bij GTI Energie voor morgen, vandaag bij GTI Jet-Net docentendag 5 juni 2008 GTI. SMART & INVOLVED GTI is in 2009 van naam veranderd: GTI heet nu Cofely SLIMME ENERGIENETWERKEN, NU EN MORGEN 2008 2010 Centrale

Nadere informatie

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken;

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken; INTENTIEVERKLARING CO 2 AFVANG, TRANSPORT en OPSLAG Partijen 1. De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, vertegenwoordigd door de heer ir. J. van der Vlist, Secretaris-Generaal

Nadere informatie

Provinciehuis Westerbrink 1 Assen Assen, 3 oktober 2011 Nummer: 11-089 Postbus 122

Provinciehuis Westerbrink 1 Assen Assen, 3 oktober 2011 Nummer: 11-089 Postbus 122 Provinciehuis Westerbrink 1 Assen Assen, 3 oktober 2011 Nummer: 11-089 Postbus 122 9400 AC Assen Dit is een gezamenlijk persbericht van de provincies Groningen, Fryslân, Drenthe en Noord- Holland, de gemeenten

Nadere informatie

Groningen Seaports heeft de

Groningen Seaports heeft de > feature Werk maken van windenergie Leven van de wind. Volgens het spreekwoord kan het niet. In Groningen denken ze daar heel anders over. Groningen Seaports ziet voor met name de Eemshaven volop kansen

Nadere informatie

ENERGIE & Wat Is het?

ENERGIE & Wat Is het? ENERGIE & KLIMAAT Wat is het? Fossiele grondstoffen worden schaars. Bedrijven en overheden zijn daarom op zoek naar alternatieve groene grondstoffen en hernieuwbare energie. Als Provincie hebben we daarbij

Nadere informatie

Pionierprogramma Thema Visserij, Waddenfonds 2012-2013

Pionierprogramma Thema Visserij, Waddenfonds 2012-2013 Pionierprogramma Thema Visserij, Waddenfonds 2012-2013 Inleiding In het Waddengebied worden verschillende vormen van visserij bedreven: garnalenvisserij, schaal- en schelpdiervisserij en in beperktere

Nadere informatie

Onderwerp: Kaders voor windenergie

Onderwerp: Kaders voor windenergie Aan het Algemeen Bestuur Datum: 02-10-2013 Onderwerp: Kaders voor windenergie Voorstel 1. Kennis te nemen van het initiatief voor een windmolenpark bij de Spinder te Tilburg; 2. Kaders vast te stellen

Nadere informatie

gesprekken te voeren van ondernemer tot ondernemer en verbindingen te leggen.

gesprekken te voeren van ondernemer tot ondernemer en verbindingen te leggen. Toespraak commissaris van de koningin Max van den Berg t.g.v. bezoek Duitse handelsdelegatie onder leiding van Minister Bode op 31 oktober 2011, Gasunie Groningen. Dames en heren, Vandaag en morgen wijzen

Nadere informatie

WERKGELEGENHEID IN HET NEDERLANDSE WADDENGEBIED

WERKGELEGENHEID IN HET NEDERLANDSE WADDENGEBIED WERKGELEGENHEID WERKGELEGENHEID IN HET NEDERLANDSE WADDENGEBIED 1988-2013 Dit document is een vertaling van: Employment and employment developments in the Dutch Wadden Area 1988-2013 VERSIE 20150409 APR

Nadere informatie

Kennis- en Innovatieagenda Topsector Energie 2016-2019

Kennis- en Innovatieagenda Topsector Energie 2016-2019 Kennis- en Innovatieagenda Topsector Energie 2016-2019 Leeswijzer: Voor u ligt de innovatieagenda van de Topsector Energie (TSE), die de basis vormt voor de innovatiecontracten die in 2015 (2016/17) en

Nadere informatie

Naar een 100% duurzame energievoorziening voor Flevoland?! Vera Pieterman, plv. directeur Energie & Omgeving

Naar een 100% duurzame energievoorziening voor Flevoland?! Vera Pieterman, plv. directeur Energie & Omgeving Naar een 100% duurzame energievoorziening voor Flevoland?! Vera Pieterman, plv. directeur Energie & Omgeving 6 december 2016 Hoofdpunten (Inter)nationale context van de ambitie van Flevoland De energietransitie

Nadere informatie

Impressie Regiotour MIRT in Noord Nederland 13 juni

Impressie Regiotour MIRT in Noord Nederland 13 juni Impressie Regiotour MIRT in Noord Nederland 13 juni Ron Lander en Nathalie Harrems openen de goed bezochte bijeenkomst in de schouwburg in Meppel. Naast het delen van kennis over de werkwijze in het Meerjarenprogramma

Nadere informatie

Mevrouw de Boer, heer Kabat, dank voor de gelegenheid om hier als voorzitter van het RCW te

Mevrouw de Boer, heer Kabat, dank voor de gelegenheid om hier als voorzitter van het RCW te Toespraak Waddengovernance, Leeuwarden 8 december 2011 Mevrouw de Boer, heer Kabat, dank voor de gelegenheid om hier als voorzitter van het RCW te mogen spreken. Dames en heren, Op Omrop Fryslân was laatst

Nadere informatie

De rol van biomassa in de energietransitie.

De rol van biomassa in de energietransitie. De rol van biomassa in de energietransitie. Bert de Vries Plaatsvervangend directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging, Ministerie van Economische Zaken Inhoud 1. Energieakkoord 2. Energietransitie

Nadere informatie

Fiches van Private financieringsbronnen IPO-project Slim financieren

Fiches van Private financieringsbronnen IPO-project Slim financieren Fiches van Private financieringsbronnen IPO-project Slim financieren Private equity/investeringsfonds Ampere Equity Fonds Aandeelhouders zijn APG, PGGM, Delta Lloyd and Rabobank. Focus op productie duurzame

Nadere informatie

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Enexis: energie in goede banen Even if you doubt the evidence, providing incentives for energy-efficiency and clean energy are the right thing to do

Nadere informatie

De haven van Oostende, energie haven

De haven van Oostende, energie haven De haven van Oostende, energie haven Evy Copejans Vlaams Instituut voor de Zee De haven van Oostende is een kleine maritieme haven, gelegen in één van de grootste en belangrijkste havengebieden ter wereld,

Nadere informatie

zeehavens Wadden Scheepsbouw Harlingen 23 mei uur Hotel Zeezicht, Zuiderhaven 1, Harlingen Kernpunten Programma Werkatelier

zeehavens Wadden Scheepsbouw Harlingen 23 mei uur Hotel Zeezicht, Zuiderhaven 1, Harlingen Kernpunten Programma Werkatelier Programma Wadden zeehavens Werkatelier 23 mei 2013 14.00-16.30 uur Hotel Zeezicht, Zuiderhaven 1, Kernpunten 10 mei 2013 Arjen Bosch en Dirk Jan Hummel Inhoud in... 3 1. Ontwikkelingen in de in... 3 2.

Nadere informatie

ECOSYSTEEM TOPSECTOR ENERGIE

ECOSYSTEEM TOPSECTOR ENERGIE ECOSYSTEEM TOPSECTOR ENERGIE Organisatie en hoofdactoren Ø Topteam: Manon Janssen (boegbeeld), Fokko Pentinga (vertegenwoordiger namens het MKB), Tim van der Hagen (vertegenwoordiger namens de kennisinstellingen),

Nadere informatie

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen Eneco Groep Duurzame energie voor iedereen Duurzame koploper Eneco is het grootste energiebedrijf van Nederland in publieke handen. Onze missie is betaalbare duurzame energie mogelijk maken die altijd,

Nadere informatie

Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan

Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan Lokale Energie Lokale Energie - 4 Lokale energie-initiatieven - Een loket voor buurt- en dorpsinitiatieven Projectnaam : Lokale Energie Opdrachtgever

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 32 637 Bedrijfslevenbeleid Nr. 55 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag,

Nadere informatie

Uitkomsten Streekagenda avonden op de Waddeneilanden

Uitkomsten Streekagenda avonden op de Waddeneilanden Uitkomsten Streekagenda avonden op de Waddeneilanden In dit overzicht presenteren de provincie Fryslân en de Waddengemeenten de belangrijkste resultaten die ingebracht zijn tijdens de avonden over de streekagenda

Nadere informatie

Haarlem, 15 april 2014

Haarlem, 15 april 2014 Haarlem, 15 april 2014 2014 29 Vragen van mevrouw C. Stevens-Meewis (CDA) en mevrouw P.J. van Hartskamp-de Jong (VVD) inzake Subsidie Waddenfonds aan project Lage Oude Veer in gemeente Hollands Kroon.

Nadere informatie

Innovatie in de Hoeksche Waard. Projectleider Biobased Economy Hoeksche Waard Henk Groeneveld

Innovatie in de Hoeksche Waard. Projectleider Biobased Economy Hoeksche Waard Henk Groeneveld Projectleider Biobased Economy Hoeksche Waard Henk Groeneveld Biobased Economy: De overgang van een economie die draait op fossiele grondstoffen naar een economie die draait op biomassa als grondstof In

Nadere informatie

Provinciaal klimaat- en energiebeleid: doelen, emissies, maatregelen. Robert Koelemeijer - PBL

Provinciaal klimaat- en energiebeleid: doelen, emissies, maatregelen. Robert Koelemeijer - PBL Provinciaal klimaat- en energiebeleid: doelen, emissies, maatregelen. Robert Koelemeijer - PBL Doelstellingen - Mondiaal Parijs-akkoord: Well below 2 degrees. Mondiaal circa 50% emissiereductie nodig in

Nadere informatie

Enexis. De veranderende rol van de netbeheerder. Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis. 12 november 2015

Enexis. De veranderende rol van de netbeheerder. Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis. 12 november 2015 Enexis De veranderende rol van de netbeheerder Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis 12 november 2015 Rol Enexis in de elektriciteitsketen Elektriciteitscentrale voor de opwek van elektriciteit

Nadere informatie

Zeeland in stroomversnelling. Op weg naar het Actieprogramma voor duurzame economische groei, regionale inbedding en bestuurlijke daadkracht

Zeeland in stroomversnelling. Op weg naar het Actieprogramma voor duurzame economische groei, regionale inbedding en bestuurlijke daadkracht Zeeland in stroomversnelling Op weg naar het Actieprogramma voor duurzame economische groei, regionale inbedding en bestuurlijke daadkracht Wat is er gebeurd sinds 2 juni? Het advies van de Commissie Balkenende

Nadere informatie

Grootschalige verduurzaming door creatieve coalities

Grootschalige verduurzaming door creatieve coalities Grootschalige verduurzaming door creatieve coalities André de Groot gemeente Rotterdam, programma Versnelling010 27 januari 2015 Opbouw stedelijk programma Duurzaam Groene, gezonde en veerkrachtige stad

Nadere informatie

FONDSEN VOOR INNOVATIE EN BEDRIJVIGHEID IN ENERGIE IN DE GEBOUWDE OMGEVING

FONDSEN VOOR INNOVATIE EN BEDRIJVIGHEID IN ENERGIE IN DE GEBOUWDE OMGEVING FONDSEN VOOR INNOVATIE EN BEDRIJVIGHEID IN ENERGIE IN DE GEBOUWDE OMGEVING S\E\R Het netwerk Smart Energy Regions richt zich op het stimuleren van innovatie en bedrijvigheid op het gebied van Energie in

Nadere informatie

TenneT als netontwikkelaar op zee. NWEA Winddag, 13 juni 2014

TenneT als netontwikkelaar op zee. NWEA Winddag, 13 juni 2014 TenneT als netontwikkelaar op zee NWEA Winddag, TenneT als netontwikkelaar op zee 1. Introductie TenneT als netontwikkelaar 2. Integrale aanpak en netoptimalisatie nodig voor behalen duurzaamheidsdoelstellingen

Nadere informatie

Regio Stedendriehoek

Regio Stedendriehoek Regio Stedendriehoek 1 Energieneutrale regio Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen Netbeheer en Duurzame Gebiedsontwikkeling Pieter van der Ploeg, Alliander

Nadere informatie

Inzichten uit een regio:

Inzichten uit een regio: Er is een brede duurzaamheidsscope nodig voor afwegingen rond de bodem; de energietransitie staat daarin centraal. Inzichten uit een regio: Sneller afbouwen van fossiele energie De bodem is onmisbaar bij

Nadere informatie

SAMENWERKING OVER TRADITIONELE GRENZEN HEEN. De Energiefabriek en andere voorbeelden uit de praktijk van de waterschappen

SAMENWERKING OVER TRADITIONELE GRENZEN HEEN. De Energiefabriek en andere voorbeelden uit de praktijk van de waterschappen SAMENWERKING OVER TRADITIONELE GRENZEN HEEN De Energiefabriek en andere voorbeelden uit de praktijk van de waterschappen Duopresentatie Hennie Roorda en Tanja Klip 1. Ambities en resultaten waterschappen

Nadere informatie

Waddebat. Een internetdiscussie. voor het. Voortgezet Onderwijs. Cases. Steef Steeneken

Waddebat. Een internetdiscussie. voor het. Voortgezet Onderwijs. Cases. Steef Steeneken Waddebat Een internetdiscussie voor het Voortgezet Onderwijs Cases Steef Steeneken Casus 1: Wat gas winnen of niet Stand van zaken: De jaren zestig De minister van economische zaken verleent vergunningen

Nadere informatie

3. het betreffende specifieke beoordelingskader, zoals opgenomen in hoofdstuk 2 van dit Openstellingsbesluit.

3. het betreffende specifieke beoordelingskader, zoals opgenomen in hoofdstuk 2 van dit Openstellingsbesluit. Openstellingsbesluit van het dagelijks bestuur van het Waddenfonds van 30 april 2015, kenmerk 2015 / nr. 02, houdende nadere regels met betrekking tot de openstelling van een aanvraagperiode en de vaststelling

Nadere informatie

Kennis- en Innovatieagenda Topsector Energie 2016-2019

Kennis- en Innovatieagenda Topsector Energie 2016-2019 Kennis- en Innovatieagenda Topsector Energie 2016-2019 Leeswijzer: Voor u ligt de innovatieagenda van de Topsector Energie (TSE), die de basis vormt voor de innovatiecontracten die in 2015 (2016/17) en

Nadere informatie

HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH. Beleidsevaluatie Gelders Klimaatprogramma "Aanpakken en Aanpassen".

HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH. Beleidsevaluatie Gelders Klimaatprogramma Aanpakken en Aanpassen. Gedeputeerde Staten STATENNOTITIE Aan de leden van Provinciale Staten HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH Beleidsevaluatie Gelders Klimaatprogramma "Aanpakken en Aanpassen". HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH

Nadere informatie

Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014

Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014 1 Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014 Inhoud 2 1. Innovatietafel aanloop naar TKI Switch2SmartGrids 2. Actieplan Duurzame Energievoorziening link naar E-akkoord 3. Toekomstbeelden

Nadere informatie

Uitwerking categorie: Overig Hernieuwbaar (of wel de 186 PJ)

Uitwerking categorie: Overig Hernieuwbaar (of wel de 186 PJ) Uitwerking categorie: Overig Hernieuwbaar (of wel de 186 PJ) (tussenstand 1 mei 2015) Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel Achtergrond 186 PJ opgave ENERGIEAKKOORD VOOR DUURZAME GROEI Concrete afspraken

Nadere informatie

De ontwikkeling van Smart grids. Our common future. Prof.dr.ir. Han Slootweg. 30 september 2016

De ontwikkeling van Smart grids. Our common future. Prof.dr.ir. Han Slootweg. 30 september 2016 De ontwikkeling van Smart grids Our common future Prof.dr.ir. Han Slootweg 30 september 2016 Agenda Het energiesysteem Verduurzaming van het energiesysteem De energietransitie Smart Grids 2 Energievoorziening

Nadere informatie

HAN en duurzame energie

HAN en duurzame energie Beroepsonderwijs tijdens de energie transitie HAN en duurzame energie Van buiten naar binnen. Tinus Hammink programma-manager SEECE Hogeschool van Arnhem en Nijmegen HBO en topsectoren; keuze van HAN 1.

Nadere informatie

KLIMAAT, ENERGIE EN GRONDSTOFFEN

KLIMAAT, ENERGIE EN GRONDSTOFFEN KLIMAAT, ENERGIE EN GRONDSTOFFEN AKKOORDEN EN GREEN DEALS Rafaël Lazaroms Coördinator Energie en duurzaamheid Unie van Waterschappen 1. Duurzaamheid en taken waterschappen 2. Duurzame ambities in akkoorden

Nadere informatie

Kennisprogramma DuurzaamDoor 2013-2016 provincie Gelderland

Kennisprogramma DuurzaamDoor 2013-2016 provincie Gelderland Kennisprogramma DuurzaamDoor 2013-2016 provincie Gelderland Het Gelderse kennisprogramma DuurzaamDoor 2013-2016 maakt deel uit van het landelijke programma DuurzaamDoor, sociale innovatie voor een groene

Nadere informatie

Presentatie Guus Ydema, directeur AGEM NCLG Achterhoek 21 april 2016

Presentatie Guus Ydema, directeur AGEM NCLG Achterhoek 21 april 2016 Presentatie Guus Ydema, directeur AGEM NCLG Achterhoek 21 april 2016 Inhoudsopgave presentatie 1. Energietransitie: besparing, opwekking, ruimte 2. AGEM, stand van zaken 3. Programma Zon op Erf De urgente

Nadere informatie

Samen Ontwikkelen. Stuurgroep Nationaal Landschap Groene Hart i.o. 19 september 2012 / concept

Samen Ontwikkelen. Stuurgroep Nationaal Landschap Groene Hart i.o. 19 september 2012 / concept Samen Ontwikkelen Stuurgroep Nationaal Landschap Groene Hart i.o. 19 september 2012 / concept Samen Ontwikkelen 2. Water Bodem & Gebruik 3. Het Groene Hart, met zijn veenweiden, Over de realisatie van

Nadere informatie

Bob Meijer Lancering TKI Wind op Zee Tenders 2015 30 januari 2015

Bob Meijer Lancering TKI Wind op Zee Tenders 2015 30 januari 2015 Bob Meijer Lancering TKI Wind op Zee Tenders 2015 30 januari 2015 2015 First come, first served Januari 2015 Subsidieregelingen TKI Wind op Zee 2015 onder voorbehoud de officiële regeling is leidend 2

Nadere informatie

MKBA Windenergie binnen de 12-mijlszone

MKBA Windenergie binnen de 12-mijlszone MKBA Windenergie binnen de 12-mijlszone Den Haag, 3 november 2014 Niels Hoefsloot Ruben Abma Inhoud presentatie 1. Onderzoeksmethode en uitgangspunten 2. Directe effecten 3. Indirecte/externe effecten

Nadere informatie

Datum 18 april 2013 Betreft Wegnemen van belemmeringen in wet- en regelgeving in de Biobased

Datum 18 april 2013 Betreft Wegnemen van belemmeringen in wet- en regelgeving in de Biobased > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie