Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation."

Transcriptie

1 Cover Page The handle holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Houben, Mathias Bernard (Thijs) Title: Regulation of behavioral activity by the suprachiasmatic nuclei Issue Date:

2 Samenvatting Dit proefschrift bestaat uit twee experimentele delen. In het eerste deel, bestaande uit hoofdstukken twee tot en met vijf, hebben we meerdaagse opnames gemaakt van de elektrische activiteit in de suprachiasmatische nuclei (SCN) van vrijbewegende muizen. Het doel van deze studies was om de mechanismen te onderzoeken waarmee de SCN de timing van gedragsactiviteit reguleren. In het tweede deel van dit proefschrift, bestaande uit hoofdstukken zes tot en met acht, hebben we onderzocht hoe verstoringen van circadiane ritmen samenhangen met ziekteontwikkeling in de context van psychiatrische aandoeningen, metabole stoornissen en chronisch nierfalen. In het eerste hoofdstuk van dit proefschrift wordt een korte introductie gegeven in het vakgebied van de chronobiologie en zijn ontwikkeling. Het fenomeen van endogene circadiane ritmen wordt geïntroduceerd, gevolgd door een beschrijving van de essentiële kenmerken van circadiane ritmen, waaronder de entrainment door licht en de gevoeligheid voor daglengte. Het basale mechanisme dat verantwoordelijk is voor genereren van circadiane ritmen is een moleculair feedback systeem dat zich in cellen bevindt en afhankelijk is van het accuraat functioneren van enkele essentiële klokgenen en de eiwitten waarvoor deze genen coderen. Zoogdieren bezitten twee gespecialiseerde hersenkernen in de hypothalamus, de suprachiasmatische nuclei (SCN) genaamd. In de neuronen van deze hersenkernen beïnvloedt de intracellulaire moleculaire klok de neuronale membraan, leidend tot circadiane ritmen in de elektrofysiologische eigenschappen van SCN neuronen met als gevolg dat de SCN cellen volgens een circadiaan ritme spontaan actiepotentialen genereren. Het circadiane patroon in elektrische activiteit en neurotransmitter-afgifte dat zodoende door de SCN wordt gegenereerd dient als klok-signaal voor de rest van het brein. Door deze klok-signalen af te stemmen op de input uit een directe verbinding met het oog kunnen de SCN ervoor zorgen dat een brede reeks fysiologische systemen steeds optimaal aangepast blijven aan de continue veranderingen in de omgeving die veroorzaakt worden door de 24-uurs cyclus van licht en donker. De neuronen in de SCN zijn met elkaar verbonden in een netwerk dat hen in staat stelt om hun individuele ritmen te coördineren en met elkaar te synchroniseren en zodoende de rest van het brein van een robuust tijd-signaal te voorzien. Via diverse verbindingen met andere hersenkernen en perifere organen coördineren de SCN circadiane ritmen in vele fysiologische, gedragsmatige en metabole parameters, hetgeen aannemelijk maakt dat verstoring van dit centrale klok-signaal tot ziekte kan leiden. In hoofdstuk twee hebben we onderzocht hoe dieren de timing en duur van hun gedragsactiviteit aanpassen aan de seizoenen door ze bloot te stellen aan kunstmatige zomerdagen (16 uur licht, afgewisseld met 8 uur duisternis) en aan kunstmatige 201

3 winterdagen (8 uur licht en 16 uur duisternis). Door het neuronale activiteitspatroon in de SCN in vivo en in vitro te meten konden we aantonen dat de duur van de dagelijkse piek in populatie-activiteit breed wordt in zomerdagen en smal wordt in winterdagen, terwijl de piekduur van individuele neuronen niet verandert. Een analyse van de verdeling van de activiteitspieken van kleine subpopulaties en individuele neuronen over de dag toonde aan dat de verbreding van de populatie piek veroorzaakt wordt door veranderingen in de tijdstippen waarop individuele neuronen actief zijn. In korte winterdagen zijn de activiteitspieken van individuele SCN neuronen sterk gesynchroniseerd binnen de korte licht periode en is de resulterende populatiepiek dus smal. In lange zomerdagen zijn de activiteitspieken van individuele neuronen meer verspreid over de licht periode, met een bredere populatiepiek als resultaat. We concluderen uit deze resultaten dat het coderen van daglengte-informatie in de SCN een emergente eigenschap van het neuronale netwerk is die niet kan worden uitgevoerd door individuele neuronen. In hoofdstuk drie onderzochten we met behulp van langdurige simultane metingen van gedragsactiviteit en neuronale activiteit in de SCN hoe het neuronale activiteits niveau in de SCN zich verhoudt tot de timing van de overgangen tussen de dagelijkse slaap- en waak fases. Het niveau van neuronale activiteit in de SCN fluctueert met een 24 uurs ritme en is hoog gedurende de dag. Tegen het einde van dag begint de neuronale activiteit af te nemen totdat een laag dal-niveau wordt bereikt aan het begin van de nacht, vanwaar het weer zal gaan stijgen gedurende het eind van de nacht en de vroege ochtend. Dit circadiane ritme in elektrische activiteit wordt doorgegeven aan andere hersenkernen en veroorzaakt een tweedeling van gedragsactiviteit in een actieve (waak-) en een inactieve (slaap-) fase. De opnames van neuronale activiteit werden gemaakt in vrij bewegende muizen met behulp van geïmplanteerde micro-elektroden. Op de resulterende dataset is een gedetailleerde analyse uitgevoerd van het neuronale activiteitsniveau in de SCN op het tijdstip dat dieren in slaap vielen en op het tijdstip dat dieren ontwaakten. Het resultaat was dat zowel de start van de actieve fase als de start van de rustfase plaatsvinden op het moment dat het neuronale activiteitsniveau in de SCN vlakbij het half-maximum is, oftewel halverwege het piek-niveau tijdens de dag en het dal-niveau tijdens de nacht. De relatie tussen de wisselingen in gedrags-fase en het neuronale activiteits niveau in de SCN kon worden beschreven door een waarschijnlijkheids-functie. We hebben ook bestudeerd of het neuronale activiteits niveau tijdens ontwaken of in slaap vallen verandert als dieren worden blootgesteld aan korte winterdagen of lange zomerdagen maar vonden dat de dieren in beide daglengtes ontwaakten en in slaap vielen op het moment dat de elektrische activiteit in de SCN het half-maximum bereikt. Verder vonden we ook dat de golfvorm van SCN activiteit in de muis niet symmetrisch is: in alle daglengtes verloopt de daling van neuronale activiteit in de avond beduidend sneller dan de stijging van neuronale 202

4 activiteit in de ochtend. We concluderen dat de relatie tussen neuronale activiteit in de SCN en de tijdstippen waarop dieren hun waak- en slaapfases starten en beëindigen opmerkelijk ongevoelig is voor omgevingsveranderingen en dat drempelveranderingen niet bijdragen aan het coderen voor daglengte. In hoofdstuk vier hebben we de modulerende effecten van gedragsactiviteit op de neuronale activiteitspatronen in de SCN onderzocht. Het was bekend dat de elektrische activiteit in de SCN beïnvloed kan worden door licht, slaap en door gedragsactiviteit. Terwijl de effecten van licht en slaap op SCN activiteit systematisch zijn onderzocht is niet bekend in welke mate gedrag de neuronale activiteit in de SCN kan veranderen en wat de functie is van het effect van gedrag op de SCN. Om dit te onderzoeken hebben we met behulp van geïmplanteerde micro-elektroden simultane opnames gemaakt van elektrische activiteit in de SCN en algemene bewegingsactiviteit. Ook hebben we video-opnames van de dieren gemaakt om de effecten van specifieke gedragstypes op SCN activiteit te kunnen bepalen. De resultaten lieten zien dat neuronale activiteit in de SCN onderdrukt wordt door spontane gedragsactiviteit. De mate van onderdrukking hing af van de intensiteit, de duur en het type van gedrag. De onderdrukking was matig (ongeveer 30% van de circadiane amplitude) voor laagintensief gedrag en sterk (ongeveer 60% van de circadiane amplitude) voor loopgedrag. Wanneer gedragsactiviteit werd geïnduceerd door milde verstoring van het dier terwijl het inactief was werd de neuronale activiteit in de SCN juist versterkt in plaats van onderdrukt. Deze observatie vormt een aanwijzing dat verschillende mechanismen zijn betrokken bij de modulerende effecten van spontaan versus geïnduceerd gedrag op SCN neuronale activiteit. Aangezien de meeste spontane gedragsactiviteit tijdens de nacht plaatsvindt vormen de resultaten een aanwijzing dat lichamelijke activiteit op het juiste tijdstip de amplitude van het neuronale activiteitsritme van de SCN kan versterken. In hoofdstuk vijf onderzoeken we of het neuronale activiteitsniveau in de SCN ook betrokken is bij het reguleren van het niveau van gedragsactiviteit tijdens de waakfase. We hebben deze hypothese getest door dieren bloot te stellen aan licht-donker cycli met een verkorte duur (22 uren), met een normale duur (24 uren) of met een verlengde duur (26 uren). We vonden dat aanpassing aan verkorte licht-donker cycli een late timing van gedragsactiviteit tot gevolg had, waarbij dieren hun actieve periode pas enkele uren na het begin van de nacht startten en de hoogst activiteitsniveaus in de tweede helft van de nacht lieten zien. In de verlengde lichtdonker cycli hadden de dieren juist een vroege timing van hun gedragsactiviteit met de start van de actieve periode aan het begin van (of vlak voor) de nacht en de hoogste activiteitsniveaus tijdens de eerste uren van de nacht. Hoewel de golfvorm van het SCN neuronale activiteitspatroon net als het tijdspatroon van gedragsactiviteit heel verschillend was tussen de verkorte licht-donker cycli en de verlengde licht-donker 203

5 cycli was de relatie tussen het elektrische activiteitsniveau in de SCN en de intensiteit van het gedrag identiek in alle geteste licht-donker cycli. Deze data laten zien dan het neuronale activiteitsniveau in de SCN rechtstreeks het niveau van gedragsactiviteit reflecteert, hetgeen suggereert dat de SCN een actieve rol speelt in het reguleren van het niveau van gedragsactiviteit gedurende de actieve fase. Een belangrijke implicatie van deze resultaten is dat het circadiane ritme dat door de SCN wordt geproduceerd niet alleen een rol speelt bij de timing van gedragsritmes maar ook bij het reguleren van de amplitude van deze ritmes. In hoofdstuk 6 onderzochten we de relatie tussen het circadiane systeem en het mesolimbische belonings-systeem. Bij dit mesolimbische beloningssysteem zijn verschillende subcorticale hersenregios betrokken die onderling verbonden zijn via dopaminerge verbindingen die geactiveerd worden door belonende stimuli zoals voedsel, sex en verslavende middelen. Verstoringen van circadiane ritmen zijn zijn waargenomen bij verschillende vormen van depressie waarbij het dopamine metabolisme in het mesolimbische systeem ook is veranderd. Deze associatie tussen circadiane ritmes en de mentale gemoedstoestand doet vermoeden dat het circadiane en het belonings-systeem in de hersenen elkaars functioneren kunnen beïnvloeden. Belonende prikkels zoals voedsel, sex en verslavende substanties beïnvloeden de afgifte van dopamine in de hersenkeren van het mesolimbische systeem waaronder het ventrale tegmentum (VTA) en de Nucleus Accumbens (NAc). Om een moleculaire verbinding tussen de mechanismen van de circadiane klok en het dopamine metabolisme vast te stellen hebben we de promotor regio s van genen onderzocht die een belangrijke rol spelen bij het reguleren van dopamine niveaus. We vonden dat de transcriptie van het monoamine oxidase A (Maoa) gen gereguleerd wordt door de klok componenten BMAL1, NPAS2, en PER2. Vervolgens lieten we zien dat een mutatie in het klokgen Per2 in muizen leidt tot afname in expressie en activiteit van MAOA in het mesolimbische systeem, met verhoogde dopamine-niveaus tot gevolg. Met behulp van elektrofysiologische metingen in de nucleus accumbens van vrijbewegende Per2 mutante en wildtype muizen konden we laten zien dat de neuronale responsen op dopaminerge anti-depressiva verandert zijn in Per2 mutante muizen, wat de gedragsveranderingen verklaart die we hadden waargenomen in gedragstesten gericht op het beloningssysteem. We konden concluderen dat componenten van de biologische klok op moleculair niveau interacteren met de dopamine-huishouding in het mesolimbische systeem. Deze bevindingen maken het aannemelijk dat verstoringen van circadiane ritmen een rol spelen bij de pathofysiologische mechanismen die ten grondslag liggen aan dopamine-gerelateerde psychiatrische aandoeningen waaronder depressie, bipolaire stoornissen en de aandachtsstoornis ADHD. 204

6 Zowel epidemiologische onderzoeken in ploegendienstarbeiders als functionele studies in muismodellen met klokgen-defecten laten zien dat verstoringen van het circadiane systeem mogelijk kunnen bijdragen aan het ontstaan van overgewicht en metabole stoornissen zoals type 2 diabetes mellitus. In hoofdstuk zeven hebben we het belang getest van de amplitude van SCN output voor de metabolisme-regulatie door muizen gedurende 5 weken bloot te stellen aan een normale licht-donker cyclus of gedurende 5 weken aan een continue verlichtte omgeving. Een deel van de muizen werd bovendien metabool belast door ze een hoog-vet dieet te geven. Met behulp van elektrofysiologische opnames van elektrische activiteit in de SCN konden we laten zien dat blootstelling aan continue licht leidt tot een amplitude reductie van het neuronale activiteitsritme van 55% in vergelijking met dieren op een normale lichtdonker cyclus. Met behulp van metabole kooien hebben we het metabolisme vergeleken tussen muizen in continue licht en muizen in de normale licht-donker cyclus waarbij we waar hebben genomen dat de voedsel-inname was toegenomen (+26%) in continue licht terwijl het energieverbruik was afgenomen (-13%). Verder zagen we ook dat continue licht een onmiddellijke toename van lichaamsgewicht tot gevolg had (+ 2.4% op dag 4, +5.0% op dag 14). Een mixed model analyse liet zien gewichtstoename sneller optrad in respons op continue licht dan in respons op het hoog-vet dieet. Na 4 weken in continue licht was de gewichtstoename gestabiliseerd en waren de circadiane patronen in voedselinname en energieverbruik compleet verdwenen hoewel er nog steeds ritmes met een lage amplitude in de SCN en in het gedrag waren. Een hyperinsulinemische-euglycemische clamp analyse liet zien dat de normale circadiane variatie in insuline-gevoeligheid volledig was verdwenen in continue licht. Uit deze resultaten hebben we kunnen concluderen dat een amplitudereductie van het SCN ritme, tot waarden die eerder alleen waargenomen waren in verouderde muizen, afdoende is om de circadiane ritmes in energie metabolisme en insuline-gevoeligheid volledig te doen verdwijnen. Terwijl hoofdstukken zes en zeven de nadelige gezondsheidseffecten van verstoringen van de circadiane klok onderzoeken, wordt dit vraagstuk in hoofdstuk acht omgekeerd in een studie naar de vraag of een verstoorde nierfunctie nadelige effecten heeft op de werking van het circadiane systeem. We hebben deze vraag onderzocht door in continue donker het circadiane gedragsritme te meten in een muismodel voor chronisch nierfalen (CNF). In deze muizen werden de nieren permanent beschadigd met een chirurgische ingreep die significant verhoogde ureum-waardes in het serum en bloedarmoede ten gevolg had in de CNF-muizen ten opzichte van shamgeopereerde muizen. De gedragsactiviteit van de CNF-muizen en de shamgeopereerde muizen werd continue geregistreerd gedurende een periode van 12 weken na de operatie. Ondanks de ernstig verstoorde nierfunctie bleef het circadiane patroon van gedragsactiviteit in de CNF-muizen sterk ritmisch. Zowel de sterkte als de periode 205

7 van het ritme was niet significant veranderd in de CNF-muizen ten opzichte van de sham-geopereerde muizen. We concluderen uit deze resultaten dat uremische toxines het circadiane systeem niet verstoren. In hoofdstuk negen worden de resultaten van hoofdstukken twee tot en met acht bediscussieerd in de context van de huidige kennis over circadiane ritmes en hun rol in gezondheid en ziekte. Ik bespreek hoe de resultaten van hoofdstukken twee tot en met vijf een nieuw licht werpen op de rol van de SCN in het reguleren van 24-uurs ritmes in gedrag en hoe ze een voorheen onbekende wederzijdse interactie laten zien tussen de SCN en hersengebieden die gedrag reguleren. Ook worden, aan de hand van een vergelijking met een potentieel alternatief mechanisme, de mogelijke voordelen voor het registreren van de voortgang van de tijd besproken van de waargenomen mechanismen voor het coderen van daglengte. In een volgende paragraaf wordt de toepasbaarheid van de resultaten die gevonden zijn in nacht-actieve muizen voor dagactieve zoogdieren besproken, leidend tot enkele voorspellingen voor de relatie tussen het niveau van gedragsactiviteit en de neuronale activiteit in de SCN van dag-actieve zoogdieren. Aangezien veroudering een vergelijkbaar effect heeft op de duur van de slaap- en waak periode als blootstelling aan lange daglengtes, maar een verschillend effect op de amplitude en precisie van gedragsritmes, bespreken we de overeenkomsten en verschillen in het licht van de onderliggende effecten van veroudering en lange daglengte op het functioneren van de SCN. Voor zowel het dopaminerge beloningssysteem als voor de mechanismen die het metabolisme reguleren zijn er diverse wederkerige verbindingen gevonden, zowel tussen deze systemen en de SCN als tussen deze systemen onderling. De aanwezigheid van deze sterke en wederkerige verbindingen ligt waarschijnlijk ten grondslag aan de duidelijke verbanden tussen circadiane ritme verstoring en de ontwikkeling van ziekte. Het laatste deel van hoofdstuk negen bespreekt de concepten en resultaten van dit proefschrift in de context van de opkomende stromingen in de wetenschappelijke gemeenschap om nieuwe conceptuele structuren en aanpakken te ontwikkelen om de emergente eigenschappen van complexe biologische systemen en netwerken te onderzoeken die niet afdoende onderzocht en begrepen kunnen worden binnen de conceptuele structuur en aanpak van het bestaande reductionistische paradigma. 206

Samenvatting en Conclusie 165

Samenvatting en Conclusie 165 Samenvatting en Conclusie 165 SAMENVATTING EN CONCLUSIE Als gevolg van de draaiing van de aarde wordt het leven blootgesteld aan dagelijks terugkerende veranderingen in de omgeving, zoals licht en donker,

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING In hoofdstuk 1 van dit proefschrift wordt een algemene inleiding gegeven op de biologische klok van zoogdieren. De biologische klok van zoogdieren, welke 24-uurs ritmen in het

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/22544 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/22544 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/22544 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Speksnijder, Niels Title: Determinants of psychosis vulnerability : focus on MEF2

Nadere informatie

Circadiane ritmiek. Circadiane plasticiteit. Hoofdstuk 2

Circadiane ritmiek. Circadiane plasticiteit. Hoofdstuk 2 Samenvatting 207 Circadiane ritmiek De draaiing van de aarde om haar as zorgt voor een continu veranderende omgeving waarin periodes van licht en donker elkaar afwisselen. De dagelijkse afwisseling van

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/33399 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/33399 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/33399 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Farajnia, S. Title: Neuroplasticity in the mammalian clock : the effect of aging

Nadere informatie

Netwerkeigenschappen van de circadiane klok van zoogdieren

Netwerkeigenschappen van de circadiane klok van zoogdieren Nederlandse samenvatting Netwerkeigenschappen van de circadiane klok van zoogdieren Het combineren van verschillende wetenschappen is een uitdaging. Wetenschappers uit verschillende disciplines spreken

Nadere informatie

Samenvatting. Chapter 8

Samenvatting. Chapter 8 Samenvatting Chapter 8 154 Het dopaminerge systeem is betrokken bij de controle over een heel scala aan fysiologische functies, variërend van motorische activiteit tot de productie van hormonen en het

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Als de kat van huis is dan dansen de muizen, maar het feest wordt nog mooier als de voorbereiding al kan beginnen voor de kat

Nadere informatie

INTRODUCTIE STRESSHORMONEN

INTRODUCTIE STRESSHORMONEN 8 Samenvatting INTRODUCTIE Cocaïne behoort tot de stimulerende middelen; stoffen die energie en alertheid verhogen en een kortstondig goed gevoel of zelfs euforie geven. Herhaaldelijk gebruik van cocaïne

Nadere informatie

Chronobiologie en de bipolaire stoornis

Chronobiologie en de bipolaire stoornis Chronobiologie en de bipolaire stoornis Rixt Riemersma-van der Lek, psychiater Polikliniek voor bipolaire stoornissen Universitair Medisch Centrum Groningen Email: r.f.riemersma@umcg.nl GGNet Symposium

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Wat verandert er in het zenuwstelsel als een dier iets leert? Hoe worden herinneringen opgeslagen in de hersenen? Hieraan ten grondslag ligt het vermogen van het zenuwstelsel om

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/44385 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Ayata, C. Title: Spreading depolarizations : the missing link between mirgraine

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Dit proefschrift behandelt moleculaire veranderingen die plaatsvinden in de hersenen van de rat na blootstelling aan morfine, een verslavende stof. Dit type onderzoek is zowel

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/33966 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/33966 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/3366 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Dijk, Marieke van Title: Type 1 diabetes and sleep : implications for glucoregulation

Nadere informatie

CHAPTER 11 SAMENVATTING

CHAPTER 11 SAMENVATTING CHAPTER 11 SAMENVATTING Chapter 11 Drugsverslaving Drugsverslaving is een wereldwijd gezondheidsprobleem dat gekarakteriseerd wordt door dwangmatig drugsgebruik en een hoge mate van terugval na afkicken.

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/21978 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/21978 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/21978 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Goeij, Moniek Cornelia Maria de Title: Disease progression in pre-dialysis patients:

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19074 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19074 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19074 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Suwannalai, Parawee Title: ACPA response in evolution of rheumatoid arthritis

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/25850 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/25850 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/25850 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Beek, Erik te Title: Neuropharmacology of novel dopamine modulators Issue Date:

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/33222 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/33222 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/33222 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Braak, Bas ter Title: Carcinogenicity of insulin analogues Issue Date: 2015-06-18

Nadere informatie

Dawn and dusk Spoelstra, Kamiel

Dawn and dusk Spoelstra, Kamiel Dawn and dusk Spoelstra, Kamiel IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check the document version below. Document Version

Nadere informatie

Cover Page. Author: Slieker, Roderick Title: Charting the dynamic methylome across the human lifespan Issue Date:

Cover Page. Author: Slieker, Roderick Title: Charting the dynamic methylome across the human lifespan Issue Date: Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/45888 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Slieker, Roderick Title: Charting the dynamic methylome across the human lifespan

Nadere informatie

Serotonergic Control of the Developing Cerebellum M. Oostland

Serotonergic Control of the Developing Cerebellum M. Oostland Serotonergic Control of the Developing Cerebellum M. Oostland Nederlandse samenvatting De ontwikkeling van de hersenen is een proces dat nauwgezet gereguleerd wordt, zowel voor als na de geboorte, en is

Nadere informatie

Samenvatting Samenvatting hoofdstuk 1 127

Samenvatting Samenvatting hoofdstuk 1 127 125 Samenvatting Het metabool syndroom is een clustering van risicofactoren, zoals overgewicht/obesitas, verhoogd cholesterol, hoge bloeddruk (hypertensie) en metabole insulineresistentie (verminderde

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/37134 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/37134 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/37134 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Zhang, Yu Title: Functional analysis of Dof transcription factors controlling

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/45885 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Kersten, K. Title: Pulling the strings on anti-cancer immunity Issue Date: 2017-02-07

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/38704 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Shafiei Sabet, Saeed Title: The noisy underwater world : the effect of sound on

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting 207 208 Gliacellen in het brein kunnen worden onderverdeeld in microglia en twee typen macroglia, namelijk oligodendrocyten en astrocyten. Alhoewel elk brein meer gliacellen bevat dan neuronen is er in

Nadere informatie

Chapter 9. Dutch Summary

Chapter 9. Dutch Summary Chapter 9 Dutch Summary Samenvatting van het proefschrift GLP-1 en de neuroendocriene regulatie van voedsel inname in obesitas en type 2 diabetes: stof tot nadenken Chapter 9 Obesitas en type 2 diabetes

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/37233 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Tummers, Bart Title: Human papillomavirus targets crossroads in immune signaling

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/40905 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Ateba Ngoa, U. Title: The effect of parasitic co-infections on immune responses

Nadere informatie

ondersteuning, vorming van de bloed-hersen barrière, opruimen van toxische stoffen en de

ondersteuning, vorming van de bloed-hersen barrière, opruimen van toxische stoffen en de NEDERLANDSE SAMENVATTING Proteomische karakterisatie van perisynaptische astrocyten in synaptische plasticiteit Astrocyten zijn de meest voorkomende cellen in de hersenen en hebben een veelvoud aan functies,

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/46137 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Mulder, P.C.A. Title: The contribution of metabolic and adipose tissue inflammation

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Bij de ontwikkeling van metabole ziekten zoals overgewicht, type 2 diabetes en Anorexia Nervosa spelen omgevingsfactoren zoals dieet en fysieke activiteit een belangrijke rol. Er zijn echter grote individuele

Nadere informatie

A Rewarding View on the Mouse Visual Cortex. Effects of Associative Learning and Cortical State on Early Visual Processing in the Brain P.M.

A Rewarding View on the Mouse Visual Cortex. Effects of Associative Learning and Cortical State on Early Visual Processing in the Brain P.M. A Rewarding View on the Mouse Visual Cortex. Effects of Associative Learning and Cortical State on Early Visual Processing in the Brain P.M. Goltstein Proefschrift samenvatting in het Nederlands. Geschreven

Nadere informatie

Doorbloeding van het hart tijdens dieetblootstelling en sevofluraan anesthesie

Doorbloeding van het hart tijdens dieetblootstelling en sevofluraan anesthesie 9 Samenvatting Samenvatting 3 Dit proefschrift beschrijft de invloed van dieetsamenstelling op de effecten van het dampvormige anestheticum sevofluraan op de doorbloeding en pompfunctie van het hart,

Nadere informatie

Chapter 10. Samenvatting (Summary in Dutch)

Chapter 10. Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) 157 Depressie is een psychiatrische aandoening waar bijna 1 op de 5 Nederlanders op enig moment in hun leven mee te kampen heeft (Weissman, Bland et al. 1999). De ziekte

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/31633 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Kant, Anne Marie van der Title: Neural correlates of vocal learning in songbirds

Nadere informatie

Citation for published version (APA): Rigter, L. A. (2010). The role of the serotonin 5-HT3 receptor in cortical development

Citation for published version (APA): Rigter, L. A. (2010). The role of the serotonin 5-HT3 receptor in cortical development UvA-DARE (Digital Academic Repository) The role of the serotonin 5-HT3 receptor in cortical development Smit-Rigter, L.A. Link to publication Citation for published version (APA): Rigter, L. A. (2010).

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/35283 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/35283 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/35283 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Charehbili, Ayoub Title: Optimising preoperative systemic therapy for breast cancer

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/35287 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/35287 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/35287 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Poortvliet, Rosalinde Title: New perspectives on cardiovascular risk prediction

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/35756 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/35756 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/35756 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Hamid, Firdaus Title: Helminth infections, socio-economic status and allergies

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/28694 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/28694 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/28694 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Penning, Maria Elisabeth (Marlies) Title: Issue Date: 2014-09-10 Pre-eclampsie

Nadere informatie

We hebben allemaal slaap nodig

We hebben allemaal slaap nodig Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. HDBuzz Speciale Rubriek: de ziekte van Huntington en slaap Waarom

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20094 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Melis, Joost Title: Nucleotide excision repair in aging and cancer Date: 2012-11-06

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20982 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Gierman, Lobke Marijn Title: Inflammation : a link between metabolic syndrome

Nadere informatie

146

146 145 146 Bij genetische modificatie door middel van transgenese worden met behulp van biotechnologische technieken erfelijke eigenschappen veranderd of van het ene naar het andere organisme overgebracht.

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting De menselijke hersenen bestaan uit ongeveer 100 miljard zenuwcellen (neuronen). Neuronen zijn de basis elementen die bijvoorbeeld gedrag en geheugen mogelijk maken. Neuronen hebben

Nadere informatie

Niet-technische samenvatting Algemene gegevens. 2 Categorie van het project

Niet-technische samenvatting Algemene gegevens. 2 Categorie van het project Niet-technische samenvatting 2015246 1 Algemene gegevens 1.1 Titel van het project Het ontrafelen van de rol die darmflora speelt in het ontstaan van hart- en vaatziekten 1.2 Looptijd van het project 1.3

Nadere informatie

Vragen en antwoorden nachtdiensten en borstkanker

Vragen en antwoorden nachtdiensten en borstkanker Vragen en antwoorden nachtdiensten en borstkanker Dat nachtdienst draaien risico s geeft voor de gezondheid, daarvoor waren toch al aanwijzingen? Daar bestaan inderdaad al langer aanwijzingen voor. Maar

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/35942 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/35942 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/35942 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Ent, Wietske van der Title: In vivo modelling of Ewing sarcoma in zebrafish Issue

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/26946 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/26946 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/26946 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Deelen, Joris Title: Genetic and biomarker studies of human longevity Issue Date:

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/39582 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/39582 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/39582 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Hegeman, Annette Title: Appearance of depression in later life Issue Date: 2016-05-18

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19969 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Hannula, Emilia Title: Assessment of the effects of genetically modified potatoes

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING 188 Type 1 Diabetes and the Brain Het is bekend dat diabetes mellitus type 1 als gevolg van hyperglykemie (hoge bloedsuikers) kan leiden tot microangiopathie (schade aan de kleine

Nadere informatie

Niet-technische samenvatting 2015245. 1 Algemene gegevens. 2 Categorie van het project

Niet-technische samenvatting 2015245. 1 Algemene gegevens. 2 Categorie van het project Niet-technische samenvatting 2015245 1 Algemene gegevens 1.1 Titel van het project De rol van Nucleaire Hormoon Receptoren in de regulatie van het glucose- en lipidemetabolisme en de ontwikkeling van type

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Het doel van dit proefschrift was om te onderzoeken of klinische verschijnselen (fysieke beperkingen en cognitieve stoornissen) bij MS verklaard konden worden door verstoring van functionele hersenennetwerken

Nadere informatie

Het voorkomen van (ernstig) overgewicht of obesitas neemt wereldwijd ernstige vormen aan,

Het voorkomen van (ernstig) overgewicht of obesitas neemt wereldwijd ernstige vormen aan, Samenvatting voor de geïnteresseerde leek Het voorkomen van (ernstig) overgewicht of obesitas neemt wereldwijd ernstige vormen aan, met name door het overnemen van de zogenaamde Westerse leefstijl, dat

Nadere informatie

Samenvatting voor niet-ingewijden

Samenvatting voor niet-ingewijden Samenvatting voor niet-ingewijden REGULERING VAN MICROVASCULAIRE INSULINE- GEVOELIGHEID DOOR PERIVASCULAIR VET: EEN TRANSLATIONELE BENADERING Rick I. Meijer 225 Het doel van dit proefschrift was te onderzoeken

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/29800 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Moojen, Wouter Anton Title: Introducing new implants and imaging techniques for

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20945 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20945 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20945 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Wiria, Aprilianto Eddy Title: Helminth infections on Flores Island, Indonesia

Nadere informatie

Samenvatting De kleurverandering van bladeren is een van de opvallendste kenmerken van de herfst voordat ze afsterven en afvallen. Tijdens de herfst worden de bouwstoffen die aanwezig zijn in het blad

Nadere informatie

CHAPTER 10 NEDERLANDSE SAMENVATTING

CHAPTER 10 NEDERLANDSE SAMENVATTING CHAPTER 10 NEDERLANDSE SAMENVATTING Chapter 10 156 Dit proefschrift bestaat uit een aantal studies waarin de veranderingen in het vermogen van plasma om de uitstroom (efflux) van cholesterol uit cellen

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/35907 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Yang Liu Title: Quantifying the toxicity of mixtures of metals and metal-based

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4. Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4. Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Samenvatting SAMENVATTING 189 Depressie is een veelvoorkomende psychische stoornis die een hoge ziektelast veroorzaakt voor zowel de samenleving als het individu. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/47897 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: He, M. Title: Systems diagnosis of chronic diseases, explored by metabolomics

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/24378 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Melief, Sara Marie Title: Immunomodulatory properties of human multipotent stromal

Nadere informatie

Slaap kan ongrijpbaar zijn.

Slaap kan ongrijpbaar zijn. Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Melatonine wijzigingen helpen de slaapproblemen bij de ziekte van

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/28275 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/28275 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/28275 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: O Flynn, Joseph Title: Properdin-dependent activation and control of immune-homeostasis

Nadere informatie

Wie slaapt er nu? Pieter Rochat. Aandacht voor het bewuster handelen bij ouderen met slaapproblemen. Inleiding

Wie slaapt er nu? Pieter Rochat. Aandacht voor het bewuster handelen bij ouderen met slaapproblemen. Inleiding Pieter Rochat 1 Wie slaapt er nu? Aandacht voor het bewuster handelen bij ouderen met slaapproblemen Inleiding Binnen de ouderenpsychiatrie dient er meer aandacht te komen voor slaapproblemen bij ouderen.

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19980 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Khurshid, Muhammad Title: Functional analysis of ORA47, a key regulator of jasmonate

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/18632 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/18632 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/18632 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Joosse, Simon Andreas Title: Prediction of "BRCAness" in breast cancer by array

Nadere informatie

Gewichtsverlies bij Huntington patiënten

Gewichtsverlies bij Huntington patiënten Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Mollige muizen wijzen op het belang van de hypothalamus bij de ziekte

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Achtergrond Het risico op het ontwikkelen van een psychiatrische ziekte, zoals attention deficit hyperactivity disorder (ADHD), schizofrenie of verslaving, wordt voor een aanzienlijk deel bepaald door

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/29754 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/29754 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/29754 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Cao, Lu Title: Biological model representation and analysis Issue Date: 2014-11-20

Nadere informatie

C H A P T E R Dutch Summary Nederlandse samenvatting van het proefschrift: De darm-hersenen as en de regulatie van voedselinname.

C H A P T E R Dutch Summary Nederlandse samenvatting van het proefschrift: De darm-hersenen as en de regulatie van voedselinname. CHAPTER Dutch Summary Nederlandse samenvatting van het proefschrift: De darm-hersenen as en de regulatie van voedselinname. De rol van GLP-1, van fysiologie tot farmacotherapie DUTCH SUMMARY Het aantal

Nadere informatie

Effects of stress and corticosterone on the hippocampus: linking gene transcription to physiology Peters, N.G.

Effects of stress and corticosterone on the hippocampus: linking gene transcription to physiology Peters, N.G. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Effects of stress and corticosterone on the hippocampus: linking gene transcription to physiology Peters, N.G. Link to publication Citation for published version

Nadere informatie

Integratie van functionele en moleculaire beeldvorming bij de ziekte van Alzheimer

Integratie van functionele en moleculaire beeldvorming bij de ziekte van Alzheimer Integratie van functionele en moleculaire beeldvorming bij de ziekte van Alzheimer Achtergrond De ziekte van Alzheimer De ziekte van Alzheimer (Alzheimer s disease - AD) is een neurodegeneratieve ziekte

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/33832 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/33832 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/33832 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Krens, Lisanne Title: Refining EGFR-monoclonal antibody treatment in colorectal

Nadere informatie

Same m nva v tt t ing n

Same m nva v tt t ing n De ziekte van Parkinson (PD) is één van de belangrijkste chronische en progressieve neurodegeneratieve aandoeningen gekenmerkt door het verlies van dopaminerge neuronen in het bijzonder in de substantia

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20183 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20183 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20183 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Rooden, Stephanie Maria van Title: Clinical patterns in Parkinson s disease Date:

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/32551 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/32551 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/32551 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Krol, Charlotte Georgette Title: Pitfalls in the diagnosis and management of skeletal

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/37000 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Beletkaia, Elena Title: Mechanisms of Ewing sarcoma metastasis : biochemistry

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/25815 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/25815 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/25815 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Jamal, Mumtaz Title: Smoking and the course of anxiety and depression Issue Date:

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/22286 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Nezhinsky, A.E. Title: Pattern recognition in high-throughput zebrafish imaging

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/37037 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/37037 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/37037 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Lupatini, Manoeli Title: Microbial communities in Pampa soils : impact of land-use

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/40898 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Elis, A.S. Title: Identification of therapeutic targets and antisense oligonucleotide

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 138 Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Een belangrijke functie van de nier is het uitscheiden van afvalstoffen via de urine. Grote hoeveelheden water en kleine stoffen

Nadere informatie

Dutch summary. Mitochondriaal dysfunctioneren in multiple sclerosis

Dutch summary. Mitochondriaal dysfunctioneren in multiple sclerosis Mitochondriaal dysfunctioneren in multiple sclerosis Multiple sclerose (MS) is een ingrijpende aandoening van het centraal zenuwstelsel en de meest voorkomende oorzaak van niet-trauma gerelateerde invaliditeit

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/48860 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Rotman, M. Title: Crossing barriers, delivery of llama antibody fragments into

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Samenvatting 11 Samenvatting Bloedarmoede, vaak aangeduid als anemie, is een veelbesproken onderwerp in de medische literatuur. Clinici en onderzoekers buigen zich al vele jaren over de oorzaken en gevolgen

Nadere informatie

(NEDERLANDSE SAMENVATTING)

(NEDERLANDSE SAMENVATTING) (NEDERLANDSE SAMENVATTING) 171 Introductie van een nieuwe techniek, zoals 3-dimensionale echografie, om de fysiologie van de maag en de rol van de maag in het opwekken van bovenbuiksklachten te bestuderen,

Nadere informatie

The metabolic response to fasting in humans: physiological studies Soeters, M.R.

The metabolic response to fasting in humans: physiological studies Soeters, M.R. UvA-DARE (Digital Academic Repository) The metabolic response to fasting in humans: physiological studies Soeters, M.R. Link to publication Citation for published version (APA): Soeters, M. R. (2008).

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20932 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20932 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20932 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Haar, Sita Minke ter Title: Birds and babies : a comparison of the early development

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20879 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20879 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20879 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Wong, Man Chi Title: Extravascular inflammation in experimental atherosclerosis

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/39795 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/39795 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/39795 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Gast, Karin Title: Insulin resistance and atherosclerosis : the role of visceral

Nadere informatie

De Ziekte van Huntington als hersenziekte

De Ziekte van Huntington als hersenziekte Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Beenmergtransplantatie bij de Ziekte van Huntington Beenmergtransplantaat

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/32608 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/32608 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/32608 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Ellenbroek, Johanne Hendrike (Rianne) Title: Pancreatic β- and α-cell adaptation

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Slaap & Geheugen: gedragsmatige en moleculaire consequenties van slaapdeprivatie Mensen slapen gemiddeld zo n 6 tot 8 uur per dag. Dit komt neer op een kwart tot een derde van

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20846 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20846 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20846 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Knittle, Keegan Title: Motivation, self-regulation and physical activity among

Nadere informatie

Cannabinoid Receptor Function in the Medial Prefrontal Cortex F.S. den Boon

Cannabinoid Receptor Function in the Medial Prefrontal Cortex F.S. den Boon Cannabinoid Receptor Function in the Medial Prefrontal Cortex F.S. den Boon Nederlandse samenvatting Het lichaamseigen cannabis-systeem, oftewel het endocannabinoïde systeem, is vernoemd naar de cannabis

Nadere informatie