RISGROENE DENKOEFENINGEN VOOR EEN ECOLOGISCHE PODIUMSECTOR JOHAN PENSON

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "RISGROENE DENKOEFENINGEN VOOR EEN ECOLOGISCHE PODIUMSECTOR JOHAN PENSON"

Transcriptie

1 -.,- RISGROENE VOOR EEN ECOLOGISCHE PODIUMSECTOR JOHAN PENSON Op 12 november vorig jaar ging de eerste klimaatconferentie voor de podiumkunsten van start, georganiseerd door het Vlaams Theater Instituut en het Kaaitheater. Het verslag hiervan verscheen in de vorige editie van Proscenium. Deze eerste stap wakkerde de ambitie voor een groter ecologisch bewustzijn in onze sector en de wens voor een volgende conferentie aan. De volgende editie wordt deels voorbereid door een werkgroep Ecopodia. Deze zal een zestal keer samenkomen om een aantal accenten uit te werken, waaronder alvast Ecobeheer op 12 maart, Communicatie op 21 april, Productie op 4 mei en Mobiliteit op 8 juni. Deze thema's worden telkens door een aantal mensen uit de werkgroep voorbereid om de zaken vlot te Laten verlopen. De bijeenkomsten starten telkens om 10uOO. Wie eraan wil deelnemen, neemt voor meer praktische info contact op met Nikol Wellens van het VTi (+32 (0) of Momenteel denkt BASH na over hoe zij in dit verhaal kan samenwerken met het VTi. De ambitie is am aan de volgende klimaatconferentie een contactdag te koppelen en am op de Lounge09-beurs op 2 & 3 juni 2009 de nodige aandacht te besteden aan ecologie. Wil onze sector milieubewuster omspringen met zijn infrastructuur en zijn producties dan moeten alle spelers uit het veld vertegenwoordigd zijn in de denkoefening, de ondersteuning en vooral oak bij de uitvoering van een aantal stappen. Aanwezig zijn in het debat, meedenken, jouw stempel drukken op dit pionierswerk, dat zijn de voorliggende uitdagingen van de komende eco-age. Wie nu meedoet beschouwt evolutie als een evidentie en krijgt in de komende jaren niet te maken met onaangename verrassi ngen. De eerste bijeenkomst van Ecopodia ging door op 20 januari. Daar werden de inhoudelijke modaliteiten vastgelegd voor de werkmethode. De doelstellingen werden als volgt geformuleerd: Stappenplan naar een tweede klimaatconferentie met als streefdatum november Met deze groep (en andere gei"nteresseerden) tot een agenda komen van theme's die de komende maanden als voorbereiding op die conferentie kunnen worden uitgewerkt. Met de werkgroep een zestal bijeenkomsten plannen en een taakverdeling maken over de voorbereiding ervan. Het draagvlak voor klimaatverandering in de sector verbreden. Beleidsaanbevelingen formuleren (nieuwe Vlaamse regering, Federale overheid, lokale overheden, koepelorganisaties,... ). Deze eerste bijeenkomst had veel van een rondetafel: welke prioriteiten willen de aanwezigen in dit traject aan bod laten komen? Wat is voor wie belangrijk en waarom? Wat beweegt iemand am iemand van een bepaalde ecologische actie te overtuigen? Hoe realiseren we een maximale ecologische motivatie binnen de sector, zodat het draagvlak optimaal wordt? zich ertoe am een aantal stappen te zetten en acties te plannen. Om te kunnen toetreden tot het traject, dien je een dossier in, dat beoordeeld wordt door een jury. De AB is gestart in 2001, haalde label in 2002 en dit werd bevestigd met een verlenging. Het gaat soms over kleine acties: lager waterdebiet van publiekstoiletten am water te besparen, herbruikbare bekers,... In de toekomst wil de AB een warmtekrachtkoppelingsinstallatie implementeren (WKKwerkt op het principe van de koppeling van warmteproductie met elektriciteitsproductie door een gasturbine waardoor een optimaal rendement ontstaat). AB heeft een inventaris gemaakt van alle mogelijkheden en deze stapsgewijs, gestructureerd, verder ontwikkeld en al deels uitgewerkt. Met Ecolife (vzw ter ondersteuning van groene economieen)heeft AB een 'EcoTeam op het werk' opgericht binnen de personeelsploeg. Ecolife heeft op het vlak van sensibilisering veel ervaring, oak binnen onze sector (AB, KVS, Vooruit, STUK... ). De KVSis pas gestart met een traject samen met Leefmilieu Brussel. Binnen het traject kan men zelf een aantal theme's kiezen. Er is ondersteuning door een technisch ontwerpbureau, maar die kennismaking is voor de KVSwat tegengevallen. Het was zeer technisch gericht en er was weinig voeling met de inhoudelijke en artistieke werking. Kan er meer passiefbouw in de cultuursector komen? Renovaties en nieuwbouw worden nag steeds onvoldoende ecologisch uitgevoerd (bv. Pianofabriek, KVS). Het probleem is hier vooral dat de ontwerpen jaren aan de uitvoering voorafgaan en dus bijna per definitie gedateerd zijn. Doordat deze werven onder het beheer van overheden standen, ontbrak de nodige flexibiliteit am alsnog in te grijpen tijdens het bouwproces.voor sommige therna's moet men een onderscheid maken tussen organisaties die een gebouw beheren en producenten die op tournee gaan. Daarbij mogen we vooral niet vergeten wat er op de scene gebeurt. In een receptieve zaal heb je als uitnodigend huis.qeen impact en voer je uit wat er op de technische fiche staat. Omgekeerd heeft een producerend gezelschap geen of weinig invloed op de huishouding van een receptief huis. Maar beiden zitten vandaag aan dezelfde tafel en dat is goed nieuws. Wederzijdse bei"nvloeding zal tot aanmoediging en wederzijds begrip leiden, waardoor het gehele ecologische resultaat zal verbeteren. Ecobeheer moet oak los gezien worden van de uitbating van een gebouw. Het zou goed zijn am na te gaan op welke vlakken we dit kunnen toepassen op onze hele sector, bijvoorbeeld op artistiek en productioneel vlak. Er is oak grote nood aan betrouwbare informatie en deskundigheid. Hoe kunnen we in de communicatie het kaf van het koren scheiden De volgende ervaringen werden alvast genoteerd. Ecobeheer De AB is gestart met het traject 'ecodynamisch ondernemen' van Leefmilieu Brussel. Door het charter te ondertekenen verbindt de AB 11

2 en vermijden dat we ons vastrijden. Dat is zeker een doelstelling van dit i nitiatief. Waarop kunnen we ons eerst richten? Een ketenanalyse van elk product kan een aandachtspunt zijn. Sleutelbegrippen daarbij zijn: productie, gebruik, afval, hergebruik. De eerste stap van goed ecobeheer is altijd een doorlichting. Daar zijn verschillende mogelijkheden voor: - Kijkaudit: een deskundige loopt rond en stelt een aantal gewoonten in vraag, geeft praktische oplossingen die niet te ingrijpend zijn en snel resultaat kunnen opleveren. - Technische audit: metingen met gespecialiseerde apparatuur (vb.: warmteverlies van een gebouw). De suggesties die een audit oplevert, geven een indicatie van nodige investering en terugverdieneffect op langere termijn. Een andere belangrijke insteek is het gedrag van de mensen op de werkvloer: betrokkenheid van iedereen is onmisbaar. Lange termijnplanning is nodig om te vermijden dat de acties stilvallen. We moeten streven naar een combinatie van infrastructuur, techniek en gedrag. Voor welke aspecten is een algemene benadering van ecologie binnen de podiumsector onvoldoende? Hieromtrent moet een inventaris worden gemaakt zodat waar nodig specifieke deskundigheid kan worden gezocht. Calculators zijn een mogelijk instrument. Ecolife maakte er voor evenementen en voor gebouwen (o.a. Wereldwinkels). In Londen werd een calculator ontwikkeld voor productieprocessen in theater, die we binnenkort op de website van BASH plaatsen. Probeer deze calculator uit, het resultaat is niet perfect, maar het geeft je wel een zeer mooi inzicht in de C02-productie, waardoor je al heel wat verder kan. Ecobeheer in de artistieke productie De bedoeling is om deze kennis ook mee te nemen in het hele artistieke productieproces. Ook moeten we proberen om opgebouwde kennis te Laten doorstromen naar de opleidingen. Voor de sector zijn workshops mogelijk via BASH of SFP. Daarvoor zijn al contacten gelegd. De tijd zal uitwijzen welke opleidingen daaruit kunnen voortvloeien. Steven Vromman van Ecolife maakt een workshop voor theaterpersoneel die gegeven wordt tijdens toernee van de nieuwe voorstelling van Dimitri Leue. Ensemble Leporello, Circus Ronaldo en Dwama werken samen met Tom Michielsen van CC Muze. Ze investeren in LED-lampen om een basislichtplan te maken voor hun projecten. Voor de nieuwe productie van Rosas wordt zo lang mogelijk met zo weinig mogelijk materiaal gewerkt. In de laatste drie producties gebruikten ze hoe Langer hoe minder halogeenlampen. Nu wordt naar manieren gezacht om met spiegels het Licht op de scene zoveel mogelijk te benutten. Op die manier creeer je bovenop een specifiek scenisch effect ook een mogelijkheid am met minder lichtbronnen te werken. Je moet kunnen aantonen hoeveel energie elke beslissing vraagt en dan kan op een doordachte manier een artistieke beslissing genomen worden. Compagnie Marius heeft de denkoefening gemaakt, met als resultaat dat ze alleen nog overdag spelen met daglicht. Soms willen organisatoren daar niet in meegaan omdat ze hun publiek dan niet zouden kunnen bereiken. Het publiek neemt signalen snel op. we moeten dat niet onderschatten. Compagnie Marius krijgt spontane reacties over het gebruik van stoffen servetten en de buitentribune. In Landen heeft men al succes geboekt door het uur van voorstellingen te vervroegen. Het publiek kan zo gemakkelijker met openbaar vervoer van het werk naar het theater en terug naar huis. Een nadeel daarvan is de gezinsonvriendelijkheid; veel ouders willen tussen werk en theater hun kinderen zien. 12 Toch moet het mogelijk blijven om's avonds naar theater te gaan. Als alle schouwburgen op groene stroom zauden draaien, hoeft dat geen probleem te zijn. Rosas is volledig overgeschakeld naar groene stroom en realiseert sindsdien zelfs een financiele besparing. Onderhandelen is de boodschap! Voor verwarming is iedereen nog aangewezen op fossiele brandstof. De verspilling van decors en kostuums is soms stuitend. Hier kan het 'cradle to cradle'-principe een oplossing bieden. Kleine gezelschappen of centra doen dat soms noodgedwongen of vanuit een grotere persoonlijke betrokkenheid. Het is nu een goed moment om dat te overstijgen. Informeel wordt er al veel materiaal en kennis gedeeld, maar dit moet verder gestimuleerd en ondersteund worden. Het gebruiken van een calculator, zoals eerder besproken, en het onderzoeken van bepaalde productieprocessen kan interessante informatie opleveren voor collega's. Belangrijk is dat de kunstenaars hieraan meewerken. Ecologie is nog niet zo'n 'cool' onderwerp, spreek erover en Licht de voordelen toe. Kunnen we leveranciers en producenten niet meer onder druk zetten? De ontwikkeling van nieuwe lampen gaat nu te traag of is te weinig gericht op de podiumsector. Hier speelt de regelgeving (EU) en anderzijds de vraag van de consument. Kan de sector hier genoeg gewicht in de schaalleggen? Dat kan door zowel met onderzoekers (vb. IBBT) als met producenten contacten te leggen om mee te werken Ban de ontwikkeling van technologie. Op een volgende klimaatconferentie moeten leveranciers zeker aanwezig zijn. BASH zal de standhouders op LOUNGE09vragen om extra aandacht te besteden aan ecologie. Mobiliteit Mobiliteit is voor veel gezelschappen essentieel, een bestaansreden. Internationaal actief zijn zander te vliegen is niet haalbaar. Een probleem is dat trein soms duurder is dan vliegen. Vliegen is gewoon te goedkoop, je kan zelf oak vrijwillig compensatie betalen. Bij het organiseren van tournees wordt geprobeerd am zo efficient mogelijk te reizen. Het transport van decors kan anders aangepakt worden maar het vervoer van personen kan niet anders dan met het vliegtuig. Gezelschappen zouden moeten vermijden om voor eenmalige voorstellingen intercontinentaal te reizen. Men kan oak op zoek gaan naar oplossingen om voor het decor met lokale materialen te werken. Zowel met organisatoren als met de kunstenaars wordt er onderhandeld over wat wel en niet kan. Kunstenfestivaldesarts is een organisatie die daar expliciet werk van maakt. Belangrijk om te weten is oak hoe belastend de beslissingen zijn die je neemt. Hoe wordt er bij het programmeren rekening gehouden met ecologie? Zowel voor prospectie als voor programmatie zijn er oplossingen denkbaar. Een mogelijkheid is om tournees van gezelschappen samen met andere organisatoren te plannen. Door deels met lokale technici te werken, moeten er minder mensen worden overgevlogen. Rosas en Stan deelden een technicus bij een recente tournee in het MiddenOosten. De noodzaak van internationale residenties van kunstenaars kan in vraag gesteld worden. Dit gebruik is ontstaan als ondersteuning van kunstenaars die geen vaste uitvalsbasis hebben, maar is de meerwaarde ervan wel bewezen? Ondersteuning kan oak betekenen dat je helpt om een lokaal netwerk op te bouwen. Er zijn nag steeds mogelijkheden om bestaande middelen beter te benutten. Een beleidsvoorstel: de overheid betaalt de meerkost van de trein, maar komt niet tussen in de reiskosten voor eenmalige voorstellingen in het buitenland. Dit vergt uiteraard een pak moed van de overheid en een drastische wijziging van de werkwijze. Ook de verplaatsingen binnen de Benelux worden zelden qecoordineerd, Sommige verbindingen zijn niet mogelijk met het openbaar vervoer.

3 Avonds is openbaar vervoer al helemaal een probleem. Leporello vraagt programmatoren om in dat geval overnachting te regelen. '5 Afspraak We onderscheiden vier clusters van prioriteiten: blok 1 : infrastructuur en ecobeheer blok 2 : productieproces blok 3 : mobiliteit blok 4 : attitude, communicatie en promotie Beleidsaspecten worden in elk blok meegenomen. Elke bijeenkomst wordt voorbereid door een aantal vrijwilligers. Ook andere deskundigen uitnodigen is mogelijk. Wilje hier bij zijn, laat dat dan even weten aan Nikol Wellens, zoals vermeld in de inleiding. ECOCENTRA, -PLEKKEN, -MATERIALEN ECOCENTRA FSC (Forest Stewardship Council) Internationale organisatie, opgericht door boseigenaars, houtsector, sociale bewegingen en milieuorganisaties. Zowel voor papier als voor hout (al is gerecycleerd papier nog milieuvriendelijker dan FSC-papier) Verzekert hout/papier uit duurzaam beheerde bossen > Respect voor natuurlijke/kwetsbare bossen en inheemse populaties > Geen genetisch gemanipuleerde bomen > Schadelijkste pesticiden worden geweerd > Elk bos wordt jaarlijks gecontroleerd door FSC > Geen houtkap langs rivieren om erosie tegen te gaan > Herstelperiode na houtkap > Beperking op hoeveelheid gekapte bomen per oppervlakte-eenheid. > Eventuele heraanplanting met inheemse soorten, niet met de economisch interessantste. > Inspraak van de bewoners van de bossen. > 100 miljoen hectare in 80 verschillende Landen is al FSCgecertificeerd. Toch gaat jaarlijks nog 13 miljoen hectare bos verloren door illegale kap. > Prijsverschil voor afgewerkte houtproducten is erg klein tot onbestaand. Voor tropische houtsoorten is er wel een prijsverschil dat kan oplopen tot meer dan 10 procent. Sommige gemeenten bieden een financiele tussenkomst wanneer men kiest voor FSC-hout. Hoe te herken nen? > Label op afgewerkte producten. > Voor half-afgewerkte (terrasplanken) en niet-afgewerkte producten (constructiehout): vermelding op de factuur van verkoper, die over een FSC Chain of Custody certificaat moet beschikken. Vzw Fair Timber: bedrijvengroep die zich schaart achter het FSClabel. Gamma was de eerste in haar sector die hier lid van werd. Meer en meer aannemers en architectenbureaus kiezen voor ecologie, vb. ZAmpone architectuur (Tom De Fraine) ECOPLEKKEN Belgie - Antwerpen - plein voor de Antwerpse Stadsschouwburg: Zonnepanelen op de luifels - BULKarchitecten. Belgie - Antwerpen - Sportpaleis: Het Sportpaleis werkt aan een plan om de energiefactuur te drukken. Het nam daarvoor een architectenbureau onder de arm. Zij willen de luchtcirculatie en de isolatie grondig aanpakken. Het Sportpaleis wordt overspoeld door firma's die op een plek met grote visibiliteit zonnepanelen willen aanbieden. Maar het dak, dat dateert uit 1933, is er waarschijnlijk niet tegen bestand. Belgie - Brussel - Bozar (Paleis voor Schone Kunsten): De verwarming kan niet gecompartimenteerd worden. Als er tech gestookt wordt geldt dat voor het hele gebouw. De renovatie van Horta's cultuurtempel moet het mogelijk maken in 2009 de verouderde stookinstallatie te vervangen. Als je in een internationaal museumcircuit meedraait, moet je voldoen aan de ICOM-normen. Dat brengt verhoogde stookkosten met zich mee, een airco die het hele jaar door draait. De enige mogelijkheid is alternatieve energiebronnen te zoeken. Belgie - Gent - de Bijloke: De daken worden beplant. Belgie - Gent - repetitielokalen Passiefbouw Duitsland: Birkenstockarchitectuur van De Vieze Gasten:.,' van de jaren '70. Nederland - Amsterdam - Stopera: Wellicht verrijst er een windmolen bovenop het gebouw. Verenigd Koninkrijk: Met het Green Theatre Plan verklaarden meer dan 130 theaters zich bereid hun ecologische voetafdruk permanent onder toezicht te stellen. (o.a. National Theatre, Sadler's Wells, Royal Opera, Royal Court Theatre, Almeida Theatre,... ). - Een van de maatregelen in het plan is de 'Big Switch Off. De meeste theaters Laten hun lichten de hele dag branden. Als ze die pas een half uur voor de aanvang van de voorstelling zouden aansteken, zou dat jaarlijks, voor alle Londense theaters samen, een besparing van euro met zich meebrengen. - Veel transport valt te rationaliseren als de tournees economischer in elkaar gepuzzeld zouden worden. Daarenboven hoeven technici veel minder materiaal te transporteren als ze gebruik zouden maken van techniek die plaatselijk beschikbaar is. Dat zou bijvoorbeeld kunnen met lichtinstallaties. - En wat gebeurt er na de voorstellingenreeks met attributen en decorstukken? Vaak worden ze opgeslagen, in het beste geval nog eens gerecycleerd. Daarom leggen de Londense theaters hun lot in handen van Dirty Harry, een dienst om materiaal te verkopen (bedrijf Scenery Salvage - Zo'n tachtig procent van de attributen en veertig procent van de decors blijkt versjacherbaar. 13

4 Verenigd Koninkrijk - Londen - National Theatre: Het National Theatre was zo slim om een deal met Philips af te sluiten, waardoor Philips nu heel de tent van spaarlampen en LED-licht voorziet. Verenigd Koninkrijk - Londen - Arcola Theatre: Het Arcola Theatre aast op de titel van het eerste koolstofneutrale theater ter wereld. Daarvoor heeft het als energiebron al een brandstofcel op waterstof gei"nstalleerd. Die cel, samen met een batterij lageenergielampen deed het energieverbruik tijdens het Latitude festival van het Arcola Theatre al met zeventig procent dalen. Verenigde Staten - New York: Met Broadway goes green namen tien theaters eind 2008 al het initiatief om tienduizend lampen te vervangen door energiezuinige exemplaren en decors te recycleren. Verenigde Staten - San Francisco - Academy of Science: Het natuurkundig museum van architect Renzo Piano heeft een levend dak, dat fotovoltatsche cellen en 1,7 miljoen plantjes bevat. Er is natuurlijk ventilatie en Piano maakte ook gebruik van extreme recyclagetechnieken. Voor de isolatie werden afgedankte jeans in de muren qemteqreerd. minder energieverbruik. - Isolatie (Dewaele: tussen binnen- en buitenwand 12 cm minerale wol + 4 cm minerale wol in de spouw: isolatiewaardeju-waarde van 0,21) - Snelle bouwtijd (financieel aantrekkelijk) - Relatief licht materiaal (minder transportkosten) - Houtskeletbouw + goede ventilatie draagt bij aan fysisch en psychisch welzijn van de bewoners. Dewaele maakt gebruik van speciale techniek: watervaste oregonmultiplex plaat aan de buitenzijde in combinatie met een Duragip gewapende gipsplaats van 15 mm aan de binnenzijde. Spaarlampen - Verwonderd las ik onlangs het artikel "Een ramp genaamd spaarlamp" van Douglas De Coninck. In een degelijk onderbouwde tekst raakt hij drie ijkpunten aan: er zit giftig kwik in de spaarlampen, het milieu wordt er niet noodzakelijk beter van, u betaalt evenveel voor uw verlichti ng als voorheen. Deze negatieve gegevens werden nadien in een lezersbrief aangevuld: spaarlampen zonder een extra glazen omhulsel geven ook nog eens UV-straling af, waarvan de schadelijkheid voor huid en ogen algemeen bekend is. Spaarlampen zorgen daarnaast ook voor radiofrequente ECOMATERIALEN Besparende douche: - Hausgrohe ontwikkelde een besparende douche die het water vermengt met lucht en zo tot 60 procent bespaart. / Groendaken: - Ecoworks opent een webwinkel waar aile benodigdheden daken besteld kunnen worden. voor groen- Houtskeletbouw (delen van) draagconstructie uit hout. Uiterlijk geen verschil met stenen huis. In Belqie: Dewaele Bouwbedrijven Voordelen van hout: - Duurzaam - Hernieuwbaar - Goed isolerend - Lange levensduur - Recycleerbaar Voordelen van houtskeletbouw: - Natuurlijk, warm, behaaglijk gevoel - Voorkomt koudebruggen in het huis: perfecte isolatie en hierdoor ook 14 elektromagnetische straling, die zeer hoog kan oplopen tot op een meter afstand. Ze worden best niet gebruikt als bureau of leeslamp. Tot slot waarschuwen Duitse wetenschappers dat het grote aandeel blauwe licht bij spaarlampen kan leiden tot verminderde productie van melatomine, wat kan leiden tot een verstoord biologisch ritme, slaapproblemen, kanker,... - Drastische energiebesparende maatregelen zijn zeker nodig, maar een verbod op gloeilampen is louter symboolpolitiek.

5 ... '~ i I - Kans op allergische reacties erg klein: weinig schimmelsporen in schcon, vers stro. Bevat geen halmen zaden en pollen. Bovendien worden muren geleemd. - Geen extra aantrek van muizen ratten of insecten: stro bevat veel cellulose en dus geen voedsel voor deze dieren. Stevig aanpersen, speciale folie en bepleistering zorgt ervoor dat deze dieren wegblijven. - Geschikt voor zelfbouw (mogelijke kostenbesparing) - Minder bouwmaterieel nodig (lichtheid van stro) - Mooie houten constructie, minder extra uitgaven voor het verbergen - Toch is er nog een positief'licht': sinds kort is er de LED-lamp, een op het eerste zicht goed alternatief voor de CFL. Er zit geen kwik in en de besparing is nog groter. LEDis de toekornst. maar de techniek is zich nog volop aan het ontwikkelen, zoals men ook nog volop bezig is CFL:ste ontwerpen waarbij het kwik wordt vervangen door een ander product. - Het is niet de taak van de overheid om gloeilampen te verbieden, maar wel om duidelijkheid te scheppen zodat wij geen slachtoffer worden van de geslaagde marketingstunts. Strobalen: De Berlijnse firma Stroh Unlimited gaf twintig werkloze bouwvakkers met jarenlange ervaring een hoogst ongewone opleiding. Ze werden ingewijd in de techniek van het bouwen met strobalen. In het begin van de twintigste eeuw ontdekten boeren in de Amerikaanse staat Nebraska de bijzondere kwaliteit van strobalen als bouwmateriaal. Ze zijn gemakkelijk te stapelen, goedkoop en bezitten ook onvermoede isolerende kwaliteiten. De firma biedt ook seminaries en workshops aan. Vzw Coso Calida: - deze overkoepelende organisatie van verschillende actoren binnen de Belgische strobalenbouw (2004) staat in voor promotie en begeleiding van strobouw in Belqie, ontwikkeling en optimalisering van nieuwe strobouwtech nieken. Voordelen: - Afvalproduct van de voedingsindustrie - Balen zijn grote natuurlijke bouwstenen - Goede en goedkope isolatie - Hoge geluidswerende kwaliteit - Aangenaam binnenklimaat in zomer en winter door ademende werking - Geen schadelijke stoffen bij bouwproces - Geen chemische middelen nodig om natuurlijk materiaal duurzamer te maken. -.~-'" J--.(-iY-- ~ ~ --.. van constructieve delen. - Optimale isolatie: minder stookkosten Nodelen: - Dikke muren (50 cm): rekening houten met 1 meter minder woonoppervlakte. - Het plaatsen van stro vraagt droog weer. - Seizoensgebonden indien vers stro: wachten op de oogst van de boeren. Brandveiligheid? - Binnen en buiten een lemen bepleistering van 2 cm: biedt volgens een Oostenrijkse een brandweerstand van 90 min. Strobalen worden zo aangebracht dat er geen zuurstof door het stro kan: geen extra brandgevaar. Brandverzekering tegen normaal tarief mogelijk adhv dit Oostenrijkse attest. Windmolens in de stad Mogelijke problemen: - Te weinig (regelmatige) wind in centrum Brussel. Kan wel op hoge vrijstaande gebouwen of langs wegen met weinig bebouwing, bijvoorbeeld langs het kanaal ten zuiden van Brussel. - Kleine molentjes zijn minder rendabel. Beste rendement bij een doorsnede vanaf 8 meter. Zo'n toestel kost al euro. - Veiliqheid: stabiele verankering nodig om stormen te trotseren. Ijsvorming mogelijk in de winter met gevaar voor rondvliegende pegels. Zonnepanelen Koramic brengt kleidakpannen uit met volledig integreerbare taische zonnepanelen. fotovol- 'I 'II Research: Rose Werckx 15

Reeks A DUURZAAMHEID & PRODUCTIE

Reeks A DUURZAAMHEID & PRODUCTIE Reeks A DUURZAAMHEID & PRODUCTIE DUURZAAM- HEID A1-3 REcoEP Duurzaamheid If you think you are too small to have an impact, try to go to bed with a mosquito in the room A1-4 REcoEP Duurzaamheid Wat is duurzaamheid?

Nadere informatie

HOUTSKELET BOUW ONTWERPVRIJHEID

HOUTSKELET BOUW ONTWERPVRIJHEID HOUTSKELET BOUW ONTWERPVRIJHEID 2 4 3 1 5 6 TECHNISCHE VOORDELEN dr. ir. Kurt De Proft, houtskeletbouwspecialist bij het Technisch Centrum der Houtnijverheid: Houtskeletbouw wordt gekenmerkt door een grote

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort WARMTEPOMPTECHNIEK Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort Voor verwarming en productie van sanitair warm water in nieuwbouw en renovatie Warmtepomptechniek in nieuwbouwprojecten Nieuw bouwen?

Nadere informatie

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Lesduur: 30 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten wat de gevolgen zijn van energie verbruik. De leerlingen weten wat duurzaamheid is. De leerlingen

Nadere informatie

Over duurzaamheid en transitie in de kunsten. Steven Vromman, Greentrack Gent

Over duurzaamheid en transitie in de kunsten. Steven Vromman, Greentrack Gent Over duurzaamheid en transitie in de kunsten Steven Vromman, Greentrack Gent ontstaan - Werkgroep ecopodia (2008) - Project jonge sla (2010-2012) - Voortrekkers in Gent - Vooruit, BAM, Vieze Gasten, Timelab

Nadere informatie

LES 2: Klimaatverandering

LES 2: Klimaatverandering LES 2: Klimaatverandering 1 Les 2: Klimaatverandering Vakken PAV, aardrijkskunde Eindtermen Sociale vaardigheden, burgerzin, ICT, vakoverschrijdend, samenwerken, kritisch denken Materiaal Computer met

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES HAVO/VWO

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES HAVO/VWO DE ACTIES HAVO/VWO ACTIES RONDE 1 NEDERLANDSE OVERHEID De overheid besluit 500 subsidie te verlenen aan 30.000 woningeigenaren die hun woning isoleren. Dit levert in totaal een afname van 5 -units uitstoot

Nadere informatie

Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau, Dames en heren,

Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau, Dames en heren, Vrijdag 10 september 2010 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Comité van de Regio s Resource Efficient Europa Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau,

Nadere informatie

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort WARMTEPOMPTECHNIEK Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort Voor verwarming en productie van sanitair warm water in nieuwbouw en renovatie Warmtepomptechniek in nieuwbouwprojecten Nieuw bouwen?

Nadere informatie

Deze dame of heer vertelt over hoe het mogelijk is om het energie verbruik te verminderen en laat energie besparende manieren zien.

Deze dame of heer vertelt over hoe het mogelijk is om het energie verbruik te verminderen en laat energie besparende manieren zien. DE ENERGIECOACH Wat doet een energiecoach Deze dame of heer vertelt over hoe het mogelijk is om het energie verbruik te verminderen en laat energie besparende manieren zien. Een opmerking vooraf : Het

Nadere informatie

Wij maken uw houten verpakking op maat van uw bedrijf en op tijd voor uw klant.

Wij maken uw houten verpakking op maat van uw bedrijf en op tijd voor uw klant. Wij maken uw houten verpakking op maat van uw bedrijf en op tijd voor uw klant. MISSIE Rodanar is een Belgisch familiebedrijf dat sinds 1982 houten pallets produceert. Wij zijn echter meer dan een producent,

Nadere informatie

Een nieuwe kijk op houtenergie

Een nieuwe kijk op houtenergie Een nieuwe kijk op houtenergie HOUT EEN MODERNE ENERGIEBRON AUTHENTIEK EN TOEKOMSTGERICHT In Europa is hout de primaire bron van duurzame energie. Duizenden gezinnen hebben een houtkachel ter beschikking.

Nadere informatie

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptips die watt opleveren samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptip 1 Waterbesparende douchekop (max. 8L per minuut doe de emmerproef om dit te testen) ± 90 p.j. De groenste

Nadere informatie

Checklist gebouw. Beleid. Energie

Checklist gebouw. Beleid. Energie Checklist gebouw Beleid Energie Een checklist kunstenpraktijk? Deze checklist 'gebouw' laat toe een eco-snaphot te nemen van de gebouwen waarin de organisatie gehuisvest is, of waar de productie / expo's

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES VMBO

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES VMBO DE ACTIES VMBO ACTIES RONDE 1 NEDERLANDSE OVERHEID De overheid besluit 30.000 woningeigenaren die hun woning isoleren te belonen. Zij krijgen een subsidie van vijfhonderd euro. Dit levert in totaal een

Nadere informatie

De FSC convenant. Ondersteuning bij een verantwoord aankoopbeleid van hout- en papierproducten

De FSC convenant. Ondersteuning bij een verantwoord aankoopbeleid van hout- en papierproducten De FSC convenant Ondersteuning bij een verantwoord aankoopbeleid van hout- en papierproducten FSC convenant.indd 1 18/02/2009 9:36:02 Waarom een FSC convenant? Jaarlijks verdwijnt meer dan 13 miljoen hectare

Nadere informatie

DUURZAAM BOUW & WOONCONCEPT FAB5+ BOUWEN MET FAB5+

DUURZAAM BOUW & WOONCONCEPT FAB5+ BOUWEN MET FAB5+ DUURZAAM BOUW & WOONCONCEPT FAB5+ BOUWEN MET FAB5+ BOUWEN MET FAB5+ FAB5+ DUURZAAM BOUW & WOONCONCEPT 02 Inhoud Introductie 3 Het 5S-bouwsysteem? 5 Waarom 5S gebruiken? 7 Isolatiewaarde 11 De praktijk

Nadere informatie

BEWONERSBIJEENKOMST-WETERINGDUURZAAM- - 19-MAART-2013- - DE-TWEEDE-UITLEG-

BEWONERSBIJEENKOMST-WETERINGDUURZAAM- - 19-MAART-2013- - DE-TWEEDE-UITLEG- ! BEWONERSBIJEENKOMST-WETERINGDUURZAAM- - 19-MAART-2013- - DE-TWEEDE-UITLEG- The convenient Inconvenient sponsored by Philips. Ecologisch voetafdruk London heeft 48.868.000 global hectare nodig = 6.63

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat energieprestatiecertificaat certificaatnummer 20120515-0001118936-00000005-8 nummer postnummer Voorhavenlaan 33 9000 bus gemeente A 101 Gent bestemming type appartement - softwareversie 1.3.3 berekend

Nadere informatie

1. D U U R Z A A M B O U W E N. Charline Boyer 02 545 58 35 charline.boyer@confederatiebouw.be

1. D U U R Z A A M B O U W E N. Charline Boyer 02 545 58 35 charline.boyer@confederatiebouw.be 1. D U U R Z A A M B O U W E N Charline Boyer 02 545 58 35 charline.boyer@confederatiebouw.be E CO- C O N S T R U C T I E We leven in een wereld waarin natuurlijke hulpbronnen niet onuitputtelijk blijken,

Nadere informatie

De ecologische keuze van bouwmaterialen: aandachtspunten en basisbegrippen

De ecologische keuze van bouwmaterialen: aandachtspunten en basisbegrippen De ecologische keuze van bouwmaterialen: aandachtspunten en basisbegrippen Opleidingscyclus 'De ecologische keuze van bouwmaterialen' 21 april 2009 1 Inhoud: 1. Enkele cijfers 2. Grijze energie: een basisbegrip

Nadere informatie

Welkom. Duurzaamheidsbeleid stad Peer. Historiek

Welkom. Duurzaamheidsbeleid stad Peer. Historiek Welkom Historiek Milieuconvenant 2000-2001 Optie 7 (duurzaam gemeentelijk beleid) in 2001 Aanwerving duurzaamheidambtenaar in 2001 Ondertekening samenwerkingsovereenkomst 2002-2004 Niveau 1 van de cluster

Nadere informatie

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u!

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u! energie besparen = woonlasten verlagen VRAGEN? Bent u geïnteresseerd in één van de mogelijkheden die in deze brochure zijn beschreven, heeft u nog vragen of wilt u meer weten over de kosten? Vul dan het

Nadere informatie

HOUTSKELET BOUW KIEZEN VOOR HSB

HOUTSKELET BOUW KIEZEN VOOR HSB HOUTSKELET BOUW KIEZEN VOOR HSB 2 4 3 1 5 6 E Guy De Muelenaere, milieu- en energieadviseur bij Fedustria v.z.w. vertelt de ervaring van een gezin dat zijn gasverbruik nauwkeurig bijgehouden heeft. Deze

Nadere informatie

Huis & Erf steekt energie in uw woning. Isolatiemaatregelen

Huis & Erf steekt energie in uw woning. Isolatiemaatregelen Huis & Erf steekt energie in uw woning Isolatiemaatregelen Huis & Erf steekt energie in uw woning Huis & Erf steekt energie in uw woning in de vorm van een compleet isolatiepakket voor uw hele woning.

Nadere informatie

Innovatief Systeem - KOMO-klasse A! Wij besparen héél veel energie!

Innovatief Systeem - KOMO-klasse A! Wij besparen héél veel energie! Innovatief Systeem - bewezen kwaliteit: KOMO-klasse A! Wij besparen héél veel energie! A Warmte-isolatie en stabiliteit Of het nu gaat om zekerheid, functionaliteit en isolatie: SOFTLINE 82 voldoet aan

Nadere informatie

Wij informeren u graag over de mogelijkheden, tips en handige weetjes op het gebeid van duurzaamheid en vooral wat ook zelf kunt doen.

Wij informeren u graag over de mogelijkheden, tips en handige weetjes op het gebeid van duurzaamheid en vooral wat ook zelf kunt doen. Investeren in duurzaamheid In de samenleving is er steeds meer aandacht voor duurzaamheid en energiebesparing. We gaan de komende jaren actief inzetten op duurzaam beheren. Energiezuinig wonen. Niet alleen

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie

energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie energieprestatiecertificaat straat Hoogstraat nummer 570 bus postnummer 9235 gemeente Fruitrode bestemming eengezinswoning type open bebouwing softwareversie 1.0 berekend energieverbruik (kwh/m²): 380

Nadere informatie

RISICO EN ECOLOGISCHE EVALUATIE PODIUMPRODUCTIE. PRAKTIJKFICHES ACTIEDOMEIN: onderhoud

RISICO EN ECOLOGISCHE EVALUATIE PODIUMPRODUCTIE. PRAKTIJKFICHES ACTIEDOMEIN: onderhoud RISICO EN ECOLOGISCHE EVALUATIE PODIUMPRODUCTIE PRAKTIJKFICHES ACTIEDOMEIN: onderhoud REcoEP ontwikkelt praktische tips en tools voor duurzame podiumtechnieken. Het project verzamelt tips en goede praktijken

Nadere informatie

BETER ZORGEN VOOR ONSZELF EN ONZE PLANEET

BETER ZORGEN VOOR ONSZELF EN ONZE PLANEET BETER ZORGEN VOOR ONSZELF EN ONZE PLANEET Meer dan 550.000 gezinnen hebben al een milieubewuste en verantwoorde kijk op energie. Omdat je energiebudget steeds belangrijker wordt, biedt Lampiris je verschillende

Nadere informatie

NIEUWE VISIE OP ZONREGELING

NIEUWE VISIE OP ZONREGELING NIEUWE VISIE OP ZONREGELING Zon en daglicht regeling als deel van de energieprestaties in gebouwen Peter Winters President of the European Solar Shading Organization Director Shading & Building Dickson

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat Vri jteken i ng sbed i ng De meeste maatregelen die opgenomen zijn op dit certificaat, zijn op dit moment kosteneffectief of kunnen dat worden binnen de geldigheidsduur van het certificaat. Mogelijk zijn

Nadere informatie

Jouw sportinfrastructuur en omgeving ECOSPORTIEF

Jouw sportinfrastructuur en omgeving ECOSPORTIEF Jouw sportinfrastructuur en omgeving ECOSPORTIEF I. Ecosportief, sporten doe je spoorloos! II. Belangrijke uitdagingen voor de sport III. Ecosportieve instrumenten IV. Ecosportieve infrastructuur en ruimte

Nadere informatie

Basisbeginselen : Brusselse ecologische economische en sociale cooperatieve. Contact

Basisbeginselen : Brusselse ecologische economische en sociale cooperatieve. Contact Brusselse ecologische economische en sociale cooperatieve BEES Coop is een project voor een coöperatieve, participatieve en niet commerciële supermarkt. Het iniatief wordt gedragen door burgers die een

Nadere informatie

Elk moment het klimaat van een zomerochtend in huis. Consumenteninformatie

Elk moment het klimaat van een zomerochtend in huis. Consumenteninformatie Elk moment het klimaat van een zomerochtend in huis. Consumenteninformatie Een comfortabele leefomgeving is uw goed recht. Door de opwarming van de aarde is dat niet meer zo vanzelfsprekend. Om u toch

Nadere informatie

CASESTUDY STUDY PROLOGIS DC 4 TE TILBURG

CASESTUDY STUDY PROLOGIS DC 4 TE TILBURG CASESTUDY STUDY PROLOGIS DC 4 TE TILBURG Project: Prologis Tilburg DC 4 Adres: Asteriastraat 4 te Tilburg Datum: 19-08 08-2015 Onderdeel: MAN 9 Publiceren van gebouwinformatie Omschrijving project: Het

Nadere informatie

In dit boekje komt u alles te weten over

In dit boekje komt u alles te weten over hout 100 0/ 0 duurzaam In dit boekje komt u alles te weten over 4 Voordelen van hout Duurzaam bosbeheer Redenen om duurzaam geproduceerd hout te kopen Het kopen en verkopen van miljard hectare van de

Nadere informatie

'Een financieel product met een groene saus of een groen product met een financiële saus?'

'Een financieel product met een groene saus of een groen product met een financiële saus?' 'Een financieel product met een groene saus of een groen product met een financiële saus?' https://www.youtube.com/watch?v=ttbsiwy4jow Onze partners EcoNation referenties (1) RETAIL & VOEDING LOKALE BESTUREN

Nadere informatie

Kwaliteit betekent zonder zorgen

Kwaliteit betekent zonder zorgen Kwaliteit betekent zonder zorgen www.publicationpapers.sca.com Onze goede reputatie danken wij aan onze klanten Producten van de juiste kwaliteit, een eersteklas milieuprogramma dat in de gehele productie-keten

Nadere informatie

Na-isolatie, Yello-by-ISOVER Maximaal rendement met minimale inspanningen.

Na-isolatie, Yello-by-ISOVER Maximaal rendement met minimale inspanningen. Na-isolatie, Yello-by-ISOVER Maximaal rendement met minimale inspanningen. Waarom uw bestaande muur na-isoleren? Evidente voordelen Met spouwmuurisolatie geniet een gebouw in de eerste plaats van alle

Nadere informatie

Gemeenteraadsverkiezingen 2012. Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout. Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS)

Gemeenteraadsverkiezingen 2012. Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout. Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS) Gemeenteraadsverkiezingen 2012 Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS) Als erkende adviesraad van het gemeentebestuur groepeert de

Nadere informatie

prepress offset digitaal afwerking

prepress offset digitaal afwerking prepress offset digitaal afwerking » duurzaam » Duurzaam drukwerk door zonne-energie Drukkerij De Bie streeft naar een maximaal milieubewustzijn. Om de impact van onze activiteiten op het leefmilieu te

Nadere informatie

1. Ecologische voetafdruk

1. Ecologische voetafdruk 2 VW0 THEMA 7 MENS EN MILIEU EXTRA OPDRACHTEN 1. Ecologische voetafdruk In de basisstoffen heb je geleerd dat we voedsel, zuurstof, water, energie en grondstoffen uit ons milieu halen. Ook gebruiken we

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

TWINSON BEST OF BOTH WORLDS

TWINSON BEST OF BOTH WORLDS Buitenmuurbekleding 2 / 3 TWINSON BEST OF BOTH WORLDS Welkom in de wereld van Twinson, een wereld waar natuur en technologie hand in hand gaan. Twinson is vervaardigd van hout en pvc. Door de voordelen

Nadere informatie

www.earthandeternity.nl

www.earthandeternity.nl www.earthandeternity.nl EARTH AND ETERNITY BETAALBAAR, DUURZAAM EN COMFORTABEL WONEN WIE IS E&E? Earth and Eternity B.V. realiseert betaalbare, energieneutrale woningen. Onder moderne architectuur ontworpen.

Nadere informatie

Na-isolatie, spouwmuur met ISOVER Maximaal rendement met minimale inspanningen.

Na-isolatie, spouwmuur met ISOVER Maximaal rendement met minimale inspanningen. Na-isolatie, spouwmuur met ISOVER Maximaal rendement met minimale inspanningen. Waarom uw bestaande muur na-isoleren? Evidente voordelen Met spouwmuurisolatie geniet een gebouw in de eerste plaats van

Nadere informatie

Hoe verduurzaam je een EVENEMENT. ecomakes LIFEbetter

Hoe verduurzaam je een EVENEMENT. ecomakes LIFEbetter Hoe verduurzaam je een EVENEMENT ecomakes LIFEbetter INHOUDSTAFEL Hoe verduurzaam je een EVENEMENT 1 De Ecologische Voetafdruk als basis 1.1 Meten om te weten 1.2 Voorbeelden 2 De Ecoscan van Ovam als

Nadere informatie

Introductie eco2heat. Duurzaam verwarmen op basis van natuurlijke straling. Gezond, duurzaam en voordelig verwarmen

Introductie eco2heat. Duurzaam verwarmen op basis van natuurlijke straling. Gezond, duurzaam en voordelig verwarmen Introductie eco2heat Duurzaam verwarmen op basis van natuurlijke straling Wie is Eco2heat? Eco2heat kiest voor duurzame, groene warmte. Aangezien ongeveer 30% van het wereld energie verbruik verwarming

Nadere informatie

De keuze voor duurzaam bouwen

De keuze voor duurzaam bouwen De keuze voor duurzaam bouwen Ad Stas Woonbelang Veghel Wat aan de orde? Woonbelang Veghel beleid duurzaam (ver)bouwen en ervaringen instrumentarium, dilemma s en procesgang duurzaam concept; houtskeletbouw

Nadere informatie

Samen met. Raamisolatie. Tot 30% Energiewinst door uw ramen te voorzien van isolerende raamfolie. Heel simpel.

Samen met. Raamisolatie. Tot 30% Energiewinst door uw ramen te voorzien van isolerende raamfolie. Heel simpel. Samen met Raamisolatie. Tot 30% Energiewinst door uw ramen te voorzien van isolerende raamfolie. Heel simpel. In de moderne architectuur wordt veel glas gebruikt. Zo komt er veel natuurlijk licht binnen.

Nadere informatie

Maak je woning energie onafhankelijk. by IZEN energy systems

Maak je woning energie onafhankelijk. by IZEN energy systems Maak je woning energie onafhankelijk h by WIE ZIJN WE? energy systems Met 25 jaar ervaring is een pionier op het vlak van groene energie. We leveren en installeren verschillende hernieuwbare energieoplossingen

Nadere informatie

Kennis en gebruik van het FSC label bij Belgische gemeenten

Kennis en gebruik van het FSC label bij Belgische gemeenten Forest Stewardship Council FSC Belgium Kennis en gebruik van het FSC label bij Belgische gemeenten Rapport Enquête Rapport Enquête: Kennis en gebruik van het FSC label bij Belgische gemeenten Inleiding

Nadere informatie

Duurzaam (ver)bouwen zaterdag 23 juni Woonmarkt Wevelgem

Duurzaam (ver)bouwen zaterdag 23 juni Woonmarkt Wevelgem Duurzaam (ver)bouwen zaterdag 23 juni Woonmarkt Wevelgem Inhoud : Steunpunt Duurzaam Wonen en Bouwen ZonneWinDT : historiek en aanbod Wat is duurzaam bouwen? Voorbeeld planscreening Steunpunt Duurzaam

Nadere informatie

Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers

Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers Hoeveel CO 2 -reductie is nodig? doel nieuwe kabinet: in 2020 30% minder CO 2 -uitstoot dan in 1990 UN-IPCC: stabilisatie

Nadere informatie

Is uw verbruik normaal?

Is uw verbruik normaal? Is uw verbruik normaal? Maar dit mag ons niet doen vergeten wat zijn kostprijs en effecten op het milieu zijn. Ook al hebben we geen vat op de prijzen, ons verbruik kunnen we wel zelf beïnvloeden. Deze

Nadere informatie

Duurzaam bouwen doe je met Klima Wonen

Duurzaam bouwen doe je met Klima Wonen Duurzaam bouwen doe je met Klima Wonen Over ons Klima Wonen is een nieuwe innovatieve en energiezuinige bouwer. Wij hebben decennia lang ervaring opgedaan in de projectontwikkeling van kwalitatief hoogwaardige

Nadere informatie

Een aangenaam binnenklimaat, het hele jaar rond.

Een aangenaam binnenklimaat, het hele jaar rond. Een aangenaam binnenklimaat, het hele jaar rond. Verbeter uw comfort met de ideale zonwerende en isolerend glasfolie. Verbeter de isolatie tot 41% (K-waarde), bespaar energie, hou overdreven warmte buiten

Nadere informatie

revolutionair in hout Dé duurzame houtsoort voor nieuwbouw en renovatie

revolutionair in hout Dé duurzame houtsoort voor nieuwbouw en renovatie revolutionair in hout Dé duurzame houtsoort voor nieuwbouw en renovatie Hoge isolatie waarde λ D 0,095 W/(m 2.K) - λ 90/90 0,092 W/(m 2.K) Onderhoudsvriendelijk, 15 jaar onderhoudsvrij 2 Duurzaamheidklasse

Nadere informatie

doe je samen Prefab houtskeletbouw van topklasse voor de zakelijke markt prefab houtskeletbouw van topklasse

doe je samen Prefab houtskeletbouw van topklasse voor de zakelijke markt prefab houtskeletbouw van topklasse doe je samen Prefab houtskeletbouw van topklasse voor de zakelijke markt prefab houtskeletbouw van topklasse 1. 2. 3. 100% recyclebaar bouwmateriaal uit duurzaam beheerde bossen. Grote maatnauwkeurigheid

Nadere informatie

Wonen & energie. Beleidsinstrumenten op federaal en gewestelijk niveau. Provinciehuis Vlaams-Brabant Bart Martens 26 juni 2006

Wonen & energie. Beleidsinstrumenten op federaal en gewestelijk niveau. Provinciehuis Vlaams-Brabant Bart Martens 26 juni 2006 Beleidsinstrumenten op federaal en gewestelijk niveau Provinciehuis Vlaams-Brabant Bart Martens 26 juni 2006 ANIMO Winteruniversiteit LEEFMILIEU & ENERGIE 18 februari 2006 Energiezuiniger wonen: heel wat

Nadere informatie

ROLLUIKEN. Verhoog uw comfort en geef minder uit!

ROLLUIKEN. Verhoog uw comfort en geef minder uit! ROLLUIKEN Verhoog uw comfort en geef minder uit! ALGEMEEN Enkel voordelen! Wilms rolluiken staan garant voor een permanente, hoge kwaliteit en een maximaal gebruiksgemak. Ze bieden een enorme waaier aan

Nadere informatie

Betaalbare kwaliteit Betrouwbaar familiebedrijf De meeste referenties Hoogste isolatie Eigen fabriek

Betaalbare kwaliteit Betrouwbaar familiebedrijf De meeste referenties Hoogste isolatie Eigen fabriek Betaalbare kwaliteit Betrouwbaar familiebedrijf De meeste referenties Hoogste isolatie Eigen fabriek Hollandia Dakkapellen: betaalbare kwaliteit! Hollandia Dakkapellen garandeert u de beste prijs-kwaliteit

Nadere informatie

In het huisje gemeentehuis kan informatie vinden die je kunnen helpen bij deze keuze.

In het huisje gemeentehuis kan informatie vinden die je kunnen helpen bij deze keuze. Voor de leerkracht Als wij willen dat generaties na ons nog op dezelfde manier kunnen leven als wij nu, dan moeten we nu actie ondernemen. Grondstoffen en energiebronnen worden steeds schaarser en door

Nadere informatie

NOTA: De EPC score is geen weergave van het effectieve verbruik in dii appartement.

NOTA: De EPC score is geen weergave van het effectieve verbruik in dii appartement. Belan rike toelichtin bi het E C attest! NOTA: De EPC score is geen weergave van het effectieve verbruik in dii appartement. De hoge score is meestal te wijien aan het teit dat er met elektdcileii verwarmd

Nadere informatie

PEFC: het label voor duurzaam bosbeheer

PEFC: het label voor duurzaam bosbeheer PEFC: het label voor duurzaam bosbeheer PEFC Belgium vzw Laatste update oktober 2015 1 www.pefc.be 2 Het belang van de bossen + boscertificatie Belang van het bos Forests, trees, farms and agroforestry

Nadere informatie

Uw innovatiepartner met drive NIEUWBOUW RENOVATIE TRANSFORMATIE

Uw innovatiepartner met drive NIEUWBOUW RENOVATIE TRANSFORMATIE Uw innovatiepartner met drive NIEUWBOUW RENOVATIE TRANSFORMATIE EMERGO Bouwnovatie EMERGO werkt graag samen aan vernieuwende en realistische totaaloplossingen. Ons doel is dat u én wij ingenomen zijn met

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

Na-isolatie, Yello-by-ISOVER Maximaal rendement met minimale inspanningen.

Na-isolatie, Yello-by-ISOVER Maximaal rendement met minimale inspanningen. Na-isolatie, Yello-by-ISOVER Maximaal rendement met minimale inspanningen. Waarom uw bestaande muur na-isoleren? EVIDENTE VOORDELEN Met spouwmuurisolatie geniet een gebouw in de eerste plaats van alle

Nadere informatie

RaamIsolatie. Tot 30% Energiewinst door uw ramen te voorzien van isolerende raamfolie. Heel simpel.

RaamIsolatie. Tot 30% Energiewinst door uw ramen te voorzien van isolerende raamfolie. Heel simpel. . Tot 30% Energiewinst door uw ramen te voorzien van isolerende raamfolie. Heel simpel. In de moderne architectuur wordt veel glas gebruikt. Zo komt er veel natuurlijk licht binnen. Maar veel glas kan

Nadere informatie

Waarom kiest u voor PEFC? Redenen die hout snijden.

Waarom kiest u voor PEFC? Redenen die hout snijden. Waarom kiest u voor PEFC? Redenen die hout snijden. Hout kom je overal tegen... 2 Nog wel ja. De vloer. Een pak kopieerpapier. Een verhuisdoos. Een deur. Een tuinstoel. Openhaardhout. Overal komen we hout

Nadere informatie

ENERGIEZUINIGE BEDRIJVENTERREINEN. 18 april 2013

ENERGIEZUINIGE BEDRIJVENTERREINEN. 18 april 2013 ENERGIEZUINIGE BEDRIJVENTERREINEN 18 april 2013 EUROPESE DOELSTELLING tegen 2020 en tov 1990 CO2-uitstoot verlagen met 20% energieverbruik met 20% verlagen aandeel hernieuwbare energie +20% STEUNMAATREGELEN

Nadere informatie

Naam: Thijs. Groep: 6/7. School: St.Willibrordusschool

Naam: Thijs. Groep: 6/7. School: St.Willibrordusschool Naam: Thijs Groep: 6/7 School: St.Willibrordusschool 1 Voorwoord Voor je ligt het werkstuk van Thijs. Dit werkstuk gaat over zonne-energie. Ik kwam op het idee voor dit onderwerp toen papa en mama ook

Nadere informatie

12 duurzaamheidstips voor monumenten. Tips voor het verlagen van uw energiegebruik en het verbeteren van het comfort.

12 duurzaamheidstips voor monumenten. Tips voor het verlagen van uw energiegebruik en het verbeteren van het comfort. 12 duurzaamheidstips voor monumenten Tips voor het verlagen van uw energiegebruik en het verbeteren van het comfort. 1 12 duurzaamheidstips voor monumenten Woont u in een monument of ander karakteristiek

Nadere informatie

NIEUW. Henrad Softline m eco4 EUROPA S MEEST EFFICIËNTE RADIATOR. epc. reductie + 20 % besparing. Softline M Eco4. nederland

NIEUW. Henrad Softline m eco4 EUROPA S MEEST EFFICIËNTE RADIATOR. epc. reductie + 20 % besparing. Softline M Eco4. nederland NIEUW Henrad Softline m eco4 EUROPA S MEEST EFFICIËNTE RADIATOR epc reductie + 20 % besparing Softline M Eco4 nederland MEETBAAR BETER Warmteafgifte-rendement de ultieme epc-verlagende radiator er Kan

Nadere informatie

Naar een duurzaam Hyperion. Bouwen als een. Wortels halen water uit de grond om dit te transporteren door de aderen van de boom

Naar een duurzaam Hyperion. Bouwen als een. Wortels halen water uit de grond om dit te transporteren door de aderen van de boom Bouwen als een boom Materialen en Energie Stadskantoor in Venlo gebouwd volgens Cradle to Cradle principes Wortels zijn de fundering Wortels halen water uit de grond om dit te transporteren door de aderen

Nadere informatie

Opleiding. Duurzaam gebouw : ENERGIE. Leefmilieu Brussel WORKSHOP GEBOUWSCHIL. Thomas GOETGHEBUER MATRICIEL

Opleiding. Duurzaam gebouw : ENERGIE. Leefmilieu Brussel WORKSHOP GEBOUWSCHIL. Thomas GOETGHEBUER MATRICIEL Opleiding Duurzaam gebouw : ENERGIE Leefmilieu Brussel WORKSHOP GEBOUWSCHIL Thomas GOETGHEBUER MATRICIEL Presentatie van het project 2 Presentatie van het project 3 Presentatie van het project 4 Presentatie

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat energieprestatiecertificaat nummer postnummer Zilvervos 4 bus *1/1 2610 gemeente Antwerpen bestemming appartement type - bouwjaar - softwareversie 1.5.2 berekende energiescore (kwh/m²jaar): 711 PROEFCERTIFICAAT

Nadere informatie

MEMO AAN DE GEMEENTERAAD

MEMO AAN DE GEMEENTERAAD MEMO AAN DE GEMEENTERAAD Aan T.a.v. Datum Betreft Van De gemeenteraad - 19 juni 2012 Duurzaam bouwen project School Portland Het college Controller Directie Paraaf Datum Ons kenmerk CC Henk van der Linden

Nadere informatie

economische mogelijkheden sociale omgeving ecologisch kapitaal verborgen kansen

economische mogelijkheden sociale omgeving ecologisch kapitaal verborgen kansen economische mogelijkheden sociale omgeving ecologisch kapitaal verborgen kansen REDD+ een campagne voor bewustwording van suriname over haar grootste kapitaal Wat is duurzaam gebruik van het bos: Duurzaam

Nadere informatie

Uw woning van Zayaz en asbest

Uw woning van Zayaz en asbest Uw woning van Zayaz en asbest Uw woning van Zayaz en asbest Algemene informatie over asbest 4 Veelgestelde vragen over asbest 7 Wat doet Zayaz? 9 Waar in uw woning kan asbest voorkomen? 10 Asbest en uw

Nadere informatie

Tropisch Nederland. 1. Aanzetten. 1.a Tropisch Nederland

Tropisch Nederland. 1. Aanzetten. 1.a Tropisch Nederland 1. Aanzetten Tropisch Nederland 1.a Tropisch Nederland Jij gaat aan de slag met het dossier Tropisch Nederland. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je docent. GA IK DOEN STAP ONDERDEEL

Nadere informatie

a. Het enige houtconstructiesysteem waarmee hoogbouw (tot 9 verdiepingen) mogelijk is

a. Het enige houtconstructiesysteem waarmee hoogbouw (tot 9 verdiepingen) mogelijk is CLT IS HET IDEALE BOUWMATERIAAL VOOR GEBOUWEN MET MEERDERE VERDIEPINGEN TimberTeam bouwt gebouwen van meerdere verdiepingen met behulp van panelen in kruiselings verlijmd meerlagig massief hout. Hun bestemming

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie certificaatnummer 20090615-0000209416-00000001-5 straat Trumelet Faberstraat nummer 9 bus 3 postnummer 8670 gemeente Koksijde bestemming appartement

Nadere informatie

RaamIsolatie. Tot 30% Energiewinst door uw ramen te voorzien van isolerende raamfolie. Heel simpel.

RaamIsolatie. Tot 30% Energiewinst door uw ramen te voorzien van isolerende raamfolie. Heel simpel. . Tot 30% Energiewinst door uw ramen te voorzien van isolerende raamfolie. Heel simpel. In de moderne architectuur wordt veel glas gebruikt. Zo komt er veel natuurlijk licht binnen. Maar veel glas kan

Nadere informatie

De Energiezuinige Wijk - De opdracht

De Energiezuinige Wijk - De opdracht De Energiezuinige Wijk De Energiezuinige Wijk De opdracht In deze opdracht ga je van alles leren over energie en energiegebruik in de wijk. Je gaat nadenken over hoe jouw wijk of een wijk er uit kan zien

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

WANDEN VOOR RESIDENTIËLE BOUWPROJECTEN

WANDEN VOOR RESIDENTIËLE BOUWPROJECTEN VERHEYEN BETON INFORMATIEBROCHURE WANDEN VOOR RESIDENTIËLE BOUWPROJECTEN Appartementsblokken, woningbouw, rusten verzorgingstehuizen,... Met twee types van dubbelzijdig afgewerkte betonwanden introduceert

Nadere informatie

Gemeenteraadsverkiezingen 2012. Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout. Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS)

Gemeenteraadsverkiezingen 2012. Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout. Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS) Gemeenteraadsverkiezingen 2012 Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS) Als erkende adviesraad van het gemeentebestuur groepeert de

Nadere informatie

RAPPORT ENQUETE Verantwoord hout en papiergebruik bij Vlaamse lokale besturen

RAPPORT ENQUETE Verantwoord hout en papiergebruik bij Vlaamse lokale besturen RAPPORT ENQUETE Verantwoord hout en papiergebruik bij Vlaamse lokale besturen Over de enquête Deze enquête werd verstuurd naar de milieudiensten van alle Vlaamse Steden en Gemeenten, alsook naar de duurzaamheidsambtenaren

Nadere informatie

Bewust met hout. Overstappen naar verantwoord hout

Bewust met hout. Overstappen naar verantwoord hout Bewust met hout Overstappen naar verantwoord hout Hout is een belangrijk bouwmateriaal. Bovendien komt het uit een onuitputtelijke bron: onze bossen. Maar als we op lange termijn verzekerd willen blijven

Nadere informatie

voor een woning-leven-lang Bovinci Naaldhouten Gevelelementen

voor een woning-leven-lang Bovinci Naaldhouten Gevelelementen voor een woning-leven-lang Bovinci Naaldhouten Gevelelementen Waarom de naam Bovinci? De naam Bovinci is gekozen met een knipoog naar Da Vinci vanwege zijn bijzondere talent voor architectuur en schilderkunst.

Nadere informatie

SOLESIA ZONNEDAKEN. Vind uw ideale zonnedakoplossing. de Solesia calculator. Landen - TECHN!K Architectuur & Energie (Merksem)

SOLESIA ZONNEDAKEN. Vind uw ideale zonnedakoplossing. de Solesia calculator. Landen - TECHN!K Architectuur & Energie (Merksem) SOLESIA ZONNEDAKEN Landen - TECHN!K Architectuur & Energie (Merksem) Vind uw ideale zonnedakoplossing via de Solesia calculator SOLESIA BOUWEN MET ZICHT OP EEN ZONNIGE TOEKOMST Wanze Arch. Emile Verhaegen

Nadere informatie

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort Historisch perspectief 1945-1970 Keerpunten in de jaren 70 oliecrisis en milieu Tsjernobyl (1986) ramp door menselijke fouten Kyoto protocol (1997) (CO 2 en global warming problematiek) Start alternatieven

Nadere informatie

Afgelopen vrijdag werd het officieel houthandel Brems uit Halen zal voortaan opereren onder de vleugels van houtgroep Cras uit Waregem.

Afgelopen vrijdag werd het officieel houthandel Brems uit Halen zal voortaan opereren onder de vleugels van houtgroep Cras uit Waregem. Persbericht dinsdag 23 november 2010 NIEUWE OVERNAME HOUTGROEP CRAS Met de overname van houthandel Brems uit Halen vergroot Cras verder zijn marktaandeel op de Belgische houtmarkt en verstevigt het zijn

Nadere informatie

Alstublieft Uw plat dak zal 50 jaar later nog even waterdicht zijn als de eerste dag

Alstublieft Uw plat dak zal 50 jaar later nog even waterdicht zijn als de eerste dag Daken Zonne-energie Goten Terrassen Daktuinen Alstublieft Uw plat dak zal 50 jaar later nog even waterdicht zijn als de eerste dag MASTERSYSTEMS Rubber met dampdrukverdelende onderlaag 08/2527 Wie ruim

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie