Van hoogveen tot hoofdpijndossier De kwestie over het grondwaterpeil in de Blauwe Hel

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Van hoogveen tot hoofdpijndossier De kwestie over het grondwaterpeil in de Blauwe Hel"

Transcriptie

1 Figuur 1: Natura 2000-gebied de Blauwe Hel, gezien vanaf industrieterrein Nijverkamp (Bron: Sjoerd Nanninga) Van hoogveen tot hoofdpijndossier De kwestie over het grondwaterpeil in de Blauwe Hel Auteurs: Youp Koopman & Sjoerd Nanninga Staande aan de Grift, een smal kabbelend riviertje dat het Binnenveld doorkruist, overheerst de stilte. Niets anders dan het stromende water en het ruisen van de wind is hoorbaar. Een uitgestrekt open landschap met de contouren van de Utrechtse Heuvelrug op de achtergrond. De weilanden worden bevolkt door vee. In de andere richting grotendeels hetzelfde beeld: Grazende koeien in de wei, slechts een enkele bomenrij die het vergezicht doorbreekt en de Veluwe die in de verte vorm geeft aan de horizon. Het Binnenveld in de Gelderse Vallei is zo open, dat zowel de Veluwe als de Utrechtse Heuvelrug zichtbaar zijn staande aan de Grift. Dit was in het verleden wel anders... Figuur 2: Het Binnenveld (roze) als binnentuin van de WERV-steden. De Blauwe Hel ligt nabij Veenendaal. Bron: Werv, 2010

2 Meer dan jaar lang was de Gelderse Vallei een veengebied, waarbij de omstandigheden voor veengroei vooral in het zuiden van de Gelderse Vallei gunstig waren. Dit gebied was het Binnenveld. Veengroei was een gevolg van een grote aanvoer van water dat door de relatief kleine hoogteverschillen lastig af te voeren was. Vooral tijdens het Atlanticum ( jaar geleden) groeide een grote hoeveelheid veen aan. Het gevolg was dat het veen waar nu Veenendaal ligt een hoogte van 6 à 7 meter bereikte. Het is dit veen waaraan Veenendaal haar naam heeft te danken. Turfwinning in het Binnenveld In de 10 e tot 13 e eeuw werd het veen in grote delen van de Gelderse Vallei ontgonnen ten bate van agrarische exploitatie, maar het Binnenveld werd hierbij gespaard. De specifieke lokale omstandigheden die de oorzaak waren voor de veengroei in het Binnenveld, maakten ontwatering en ontginning lastig. Doordat het veen bleef staan bij de Grote Ontginning kon het veen enkele eeuwen later worden gebruikt als brandstof. Vanaf 1474 werd het kanaal de Grift uitgegraven ten behoeve van afwatering van de veenbodem en het vervoer van afgegraven turf. De winning van turf kwam halverwege de 16 e eeuw pas echt goed op gang en werd de belangrijkste economische activiteit in het Binnenveld en rondom Veenendaal. Nadat het hoogveen halverwege de 17 e eeuw was afgegraven, werd het Binnenveld alsnog ontgonnen. Dit proces nam veel tijd in beslag; de geringe waterafvoer uit het Binnenveld bleef veengroei stimuleren. Pas met de afsluiting van de Zuiderzee en de aanleg van het Valleikanaal in 1937 lukte het om het Binnenveld in de jaren 50 te ontginnen en ontwateren, als gevolg van de ruilverkaveling. Slechts de meest natte plekken in het Binnenveld bleven gespaard. Dit zijn de Blauwe Hel en de Bennekomse Meent. Blauwgraslanden en trilvenen De Blauwe Hel en de Bennekomse Meent zijn de enige restanten van het oorspronkelijke veenlandschap in de Gelderse Vallei. De uiterst kwetsbare en daardoor zeldzame blauwgraslanden en trilvenen die vroeger in het hele Binnenveld voorkwamen, planten zich nog slechts in deze gebieden voort. Blauwgraslanden en trilvenen hebben behoefte aan een natte moerassige omgeving zoals de Blauwe Hel. De nabijheid van de Grift is dan ook noodzakelijk om de specifieke ecologische structuur van het kleine natuurgebied in stand te houden. Vanwege de kwetsbaarheid van de habitattypen in het gebied en het gevaar dat de moerasgrond bij betreding met zich meebrengt is de Blauwe Hel slechts onder begeleiding toegankelijk. De aanwezigheid van zeldzame soorten als trilvenen en blauwgraslanden hebben ertoe geleid dat het veenlandschap in 1983 is aangewezen tot beschermd natuurmonument. In 2009 is het gebied zelfs aangewezen als Natura 2000 gebied, waarmee het enige overgebleven stukje veenlandschap van het Binnenveld nog beter beschermd is. Echter, de aanwijzingsprocedure duurt nog voort, waardoor Figuur 3: De uitbreiding van Veenendaal van , t.o.v. de Blauwe Hel (blauw omlijnd). Links: Veenendaal in Rechts: Veenendaal in Bron: ANWB Wegenkaart (1971, 2009, schaal: 1: )

3 het gebied nog geen definitieve Natura2000- status heeft. Een grote bedreiging voor moerassige gebieden zoals de Blauwe Hel is verdroging. Moerasgebieden blijven intact op drassige grond. De mens heeft invloed op de verdroging van de Blauwe Hel, zoals bij de aanlegwijze van de nieuwbouwwijk Veenendaal-Oost. De vraag is dan ook in hoeverre de Blauwe Hel wordt bedreigd door de expansiedrift van Veenendaal. Expansiedrift Veenendaal In 1546 ontstond het dorp Veenendaal, als gevolg van de turfwinning in het Binnenveld. Tot 1960 groeit het dorp gestaag tot inwoners, waarna het inwonertal in rap tempo stijgt naar meer dan inwoners. De uitbreiding van Veenendaal heeft de laatste decennia ook geleid tot een soort van omsingeling van natuurgebied de Blauwe Hel. In de eerste fase werd ten zuiden van de Blauwe Hel het bedrijventerrein Nijverkamp ontwikkeld. Sinds 1960 breidt dit terrein zich steeds verder uit, waardoor het Binnenveld steeds meer stukken grond moest afstaan aan economische bedrijvigheid. Tot op heden is de Blauwe Hel gespaard. Dit mag een klein wonder heten, aangezien het gebied altijd als (beschermd) natuurgebied is gezien, maar pas sinds 2009 de aanwijzingsprocedure loopt tot Natura2000- gebied. Wel is het gebied al langere tijd een stiltegebied, wat betekent dat aan bepaalde geluidsvoorwaarden moet worden voldaan in de directe omgeving. Doordat in de Blauwe Hel niet gebouwd mag worden, krijgt het bedrijventerrein Nijverkamp een langgerekte vorm en leidt dit tot een inham van economische activiteiten in het Figuur 4: Relatieve groei van het aantal inwoners in de gemeente Veenendaal en Nederland ten opzichte van 1960, Figuur 5: Relatieve groei van het aantal inwoners in de WERV-gemeenten ten opzichte van 1960, Bron: CBS/Statline, 2011 Binnenveld. Nijverkamp heeft inmiddels de gemeentegrens van Veenendaal bereikt, verdere uitbreiding richting het Binnenveld is niet meer mogelijk. Nadat sportaccommodaties en een provinciale weg zijn aangelegd ten westen van de Blauwe Hel, wordt momenteel aan de noordzijde van de Blauwe Hel de nieuwbouwwijk Veenendaal-Oost aangelegd. Tot 2018 worden in het midden en zuiden van de nieuwbouwwijk ongeveer woningen gebouwd, een groot gedeelte hiervan ligt op minder dan één kilometer van de Blauwe Hel. De Blauwe Hel is een stiltegebied, waardoor de bouw van industrieterreinen en woonwijken in haar nabijheid opmerkelijk is. Voor de Blauwe Hel is geluidsoverlast dat door de aanleg van industrieterreinen en woonwijken wordt veroorzaakt echter niet het grootste probleem. De strijd om het grondwaterpeil Het grootste probleem voor de Blauwe Hel is de wijze waarop de nieuwbouwwijk Veenendaal-Oost wordt aangelegd. De manier van aanleggen leidt indirect tot verdroging van het gebied. De bebouwing rondom de Blauwe Hel is niet zozeer een probleem, het grote probleem is dat Veenendaal-Oost niet op voldoende hoogte is gebouwd, aldus Han Runhaar, verbonden aan het KWR Watercycle Research Institute en gespecialiseerd in de relaties tussen grondwater en vegetatie. Als voorzitter van de Werkgroep Milieu Rhenen (WMR) is Han Runhaar nauw verbonden met het Binnenveld. Bron: CBS/Statline, 2011 De bebouwing rondom de Blauwe Hel is niet zozeer een probleem, het grote probleem is dat Veenendaal-Oost niet op voldoende hoogte is gebouwd Han Runhaar, 2011

4 Figuur 6: Een omsingeling van de Blauwe Hel/De Hel. Aan de zuidzijde ligt industrieterrein Nijverkamp, aan de oostzijde sportaccommodaties en een rondweg en aan de noordzijde wordt tot 2018 de nieuwbouwwijk Veenendaal-Oost aangelegd Bron: LOP Veenendaal, 2007 Runhaar geeft aan welke afwegingen zijn gemaakt om Veenendaal-Oost niet op hoogte te brengen, zoals eerder wel is gedaan met industrieterrein Nijverkamp. Als het grondwaterpeil en het waterpeil in de Grift hoger wordt, neemt de kans op waterschade in de woningen toe. Ook boeren hebben geen baat bij een stijging van het grondwater en het peil van de Grift. Hierdoor wordt hun landbouwgrond natter, wat ten koste gaat van de gewassen en de vruchtbaarheid van de grond. De enige partij die baat heeft bij de ophoging van het grondwater zijn de natuurorganisaties. De unieke veensoorten in het gebied zijn namelijk gebaat bij een hoog vochtgehalte. In hun wens om het grondwaterpeil te verhogen staan natuurorganisaties alleen tegenover bewoners, boeren en (lokale) overheid die allen hinder ondervinden van een hoog waterpeil. Doordat het industriegebied Nijverkamp met zand verhoogd is aangelegd, ondervindt de aanwezige industrie weinig hinder van een verhoging van het waterpeil. Door de verhoging van het waterpeil kan de natuur behouden blijven en zich zelfs verder ontwikkelen, zonder dat economische activiteiten deze ontwikkeling in de weg staan. Echter, deze slimme oplossing om toch te kunnen bouwen rondom de Blauwe Hel is niet toegepast op Veenendaal-Oost. Waar men eerder verwacht dat industrie de natuur in de weg staat, is het vooral de woonfunctie die de ontwikkeling en behoud van natuur in, met name, de Hellen in de weg staat. Onenigheid tussen boeren en natuurorganisaties Het belangenverschil tussen natuurorganisaties en boeren over verhoging van het grondwaterpeil speelt al jaren. Over deze kwestie staan natuurorganisaties en agrarische bewegingen, al sinds de ruilverkaveling van de jaren 50 en 60, lijnrecht tegenover elkaar. Natuurorganisaties willen de natuur van het Binnenveld en de kwetsbare habitatsoorten in de Blauwe Hel behouden. Lokale agrariërs willen van zowel het Binnenveld als de Blauwe Hel een sterk agrarisch gebied maken en geven hiervoor de natuur op.

5 Drie toekomstscenario s voor de Blauwe Hel Doel: instandhouding en uitbreiding van op Europese schaal bedreigde habitattypen (blauwgrasland en trilveen) Scenario 1: instandhouding én uitbreiding blauwgrasland en trilveen, verbeteren condities door opzetten peil Grift Scenario 2: instandhouding huidige areaal blauwgrasland en trilveen Scenario 3: opgeven doelstellingen, omzetten blauwgrasland en trilveen in laagwaardige struinnatuur Bron: WMR, 2011a Sinds de jaren 90 is er een toenemende samenwerking tussen de agrarische ondernemersvereniging LTO Noord en de natuurorganisaties Staatsbosbeheer en WMR (Werkgroep Milieu Rhenen). Onder andere werken zij samen in de werkgroep Achterberg, die belast werd met het opstellen van een reconstructieplan voor de Gelderse Vallei. Ook werd de adviesgroep gevraagd te kiezen uit drie toekomstscenario s voor het Binnenveld. Toekomstscenario s Binnenveld realistisch? De WMR geeft aan dat de overheid met het opstellen van de drie scenario s echter gebruik maakt van een doorzichtige truc om het door haar gewenste scenario te realiseren (zie kader voor de drie scenario s). Tegenover het gewenste overheidsscenario werden twee extreme en bovendien onhaalbare scenario s gepresenteerd. De overheid kon er hierdoor vanuit gaan dat het enige haalbare scenario (scenario 2) als zogenaamde middenweg geaccepteerd zou worden. De werkelijke invloed van natuurorganisaties op de uiteindelijke keuze was veel kleiner dan gewenst: Runhaar: Er zijn drie scenario s opgesteld, waarvan er twee extremen zijn. Beide extremen leiden tot zoveel weerstand bij de oppositie dat zij onhaalbaar zijn. Het overgebleven scenario is een middenweg. De invloed van natuur- en agrarische organisaties en gemeentes lijkt groot, maar door de grote belangenverschillen was vooraf al duidelijk dat de besluitvorming zou uitmonden in scenario twee, het gewenste scenario dat als middenweg is gepresenteerd. In de Gelderse adviesgroep Binnenveld- Oost is het gelukt om unaniem op scenario 1 uit te komen, in de Utrechtse adviesgroep Achterveld waren de meningen sterk verdeeld. De WMR en Staatsbosbeheer willen het vastgestelde beleid voortzetten; de LTO Noord en Ondernemersvereniging Achterberg pleiten om het gebied agrarisch te maken en de natuur en Natura2000 gebieden hiervoor op te geven. Ook de gemeenten Rhenen en Veenendaal zijn voorstander van scenario 3. De belangen bij de toekomst van het Binnenveld zijn binnen de werkgroep Achterberg zo divers, dat de WMR zich heeft teruggetrokken uit deze werkgroep. De toegenomen samenwerking tussen agrarische en natuurorganisaties heeft hierdoor een gevoelige deuk opgelopen. Figuur 7: Blauwgraslanden en trilvenen zijn gebaat bij een hoge grondwaterstand. De hoge grondwaterstand in de Blauwe Hel blijkt uit het water dat de natte landen. Bron: Sjoerd Nanninga

6 40 jaar NMU en lokale organisaties De WMR is één van de vier natuur- en milieuorganisaties in het Binnenveld die aangesloten is bij de NMU. De NMU is in 1972 opgericht, met de naam Stichtse Milieufederatie (SMF), in eerste instantie als actiegroep. In de jaren 90 was de SMF vooral beleidsmatig en dus indirect betrokken bij het Binnenveld. De aandacht ging vooral uit naar het grondwatervraagstuk. In 1999 en 2006 heeft het SMF en later het NMU een veldsymposium georganiseerd over de waterkwaliteit in het Binnenveld. De uitkomst was dat het Binnenveld een sense of urgency gebied is, een gebied waarin de waterkwaliteit stagneert of achteruit gaat, ondanks het nemen van maatregelen. Op de twee veldsymposia na is de NMU bij het Binnenveld en de Blauwe Hel vooral betrokken bij de beleidskant van de Blauwe Hel. De lokale uitvoering van beleidsplannen voor de Blauwe Hel laat de NMU vooral over aan lokale organisaties. Harmke van Dam, 19 jaar werkzaam bij het NMU, geeft aan: Lokale organisaties zijn veel actiever betrokken en hebben meer kennis van zaken. Wanneer deze organisaties deskundig genoeg worden bevonden door het NMU, wordt veel initiatief overgelaten aan deze organisaties. Het NMU heeft daardoor niet echt een focus op het Binnenveld. Het succes van lobbyen: de toekomst? Wat is de rol van het NMU in de toekomst voor de Blauwe Hel? In het huidige politieke klimaat wordt bezuinigd op natuurorganisaties en is minder aandacht voor de natuur. Enerzijds kan de NMU ervoor kiezen om te blijven overleggen en lobbyen, bijvoorbeeld met de provincie. Tot op heden is hiermee het nodige bereikt, met name de aanwijzing van de Blauwe Hel tot Natura2000- gebied heeft bijgedragen aan het behouden van het bijzondere natuurgebied. Anderzijds kan de NMU ervoor kiezen om de WMR achterna te gaan en verder als actiegroep te opereren voor dit gebied. Het NMU kan daarbij coördineren bij gezamenlijke acties van Utrechtse natuurorganisaties. Wil de overheid het Natura2000-gebied de Blauwe Hel in stand houden, dan moet op korte termijn actie worden ondernomen. Wordt de nieuwbouwwijk Veenendaal-Oost aangelegd volgens de huidige plannen, dan neemt de kans toe dat het Natura2000-gebied de Blauwe Hel opgegeven kan worden. De Blauwe Hel verdroogt en de zeldzame veensoorten die oorspronkelijk in het hele Binnenveld voorkwamen sterven uit. De verwachting is dat het gebied dan een stedelijke of agrarische functie krijgt, of dat het industrieterrein Nijverkamp zich uitbreidt naar het noorden. Ongetwijfeld wordt dit vraagstuk vervolgd, over 40 jaar weten we meer. Bronvermelding: ANWB (1971, 2009), ANWB Wegenatlas. Blijdenstijn, R. (2007), Tastbare Tijd, cultuurhistorische atlas van de provincie Utrecht. Provincie Utrecht. Dam, Harmke van (2011), Medewerker NMU. Medewerker waterkwaliteit, integraal waterbeheer, duurzaam bodembeheer, klimaat (adaptatie). Interview op 1 november Gemeente Veenendaal (2006), Bestemmingsplan Veenendaal-Oost, gemeente Veenendaal. SVP, Architectuur en stedenbouw. LOP Veenendaal (2007), Landschapsontwikkelingsplan Veenendaal, landschap in beweging. Inventarisatie, analyse en visie, april Brons + partners landschapsarchitecten bv. Runhaar, Han (2011), KWR Watercycle Research Institute en voorzitter WMR (Werkgroep Milieu Rhenen). Interview op 24 oktober Stol, T. (1992), De Veenkolonie Veenendaal, turfwinning en waterstaat in het zuiden van de Gelderse Vallei, Stichtse Historische Reeks 17. WERV (2010), Beeldkwaliteitsplan Binnenveld. WERV, maart WMR (2011a), Nieuwsbrief Stichting Werkgroep Milieubeheer Rhenen, 2011 nr. 1. WMR (2011b), Nieuwsbrief Stichting Werkgroep Milieubeheer Rhenen, 2011 nr. 2.

Gevaren en kansen voor het Binnenveld. Auteurs: Johan van der Giessen en Daan Goos

Gevaren en kansen voor het Binnenveld. Auteurs: Johan van der Giessen en Daan Goos Gevaren en kansen voor het Binnenveld Auteurs: Johan van der Giessen en Daan Goos Het Binnenveld is een gebied met veel kwaliteiten. Een relatief rustige plek, ingeklemd tussen de bossen van de Veluwe

Nadere informatie

Bewonersvereniging Noordwest

Bewonersvereniging Noordwest Bewonersvereniging Noordwest Centrum Publieksparticipatie Natura 2000 T.a.v. 65 Postbus 30316 2500 GH Den Haag Betreft: Zienswijze van de Bewonersvereniging Noordwest (Wageningen) op aanwijzing van Het

Nadere informatie

Op Stap in het Binnenveld. Willem van Raamsdonk & Christa Heijting

Op Stap in het Binnenveld. Willem van Raamsdonk & Christa Heijting Op Stap in het Binnenveld Willem van Raamsdonk & Christa Heijting Bennekom februari 2011 Hoogtekaart van het Binnenveld en omstreken. Het Binnenveld is een laag gelegen gebied tussen de Veluwe en de Utrechtse

Nadere informatie

memo Inleiding Kader Historische wordingsgeschiedenis B.V. Stichts Beheer datum: 30 oktober 2015 cultuurhistorische memo plan Castor Veenendaal

memo Inleiding Kader Historische wordingsgeschiedenis B.V. Stichts Beheer datum: 30 oktober 2015 cultuurhistorische memo plan Castor Veenendaal memo aan: t.a.v.: kenmerk: B.V. Stichts Beheer Gerard Heuvelman DETE/80108.03 datum: 30 oktober 2015 betreft: cultuurhistorische memo plan Castor Veenendaal Inleiding Het plan Castor betreft een woningbouwontwikkeling

Nadere informatie

Ruimte om te leven met water

Ruimte om te leven met water Ruimte om te leven met water Het huidige watersysteem is volgens de nieuwe In de toekomst wil het waterschap een zoveel Om de benodigde ruimte aan hectares te verwerven inzichten niet meer op orde. Aanpassingen

Nadere informatie

ONDERZOEK RUIMTELIJKE KWALITEIT Zoektocht Drinkwater Twente. 2e ontwerpatelier. locaties: Goor Lochemseberg Daarle Vriezenveen Sallandse Heuvelrug

ONDERZOEK RUIMTELIJKE KWALITEIT Zoektocht Drinkwater Twente. 2e ontwerpatelier. locaties: Goor Lochemseberg Daarle Vriezenveen Sallandse Heuvelrug ONDERZOEK RUIMTELIJKE KWALITEIT Zoektocht Drinkwater Twente 2e ontwerpatelier locaties: Goor Lochemseberg Daarle Vriezenveen Sallandse Heuvelrug 5 locatiesin beeld Proces Principes waterwinning Bestaande

Nadere informatie

Een Archeologisch Bureauonderzoek voor het bestemmingsplan De Grift 3 in Nieuwleusen (gemeente Dalfsen, Overijssel). Figuur 1.

Een Archeologisch Bureauonderzoek voor het bestemmingsplan De Grift 3 in Nieuwleusen (gemeente Dalfsen, Overijssel). Figuur 1. Een Archeologisch Bureauonderzoek voor het bestemmingsplan De Grift 3 in Nieuwleusen (gemeente Dalfsen, Overijssel). (Steekproef 2006-03/18, ISSN 1871-269X) Inleiding Voor De Lange, Bureau voor Stedebouw

Nadere informatie

N2000 Oostelijke Vechtplassen Utrecht

N2000 Oostelijke Vechtplassen Utrecht Programmabureau Utrecht-West Provinciehuis Utrecht Archimedeslaan 6 T (030) 258 38 71 www.utrecht-west.com N2000 Oostelijke Vechtplassen Utrecht Postadres: Postbus 194, 3500 AD Utrecht Aan de bewoners

Nadere informatie

Middelburg Polder Tempelpolder. Polder Reeuwijk. Reeuwijk. Polder Bloemendaal. Reeuwijksche Plassen. Gouda

Middelburg Polder Tempelpolder. Polder Reeuwijk. Reeuwijk. Polder Bloemendaal. Reeuwijksche Plassen. Gouda TNO Kennis voor zaken : Oplossing of overlast? Kunnen we zomaar een polder onder water zetten? Deze vraag stelden zich waterbeheerders, agrariërs en bewoners in de Middelburg-Tempelpolder. De aanleg van

Nadere informatie

Analyse landschappelijke inpassing Recreatiecentrum Zandpol

Analyse landschappelijke inpassing Recreatiecentrum Zandpol Analyse landschappelijke inpassing Recreatiecentrum Zandpol Drs. Ing. L.M. Scholtens in opdracht van: Gemeente Emmen, Dienst Beleid Afdeling Fysiek Ruimtelijke Ontwikkeling December 2009 Het landschap

Nadere informatie

Natte natuurparels: ook uw zorg? Brabantse waterschappen en Provincie Noord-Brabant pakken verdroging natte natuurparels aan.

Natte natuurparels: ook uw zorg? Brabantse waterschappen en Provincie Noord-Brabant pakken verdroging natte natuurparels aan. Natte natuurparels: ook uw zorg? Brabantse waterschappen en Provincie Noord-Brabant pakken verdroging natte natuurparels aan. Deze folder gaat over het herstellen van natte natuurparels in Noord-Brabant.

Nadere informatie

Eindexamen aaardrijkskunde havo 2008-II

Eindexamen aaardrijkskunde havo 2008-II Natuur en milieu Opgave 5 De milieugebruiksruimte zoet water Gebruik de bronnen 8 en 9 van het bronnenboekje. De werkelijk beschikbare hoeveelheid neerslag die een Aziaat kan gebruiken om te voorzien in

Nadere informatie

Vormvrije m.e.r.-beoordeling Landgoed Hydepark, Doorn, gemeente Utrechtse Heuvelrug

Vormvrije m.e.r.-beoordeling Landgoed Hydepark, Doorn, gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Contactpersoon Gosewien van Eck Datum 14 november 2013 Kenmerk N001-1220333GGV-evp-V01-NL Vormvrije m.e.r.-beoordeling Landgoed Hydepark, Doorn, gemeente Utrechtse Heuvelrug 1 Inleiding De gemeente

Nadere informatie

LEZEN. Terpentijd - 1500

LEZEN. Terpentijd - 1500 1 LEZEN Terpentijd - 1500 Friesland bestaat eigenlijk uit drie delen: de klei, het veen en het zand. De eerste boeren woonden op het zand (De Wouden en Gaasterland). Hun aardewerk in de vorm van trechters

Nadere informatie

DE BANEN NAAR EEN HOGER PEIL

DE BANEN NAAR EEN HOGER PEIL DE BANEN NAAR EEN HOGER PEIL Bekijk op https://www.youtube.com/watch?v=pgyczqy-krm voor het herinirichtingplan Sarsven en De Banen. Begin vorige eeuw kwamen plantenliefhebbers uit het hele land al naar

Nadere informatie

De Aardkundige en landschappelijke waarde van de Havikse eng.

De Aardkundige en landschappelijke waarde van de Havikse eng. De Aardkundige en landschappelijke waarde van de Havikse eng. 2006 (SME) Hubert Mettivier Meijer, fysisch geograaf Aardkundige waarde? Omdat de term niet aan iedereen bekend is leggen we het kort uit.

Nadere informatie

Bodem & Klimaat. Op weg naar een klimaatbestendig bodembeheer

Bodem & Klimaat. Op weg naar een klimaatbestendig bodembeheer Bodem & Klimaat Op weg naar een klimaatbestendig bodembeheer Jaartemperaturen en warmterecords in De Bilt sinds het begin van de metingen in 1706 Klimaatverandering KNMI scenarios Zomerse dagen Co de Naam

Nadere informatie

Ecologische verbindingszone Omval - Kolhorn

Ecologische verbindingszone Omval - Kolhorn Ecologische verbindingszone Omval - Kolhorn Watertoets Definitief Provincie Noord Holland Grontmij Nederland B.V. Alkmaar, 11 december 2009 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 4 2 Inrichting watersysteem...

Nadere informatie

Voortgang ontwikkeling Lunterse beek Plan Wittenoord en traject KleinWolfswinkel-Engelaar

Voortgang ontwikkeling Lunterse beek Plan Wittenoord en traject KleinWolfswinkel-Engelaar Voortgang ontwikkeling Lunterse beek Plan Wittenoord en traject KleinWolfswinkel-Engelaar In de Wijerd van december jl. heeft u in het artikel Kronkelende beek is nog geen natuurlijke beek kunnen lezen

Nadere informatie

Drie aardkundige monumenten

Drie aardkundige monumenten 10 Drie aardkundige monumenten Aardkundige monumenten geven iets weer van de ontstaansgeschiedenis van ons landschap. Een geschiedenis die ons honderden, duizenden of zelfs miljoenen jaren terugvoert in

Nadere informatie

Archeologie en cultuurhistorie Strijpsche Kampen

Archeologie en cultuurhistorie Strijpsche Kampen Archeologie en cultuurhistorie Strijpsche Kampen Bijlage 3 bij Nota van Uitgangspunten Strijpsche Kampen Definitief Gemeente Oirschot Grontmij Nederland bv Eindhoven, 11 mei 2007 Verantwoording Titel :

Nadere informatie

Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Concept

Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Concept Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Concept a Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Colofon Deze samenvatting is een uitgave van de

Nadere informatie

: landschappelijke inpassing Achter de Pastorie, Melderslo. Advies. Inleiding. Datum : 30 mei 2011 Opdrachtgever : Gemeente Horst aan de Maas

: landschappelijke inpassing Achter de Pastorie, Melderslo. Advies. Inleiding. Datum : 30 mei 2011 Opdrachtgever : Gemeente Horst aan de Maas Advies : landschappelijke inpassing Achter de Pastorie, Melderslo Datum : 30 mei 2011 Opdrachtgever : Gemeente Horst aan de Maas Ter attentie van Projectnummer : Commissie LKM : 211x05071 Opgesteld door

Nadere informatie

Leefbaarheidplan Zwaagdijk-West 2012-2016. Opgesteld door Dorpsraad Zwaagdijk West d.d. september 2012

Leefbaarheidplan Zwaagdijk-West 2012-2016. Opgesteld door Dorpsraad Zwaagdijk West d.d. september 2012 Leefbaarheidplan Zwaagdijk-West 2012-2016 Opgesteld door Dorpsraad Zwaagdijk West d.d. september 2012 Inhoudsopgave Pagina 1. Inleiding 3 2. Algemene informatie dorp / kern 4 2.1 Historie 2.2 Ligging,

Nadere informatie

Natura 2000 gebied 10 Oudegaasterbrekken, Fluessen en omgeving

Natura 2000 gebied 10 Oudegaasterbrekken, Fluessen en omgeving Natura 2000 gebied 10 Oudegaasterbrekken, Fluessen en omgeving (Zie leeswijzer) Kenschets Natura 2000 Landschap: Status: Site code: Beschermd natuurmonument: Beheerder: Provincie: Gemeente: Oppervlakte:

Nadere informatie

(hoofdstuk uit Inspiratiegids Adviseur Ruimtelijke Kwaliteit Provincie Utrecht)

(hoofdstuk uit Inspiratiegids Adviseur Ruimtelijke Kwaliteit Provincie Utrecht) Bijlage: Projecten in de provincie Utrecht (hoofdstuk uit Inspiratiegids Adviseur Ruimtelijke Kwaliteit Provincie Utrecht) Inleiding In de Provinciale Ruimtelijke Structuurvisie 2013-2028 en de Verordening

Nadere informatie

De Oude Weg Elst. Wonen in de Amerongse Bovenpolder. 3 Royale kavels met luxe vrijstaande villa s

De Oude Weg Elst. Wonen in de Amerongse Bovenpolder. 3 Royale kavels met luxe vrijstaande villa s De Oude Weg Elst Wonen in de Amerongse Bovenpolder 3 Royale kavels met luxe vrijstaande villa s Riant WOnen Tussen de bossen van de Utrechtse Heuvelrug en de uiterwaarden van de Nederrijn ligt het sfeervolle

Nadere informatie

FACTSHEET. Hoe denken Nederlanders over natuur van het boerenland, in de stad en natuurgebieden?

FACTSHEET. Hoe denken Nederlanders over natuur van het boerenland, in de stad en natuurgebieden? Onderzoeksresultaten Motivaction: FACTSHEET Hoe denken Nederlanders over natuur van het boerenland, in de stad en natuurgebieden? september 2015 Onderzoeksinstituut Motivaction heeft in opdracht van Vogelbescherming

Nadere informatie

ACTUALISATIE STRUCTUURVISIE BLADEL

ACTUALISATIE STRUCTUURVISIE BLADEL ACTUALISATIE STRUCTUURVISIE BLADEL Gemeente Bladel Memo wijzigingen in Ruimtelijk Casco ten opzichte van DRS en Dorpenplan Medio 2004 heeft de gemeenteraad van Bladel de StructuurvisiePlus, bestaande uit

Nadere informatie

Hoofdweg 39 te Slochteren (gemeente Slochteren) Een Archeologisch Bureauonderzoek

Hoofdweg 39 te Slochteren (gemeente Slochteren) Een Archeologisch Bureauonderzoek Hoofdweg 39 te Slochteren (gemeente Slochteren) Een Archeologisch Bureauonderzoek Administratieve gegevens provincie: gemeente: plaats: Groningen Slochteren Slochteren toponiem: Hoofdweg 39 bevoegd gezag:

Nadere informatie

Zand en klei 1. Van veen tot weiland 2. Blad 1. Heide Een lage plant met paarse bloemen.

Zand en klei 1. Van veen tot weiland 2. Blad 1. Heide Een lage plant met paarse bloemen. 5 Lastige woorden Blad Zand en klei Heide Een lage plant met paarse bloemen. Voedingsstoffen Voedsel dat planten nodig hebben om te groeien. Boomgaard Een stuk land met fruitbomen. Greppel Een kleine droge

Nadere informatie

Nieuw landgoed De Horst schetsvisie. studio. 25 oktober 2012 Ronald van der Heide

Nieuw landgoed De Horst schetsvisie. studio. 25 oktober 2012 Ronald van der Heide Nieuw landgoed De Horst schetsvisie studio 25 oktober 2012 Ronald van der Heide Topografische kaart 1868 met globale aanduiding projectlocatie Zicht op boerderij De Horst vanaf Schammersteeg Boerderij

Nadere informatie

Historisch geografische typering van het landschap op Texel

Historisch geografische typering van het landschap op Texel Historisch geografische typering van het landschap op Texel Orienterend onderzoek in het kader van het masterplan Texel. Uitgevoerd door mw. Drs. M.A.C. Zwetsloot, MIMA milieu advies bureau, Dirkshorn.

Nadere informatie

Het wordt mooier als u meedoet! Voorbeeld van samenwerking : Een Landschapscoördinator, (hoe) werkt dat???

Het wordt mooier als u meedoet! Voorbeeld van samenwerking : Een Landschapscoördinator, (hoe) werkt dat??? Het wordt mooier als u meedoet! Voorbeeld van samenwerking : Een Landschapscoördinator, (hoe) werkt dat??? Gemeente Houten 14 december 2010 Koen Helling Afdeling RBL Werk in uitvoering De Landschapscoördinator

Nadere informatie

STUREN MET WATER. over draagvlak en draagkracht in de westelijke veenweiden

STUREN MET WATER. over draagvlak en draagkracht in de westelijke veenweiden STUREN MET WATER over draagvlak en draagkracht in de westelijke veenweiden STUREN MET WATER Het ontwerp Sturen met water van het Veenweide Innovatiecentrum Zegveld (VIC) zet in op actief, dynamisch grondwaterbeheer

Nadere informatie

Bijlage I: Raamplan Kern Pijnacker

Bijlage I: Raamplan Kern Pijnacker Bijlage I: Raamplan Kern Pijnacker Karakteristiek van het gebied De kern van Pijnacker ligt in twee polders, de Oude Polder van Pijnacker (inclusief Droogmaking) en de Nieuwe of Drooggemaakte Polder (noordelijk

Nadere informatie

Deel 1 Toen en nu 13

Deel 1 Toen en nu 13 Deel 1 Toen en nu 13 14 Historie Het huidige typisch Nederlandse landschap met polders en dijken kent een lange historie. Na de laatste grote ijstijd, ongeveer 10.000 jaar geleden, werd door een stijgende

Nadere informatie

Groengebied Amstelland AB 16-04-2009 Agendapunt 8 Ecologische verbinding Holendrechter- en Bullewijkerpolder BIJLAGE 2: NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

Groengebied Amstelland AB 16-04-2009 Agendapunt 8 Ecologische verbinding Holendrechter- en Bullewijkerpolder BIJLAGE 2: NOTA VAN UITGANGSPUNTEN Groengebied Amstelland AB 16-04-2009 Agendapunt 8 Ecologische verbinding Holendrechter- en Bullewijkerpolder BIJLAGE 2: NOTA VAN UITGANGSPUNTEN De Holendrechter- en Bullewijkerpolder als ontbrekende schakel

Nadere informatie

1.2 landschap, natuur en recreatie. Landschap

1.2 landschap, natuur en recreatie. Landschap 1.2 landschap, natuur en recreatie Landschap Radio Kootwijk vormt een belangrijke schakel in een aaneengesloten open tot halfopen droog tot vochtig stuifzand- en heidegebied dat zich uitstrekt van het

Nadere informatie

Groene glazenmaker en Krabbenscheer in de gemeente Emmen, 2010,

Groene glazenmaker en Krabbenscheer in de gemeente Emmen, 2010, Groene glazenmaker en Krabbenscheer in de gemeente Emmen, 2010, 2011, 2012, 2013 en 2014. Deel: Waterschap Hunze en Aas Groen: Krabbenscheer; Rood: Groene glazenmaker. In de gemeente Emmen zijn nu op meerdere

Nadere informatie

ECONOMISCHE MONITOR EDE 2011 / 4

ECONOMISCHE MONITOR EDE 2011 / 4 ECONOMISCHE MONITOR EDE 20 / 4 De Economische Monitor geeft een beeld van de economie van de gemeente Ede in de afgelopen periode van 2008 tot 20. De Economische Monitor is verdeeld in twee delen: Het

Nadere informatie

Inrichting Straelensbroek/ Straelens Schuitwater

Inrichting Straelensbroek/ Straelens Schuitwater Uitgangssituatie Algemeen Inrichting Straelensbroek/ Straelens Schuitwater Projectnummer: 2008_009 Projectnaam: Inrichting Straelensbroek/Straelens Schuitwater PMJP: B1 Inrichting verworven EHS Natuurdoel:

Nadere informatie

De Kasteelseloop. Geachte Heer/Mevrouw,

De Kasteelseloop. Geachte Heer/Mevrouw, De Kasteelseloop Geachte Heer/Mevrouw, In het kader van het ontwikkelen van een reconstructieplan voor de Peel biedt het Projectbureau van de Reconstructie Commissie de mogelijkheid om een z.g. Projectplan

Nadere informatie

Aan Dorpsbelangen Zoutkamp, Wehe-den Hoorn, 16 juni 2014

Aan Dorpsbelangen Zoutkamp, Wehe-den Hoorn, 16 juni 2014 Aan Dorpsbelangen Zoutkamp, Wehe-den Hoorn, 16 juni 2014 Onderwerp: Windmolenpark(en) in de gemeente Kollumerland c.a. Geachte Dorpsbelangen Zoutkamp, Er zijn bij Fryslân foar de Wyn (FfdW) plannen voor

Nadere informatie

SPELREGELS EHS. Een gezamenlijke uitwerking van rijk en provincies. Ministeries van LNV en VROM en de provincies

SPELREGELS EHS. Een gezamenlijke uitwerking van rijk en provincies. Ministeries van LNV en VROM en de provincies SPELREGELS EHS Spelregels voor ruimtelijke ontwikkelingen in de EHS Een gezamenlijke uitwerking van rijk en provincies Ministeries van LNV en VROM en de provincies 2 De Ecologische Hoofdstructuur, ook

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

14. Geohydrologie Zuidbuurt eemnes Tauw Kenmerk N001-4524746BTM-V01 06-12-2007

14. Geohydrologie Zuidbuurt eemnes Tauw Kenmerk N001-4524746BTM-V01 06-12-2007 14. Geohydrologie Zuidbuurt eemnes Tauw 06-12-2007 Notitie Concept Contactpersoon Maaike Bevaart Datum 6 december 2007 Geohydrologie Zuidbuurt Eemnes 1 Inleiding Ter voorbereiding op de ontwikkeling van

Nadere informatie

BESLUIT INSTEMMING SANERINGSPLAN VAN GEDEPUTEERDE STATEN VAN GELDERLAND

BESLUIT INSTEMMING SANERINGSPLAN VAN GEDEPUTEERDE STATEN VAN GELDERLAND BESLUIT INSTEMMING SANERINGSPLAN VAN GEDEPUTEERDE STATEN VAN GELDERLAND Datum besluit : 27 januari 2015 Onderwerp : Wet Bodembescherming - Locatie van verontreiniging : Dr. Hartogsweg 58 Plaats : Ede Gemeente

Nadere informatie

Themabijeenkomst natuur en landschap. Natuur- en recreatieplan Westfriesland

Themabijeenkomst natuur en landschap. Natuur- en recreatieplan Westfriesland Themabijeenkomst natuur en landschap Natuur- en recreatieplan Westfriesland Programma (Toekomst) kracht van het gebied in beeld krijgen Start (13.00 uur) Welkom en toelichting natuur- en recreatieplan

Nadere informatie

Gebiedsprogramma 2016-2020. Dit document geeft schematisch de hoofdlijnen weer van het Gebiedsprogramma 2016 2020.

Gebiedsprogramma 2016-2020. Dit document geeft schematisch de hoofdlijnen weer van het Gebiedsprogramma 2016 2020. Gebiedsprogramma 2016-2020 Dit document geeft schematisch de hoofdlijnen weer van het Gebiedsprogramma 2016 2020. 1 Integrale gebiedsopgaven Initiëren, faciliteren en uitvoeren van integrale gebiedsopgaven

Nadere informatie

Onderwerp: Hydrologische effecten aanleg bevaarbaar water langs Rondweg Van der Gootplantsoen Beulakerpolder te Giethoorn. K.J.

Onderwerp: Hydrologische effecten aanleg bevaarbaar water langs Rondweg Van der Gootplantsoen Beulakerpolder te Giethoorn. K.J. MEMO Onderwerp: Hydrologische effecten aanleg bevaarbaar water langs Rondweg Van der Gootplantsoen Beulakerpolder te Giethoorn Apeldoorn, Projectnummer: 1 april 2008 N.056508 ARCADIS NEDERLAND BV Het Rietveld

Nadere informatie

Provinciaal blad 2012, 44

Provinciaal blad 2012, 44 ISSN 0920-105X Provinciaal blad 2012, 44 Besluit van gedeputeerde staten van Utrecht van 28 augustus 2012, nr. 80B5BE58, tot instelling van de AVP-gebiedscommissie Vallei en Heuvelrug (Instellingsbesluit

Nadere informatie

Vergelijking in de tijd (Soortenrijkdom) Akkers Moerassen

Vergelijking in de tijd (Soortenrijkdom) Akkers Moerassen Staat van 2014 Soortenrijkdom Wat is de gemiddelde kwaliteit van de soorten rijkdom in zes biotopen? Voor de vulling van deze zijn gegevens gebruikt van de vlakdekkende inventarisaties in het buitengebied

Nadere informatie

Grondwatereffecten door aanleg van de tunneltraverse A2

Grondwatereffecten door aanleg van de tunneltraverse A2 Grondwatereffecten door aanleg van de tunneltraverse A2 Projectbureau A2 Eindrapport 9P2534 000... 0...,.._0---- 000 HASKONING NEDERLAND BV RUIMTELlJKE ONTWIKKELING Randwycksingel 20 Postbus 1754 6201

Nadere informatie

VOORADVIES BESTEMMINGSPLANPROCEDURE

VOORADVIES BESTEMMINGSPLANPROCEDURE VOORADVIES BESTEMMINGSPLANPROCEDURE Zaaknr. : 2015EAR0009 Zaakomschrijving : CPO Lindevoort Rekken Specialisme : Cultuurhistorie (excl. Archeologie) Behandeld door : Roy Oostendorp Datum : 7 oktober 2015

Nadere informatie

Concrete begrenzing EHS en GHS in het plangebied Voorste Stroom te Tilburg

Concrete begrenzing EHS en GHS in het plangebied Voorste Stroom te Tilburg Concrete begrenzing EHS en GHS in het plangebied Voorste Stroom te Tilburg Opdrachtgever: gemeente Tilburg Maart 2009 Antonie van Diemenstraat 20 5018 CW Tilburg 013-5802237 Eac@home.nl Pagina 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

BIODIVERSITEIT. RECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS VERsnippering, VER. ONRECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS Klimaatsverandering

BIODIVERSITEIT. RECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS VERsnippering, VER. ONRECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS Klimaatsverandering BIODIVERSITEIT RECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS VERsnippering, VER ONRECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS Klimaatsverandering DUURZAME ONTWIKKELING INTEGRAAL WATERBEHEER BIODIVERSITEIT Wat? Belang?

Nadere informatie

Cultuurhistorisch onderzoek Sportpark Van den Wildenberg

Cultuurhistorisch onderzoek Sportpark Van den Wildenberg Cultuurhistorisch onderzoek Sportpark Van den Wildenberg projectnr.3398-196264 definitief december 2009 Auteur(s) Véronique Maronier Opdrachtgever Afdeling Ontwikkeling Postbus 17 5050 AA Goirle datum

Nadere informatie

Betreft: Waterland Bp. Buitengebied Waterland 2013, uw nummer 201304565/1/R1

Betreft: Waterland Bp. Buitengebied Waterland 2013, uw nummer 201304565/1/R1 C.G.M. Neppelenbroek Overlekergouw 3 1151 CX Broek in Waterland Aangetekend Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State Postbus 20019 2500 EA Den Haag Broek in Waterland, 25 juli 2013 Betreft: Waterland

Nadere informatie

Kustlijn van de Noordzee

Kustlijn van de Noordzee International Wadden Sea School www.iwss.org 150.000 jaar geleden - 150.000 jaar geleden was het hele Noordzeebekken bedekt met een dikke ijslaag: dit was de Saale ijstijd. - Alle zeewater was in gletsjers

Nadere informatie

GEMEENTE BUREN. Ruimtelijke onderbouwing Hendriklaan 15 16, Beusichem

GEMEENTE BUREN. Ruimtelijke onderbouwing Hendriklaan 15 16, Beusichem GEMEENTE BUREN Ruimtelijke onderbouwing Hendriklaan 15 16, Beusichem Projectnr. 061-076 / 27 januari 2016 INHOUD BLZ 1 INLEIDING... 3 1.1 Aanleiding en doelstelling... 3 1.2 Plangebied... 4 1.3 Geldend

Nadere informatie

OORSPRONG, SCHOONHEID & GEBRUIK VAN WATER IN NIEUW-WEST

OORSPRONG, SCHOONHEID & GEBRUIK VAN WATER IN NIEUW-WEST VAN EESTEREN GESPREK NUMMER 26 OORSPRONG, SCHOONHEID & GEBRUIK VAN WATER IN NIEUW-WEST VERSLAG VAN EESTERENGESPREK #26 OORSPRONG, SCHOONHEID & GEBRUIK VAN WATER IN NIEUW-WEST Wie aan Amsterdam denkt, denkt

Nadere informatie

Gooi en Vechtstreek: Meer ruimte voor bedrijventerreinen, overleg met ondernemersverenigingen

Gooi en Vechtstreek: Meer ruimte voor bedrijventerreinen, overleg met ondernemersverenigingen 22 april 199797-000527 concept-nota Hoofdlijnen ruimtelijk beleid regio Gooi en Vechtstreek Gooi en Vechtstreek: Meer ruimte voor bedrijventerreinen, overleg met ondernemersverenigingen Het bebouwde deel

Nadere informatie

Voorstel aan de commissie Integraal Waterbeheer van 30 november 2011:

Voorstel aan de commissie Integraal Waterbeheer van 30 november 2011: Datum: 16-11-2011 Voorstelnummer: I8025 Onderwerp: voorstel peilgestuurde drainage Voorstel aan de commissie Integraal Waterbeheer van 30 november 2011: 1. het dagelijks bestuur te adviseren over bijgevoegd

Nadere informatie

ZaanIJ Unieke locaties aan de oevers van de Zaan

ZaanIJ Unieke locaties aan de oevers van de Zaan ZaanIJ Unieke locaties aan de oevers van de Zaan 2 schiereiland de Hemmes (Wijde Zaan) Unieke locaties aan de oever van de Zaan De Metropoolregio Amsterdam heeft een grote aantrekkingskracht op mensen

Nadere informatie

Zaandam (dam van de bewoners van de Zaan), Purmerend (plaats die aan. het einde van het meer de Purmer ligt) of Almere (genoemd naar een meer

Zaandam (dam van de bewoners van de Zaan), Purmerend (plaats die aan. het einde van het meer de Purmer ligt) of Almere (genoemd naar een meer ANTWOORDENBLAD 5.8 TOPONIEMEN Leerdoelen: Je begrijpt waarom bepaalde kenmerken en elementen van het historische cultuurlandschap behouden worden. Je weet dat toponiemen informatie kunnen geven over het

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Deltaplan voor het Landschap, Moerenburg-Heukelom-Koningshoeven

Nieuwsbrief. Deltaplan voor het Landschap, Moerenburg-Heukelom-Koningshoeven Moerenburg- Inhoud: Zichtbare resultaten Kavelruil Heukelom 6 Kavelruil belangrijk voor realisatie doelstellingen Toekomstige plannen Deelname aan de Nationale Natuurwerkdag Procesmanager Nellie Raedts

Nadere informatie

Assen, Referentie Onderwerp: 11 maart 2015 NBEL263 Zienswijze NRD Structuurvisie Ondergrond

Assen, Referentie Onderwerp: 11 maart 2015 NBEL263 Zienswijze NRD Structuurvisie Ondergrond Ministerie van Infrastructuur en Milieu Directie Participatie NRD Structuurvisie Ondergrond Postbus 30316 2500 GH DEN HAAG Assen, Referentie Onderwerp: 11 maart 2015 NBEL263 Zienswijze NRD Structuurvisie

Nadere informatie

Cultuurhistorisch Erfgoed Beleid in Heerenveen. Cultuurhistorisch Erfgoed in Heerenveen. Paulien van der Lely. Cultuurhistorisch Erfgoed in Heerenveen

Cultuurhistorisch Erfgoed Beleid in Heerenveen. Cultuurhistorisch Erfgoed in Heerenveen. Paulien van der Lely. Cultuurhistorisch Erfgoed in Heerenveen Cultuurhistorisch Erfgoed Beleid in Heerenveen 12 12 12 Cultuurhistorisch Erfgoed in Heerenveen Paulien van der Lely Dienst Visie & Regie afd. Ruimtelijke Ontwikkeling beleidsadviseur stedenbouw o.a. cultuurhistorisch

Nadere informatie

BESTEMMINGSPLAN Gelders Benedeneind-Veenderij-zuid. Commentaarnota zienswijzen

BESTEMMINGSPLAN Gelders Benedeneind-Veenderij-zuid. Commentaarnota zienswijzen BESTEMMINGSPLAN Gelders Benedeneind-Veenderij-zuid Commentaarnota zienswijzen Veenendaal, 17 december 2013 Inleiding Voor het gebied Gelders Benedeneind en het zuidelijk deel van het deelplan Veenderij

Nadere informatie

Verlengen stal op het perceel Dorpsstraat 74 te Zuidlaarderveen

Verlengen stal op het perceel Dorpsstraat 74 te Zuidlaarderveen Verlengen stal op het perceel Dorpsstraat 74 te Zuidlaarderveen NL.IMRO.1730.ABdorpsstr74zuidlv-0301 Projectgebied Situatie Dorpsstraat 74 Zuidlaarderveen 2 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Huidige en beoogde

Nadere informatie

Vormvrije m.e.r.-beoordeling bij Structuurvisie Zuidplas 2030

Vormvrije m.e.r.-beoordeling bij Structuurvisie Zuidplas 2030 Vormvrije m.e.r.-beoordeling bij Structuurvisie Zuidplas 2030 Colofon Titel: Vormvrije m.e.r.-beoordeling bij Structuurvisie Zuidplas 2030 Documentnummer: A12.003139 Status: Vastgesteld door de gemeenteraad

Nadere informatie

De slimme ecologische oplossing tegen wateroverlast én droogte.

De slimme ecologische oplossing tegen wateroverlast én droogte. De slimme ecologische oplossing tegen wateroverlast én droogte. NATUURBEHEER & LANDBOUW www.hydrorock.com Natuurbeheer en watermanagement Droogte, hittegolven, hevige regenval en overstromingen. Ze komen

Nadere informatie

Erratum Hoofdstuk 5.6 Landschap en cultuurhistorie

Erratum Hoofdstuk 5.6 Landschap en cultuurhistorie Erratum Hoofdstuk 5.6 Landschap en cultuurhistorie 2 Reconstructieplan Gelderse Vallei / Utrecht-Oost Concept Nota van Beantwoording Versie 26 oktober 2004 Erratum Hoofdstuk 5.6 Landschap en cultuurhistorie

Nadere informatie

voor vaartoeristen, fietsers en wandelaars Tekst:??????

voor vaartoeristen, fietsers en wandelaars Tekst:?????? Koning Willem Alexanderkanaal Een beleefroute voor vaartoeristen, fietsers en wandelaars Tekst:?????? Tekst: Bert Dijenborgh - Foto s: Dianne Dijenborgh 12 Drenthe MagazinE 1216-DM31_ ALEXANDERKANAAL.indd

Nadere informatie

K a n s e n. voor particulier natuurbeheer i n B r a b a n t. Onderzoeksrapport. Mei 2007

K a n s e n. voor particulier natuurbeheer i n B r a b a n t. Onderzoeksrapport. Mei 2007 K a n s e n voor particulier natuurbeheer i n B r a b a n t Onderzoeksrapport Mei 2007 Opdrachtgever: Uitvoerenden: In samenwerking met: Provincie Noord-Brabant Brabants Landschap Brabants Particulier

Nadere informatie

Aanleg paardenbak Het Zuid 34 Drachten

Aanleg paardenbak Het Zuid 34 Drachten Ruimtelijke onderbouwing Aanleg paardenbak Het Zuid 34 Drachten Ruimtelijke onderbouwing voor de aanleg van een paardenbak Het Zuid 34 te Drachten 1 Ruimtelijke onderbouwing voor de aanleg van een paardenbak

Nadere informatie

ILPENDAM - locatie Ilpenhof. concept mei 2012

ILPENDAM - locatie Ilpenhof. concept mei 2012 ILPENDAM - locatie Ilpenhof concept mei 2012 Inhoud 1 Inleiding 2 De locatie 3 Historische & landschappelijke ontwikkeling 4 Schatkaart 5 Ontwikkelingsmodel 1 Inleiding Aanleiding Eerdere plannen om een

Nadere informatie

Vraag en antwoord Ecologische Hoofdstructuur

Vraag en antwoord Ecologische Hoofdstructuur Vraag en antwoord Ecologische Hoofdstructuur Maart 2013 Wat is de ecologische hoofdstructuur (EHS)? De ecologische hoofdstructuur is een samenhangend netwerk van bestaande en nog te ontwikkelen belangrijke

Nadere informatie

Kringlooplandbouw: Meer verdienen met aandacht voor het natuurlijk systeem. Linda van der Weijden

Kringlooplandbouw: Meer verdienen met aandacht voor het natuurlijk systeem. Linda van der Weijden Kringlooplandbouw: Meer verdienen met aandacht voor het natuurlijk systeem Linda van der Weijden Opzet Inhoud: Hoe ontwikkel je met het natuurlijk systeem? Proces: Hoe pakken we dat aan? 2 Wat is kringlooplandbouw?

Nadere informatie

Activiteitenplan 380 kv hoogspanningsstation Vijfhuizen

Activiteitenplan 380 kv hoogspanningsstation Vijfhuizen NOTITIE AAN Dienst Regelingen VAN Sara Zehenpfenning ONDERWERP Activiteitenplan 380 kv hoogspanningsstation Vijfhuizen TER BESLUITVORMING TER INFORMATIE Activiteitenplan 380 kv hoogspanningsstation Vijfhuizen

Nadere informatie

Stuifzand Fase I locatiekeuze

Stuifzand Fase I locatiekeuze Stuifzand Fase I locatiekeuze Dorpse karakter behouden Aansluiten bij het dorp Niet aan de andere kant (oostzijde) van de hoofdweg Niet te ver richting Oude Diep Doorzichten naar het landschap

Nadere informatie

Nederland Waterland Basisonderwijs

Nederland Waterland Basisonderwijs Nederland Waterland Basisonderwijs Introductie Nederland is een land vol met water. Water in rivieren en meren. De zee klotst tegen onze duinen. En de zachte bodem van Nederland zit ook vol met water.

Nadere informatie

Negentien windmolens van rond 1740

Negentien windmolens van rond 1740 Wandelroute Kinderdijk Lengte: 11 en 20 kilometer Landschap: veenweidegebied, soms zacht en drassig Routebeschrijving: zie pagina 70 Markering: geen Plattegrond: beschikbaar (zie: www.klikprintenwandel.nl)

Nadere informatie

My way or the highway Een onderzoek naar de kansen van privaat wegeigendom

My way or the highway Een onderzoek naar de kansen van privaat wegeigendom My way or the highway Een onderzoek naar de kansen van privaat wegeigendom My Way or the highway is een ontwerp in opdracht van Het Instituut / case studies en de provincie Overijssel. Januari 2009, Haarlem

Nadere informatie

Advies landschappelijke inpassing bloemenkwekerij aan de Veldhuizenweg te Hoogersmilde

Advies landschappelijke inpassing bloemenkwekerij aan de Veldhuizenweg te Hoogersmilde Landschapsbeheer Drenthe aaaaaaaaaaaaa Landschapsplan van het perceel Grietmanswijk 5a te Bovensmilde t.b.v. nieuwbouw loonbedrijf provinciale organisatie beschikt Advies landschappelijke inpassing bloemenkwekerij

Nadere informatie

HET WESTELIJK VEENWEIDEGEBIED

HET WESTELIJK VEENWEIDEGEBIED HET WESTELIJK VEENWEIDEGEBIED Herman van den Bijtel Het Utrechtse Westelijk Veenweidegebied omvat het laaggelegen graslandgebied in het westen van de provincie Utrecht dat ruwweg begrensd wordt door de

Nadere informatie

Een zeer lage Rijnafvoer, nog geen problemen met de watervoorziening.

Een zeer lage Rijnafvoer, nog geen problemen met de watervoorziening. Watermanagementcentrum Nederland Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) Droogtebericht 2 mei 2011 Nummer 2011-04 Een zeer lage Rijnafvoer, nog geen problemen met de watervoorziening. Afgelopen

Nadere informatie

Algemene beschrijving

Algemene beschrijving Algemene beschrijving Lokalisatie De wijk Vogelenzang ligt ten zuidwesten van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest op het grondgebied van de gemeente Anderlecht. Het gebied van het zwarte punt heeft betrekking

Nadere informatie

Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk

Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk Nationale landschappen: aandacht en geld nodig! 170610SC9 tk 7 Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk De Rekenkamer Oost-Nederland heeft onderzoek

Nadere informatie

Maken dat natuur tegen een stootje kan Natuur combineren met

Maken dat natuur tegen een stootje kan Natuur combineren met Vooruit met natuur Stelt u zich voor een sterke, fitte, sprankelende natuur, waarvan je volop kunt genieten. Natuur dichtbij, die ontspant en die maakt dat je je prettig voelt op de plek waar je woont.

Nadere informatie

Waterbeheer en landbouw

Waterbeheer en landbouw Waterbeheer en landbouw Melkveehouderij in veenweidegebieden Bram de Vos (Alterra) Idse Hoving (Animal Sciences Group) Jan van Bakel (Alterra) Inhoud 1. Probleem 2. Waterpas model 3. Peilverhoging polder

Nadere informatie

Geschiedenis Ommerschans weer zichtbaar gemaakt Tekst en foto's: Harry Woertink

Geschiedenis Ommerschans weer zichtbaar gemaakt Tekst en foto's: Harry Woertink Geschiedenis Ommerschans weer zichtbaar gemaakt Tekst en foto's: Harry Woertink De rijke geschiedenis van de voormalige vesting de Ommerschans is weer zichtbaar. De afgelopen weken is er volop gewerkt

Nadere informatie

Locatieonderzoek WISH Outdoor. Gemeente Laarbeek Definitief

Locatieonderzoek WISH Outdoor. Gemeente Laarbeek Definitief Locatieonderzoek WISH Outdoor Gemeente Laarbeek Definitief Locatieonderzoek WISH Outdoor Gemeente Laarbeek Definitief Rapportnummer: 211x06798.077721_1 Datum: 20 december 2013 Contactpersoon opdrachtgever:

Nadere informatie

Programmatische Aanpak Stikstof. Rottige Meenthe en Brandemeer

Programmatische Aanpak Stikstof. Rottige Meenthe en Brandemeer Programmatische Aanpak Stikstof Rottige Meenthe en Brandemeer Programma informatieavond Programma Aanpak Stikstof (PAS) 19.30-20.00 uur Inloop 20.00-20.05 uur Opening door voorzitter Piet Dijkstra - Programma

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde oud programma havo 2009 - I

Eindexamen aardrijkskunde oud programma havo 2009 - I Beoordelingsmodel Migratie en vervoer Opgave 1 Scheepvaart in Europa 1 maximumscore 2 De containeroverslag van Rotterdam is in de periode 2000-2005 minder toegenomen dan die van concurrenten Hamburg en

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

REACTIENOTA OVERLEG EN INSPRAAK BESTEMMINGSPLAN WATERLAND - BROEKERMEERDIJK 30-MIDDENWEG 1-3

REACTIENOTA OVERLEG EN INSPRAAK BESTEMMINGSPLAN WATERLAND - BROEKERMEERDIJK 30-MIDDENWEG 1-3 REACTIENOTA OVERLEG EN INSPRAAK BESTEMMINGSPLAN WATERLAND - BROEKERMEERDIJK 30-MIDDENWEG 1-3 Reactienota Overleg en Inspraak Bestemmingsplan Waterland - Broekermeerdijk 30-Middenweg 1-3 Code 1212102 /

Nadere informatie

www.salland.ltonoord.nl

www.salland.ltonoord.nl Workshop Gebiedscoalities door Ben Haarman voorzitter LTO Salland en Herman Menkveld voorzitter ANV Salland LTO Salland Beter samen Ondernemen Dan samen Ondergaan! ltosalland1@gmail.com www.salland.ltonoord.nl

Nadere informatie

Plan van Aanpak Natura 2000 Noord-Holland. Hoe gaat de provincie Noord-Holland aan de slag met Natura 2000?

Plan van Aanpak Natura 2000 Noord-Holland. Hoe gaat de provincie Noord-Holland aan de slag met Natura 2000? Plan van Aanpak Natura 2000 Noord-Holland Hoe gaat de provincie Noord-Holland aan de slag met Natura 2000? Gedeputeerde Staten van Noord-Holland maart 2008 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding...3 1.1. Doel van

Nadere informatie