Opdrachten lesbrief GeoGids maart 2013 De zoektocht van Columbus

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Opdrachten lesbrief GeoGids maart 2013 De zoektocht van Columbus"

Transcriptie

1 Opdrachten lesbrief GeoGids maart 2013 De zoektocht van Columbus Inleiding Wie heeft nog nooit van Columbus gehoord, de man die Amerika ontdekte en dacht dat het Indië was? En je kent vast de uitdrukking het ei van Columbus. De volgende anekdote gaat over dat gezegde. Toen Columbus in 1493 terugkwam van zijn grote ontdekkingsreis naar het nieuwe Amerika, werd hij uitgenodigd voor een groot diner. Hij vertelde over zijn reis, over de zeilroute, over de gevaren en ontberingen en over het nieuwe land. Een van de Spaanse edellieden nam daarna het woord. Eigenlijk stelde die hele zogenaamde ontdekking niet zoveel voor, zei hij. Je vaart gewoon met de wind mee in de richting van de zonsondergang en dan kom je vanzelf wel land tegen. Dat kan toch iedereen bedenken en doen? Columbus dacht een tijdje na en vroeg toen: Wie heeft er een ei voor me, hard gekookt graag! Het ei werd gebracht en Columbus riep: Wedden dat het geen van jullie lukt om dit eitje rechtop te laten staan, zonder enige hulp natuurlijk? En inderdaad, niemand kreeg dat voor elkaar. Columbus keek ze meewarig aan, pakte het ei en tikte de bolle onderkant op zijn bord. Het afgeplatte ei bleef rechtop staan. Iedereen snapte de bedoeling: als iemand eenmaal heeft laten zien hoe je iets moet aanpakken, dat weet iedereen ineens wel hoe het moet. Bron: Aan de slag Deze lesbrief gaat over de grote ontdekking van Columbus. Daarbij zoek je antwoorden op de volgende vragen: - Wie was Columbus eigenlijk? - Was Columbus echt de eerste die Amerika ontdekte? - Is Columbus ooit in het gebied geweest dat tegenwoordig de Verenigde Staten van Noord- Amerika wordt genoemd? - Welk beeld hadden zijn tijdgenoten over de vorm en omtrek van de aarde? - Waarom was het zo belangrijk voor de Spaanse en Portugese koningen van die tijd om een nieuwe zeeweg te vinden? - Wat wisten de zeevaarders in zijn tijd over de wind en de zeestromingen?

2 - Hoe zijn de winden, waarvan Columbus gebruik maakte, te verklaren? Uitwerking Bij het uitwerken van de onderzoeksvragen gebruik je internet (Wikipedia en School-TV) en de Grote Bosatlas (54 e druk). Het maken van de opdracht kost je ongeveer een uur. Je kunt alleen werken of samen met je buurman of buurvrouw.

3 Opdracht Wie was Christoffel Columbus? Oriëntatie Ga op internet naar en bekijk het filmpje. Vraag 1 Tik in Google het trefwoord Columbus in. Klik het artikel op Wikipedia aan (trefwoord Christoffel Columbus ) a. In welk land en in welke stad werd Columbus geboren? b. Hoe oud was Columbus toen hij Amerika ontdekte? c. Welke twee landen liggen op het eiland Hispaniola? (GB187) Bron 1 Bron figuur: Wikipedia, Columbus Vraag 2 Lees in Wikipedia hoofdstuk 1, over de jeugd en de vroege carrière van Columbus a. Kruis op de kaart van figuur 1 aan welke zeeën en gebieden Columbus heeft bezocht tussen zijn geboortejaar en 1492, het jaar waarin hij de Nieuwe Wereld ontdekte. Figuur 1 Verblijfplaatsen en reizen van Columbus vóór 1492.

4 b. Vul de stippellijnen op de kaart (figuur 1) in. Vraag 3 a. Neem van Wikipedia uit de tekst Plannen voor een westvaartse route naar Indië de stukjes 2.2 en 2.3 door. Lees ook het verhaal over de eerste ontdekkingsreis van Columbus in Noteer drie karaktereigenschappen van deze slimme zeevaarder. b. Columbus ging in Lissabon wonen, bij zijn broer Bartolomeo. Welk beroep oefende Bartolomeo uit en waarom was juist dat beroep zo belangrijk voor Columbus? c. Columbus las veel over astronomie. Waarom moest een zeeman veel van sterrenkunde weten, denk je? De ontdekker van Amerika? Vraag 4 Lees op Wikipedia het stukje: 5. Mythes en controverses. a. Geef je mening over de volgende stelling: Columbus was de eerste ontdekker van de Nieuwe Wereld. b. Zoek in de Verenigde Staten in de Grote Bosatlas (GB 188/189) naar plaatsen met de naam Columbus of Columbia. Noteer vier staten waar steden met deze naam liggen. c. Bekijk op Wikipedia de kaarten van de vier ontdekkingsreizen. Is Columbus ooit op het vasteland van de tegenwoordige Verenigde Staten geweest? Het wereldbeeld in de tijd van Columbus Bron 1 Een groot misverstand Veel mensen denken dat men in de vijftiende eeuw algemeen geloofde dat de aarde plat was. Onder die omstandigheid was het dus erg moedig van Columbus om naar de rand van de aarde te varen. Daar zou je immers in een enorme afgrond storten en het absoluut niet kunnen navertellen! Jammer. Dit verhaal is uit de duim gezogen door ene meneer Washington Irving. Deze man was omstreeks 1845 ambassadeur van de Verenigde Staten in Spanje. Irving was op zoek naar een nationale held voor de nog jonge VS. Toen hij in Madrid de scheepsjournalen van Columbus las, had hij zijn mannetje gevonden. Maar Irving vond het nodig om de waarheid een beetje aan te passen. Hij beweerde dat iedereen rond 1500 nog geloofde in een platte aarde. Iedereen, behalve Columbus! Zo maakte hij van Columbus de slimme en moedige ontdekker van de splinternieuwe Verenigde Staten. Washington Irving vergat maar liever dat de Oude Grieken al beter wisten. (Bron figuur: Vraag 5 Lees bron 1 en gebruik op Wikipedia het stuk 2.2, Geografische overwegingen a. Vul de ontbrekende tekst aan. Het idee van een bolvormige aarde was in de tijd van Columbus onder geografen algemeen aanvaard. De oude Grieken hadden dit al vastgesteld. De meest gezaghebbende onder hen was Zijn standaardwerk Geographia was al in de vijftiende eeuw vertaald in het Latijn. Daarin was te lezen dat er een grote open oceaan was die zich uitstrekte over de halve

5 Omtrek van de aardbol. Als men vanuit naar het westen zeilde, zou men in principe kunnen bereiken. b. Vul de ontbrekende tekst aan. De Griek had zelfs al berekend dat de omtrek van de aardbol ongeveer was. Hij had het bijna goed! Anderen schatten de omtrek veel kleiner in. Bovendien beweerden reizigers zoals dat Europa en Azië samen wel de helft van die omtrek innamen. Hij had, als eerste Europeaan, melding gemaakt van een groot en schatrijk eiland genaamd, 2500 kilometer ten oosten van China. Bron 2 Twijfelachtige wetenschap Sommige geleerden in de tijd van Columbus waren er van overtuigd dat de oceaan tussen Europa en Oost-Azië niet erg breed was. Het zou dus best mogelijk zijn om dit water over te steken! Dat was koren op de molen van Columbus, die maar wat graag een nieuwe zeeroute naar Azië wilde vinden. Hij zocht alle argumenten vóór een smalle oceaan bij elkaar en ging ermee naar de Spaanse koningen Isabella en Ferdinand. Uiteindelijk kreeg hij geld om op reis te gaan met drie schepen: De Santa María, de Pinto en de Niña. Tijdens zijn eerste tocht naar het westen noteerde hij met opzet verkeerde afstanden in zijn logboek. Op die manier leek de oceaan veel smaller dan in werkelijkheid. (Foto: JH Bultuis) Een westelijke zeeweg naar Indië Vraag 6 Lees op Wikipedia de stukjes Achtergrond (2.1) en Op zoek naar sponsors (2.3). Je leest daar over de strijd tegen de moslims in het oosten. Die hadden een groot deel van Turkije veroverd en van Istanbul het centrum van het Ottomaanse Rijk gemaakt. Daardoor hadden ze veel havens in handen. Ze hadden de controle over de grote handelsroutes over land naar China en India. Men had er voor 1488 nog geen idee van dat je rond Zuid-Afrika naar Indië kon varen. a. Waarom vonden de Spanjaarden en Portugezen het zo belangrijk om een zeeroute naar India en China te vinden? b. Door welke ontdekking in 1488 verloren de Portugezen hun interesse voor de westelijke zeeroute naar het Verre Oosten? Volto do mar Bron 3 Een vast patroon Christoffel Columbus had in zijn jonge jaren het bekende deel van de Atlantische Oceaan van noord tot zuid doorkruist. Hij wist dus wel ongeveer uit welke hoek de wind waaide. Bovendien had hij de ervaringen van de eerdere Portugese zeevaarders zorgvuldig bestudeerd. In de scheepsjournalen werd altijd nauwkeurig verslag gedaan van zeestromingen en windrichtingen. Op die manier kreeg Columbus langzamerhand het idee dat er op de oceanen bepaalde, vaste windsystemen heersten. Het was de kunst om daar gebruik van te maken! Vraag 7 Lees bron 3 en neem het verslag van de eerste ontdekkingsreis (3.1) door. Gebruik ook GB 218 B en D. a. Teken de reisroute van Columbus zijn eerste reis op de kaart (figuur 2).

6 Figuur 2 De eerste reis van Columbus naar de Nieuwe Wereld b. Schrijf de naam noordoostpassaat op de juiste plaats in figuur 2. c. Columbus vertrok op 3 augustus vanuit Spanje. Welk jaargetijde lijkt voor hem het meest geschikt om terug te zeilen vanuit het Caribische gebied naar Europa, de zomer of de winter? Licht je antwoord toe. d. Soms raakte een zeilschip op de heenreis uit de koers en voer te ver door in de richting van de evenaar. Dat kon veel vertraging opleveren. Welke verklaring geven de kaartjes op kaartblad GB 218 daarvoor? e. Wat is volgens de atlaskaart de naam van het gebied waar het schip dan in terechtkomt? De windsystemen verklaard Vraag 8 Figuur 3 De grote windsystemen a. In de brugklas heb je geleerd over de grote windsystemen. Met welke letter wordt in figuur 3 het juiste windsysteem op aarde aangegeven? b. Bekijk de videoclip Luchtstromen op aarde: c. Maak de volgende tekst compleet door steeds de juiste keuze te maken: Lucht stroomt van gebieden met hoge / lage druk naar gebieden met hoge / lage druk. Bij de polen / evenaar zijn de zonnestralen het warmst. Hete vochtige lucht daalt / stijgt op en dat veroorzaakt aan de grond een hoge / lage luchtdruk. Boven / beneden aangekomen, stroomt de lucht weg naar het noorden en zuiden. Eenmaal afgekoeld wordt de lucht lichter / zwaarder en zakt weer naar beneden. Op de plek waar die lucht naar beneden komt, ontstaat een lage / hoge luchtdruk. Een deel van de gedaalde lucht stroomt terug naar de evenaar. Die stroming noem je de passaatwinden / westenwinden. Een ander deel gaat de andere kant op, richting de polen. Dat zijn de passaatwinden / westenwinden.

7 Samenvatting Je hebt in deze lesbrief meer geleerd over de ontdekking van Columbus en over de tijd waarin hij leefde. Voordat Columbus mocht vertrekken moest het antwoord worden gevonden op twee aardrijkskundige vragen over de wereld. Columbus loog doelbewust over de antwoorden op deze twee vragen. a. Vul de volgende zinnen aan: De eerste onzekerheid ging over de vraag hoe ver Azië De tweede onzekerheid ging over de vraag hoe groot Columbus maakte gebruik van de windcirculatie op de Atlantische Oceaan. Bij de heenreis naar Amerika profiteerde hij van en bij de terugreis naar Europa van De motor achter het ontstaan van de grote windsystemen is het verschil in op aarde. b. Columbus is de geschiedenis ingegaan als een beroemd man. Welke beroepen heeft Columbus gehad? Figuur 4 De Azoren zijn nog steeds een belangrijke tussenstop voor de zeilvaart. Afmerende jachten schilderen een herinnering op de kademuur. (bron: J. Bulthuis)

Ten noorden van de evenaar ligt het noordelijk halfrond. Ten zuiden daarvan het zuidelijk halfrond.

Ten noorden van de evenaar ligt het noordelijk halfrond. Ten zuiden daarvan het zuidelijk halfrond. Rekenen aan de aarde Introductie Bij het vak aardrijkskunde wordt de aarde bestudeerd. De aarde is een bol. Om te bepalen waar je je op deze bol bevindt zijn denkbeeldige lijnen over de aarde getrokken,

Nadere informatie

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein De oude Grieken en Romeinen hadden ze al en later ook de Vikingen. Koloniën. Koopmannen voeren met hun schepen over zee om met andere landen handel te drijven. Langs de route richtten ze handelsposten

Nadere informatie

WERKBLAD. Naam: Namen van de andere leerlingen uit jouw groepje:

WERKBLAD. Naam: Namen van de andere leerlingen uit jouw groepje: Jouw wereld op de kaart WERKBLAD Groep 7 en 8 Recht zo die gaat! Varen op de kaart van Mercator Deze tentoonstelling gaat over Mercator, een beroemde kaartenmaker uit de 16de eeuw. Zijn wereldkaart wordt

Nadere informatie

Jouw wereld op de kaart. werkblad. VMBO tl, HAVO, VWO klas 1

Jouw wereld op de kaart. werkblad. VMBO tl, HAVO, VWO klas 1 Jouw wereld op de kaart werkblad VMBO tl, HAVO, VWO klas 1 Jouw wereld op de kaart WERKBLAD Recht zo die gaat! Varen op de kaart van Mercator Deze tentoonstelling gaat over Mercator, een beroemde kaartenmaker

Nadere informatie

De Evolutietheorie. Gemaakt door : Thomas Pereira Datum : 26-3-2010 School : Het Baken Klas : 7a

De Evolutietheorie. Gemaakt door : Thomas Pereira Datum : 26-3-2010 School : Het Baken Klas : 7a De Evolutietheorie Gemaakt door : Thomas Pereira Datum : 26-3-2010 School : Het Baken Klas : 7a 1 Inhoudsopgave 2. Inleiding... 3 3. Wat is Evolutie en wie is Darwin?... 4 3.1 Wat is Evolutie?... 4 3.2

Nadere informatie

De klassieke tijdlijn

De klassieke tijdlijn De klassieke tijdlijn In de lessen geschiedenis heb je waarschijnlijk al gehoord over de tijdlijnen, of de historische periodes en waarschijnlijk ook over exacte datums zoals 476. In dit documentje kom

Nadere informatie

Vakoverstijgend project ONTDEKKINGSREIZEN. Eva Barendregt & Isabelle Blankendaal Lerarenopleiding Wiskunde Docent: Marieke Collins

Vakoverstijgend project ONTDEKKINGSREIZEN. Eva Barendregt & Isabelle Blankendaal Lerarenopleiding Wiskunde Docent: Marieke Collins Vakoverstijgend project ONTDEKKINGSREIZEN Eva Barendregt & Isabelle Blankendaal Lerarenopleiding Wiskunde Docent: Marieke Collins 1 VOORWOORD Dit is een project over ontdekkingsreizen. Het is een bestaan

Nadere informatie

Columbus ontdekkingsreiziger

Columbus ontdekkingsreiziger Columbus ontdekkingsreiziger Christoffel Columbus was een ontdekkingsreiziger die op 12 oktober 1492 voet aan wal zette op een nieuw ontdekt continent, Amerika. Columbus werd waarschijnlijk in 1451 geboren.

Nadere informatie

WERKBLAD. (Naam leerling) (Naam medeleerlingen)

WERKBLAD. (Naam leerling) (Naam medeleerlingen) Jouw wereld op de kaart WERKBLAD Groep 7 en 8 Recht zo die gaat! Varen op de kaart van Mercator Deze tentoonstelling gaat over Mercator, een beroemde kaartenmaker uit de 16de eeuw. Zijn wereldkaart wordt

Nadere informatie

8.2 Fort Elmina. De leerkracht bespreekt de vragen met de leerlingen die op hun plaats zitten.

8.2 Fort Elmina. De leerkracht bespreekt de vragen met de leerlingen die op hun plaats zitten. Thema/ onderwerp: Werkblad 8.2 Fort Elmina Korte samenvatting van de leeractiviteit: De geschiedenis van Fort Elmina wordt verteld a.d.h.v. afbeeldingen en een videofragment. Hierna gaan de leerlingen

Nadere informatie

Reizen en vakantie - Ontdekkingsreizen. VO-content StudioVO. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.

Reizen en vakantie - Ontdekkingsreizen. VO-content StudioVO. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs. Auteur VO-content StudioVO Laatst gewijzigd Licentie Webadres 30 December 2013 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/45010 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

ONTDEKKINGSREIZIGERS en AVONTURIERS. Van:

ONTDEKKINGSREIZIGERS en AVONTURIERS. Van: ONTDEKKINGSREIZIGERS en AVONTURIERS Van: Ieder groepje gaat op ontdekkingsreis, deze gebieden worden verdeeld: heelal, de zee, een onderaards gebied, een vulkanisch gebied, een bergachtig gebied, een woestijn

Nadere informatie

Het veranderende wereldbeeld

Het veranderende wereldbeeld Pas in de 20 ste eeuw zijn onderzoekers erin geslaagd de hele wereld nauwkeurig in kaart te brengen. Vroeger was er altijd een deel van de wereld dat de mensen helemaal niet of niet goed kenden. In deze

Nadere informatie

Columbus Ravensburger, 1991 KRAMER Wolfgang 2-6 spelers vanaf 10 jaar ± 60 minuten

Columbus Ravensburger, 1991 KRAMER Wolfgang 2-6 spelers vanaf 10 jaar ± 60 minuten Columbus Ravensburger, 1991 KRAMER Wolfgang 2-6 spelers vanaf 10 jaar ± 60 minuten De eerste kaart van de nieuwe wereld werd door Juan de la Cosa omstreeks 1500 getekend. Cosa begeleidde Columbus op zijn

Nadere informatie

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus 138 Tijdwijzer Het begin Op deze tijdbalk past niet de hele geschiedenis van de mens. Er lopen namelijk al zo n 100.000 jaar mensen rond op aarde. Eigenlijk zou er dus nog 95.000 jaar bij moeten op de

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Kleuren Inleiding Hallo allemaal. Ik hou mijn spreekbeurt over kleuren omdat ik het een leuk en interessant onderwerp vind en ook omdat kinderen er niet zo snel op komen denk ik. Ik heb mijn spreekbeurt

Nadere informatie

Leydse Weelde. Afsluiting

Leydse Weelde. Afsluiting Leydse Weelde Afsluiting Een tijdje geleden heb je een bezoek gebracht aan Museum Boerhaave. Je hebt kennis gemaakt met Jan (de ontdekkingsreiziger), Carolus (de geleerde) en Marie (de prinses). Wat weet

Nadere informatie

2 Landschapszones op aarde SO 1

2 Landschapszones op aarde SO 1 Aardrijkskunde 1 havo/vwo 2 Landschapszones op aarde SO 1 Deze toets bestaat uit tien vragen: open vragen en meerkeuzevragen. Ook zijn er vragen waarbij de atlas (Grote Bosatlas, editie 54) nodig is. Bij

Nadere informatie

HANDEL LES 2. De Oostzeevaart of de Sontvaart. Aangenaam. De naam is Bicker, Jacob Bicker, directeur bij de Oostzeevaart.

HANDEL LES 2. De Oostzeevaart of de Sontvaart. Aangenaam. De naam is Bicker, Jacob Bicker, directeur bij de Oostzeevaart. Regenten en vorsten LES 2 HANDEL 1600 Aangenaam. De naam is Bicker, Jacob Bicker, directeur bij de Oostzeevaart. 1700 JE LEERT waarom de moederhandel zo belangrijk is; hoe de VOC werkt; hoe de WIC werkt.

Nadere informatie

QUIZ. geschiedenis hoofdstuk 1

QUIZ. geschiedenis hoofdstuk 1 QUIZ vraag 1: Over welke eeuw gaat dit hoofdstuk? A. De 20 ste eeuw B. De 14 de eeuw C. De 16 de eeuw D. De 18 de eeuw vraag 2: Hoe wordt deze tijd ook wel genoemd? A. Tijd van de Azteken en de Maya s.

Nadere informatie

Mercator en de ontdekkingsreizen

Mercator en de ontdekkingsreizen Mercator en de ontdekkingsreizen V.U. ANNEMIE CHARLIER, GROTE MARKT 1, 9100 SINT-NIKLAAS Stedelijke Musea Sint-Niklaas 1 Beste leerling! Hopelijk vonden jullie het bezoek aan het Mercatormuseum een boeiende

Nadere informatie

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde.

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. 1-Maak een begrippenlijst van de rood gedrukte begrippen. 2-Wat zijn de drie elementen van weer en klimaat?

Nadere informatie

VERHAALsamenvatting. (uit: De reizen van Sint-Brandaan, uitg. Beckers, Antwerpen. 1982

VERHAALsamenvatting. (uit: De reizen van Sint-Brandaan, uitg. Beckers, Antwerpen. 1982 Brandaan is vooral bekend van De Reis van Sint-Brandaan (ook Sinte Brandane of Sente Brandane genoemd), een Middelnederlands gedicht uit de 12e eeuw. De reis werd daarvoor reeds in de 9e of 10e eeuw beschreven

Nadere informatie

Les Aardrijkskunde & Geschiedenis

Les Aardrijkskunde & Geschiedenis C Deze les bestaat uit 16 vragen over de zeescheepvaart. De meeste vragen hebben ook met aardrijkskunde en geschiedenis te maken. Als je deze les af hebt, weet je alles over de scheepvaart! eerkeuzevragen

Nadere informatie

De ondergang van de Spaanse Armada een spannend verhaal

De ondergang van de Spaanse Armada een spannend verhaal De ondergang van de Spaanse Armada een spannend verhaal Een volk in opstand, een boze koning, een dappere koningin, een onoverwinnelijke vloot en... een storm. Dit is het spannende verhaal van de Spaanse

Nadere informatie

Jouw wereld op de kaart. werkblad. VMBO tl, HAVO, VWO klas 1

Jouw wereld op de kaart. werkblad. VMBO tl, HAVO, VWO klas 1 Jouw wereld op de kaart werkblad VMBO tl, HAVO, VWO klas 1 Jouw wereld op de kaart WERKBLAD Recht zo die gaat! Varen op de kaart van Mercator Deze tentoonstelling gaat over Mercator, een beroemde kaartenmaker

Nadere informatie

Antwoordkernen zijn vrijwel nooit volledige zinnen. Antwoordkernen geven alleen aan, wat er beslist in het antwoord moet staan.

Antwoordkernen zijn vrijwel nooit volledige zinnen. Antwoordkernen geven alleen aan, wat er beslist in het antwoord moet staan. Antwoordkernen Instap en Ontdekkingsreizen Eureka 2M volledig herziene 5 e druk, 2015-2016 Antwoordkernen zijn vrijwel nooit volledige zinnen. Antwoordkernen geven alleen aan, wat er beslist in het antwoord

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom Naam: Het jodendom Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden op www.geloofik.nl.

Nadere informatie

10. Wasbordpatroon in bewolking achter bergen en eilanden

10. Wasbordpatroon in bewolking achter bergen en eilanden Opmaak-Satelliet-pam 20-06-2005 16:46 Pagina 65 10. Wasbordpatroon in bewolking achter bergen en eilanden Satellietbeelden tonen achter gebergten of bergachtige eilanden vaak wolkenribbels. Zo n wasbordpatroon

Nadere informatie

Een astrolabium is een toestel waarmee plaats en hoogte van sterren berekend kan worden.

Een astrolabium is een toestel waarmee plaats en hoogte van sterren berekend kan worden. 9 1 2014 Tijd van ontdekkers en hervormers 5.1 De wereld wordt groter. Het begin van de Europese overzeese expansie Het veranderende mens en wereldbeeld van de Renaissance en het begin van een nieuwe wetenschappelijke

Nadere informatie

Edizioni Piemme S.p.A. Via Galeotto del Carretto,10, 15035 Casale Monferrato (Al), Italië

Edizioni Piemme S.p.A. Via Galeotto del Carretto,10, 15035 Casale Monferrato (Al), Italië DE ONTDEKKING VAN AMERIKA Geronimo Stilton is een wereldwijde beschermde merknaam. Alle namen, karakters en andere items met betrekking tot Geronimo Stilton zijn het copyright, het handelsmerk en de exclusieve

Nadere informatie

Mercator en de ontdekkingsreizen

Mercator en de ontdekkingsreizen Mercator en de ontdekkingsreizen V.U. ANNEMIE CHARLIER, GROTE MARKT 1, 9100 SINT-NIKLAAS Stedelijke Musea Sint-Niklaas Beste leerling! Hopelijk vonden jullie het bezoek aan het Mercatormuseum een boeiende

Nadere informatie

Een astrolabium is een toestel waarmee plaats en hoogte van sterren berekend kan worden.

Een astrolabium is een toestel waarmee plaats en hoogte van sterren berekend kan worden. 7 1 2014 Tijd van ontdekkers en hervormers 5.1 De wereld wordt groter. Het begin van de Europese overzeese expansie Het veranderende mens en wereldbeeld van de Renaissance en het begin van een nieuwe wetenschappelijke

Nadere informatie

7.1 Scheepsjournaals

7.1 Scheepsjournaals Thema/ onderwerp: Ontdekkaart 7.1 Scheepsjournaals Korte samenvatting van de leeractiviteit: De leerlingen vullen de woorden op de goede plek in in de gatentekst. De leerlingen bevragen het scheepsjournaal

Nadere informatie

Voorbereiding post 2. Met de mens mee Groep 1-2-3

Voorbereiding post 2. Met de mens mee Groep 1-2-3 Voorbereiding post 2 Met de mens mee Groep 1-2-3 Welkom bij IVN Valkenswaard-Waalre Dit is de digitale voorbereiding op post 2: Met de mens mee, voor groep 1, 2 en 3. Inhoud: Algemeen Verhaal Spel Werkvel

Nadere informatie

4 // DE INNOVATIE EXPEDITIE

4 // DE INNOVATIE EXPEDITIE 4 // DE INNOVATIE EXPEDITIE GEBRUIK DE INSPIRERENDE VOORT INNOVATIEMETHODE OM AANTREKKELIJKE NIEUWE PRODUCTEN EN DIENSTEN TE ONTWIKKELEN MET EEN MULTIDISCIPLINAIR TEAM IN JOUW ORGANISATIE 6 // DE INNOVATIE

Nadere informatie

BOUW JE EIGEN WEERSTATION

BOUW JE EIGEN WEERSTATION BOUW JE EIGEN WEERSTATION Als je wilt weten wat voor weer het is, dan moet je de verschillende weerselementen kunnen meten. Met enkele heel gewone dingen kan je jouw eigen weerstation bouwen. De thermometer

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

Indelen 1. Voor in het schrift komen de aantekeningen te staan en ook de uitwerkingen 2. Achterin het schrift komen de opdrachten te staan

Indelen 1. Voor in het schrift komen de aantekeningen te staan en ook de uitwerkingen 2. Achterin het schrift komen de opdrachten te staan De ontdekkingsreizen Antwoordkernen bij Eureka 2 mavo-de herziene druk, Amersfoort 2009-2010 Antwoordkernen zijn vrijwel nooit volledige zinnen. Antwoordkernen geven alleen aan, wat er beslist in het antwoord

Nadere informatie

Talent in ontwikkeling

Talent in ontwikkeling Lenneke van der Sloot # talentontwikkeling Talent in ontwikkeling Introductie De talentenschijf Talent Talent? Een talent was in de oudheid de aanduiding van een grote geldswaarde die door de toenmalige

Nadere informatie

Voortaan haal ik, zodra ik wilde wingerd zie, de plant gelijk uit de heg. Wat opvalt is, dat hij steeds weer terugkomt: op blijven letten dus!

Voortaan haal ik, zodra ik wilde wingerd zie, de plant gelijk uit de heg. Wat opvalt is, dat hij steeds weer terugkomt: op blijven letten dus! Liefde Je kunt je soms lelijk vergissen! Het lijkt heel wat, maar als je beter kijkt of de gevolgen ziet, dan is het toch ineens heel anders! Je zou s zomers mijn heg moeten zien. Niets bijzonders, hoor!

Nadere informatie

Goedenavond. Ik ben vereerd om hier te mogen zijn.

Goedenavond. Ik ben vereerd om hier te mogen zijn. Goedenavond. Ik ben vereerd om hier te mogen zijn. Enkele van de beste koeienfokkers in de wereld hebben hier gesproken over de jaren Ik ben niet van plan om te praten over koeien vanavond, ik ga praten

Nadere informatie

Docentenhandleiding Trigamo

Docentenhandleiding Trigamo Docentenhandleiding Trigamo Wat is Trigamo? Trigamo betekent letterlijk het drie-spellen-spel. Het is een combinatie van TRIviant, GAnzenbord en MOnopoly. De leerling maakt in groepjes aan de hand van

Nadere informatie

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk.

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Examen HAVO 2014 tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-16.30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Dit examen bestaat uit 33 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Opgave 3 Opbouw en afbraak van de Schotse Hooglanden

Opgave 3 Opbouw en afbraak van de Schotse Hooglanden Eindexamen vwo aardrijkskunde 214-I Aarde Opgave 3 Opbouw en afbraak van de Schotse Hooglanden Bestudeer de bronnen 1 tot en met 3 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen. Gebruik bron 3a en de

Nadere informatie

Vraag 1c. In welke plaatsen waren VOC- vestigingen in Nederland?...

Vraag 1c. In welke plaatsen waren VOC- vestigingen in Nederland?... Naam: DE VERENIGDE OOSTINDISCHE COMPAGNIE (VOC) In 2002 was het 400 jaar geleden dat de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) werd opgericht. Dit werd in binnen- en buitenland op diverse manieren herdacht.

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

LESBRIEF. Laat uw leerlingen 10 minuten lezen in 7Days. Uw leerlingen mogen zelf weten welke artikelen ze deze 10 minuten lezen.

LESBRIEF. Laat uw leerlingen 10 minuten lezen in 7Days. Uw leerlingen mogen zelf weten welke artikelen ze deze 10 minuten lezen. Vrijdag 11 december 2015 Artikelen: Alle artikelen - 7Days week Inhoud: De leerlingen leren de persoonsvormen in een samengestelde zin te zoeken. De leerlingen leren de persoonsvorm correct te spellen.

Nadere informatie

Dit is een gatentoets die een selectie van teksten bevat die geleerd zijn in de cursus Nederlands voor buitenlanders. Er zijn 100 opgaven.

Dit is een gatentoets die een selectie van teksten bevat die geleerd zijn in de cursus Nederlands voor buitenlanders. Er zijn 100 opgaven. Dit is een gatentoets die een selectie van teksten bevat die geleerd zijn in de cursus Nederlands voor buitenlanders. Er zijn 100 opgaven. U hebt voor deze toets maximaal een uur. Wacht tot u mag beginnen

Nadere informatie

Examen VMBO-KB. wiskunde CSE KB. tijdvak 2 dinsdag 19 juni 13.30-15.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen VMBO-KB. wiskunde CSE KB. tijdvak 2 dinsdag 19 juni 13.30-15.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Examen VMBO-KB 2012 tijdvak 2 dinsdag 19 juni 13.30-15.30 uur wiskunde CSE KB Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 25 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 75 punten te behalen.

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

Koning Johan II was sterk geïnteresseerd in de voortzetting van de ontdekkingsreizen, maar wilde wat bereikt was ook behouden en verdedigen.

Koning Johan II was sterk geïnteresseerd in de voortzetting van de ontdekkingsreizen, maar wilde wat bereikt was ook behouden en verdedigen. BARTOLOMEU DIAS (1450 1500) Koning Johan II was sterk geïnteresseerd in de voortzetting van de ontdekkingsreizen, maar wilde wat bereikt was ook behouden en verdedigen. Hij liet daarom op verschillende

Nadere informatie

1 Kun je aan planten zien wat je aan moet?

1 Kun je aan planten zien wat je aan moet? 1 Kun je aan planten zien wat je aan moet? Hoofdstuk 1 Les 1 Zoek het op Bij de evenaar staat de zon hoog. Het is er warm en daardoor verdampt het water. Die warme damp stijgt op en koelt af: dan gaat

Nadere informatie

Handelsvloot. Regenten en Vorsten Groep 6 Handleiding voor de leerkracht

Handelsvloot. Regenten en Vorsten Groep 6 Handleiding voor de leerkracht Handelsvloot Regenten en Vorsten Groep 6 Handleiding voor de leerkracht Deze handleiding en de opdrachten zijn bedoeld als aanvulling op de geschiedenislessen over regenten en vorsten. De lesonderdelen

Nadere informatie

Opdrachten : Je moet 5 verschillende opdrachten maken. Zorg dat je daarvoor in tenminste 3 verschillende werkplekken komt.

Opdrachten : Je moet 5 verschillende opdrachten maken. Zorg dat je daarvoor in tenminste 3 verschillende werkplekken komt. Grote klus van : Opdrachten : Je moet 5 verschillende opdrachten maken. Zorg dat je daarvoor in tenminste 3 verschillende werkplekken komt. Laat de opdrachten aftekenen door een juf. Je mag natuurlijk

Nadere informatie

Ik heb geen idee wat het betekent. Ik heb dit woord wel eens gezien of gehoord.

Ik heb geen idee wat het betekent. Ik heb dit woord wel eens gezien of gehoord. Tekst lezen en moeilijke woorden bespreken 1. Hoe goed ken je de woorden in het schema? Je hoeft alleen een kruisje te zetten bij hoe goed je het woord kent. 2. Lees de tekst met het stappenplan. Onderstreep

Nadere informatie

Bijbel voor Kinderen. presenteert JONA EN DE GROTE VIS

Bijbel voor Kinderen. presenteert JONA EN DE GROTE VIS Bijbel voor Kinderen presenteert JONA EN DE GROTE VIS Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Jonathan Hay Aangepast door: Mary-Anne S. Vertaald door: Erna van Barneveld Geproduceerd door: Bible

Nadere informatie

Zon, aarde en maan. Expertgroep 3: De seizoenen. Naam leerling:... Leden expertgroep:...

Zon, aarde en maan. Expertgroep 3: De seizoenen. Naam leerling:... Leden expertgroep:... Expertgroep 3: De seizoenen Naam leerling:.... Leden expertgroep:... Voorbereiding Lente, zomer, herfst en winter zijn seizoenen met elk hun eigen karakter. Jullie gaan onderzoeken hoe het komt dat we

Nadere informatie

Mijn laatste nieuwsbrief

Mijn laatste nieuwsbrief Mijn laatste nieuwsbrief Lieve familie, vrienden en sponsors! Mijn laatste nieuwsbrief schrijf ik vanuit het prachtige en kleurrijke Sri Lanka! Hier vierde ik Kerst en Oud en Nieuw met de bemanning van

Nadere informatie

Opdrachten lesbrief GeoGids januari 2013 Sandy slaat toe

Opdrachten lesbrief GeoGids januari 2013 Sandy slaat toe Opdrachten lesbrief GeoGids januari 2013 Sandy slaat toe Krantenbericht 1 Bewerkt naar: http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=dmf20121030_00352512 Het zeilschip Bounty is maandag voor de

Nadere informatie

10. Gebarentaal [1/3]

10. Gebarentaal [1/3] 10. Gebarentaal [1/3] 1 Gebarentalen Stel, je kunt niets horen. Je bent doof. Hoe praat je dan met andere mensen? Je kunt liplezen, maar dat is moeilijk en je mist dan toch nog veel van het gesprek. Bovendien

Nadere informatie

MOMOTARO. Beste, Barbara Beel en Sarah Beel www.casablancavzw.be

MOMOTARO. Beste, Barbara Beel en Sarah Beel www.casablancavzw.be Beste, Momotaro is een eeuwenoud Japans verhaal. Het vertelt over een kleine perzikjongen en over groot geluk, over vrienden en vijanden en over hoe je samen sterk, moedig en wijs kan zijn. Het verhaal

Nadere informatie

Er was eens een heel groot bos. Met bomen en bloemen. En heel veel verschillende dieren. Aan de rand van dat bos woonde, in een grot, een draakje. Dat draakje had de mooiste grot van iedereen. Lekker vochtig

Nadere informatie

Bethlehem, wat betekent die ster?

Bethlehem, wat betekent die ster? Bethlehem, wat betekent die ster? Het woord ster kan verschillende betekenissen hebben. Een ster is in eerste instantie een hemellichaam. Als het donker en onbewolkte is, kan men sterren waarnemen. Een

Nadere informatie

Hallo, ik ben Leo! Leuk om kennis met je te maken! Ik ben lang en dun en ik heb heel veel krullen. Ik moet eerlijk zeggen...ik mag er best wezen!

Hallo, ik ben Leo! Leuk om kennis met je te maken! Ik ben lang en dun en ik heb heel veel krullen. Ik moet eerlijk zeggen...ik mag er best wezen! Hallo, ik ben Leo! Leuk om kennis met je te maken! Ik ben lang en dun en ik heb heel veel krullen. Ik moet eerlijk zeggen...ik mag er best wezen! Maar om nog eerlijker te zijn, gisteren zag ik er heel

Nadere informatie

Goud en roem, wapenjongen van zeerover Laurens de Graaf. door Arne Zuidhoek. voor groep 7 en 8

Goud en roem, wapenjongen van zeerover Laurens de Graaf. door Arne Zuidhoek. voor groep 7 en 8 Goud en roem, wapenjongen van zeerover Laurens de Graaf door Arne Zuidhoek voor groep 7 en 8 Vooraf Het boek Goud en roem vertelt het verhaal van de wereldberoemde zeerover Laurens de Graaf. In de 17e

Nadere informatie

IJSLAND: EEN LAND VAN WATER EN VUUR

IJSLAND: EEN LAND VAN WATER EN VUUR Naam: Klas : Nr: Datum: IJSLAND: EEN LAND VAN WATER EN VUUR A. Roegis & L. Van Eycken 2014-2015 BACHELORPROEF HOGENT Aardrijkskunde IJsland: een land van water en vuur Pagina 2 Deze werkbundel mag gebruikt

Nadere informatie

Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk

Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk De kust is (niet) veilig! De dijk aan de kust van Petten ziet er zo sterk en krachtig uit, maar toch is hij niet

Nadere informatie

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek.

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. 19 februari 2015 Goedemiddag, Ik ben heel blij met deze tentoonstelling. Als dochter van een oorlogsvrijwilliger

Nadere informatie

Tijd van monniken en ridders (500 1000 n. Chr.) 3.4 De islam in Europa. Allah. Het ontstaan en de verspreiding van de islam.

Tijd van monniken en ridders (500 1000 n. Chr.) 3.4 De islam in Europa. Allah. Het ontstaan en de verspreiding van de islam. 570 n Chr Profeet Mohammed geboren in Mekka 610 n Chr Openbaringen Allah via de aartsengel Gabriël, De woorden worden opgeschreven in de Koran 622 n Chr Vlucht Mohammed naar Medina, begin islamitische

Nadere informatie

PLATTEGROND. Je neemt de trap tot halverwege, gaat linksaf en volgt de pijl

PLATTEGROND. Je neemt de trap tot halverwege, gaat linksaf en volgt de pijl Lieve kinderen? In heel veel schilderijen en beelden van het Bonnefantenmuseum staan kinderen afgebeeld: kleine, grote, mooie, witte, eenzame en gezellige kinderen. Sterker nog, de naam van het museum

Nadere informatie

H E T V E R L O R E N G E L D

H E T V E R L O R E N G E L D H E T V E R L O R E N G E L D Personen Evangelieschrijver Vrouw (ze heet Marie) Haar buurvrouwen en vriendinnen; o Willemien o Janny o Sjaan o Sophie (Als het stuk begint, zit de evangelieschrijver op

Nadere informatie

Strategieles Voorspellen niveau A

Strategieles Voorspellen niveau A Strategieles Voorspellen niveau A Wat doe je in deze les? Bij Nieuwsbegrip lees je altijd een tekst. Je gebruikt dan het stappenplan Lezen. De eerste stap is voorspellen. Voorspellen doe je voor je de

Nadere informatie

> Schatting van de verplaatsingssnelheid

> Schatting van de verplaatsingssnelheid >>> Context De Meteosat satelliet De Meteosat satellieten zijn geostationaire satellieten, dat wil zeggen dat de bewegingsrichting gelijk is aan die van de Aarde en de rotatieperiode dezelfde is als die

Nadere informatie

Navigatiereader Race of the Classics

Navigatiereader Race of the Classics Navigatiereader Race of the Classics Zondag 29 maart tot en met zondag 5 april 2015 Inhoud Inleiding De aarde De zeekaart Drift, stroom en koersrekening Invullen van het logboek Eenheden, termen en afkortingen

Nadere informatie

Strategieles Verwijswoorden (Relaties en verwijswoorden) niveau A

Strategieles Verwijswoorden (Relaties en verwijswoorden) niveau A Strategieles Verwijswoorden (Relaties en verwijswoorden) niveau A Wat doe je in deze les? Bij Nieuwsbegrip maak je altijd opdrachten. Sommige opdrachten gaan over verwijswoorden. Je moet dan zeggen naar

Nadere informatie

LESTIP voor 1 vmbo: Wat een wereldkaart!

LESTIP voor 1 vmbo: Wat een wereldkaart! LESTIP voor 1 vmbo: Wat een wereldkaart! Deze les sluit aan op het hoofdstuk waarin de ontdekkingsreizen worden behandeld. In Geschiedeniswerkplaats VMBO-T/HV is dat hoofdstuk 6, in Geschiedeniswerkplaats

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info De Chinese Muur 1. Voorwoord. 2. Wat is de Chinese Muur? 3. Waar ligt de Chinese Muur? 4. Waarom bouwden de Chinezen de Chinese Muur? 5. Hoe bouwden de Chinezen de Chinese Muur? 6. Hoe lang en hoe groot

Nadere informatie

De Harderwijker Botterstichting zet HARDERWIJK. op de kaart. Harderwijk - New York Sponsert u ook?

De Harderwijker Botterstichting zet HARDERWIJK. op de kaart. Harderwijk - New York Sponsert u ook? De Harderwijker zet HARDERWIJK op de kaart Ter ere van Henry Hudson 400 jaar Harderwijk - New York Sponsert u ook? Met oud Hollandse schepen naar Amerika Voor deze happening wordt er één vloot samen gesteld

Nadere informatie

Hoeveel euro moet Iris voor het skiën van haar kinderen betalen? Schrijf hieronder je antwoord op. ...

Hoeveel euro moet Iris voor het skiën van haar kinderen betalen? Schrijf hieronder je antwoord op. ... Wintersport Iris gaat met haar gezin op skivakantie. Vooraf gaat ze met haar kinderen een keer oefenen. Dit doen ze op de overdekte skibaan Sneeuwwereld. Hieronder staan de tarieven van Sneeuwwereld. SNEEUWWERELD

Nadere informatie

1. Je gaat zo meteen een tekst lezen. Tijdens het lezen ga je vragen stellen. Lees eerst de uitleg.

1. Je gaat zo meteen een tekst lezen. Tijdens het lezen ga je vragen stellen. Lees eerst de uitleg. Tekst lezen en vragen stellen 1. Je gaat zo meteen een tekst lezen. Tijdens het lezen ga je vragen stellen. Lees eerst de uitleg. Als je een tekst leest, kun je vragen stellen over de tekst. Dan begrijp

Nadere informatie

Een week varen met de morgenster. Suzanne van Tilborg.

Een week varen met de morgenster. Suzanne van Tilborg. Een week varen met de morgenster. Suzanne van Tilborg. Ik begon deze week met het gevoel ik heb er zin in en ik zie wel wat we allemaal gaat gebeuren, ik laat het wel op me afkomen. Na de eerste dag voor

Nadere informatie

lesbrieven geluidsgolven avonturenpakket de uitvinders en het leerkrachtenbestand Lesbrief 3:

lesbrieven geluidsgolven avonturenpakket de uitvinders en het leerkrachtenbestand Lesbrief 3: lesbrieven leerkrachtenbestand Lesbrief 3: geluidsgolven avonturenpakket de uitvinders en het VERBORGEN OOG Copyright De Uitvinders Uitgave 2014 Versie 3.0 KAPITEINS LOGBOEK derde Logboekbericht De kok

Nadere informatie

Van vleugels tot vliegtuig

Van vleugels tot vliegtuig NAAM: Van vleugels tot vliegtuig Vrij als een vogel Mensen willen al eeuwenlang vliegen. Het was de droom van iedereen om vrij als een vogel door de lucht te zweven. Er zijn heel oude verhalen over mensen

Nadere informatie

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO MAASVLAKTE 2 De haven van Rotterdam wordt te klein, omdat we steeds meer goederen bestellen uit verre landen. Daarom komt er een nieuw stuk haven: Maasvlakte

Nadere informatie

TULPENGEKTE. 1. Streep door wat niet van toepassing is.

TULPENGEKTE. 1. Streep door wat niet van toepassing is. TULPENGEKTE Je leraar of lerares heeft je een tulpenbol laten zien. Zo n bol stop je in de herfst in de grond, en in de lente groeit er een tulp uit. Niets bijzonders zou je zeggen. Maar vierhonderd jaar

Nadere informatie

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Naam GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Groot Brittannië Groot-Brittannië is Schotland, Engeland en Wales samen. Engeland is het grootst van Groot-Brittannië en Wales het kleinst. Engeland heeft meer dan 46

Nadere informatie

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2 woensdag 24 juni 9.00-11.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2 woensdag 24 juni 9.00-11.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2009 tijdvak 2 woensdag 24 juni 9.00-11.30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 52 punten te behalen. Voor elk

Nadere informatie

Doel: Na deze opdracht weet je meer over het leven en de gebruiken van de Vikingen

Doel: Na deze opdracht weet je meer over het leven en de gebruiken van de Vikingen Thema: Van A tot Z Geschiedenis Tijd van monniken en ridders Vikingen Moeilijkheid: *** Tijdsduur: *** Juf Nelly De Vikingen komen Doel: Na deze opdracht weet je meer over het leven en de gebruiken van

Nadere informatie

Eindexamen vwo aardrijkskunde 2012 - II

Eindexamen vwo aardrijkskunde 2012 - II Aarde Opgave 3 Wereldwonderen in Peru Bestudeer de bronnen 1 tot en met 3 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen. Gebruik bron 1 en 2 en de atlas. Machu Picchu is gebouwd van blokken graniet.

Nadere informatie

Handleiding niveau B. week 7 9 februari 2009 handleiding niveau B

Handleiding niveau B. week 7 9 februari 2009 handleiding niveau B Handleiding niveau B Vooraf In Australië woeden op dit moment hevige bosbranden die veel slachtoffers geëist hebben. Verschillende scholen hebben aangegeven hierover een tekst te willen. Daarom besteedt

Nadere informatie

Inleiding Waarom dit onderwerp?

Inleiding Waarom dit onderwerp? Inleiding Ik zou graag willen weten hoe vulkanen ontstaan. En wat de oorzaak kan zijn dat vulkanen uitbarsten. Waarom dit onderwerp? Ik heb dit onderwerp gekozen omdat ik laatst heel vaak de Etna op tv

Nadere informatie

BZL WISKUNDE Naam: Klas:

BZL WISKUNDE Naam: Klas: BZL WISKUNDE Naam: Klas: Ruimtelijk Inzicht en driehoeksmeting in een Rechthoekige driehoek Doel van de taak Zelfstandig de geziene leerstof in verband met rechthoekige driehoeken gebruiken in het vlak

Nadere informatie

Tolstoj als pedagoog CAHIER. Waarom Tolstoj onderwijs in aardrijkskunde en geschiedenis overbodig en zelfs schadelijk vond

Tolstoj als pedagoog CAHIER. Waarom Tolstoj onderwijs in aardrijkskunde en geschiedenis overbodig en zelfs schadelijk vond Tolstoj als pedagoog CAHIER 3h Waarom Tolstoj onderwijs in aardrijkskunde en geschiedenis overbodig en zelfs schadelijk vond Waarom Tolstoj onderwijs in aardrijkskunde en geschiedenis overbodig en zelfs

Nadere informatie

1 Een dief met vleugels

1 Een dief met vleugels les 1 Een dief met vleugels 1 Leonardo had uren achtereen gewerkt aan de opdracht voor de koning. Wat moest hij voor de koning maken? een schilderij een toneelstuk een draaibrug dat staat niet in de les

Nadere informatie