"De Arabische lente" en de problematische werkelijkheid'

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download ""De Arabische lente" en de problematische werkelijkheid'"

Transcriptie

1 "De Arabische lente" en de problematische werkelijkheid' Na de vlucht van de Tunesische sterke man Ben Ali, razendsnel gevolgd door de val van de Egyptische president Mubarak, barstten begin dit jaar hier in het Westen voorspellingen los over de tsunami van revoluties die zou spoelen over de Arabische wereld. Alles zou voortaan anders worden en vooral democratisch. Tunesië en Egypte gelden als de romantische verhalen-met-een-goed-einde van de Arabische lente. De opstanden waren bloedig, maar de schurken dolven het onderspit. De succesvolle Tunesische en Egyptische jongeren met hun laptopjes vormden de inspiratie voor miljoenen ontevreden mensen in andere Arabische landen om in opstand te komen tegen hun corrupte, onbekwame, autoritaire regimes. In de context van deze niet-verwachte opstanden tegen het vastgeroeste gezag in Tunesië en Egypte hielden westerse media op hun beurt in januari, februari op elke Arabische demonstrant een camera gericht. Honderd betogers in Oman werden meteen uitvergroot tot revolutie tegen sultan Qaboos, duizend in Jordanië betekenden de omverwerping van koning Abdullah. Misschien niet vandaag, maar in elk geval morgen zou in de Arabische wereld de democratie uitbreken. Na de val van Ben Ali in Tunesië en Mubarak in Egypte was geen president, geen sultan, geen koning zijn stoel meer zeker. Dit was natuurlijk een wel heel haastige analyse, en met de val van Ben Ali en Mubarak stokten de revoluties revoluties tussen aanhalingstekens, want dat moeten we nog maar zien. Want de werkelijkheid is aanzienlijk problematischer. De andere Arabische leiders schrokken wakker en kregen de tijd om hun verdediging te organiseren, met arrestaties, in enkele gevallen hervormingen, of geld voor werkloosheidsuitkeringen. Maar ook zetten de sociaal-economische en politieke omstandigheden een rem op de democratisering. Ik zal eerst praten over de landen waar de opstanden daadwerkelijk hebben geleid tot de val van de leider: Tunesië, Egypte en sinds kort ook Libië. Dan behandel ik Syrië, het belangrijkste land zij het niet het enige waar nog een opstand aan de gang is tegen het oude leiderschap. Ten slotte komt de Contrarevolutie aan de orde, de inspanningen van Arabische Golfstaten onder aanvoering van Saoedi-Arabië om zoveel mogelijk de oude toestand te herstellen en in elk geval de opstanden niet verder te laten gaan. Tunesië, Egypte en Libië. Maar ik begin met Irak, dat al in 2003 zijn eigen autocraat, Saddam Hussein, kwijtraakte, zij het door ingrijpen van het Westen, dat destijds een democratie aankondigde, die zich over het hele Midden-Oosten zou uitbreiden. Als Irak de andere Arabische landen één les leert, is het dat de val van een regime geen enkele reis naar democratie is. Acht jaar later protesteren burgers in Irak, zowel de Koerden in het autonome noorden als de Arabieren in de rest van het land, net als elders in het Midden-Oosten tegen corruptie, wanbeleid, werkloosheid, nepotisme en onderdrukking. In Koerdistan hebben de autoriteiten de protesten onderdrukt; in Bagdad wordt elke vrijdag opnieuw geroepen om het opstappen van premier Nouri al-maliki. Irak heeft na Saoedi-Arabië en Venezuela de grootste bewezen oliereserves in de wereld, maar door de werkelijk reusachtige overheidscorruptie het land staat op twee of drie na onderste op de lijst

2 van Transparancy International ziet de bevolking daar weinig van terug. Premier Maliki en de Koerdische president Barzani hebben verandering beloofd, maar niemand gelooft er nog in. De chef van het anti-corruptieprogramma heeft vorige week zijn ontslag ingediend omdat de ministers de corruptie liever tolereren dan bestrijden, zei hij. Ik voeg eraan toe: en omdat velen van hen zelf corrupt zijn. Mensen verzuchten dat Saddam Husseins val geen democratie heeft opgeleverd, maar tientallen mini-saddams. Het is niet zozeer dictatuur, zei een Koerdische hoofdredacteur een paar maanden geleden tegen me toen ik in Irak was. Maar on-democratie. Ondoorzichtigheid. Corruptie. Democratie is niet alleen vrije verkiezingen, het is een cultuur. Het gaat om mensenrechten en, heel belangrijk, de mogelijkheid van verandering. Die is er hier niet. Dat gevaar bedreigt ook Tunesië, Egypte en Libië. Nu de lente voorbij is en de zomer al bijna klaar, zijn in Tunesië en Egypte de demonstranten allang weer terug op straat. In Tunesië zijn overal stakingen aan de gang. In Egypte waarschuwen ze vrijdags soms met honderdduizenden de militaire leiders die in februari president Hosni Mubarak opvolgden dat ze écht moeten hervormen. Snellere hervormingen, een snellere berechting van iedereen die te maken had met de dood van burgers tijdens de opstand. Afschaffing van de noodtoestand. En anders, Weg met de militairen! Een zeer recent opinieonderzoek van Tunis Afrique Presse wees uit dat meer dan de helft van de Tunesiërs de huidige fase waarin het land zich bevindt voorafgaand aan de eerste verkiezingen na de opstand,,onbegrijpelijk vindt. 23 oktober hebben de verkiezingen plaats voor een assemblee die als hoofdtaak heeft een nieuwe grondwet op te stellen. Er doen tachtig politieke partijen aan die verkiezingen mee, met vaak een onduidelijke agenda. Later dit jaar volgen de eerste verkiezingen na Mubarak in Egypte, waar zoals het er nu uitziet de situatie niet veel anders is. In Egypte zijn inmiddels meer dan honderd politieke partijen gevormd. Verwarring dus. Plus een toenemend gebrek aan vertrouwen dat de leiders die de afgezette tirannen zijn opgevolgd wel een democratische agenda hebben. De militaire raad die Mubarak is opgevolgd, is uiteindelijk het oude leger dat sinds zestig jaar Egypte controleert. Het leger heeft hele grote belangen in de economie. De chef van de militaire raad, veldmaarschalk Tantawi, was vele jaren Mubaraks minister van Defensie. De gehate, dertig jaar oude noodtoestand, waaronder critici naar willekeur kunnen worden vastgezet, is niet opgeheven. Integendeel, zojuist is voor het eerst sinds februari weer een beroep gedaan op het gehate Staatsveiligheidshof. Ook in Tunesië zijn de nieuwe leiders niet nieuw, om het zo maar te zeggen. Het verrotte en corrupte systeem bestaat nog steeds, schreef Lina Ben Mhenni op haar blog atunisiangirl, dat destijds de Tunesische opstand nauwgezet volgde. Volgens haar zijn er veel tekenen van achteruitgang; er zijn veel slechte eigenschappen weer opgedoken. Maar, denk ik, het grootste probleem, zowel in Tunesië als, en dan nog veel groter, in Egypte, is de sociaal-economische werkelijkheid. Neem Egypte (maar voor Tunesië geldt op kleinere schaal ongeveer hetzelfde): 85 miljoen inwoners, grotendeels niet of slecht opgeleid, de helft leeft onder tot net boven de armoedegrens, een heel grote jeugdwerkloosheid lees de achtereenvolgende uitgaven van het Arab Human Development Report. Zij willen als dividend van de opstand allereerst wat meer verdienen, behoorlijk werk krijgen. Een opiniepeiling in april wees uit dat 64 procent van

3 de Egyptenaren hun economische situatie belangrijker vonden dan vrijheid van meningsuiting. Democratie wordt belangrijk als je voldoende te eten en een behoorlijke woning hebt. Maar de voortdurende onrust houdt de belangrijke toeristen en investeerders weg, wat juist aanzienlijk minder inkomsten betekent. De economie heeft zware schade opgelopen als gevolg van de opstand. De Egyptische economie die onder Mubarak nog een ruime groei toonde die overigens grotendeels ten goede kwam aan de rijke bovenlaag en nauwelijks doorsijpelde naar de bevolking krimpt nu. Een groei van rond de 7 procent zou nodig zijn om toename van de werkloosheid te verhinderen. De brede solidariteit met de betogers verdampt daardoor. Wat op termijn de uitkomst is in de twee landen, is moeilijk te voorspellen. In theorie zijn er grofweg drie mogelijkheden te onderscheiden. 1) De situatie kwakkelt verder, oude, gevestigde of goed-georganiseerde partijen als de Moslimbroederschap in Egypte en Ennahda in Tunesië komen temidden van een horde versplinterde nieuwe partijen als grootste uit de bus bij de komende verkiezingen en onder het wakend oog van het leger ontwikkelt zich een gematigd autoritair systeem. 2) De onrust gaat door, de economie verslechtert, er komen bloedige rellen, er staat een volksmenner op die namens de massa s de macht grijpt. 3) De opstand blijkt inderdaad de weg naar het democratisch paradijs. Onder de huidige omstandigheden is de laatste mogelijkheid de meest onwaarschijnlijke. Libië is in veel opzichten een ander geval, maar zeker niet minder problematisch. Het is een olieland met relatief weinig inwoners, wat de wederopbouw na de oorlog van de laatste zes maanden onvergelijkbaar makkelijker zou moeten maken dan herstel van de Egyptische economie. Het geld is er in elk geval en het buitenland staat te dringen om de contracten. Maar net als in de meeste andere Arabische landen is er een grote jeugdwerkloosheid, een bron van onrust die zich ook hier niet makkelijk laat wegwerken. En bovendien zijn er in Libië helemaal geen instituties. Libië heeft bijvoorbeeld geen grondwet: de nu afgezette leider Moammar Gaddafi deed niet aan dat soort dingen. Die had zijn Groene boekje. De hele staat moet van de grond af worden opgebouwd. Volgens mij is Libiës ernstigste probleem in de komende jaren de instabiliteit in binnen- én buitenland als uitvloeisel van de oorlog. De rebellen hebben gewonnen, in belangrijke mate dankzij de NAVO, maar wie zijn die rebellen? Er worden spanningen gemeld tussen rebellen uit verschillende delen van het land: die van Bani Walid willen zelf de regie hebben over de verovering van hun stad en niet de orders van van buitenaf aangevoerde versterkingen opvolgen. Die van Misrata wantrouwen die van Benghazi. Veel rebellengroepen zijn in feite milities. Die moeten nu allemaal samen met de resten van Gaddafi s leger worden omgesmeed in een normaal leger. Ga er maar eens aan staan. En dan zijn er in de nieuwe leiding spanningen tussen seculiere technocraten, onder anderen ballingen en overgelopen medewerkers van Gaddafi, aan de ene kant, en conservatieve islamitische groepen anderzijds. De buitenwereld steunde aanvakelijk eensgezind alle rebellen. Maar er

4 ontwikkelt zich nu de tweedeling dat westerse landen het min of meer seculiere deel steunen en Qatar de islamitische groepen. Er zitten ook nog grote groepen aanhangers van Gaddafi met grote wapenvoorraden in het land verschanst, een mogelijke opmaat naar een slepende gewapende opstand. Irak biedt ook hier een onheilspellend voorbeeld. Het land was door het Westen en andere wapenhandelaars volgepropt met wapens, die inmiddels uit kazernes en opslagplaatsen zijn geplunderd voor eigen gebruik of om door te verkopen. De Verenigde Naties maken zich grote zorgen over al die wapens en over al die loslopende rebellengroepen. De Verenigde Staten noemden deze week de proliferatie van conventionele en non-conventionele wapens een belangrijke zorg. De buurlanden roepen dat hun rebellen of terreurgroepen extra bewapend raken. In Syrië, het belangrijkste land waar de opstand nog aan de gang is, is de problematische werkelijkheid eveneens voor iedereen zichtbaar. Hier is het in één klap ijzig winter geworden. De Verenigde Naties schatten het aantal doden in de strijd van het regime van president Bashar al- Assad om het massaprotest neer te slaan nu op ( overigens nog maar een schijntje vergeleken met de tienduizenden doden die gevallen zijn in de Libische oorlog). Ik moet hierbij zeggen dat er geen buitenlandse journalisten of andere onafhankelijke waarnemers in Syrië zijn waardoor we voor verliescijfers aangewezen zijn op oppositiebronnen. Er zouden zeker mensen gevangen zitten. Het buitenland voelt zich niet geroepen hier gewapenderhand in te grijpen. Syrië is veel dichter bevolkt dan Libië, dus het risico van burgerdoden bij aanvallen is veel groter. Ingrijpen is duur, en we weten allemaal, het is crisis in Europa. Er is maar weinig olie, dus de buitenlandse economische belangen zijn een stuk kleiner dan in Libië. Maar bovenal: de val van president Assad kan de hele regio in brand steken. Zijn val kan tot een burgeroorlog leiden tussen de sunnitische meerderheid en de verschillende minderheden, met name de nu heersende shi itische alawieten (13 procent). Maar ook is er zorg dat die onrust kan overslaan op Libanon, met zijn eigen lappendeken van sekten, waar Syrië grote invloed heeft. Wat wordt de reactie van de zwaar gewapende organisatie Hezbollah, bondgenoot van Assad en de machtigste groep in Libanon? En van Hamas, de Palestijnse bondgenoot? Van Iran? Versterkt Teheran dan zijn invloed in Irak om het eventuele Syrische verlies te compenseren? Dat is een nachtmerrie in het Arabische Golfgebied. Stel dat er conservatieve sunnieten aan de macht komen, hoe wordt dan de verhouding tot het buurland Israël? Ik citeerde in een artikel in de krant een uitspraak van Rami Khouri, analist van de Libanese krant Daily Star, dat elke verandering in de machtsstructuur of politiek in Damascus door de regio zal stuiteren als het zilveren balletje in de flipperkast. Hij heeft gelijk. De internationale druk op het Syrische regime blijft dus beperkt tot boze verklaringen en toenemende sancties, en president Bashar al-assad stoort er zich niet aan. Syrië en hij zijn al jaren gewend aan isolement, met inbegrip van sancties. Met duizenden tanks, scherpschutters en politie in burger blijft hij proberen de demonstraties tegen zijn bewind neer te slaan. Zijn bewind heeft het

5 recht gewapende terreurgroepen aan te pakken, repliceert hij. De Saoedische prins Turki al-faisal, die vaak de gevoelens in het Saoedische leiderschap vertolkt, zei onlangs: President Assad zal zich aan de macht vastklampen tot de laatste Syriër is gedood. Televisiebeelden van oud-president Mubarak in de verdachtenkooi van een Egyptische rechtbank stimuleren leiders in de verdrukking zoals Assad alleen maar om te blijven vechten. De demonstranten op hun beurt weten evenmin van wijken. Wilden zij aanvankelijk nog genoegen nemen met ingrijpende hervorming van het eenpartijstelsel, nu eisen zij het onmiddellijke aftreden van het hele regime. Wij gaan door tot de val van het regime zal morgen de leus zijn bij de vrijdagse betogingen. Maar het Syrische verzet is (nog) niet duidelijk georganiseerd, wat voor een belangrijk deel het resultaat is van de jarenlange inspanningen van het regime elke oppositie te onderdrukken. Er zijn de honderdduizenden demonstranten die na het uitgaan van de moskee na het vrijdaggebed, of na elke gelegenheid die zich aanbiedt min of meer spontaan de straat opgaan in het volle besef van het keiharde optreden van de veiligheidsdiensten. Er zijn de oude, seculiere oppositieleiders ex-parlementsleden, schrijvers en rechters die hun hele leven al gevangenis-in, gevangenis-uit gaan en hun stem blijven verheffen. Er zijn talrijke oppositie-activisten in het buitenland, van wie sommigen al tientallen jaren niet meer in Syrië zijn geweest. En er zijn liberalen en fundamentalisten, christenen en moslims, Arabieren en Koerden. Zij proberen allemaal op conferenties in het buitenland een gemeenschappelijk platform te vinden. Maar dat is nog niet helemaal gelukt. Vandaag werd in Turkije de samenstelling van de Nationale Raad aangekondigd die de strijd tegen het regime moet coördineren. Maar lang niet alle opposanten doen eraan mee. De optelsom van een vastbesloten regime, dat vooralsnog het monopolie heeft op de zware wapens, en een even vastberaden oppositie, die de mankracht heeft, is een impasse. De oppositie heeft haar hoop gevestigd op het uiteenvallen van het leger, wat haar ook wapens in handen zou spelen en een burgeroorlog dichterbij zou brengen. Een andere mogelijkheid zou een interne machtsgreep zijn. Maar noch van massale deserties, zoals wél van het begin af aan in Libië het geval was, noch van onderlinge spanningen zijn er tot dusverre betrouwbare aanwijzingen. Ik durf geen voorspelling te doen hoe lang Assad het nog houdt misschien redt zijn regime het wel, dat is ook een mogelijkheid. Of, als hij uiteindelijk valt, wie zijn opvolgers zullen zijn. Ik heb al de mogelijkheid van burgeroorlog genoemd, met alle gevolgen van dien. Bloedbaden, grote vluchtbewegingen. Ik durf alleen te voorspellen dat er nog veel bloed zal vloeien. De contrarevolutie komt uit de Golf. De Saoedische autoriteiten hopen dat de demonstraties, opstanden en machtswisselingen in de Arabische wereld uiteindelijk als een boze droom voorbij zullen gaan. Ze waren geschokt hoe makkelijk uiteindelijk het Westen de oude bondgenoot Mubarak liet vallen. In de dagelijkse werkelijkheid werken ze er, met de medewerking van kleinere

6 Golfstaten, hard aan om verandering tegen te houden. Dat is eveneens deel van de harde werkelijkheid. Saoedi-Arabië heeft net als alle andere Arabische landen een zeer jeugdige bevolking, grote werkloosheid, corruptie en repressie. Allemaal ingrediënten voor een opstand tegen het letterlijk oude gezag koning Abdullah is een ruime tachtiger. Volgens officiële cijfers was in 2009 ruim 30 procent van de Saoedische mannen tussen 20 en 24 jaar oud werkloos; en bijna 13 procent in de leeftijdsklasse tussen 25 en 29 jaar oud. Onder jonge vrouwen was de werkloosheid nog veel hoger. De Saoedische krant Arab News noemde de werkloosheid in januari al een tikkende tijdbom. De Saoedische bevolking een kleine 20 miljoen, de gastarbeiders niet meegerekend groeit snel: 19,4 geboorten per inwoners. Het aantal banen groeit ook, maar nog harder stijgt het aantal gastarbeiders. In de particuliere sector is nu meer dan 90 procent van de banen, 6,2 miljoen, in handen van buitenlanders. Een belangrijk deel van de verklaring is dat de opleiding van jonge Saoediërs niet aansluit op de eisen van het bedrijfsleven en dat de jeugd de overheid verkiest die veel beter betaalt en meer vastigheid geeft maar het arbeidsaanbod lang niet kan absorberen. Die werkloze jongeren, die vaak hoog opgeleid zijn, kunnen geen huis kopen en niet trouwen. Ze zijn teleurgesteld in de hervormingen van koning Abdullah die heel voorzichtig en makkelijk terug te draaien zijn. Ze volgen thuis op Facebook en Twitter de politieke eisen van andere Arabische jongeren en zien op Al-Jazeera en andere satellietzenders elders de jeugd massaal de straat opgaan. Ze zien de wereld. De economie van niet-vervulde verlangens, noemde de Saoedische antropoloog Madawi al-rasheed hun situatie in een artikel onder de kop Ja, het kan hier gebeuren in Foreign Policy. Koning Abdullah heeft in eigen land geprobeerd protest af te kopen met meer dan 100 miljard dollar voor werkgelegenheid, werkloosheidsuitkeringen en huisvesting. Voor het geval dat niet werkt is de controle op de media verscherpt. Media die de stabiliteit van het koninkrijk in gevaar brengen of de geestelijkheid beledigen, riskeren boetes en zelfs een publicatieverbod, zo luidt de tekst van een koninklijk decreet. Het onderwerp verandering is taboe. De zeer conservatieve geestelijkheid, die nog steeds een belangrijke rol speelt in Saoedi-Arabië, heeft voor de traditioneel gevreesde tweedracht gewaarschuwd en alle protest verboden. Het is stil in Saoedi-Arabië. Onder aanvoering van Saoedi-Arabië doen de Golfstaten ook actief hun best de protestbeweging elders de nek om te draaien. Het beste voorbeeld daarvan is natuurlijk Bahrein. Bahrein is het enige Arabische land waar een relatief massaal protest haast volledig is verstikt. Zoals u weet volgden in Bahrein shi itische opposanten al snel het voorbeeld van Tunesië en Egypte. Het was geen nieuwe protestbeweging; de shi itische meerderheid in Bahrein probeert al tientallen jaren de sunnitische elite tot democratische hervormingen te bewegen om zo een einde te maken aan haar achterstelling. Maar de Lente in Noord-Afrika gaf de shi ieten nieuw elan. Toen een deel van de betogers radicaliseerde en de omverwerping van de monarchie eiste, dwong de Saoedische regering naar verluidt koning Hamad half maart de hulp van de snelleinterventiemacht van de Golfraad GCC te vragen om het protest te beëindigen. Duizenden Saoedische militairen en politiemannen uit de Verenigde Arabische Emiraten vielen Bahrein binnen

7 en hielpen de koning het shi itische protest neer te slaan. Het was de eerste buitenlandse interventie sinds het begin van de Arabische opstanden, nipt voor de NAVO in Libië actief werd. Interessant is dat het Westen niet of nauwelijks een woord van protest liet horen. Deel van de problematische werkelijkheid is ook dat het Westen misschien wel democratie met de mond belijdt, maar in werkelijkheid niet graag revolutie in deze rijke olie- en gaslanden ziet. Hulp bij de afzetting van de geïsoleerde Gaddafi is een heel andere zaak, al was het de deelnemende landen ook wat waard geweest als het sneller was gegaan. Bahrein is bovendien de thuishaven van de Amerikaanse Vijfde Vloot. De Arabische Golfstaten, die Iran als hun grote vijand beschouwen, hielpen het Westen door de protestbeweging in Bahrein en elders af te schilderen als een Iraans complot dat het verdient om neergeslagen te worden. Stel dat de Bahreinse shi ieten zouden winnen, dan zou Iran, de concurrerende regionale mogendheid, bovendien een mogendheid die misschien wel kernwapens ontwikkelt, een bruggehoofd hebben aan Arabische kant van de Golf, betoogden ze. Vandaaruit zou Iran greep kunnen krijgen op de shi itische minderheid in Saoedi-Arabië. En zo verder. Westerse regeringen beschouwen het Iraanse regime eveneens als eng en agressief, en het was zo makkelijk om de Iraanse shi ieten en de shi ieten in Bahrein bij elkaar op te tellen. In strijd met de werkelijkheid overigens; er is nooit bewijs geweest van Iraanse steun, wapens bijvoorbeeld, anders dan verbaal. De Arabische lente in het Golfgebied is daarmee omgevormd in een koude oorlog tussen de Arabische Golfstaten en Iran en tot een confrontatie tussen sunnieten en shi ieten. Maar de contrarevolutie beperkt zich niet tot de Golf. Saoedi-Arabië heeft ook honderden miljoenen dollars aan Jordanië overgemaakt om de koning Abdullah daar bij te staan tegen betogers die democratisering eisen. De Jordaanse betogers zijn verdeeld en bovendien niet erg talrijk, en ze eisen ook niet Abdullahs val, maar voorkomen is beter dan genezen in de Saoedische optiek. De Golfraad maakte zondag bekend dat de Arabische Golflanden voorts van plan zijn een vijfjarenplan te betalen voor de economische ontwikkeling van Jordanië en Marokko. Eerder was vanuit het Golfgebied al gesuggereerd dat deze twee monarchieën, beide niet toevallig ook felle tegenstanders van Iran, tot de Golf-raad zouden kunnen toetreden. De contrarevolutie organiseert zich. Aan het slot luidt de vraag: is het hier mee klaar? Is dit alles? Is dit nu het magere eindresultaat van uniek Arabisch massaprotest tegen onderdrukking, rechteloosheid, corruptie en armoede? Ja, in de regio is de instabiliteit aanzienlijk toegenomen, met een reële kans op gewapend conflict. Jemen is verloederd tot een onoverzichtelijke kluwen gewapende conflicten, Syrië is een drama. Ja, er zijn verscheidene Arabische landen waar niets of heel weinig gaat veranderen en waar hervormers niet op straat staan maar de gevangenissen blijven bevolken. Ja, de sociaal-economische werkelijkheid, waarvan de slechte staat van het onderwijs een heel belangrijk element is, houdt verandering tegen. De scholen en universiteiten in Egypte leiden eerder op tot volgzaamheid dan tot onafhankelijk en creatief denken. Van nieuwe leiders die in feite oude leiders zijn moet elke werkelijke hervorming worden losgewrongen. De opposanten van het eerste uur in Tunesië, Egypte en nu ook in Libië raken verdeeld. Desillusie is ingetreden.

8 Maar ik wil niet alleen maar negatief eindigen. Arabische jongeren en ouderen blijven vechten voor verandering. Soms op straat in Syrië, maar zoals gezegd ook in Egypte, in Tunesië. In Jemen staan nog steeds protestkampen in het centrum van de hoofdstad Sana a en in andere steden, en gaan vrijdags honderduizenden mensen demonstreren. Soms gaat de strijd door op blogs en andere fora op internet, zoals in de Golf waar straatprotest volstrekt onmogelijk is. Ik wil de Iraans-Amerikaanse denker en schrijver professor Hamid Dabashi citeren die ik eind mei sprak. Hij toonde zich in een interview met mij niet somber. Ik zie dit niet als revoluties die eindigen met een klap, zei hij. Ze ontvouwen zich eerder als een roman met een open einde dan als een heldendicht. We krijgen geen Gamal Abdel Nasser, geen ayatollah Khomeiny. En we hebben geluk dat de revoluties niet worden geleid door dergelijke charismatische helden. Naar mijn mening is dat veel beter voor de overgang naar democratie. Er schuilen in de hoogste rangen van het Egyptische leger veel mini-mubaraks en er zijn veel potentiële Ben Ali s in Tunesië. Maar dit keer hebben we, denk ik, een democratische wil die door de brede maatschappij wordt gedeeld. Van de Groene Beweging in Iran tot de revolutionaire opstanden in Tunesië en Egypte zien we in feite geen charismatisch/dictatoriale figuren die het paradijs beloven en de hel bezorgen. Volgens Dabashi, die in Iran is geboren maar inmiddels Amerikaans staatsburger is, dient Khomeiny als afschrikwekkend voorbeeld voor de jonge generatie Tunesiërs, Egyptenaren en de rest van de Arabische wereld. Bedenk dat de Tunesische fundamentalistenleider Rachid Ghannouchi toen hij na de val van Ben Ali terugkeerde in Tunesië allereerst zei: Hallo, ik ben niet Khomeiny. Dit is een geschenk van Iran aan de Arabische wereld. Eén verandering is onmiskenbaar en onomkeerbaar. In grote delen van de Arabische wereld heeft de bevolking haar angst voor het gezag verloren. Mensen gaan de straat op als de toestand hun niet bevalt. Dat is belangrijke winst. Carolien Roelants Midden-Oostenredacteur NRC Handelsblad

Focus. De Arabische lente

Focus. De Arabische lente De Arabische lente Het klinkt als een sprookje: jonge opstandelingen eisen meer democratie van oude dictaturen en presidenten worden verdreven. Als land na land te maken krijgt met protesten, lijkt het

Nadere informatie

Koos van Dam: 'Rusland is het enige land dat gewoon met Syrië communiceert'

Koos van Dam: 'Rusland is het enige land dat gewoon met Syrië communiceert' DOSSIER 4 UUR NIEUWSBREAK Koos van Dam: 'Rusland is het enige land dat gewoon met Syrië communiceert' Door: Irene de Zwaan 05/09/13, 16:07 YOUTUBE. Koos van Dam tijdens een optreden in Pauw&Witteman. NIEUWSBREAK

Nadere informatie

Instructie: Landenspel light

Instructie: Landenspel light Instructie: Landenspel light Korte omschrijving werkvorm In dit onderdeel vormen groepjes leerlingen de regeringen van verschillende landen. Ieder groepje moet uiteindelijk twee werkbladen (dus twee landen)

Nadere informatie

De Arabische lente. De Jasmijnrevolutie. Zelfverbranding. Hugo Vanderstraeten. De actie van de jongeman zorgde voor

De Arabische lente. De Jasmijnrevolutie. Zelfverbranding. Hugo Vanderstraeten. De actie van de jongeman zorgde voor Hugo Vanderstraeten Zelfverbranding De Jasmijnrevolutie De actie van de jongeman zorgde voor een golf van protest. In Bouazizi s woonplaats werden betogingen gehouden die zich over het hele land uitbreidden.

Nadere informatie

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode?

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode? DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848 ACHTERGRONDINFORMATIE PERIODE 1815-1848 DE EERSTE JAREN VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN Tussen 1795 en 1813 was Nederland overheerst geweest door de Fransen. In

Nadere informatie

De politieke veranderingen van de sjiieten voor en na de Baathpartij

De politieke veranderingen van de sjiieten voor en na de Baathpartij De politieke veranderingen van de sjiieten voor en na de Baathpartij De Sjiieten van Irak Irak is een land dat bestaat uit verschillende etnische en religieuze groeperingen. De Sjiieten vormen 60%, de

Nadere informatie

De vluchtelingencrisis: oplossingen en inzichten van kinderen

De vluchtelingencrisis: oplossingen en inzichten van kinderen Door rechtopmigratie op 8 oktober, 2015-00:00 foto, school in Nederland uit 1937 De aanslepende vluchtelingencrisis en de daar bijhorende verklaringen van bepaalde politici heeft niemand onberoerd gelaten.

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

3 september 2014. Onderzoek: Internationale spanningen en conflicten

3 september 2014. Onderzoek: Internationale spanningen en conflicten 3 september 2014 Onderzoek: Internationale spanningen en conflicten Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 30.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van

Nadere informatie

Vervolg en einde van De Koude Oorlog: 1953-1995 (10.1 & 10.3)

Vervolg en einde van De Koude Oorlog: 1953-1995 (10.1 & 10.3) Vervolg en einde van De Koude Oorlog: 1953-1995 (10.1 & 10.3) Na de dood van Stalin leek de Sovjet greep op het Oost Europa wat losser te worden. Chroesjtsjov maakte Stalins misdaden openbaar (destalinisatie),

Nadere informatie

stuur te krijgen voor de Koerden van Irak. Ook heeft hij in het verleden gezegd te streven naar een onafhankelijk Koerdistan, wat het uiteenvallen

stuur te krijgen voor de Koerden van Irak. Ook heeft hij in het verleden gezegd te streven naar een onafhankelijk Koerdistan, wat het uiteenvallen 4 JALAL TALABANI Jarenlang had ik geen contact met mijn vroegere vrienden. Mijn leven had zich afgebogen van de Koerden, tot ik in Turkije ging wonen en tijdens een reis naar het uiterste zuidoostelijke

Nadere informatie

zich afspelen de sanctie het protest aan het roer staan geweld gebruiken je heil zoeken in iets de tegenstander de democratie de chaos

zich afspelen de sanctie het protest aan het roer staan geweld gebruiken je heil zoeken in iets de tegenstander de democratie de chaos Handleiding niveau C De situatie in de Arabische wereld en in het bijzonder Libië, is deze week onderwerp van Nieuwsbegrip. Verschillende scholen hebben aangegeven hierover een tekst te willen. De strategie

Nadere informatie

Syrië. Een verleden, en een toekomst? Disclaimer: alle afbeeldingen zijn enkel gebruikt voor educatieve doeleinden en worden niet verder verspreid.

Syrië. Een verleden, en een toekomst? Disclaimer: alle afbeeldingen zijn enkel gebruikt voor educatieve doeleinden en worden niet verder verspreid. Syrië. Een verleden, en een toekomst? Disclaimer: alle afbeeldingen zijn enkel gebruikt voor educatieve doeleinden en worden niet verder verspreid. diversiteit verleden complex religie geografie conflict

Nadere informatie

Tijdsplanning. Opdracht 5: Islamitische vlakvullingen

Tijdsplanning. Opdracht 5: Islamitische vlakvullingen Iran project 2011-2012 Inleiding Iran het Land van de Ariërs schrikt de ene af door de verschrikkelijke verhalen die we in het nieuws horen. De ander wordt er juist door geboeid. Wat is het nu werkelijk

Nadere informatie

Belangen: Wel of niet ingrijpen in Syrië?

Belangen: Wel of niet ingrijpen in Syrië? Belangen: Wel of niet ingrijpen in Syrië? Korte omschrijving werkvorm: Leerlingen moeten zich inleven in een permanent lid van de Veiligheidsraad van de VN. Ze gaan aan de slag met het vraagstuk of de

Nadere informatie

De Arabische Lente en geopolitiek

De Arabische Lente en geopolitiek De Arabische Lente en geopolitiek Marianne van Leeuwen Sinds het begin van 2011 staan Noord-Afrika en het Midden-Oosten hoog op internationale agenda s. De huidige opstandigheid is door de combinatie van

Nadere informatie

De parlementaire democratie is goed voor u, maar niet voor mij

De parlementaire democratie is goed voor u, maar niet voor mij 25 e Van der Leeuw lezing Groningen, 26 oktober 2007 Kader Abdolah De parlementaire democratie is goed voor u, maar niet voor mij Ik spring meteen in het diepe. Een parlementaire democratie is niet geschikt

Nadere informatie

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren,

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren, Toespraak van de minister-president, mr. dr. Jan Peter Balkenende, bijeenkomst ter ere van de 50 ste verjaardag van de Verdragen van Rome, Ridderzaal, Den Haag, 22 maart 2007 Majesteit, Koninklijke Hoogheid,

Nadere informatie

Hulp aan Syrische vluchtelingen

Hulp aan Syrische vluchtelingen Aan alle diaconieën van de Hersteld Hervormde Kerk Generale diaconale commissie Vendelier 51-D 3905 PC VEENENDAAL Telefoon (0318) 505541 Internet www.hersteldhervormdekerk.nl Email diaconaat@hersteldhervormdekerk.nl

Nadere informatie

CHRISTELIJKE PRESENTIE IN EGYPTE IS EEN MUST @ Huub Lems

CHRISTELIJKE PRESENTIE IN EGYPTE IS EEN MUST @ Huub Lems CHRISTELIJKE PRESENTIE IN EGYPTE IS EEN MUST @ Huub Lems De onrust en het geweld in Egypte heeft veel christenen in Egypte er toe gedwongen het land te ontvluchten om elders een nieuw bestaan op te bouwen.

Nadere informatie

Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld

Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld In meer dan dertig landen in de wereld is er oorlog. Wereldwijd zijn er dus miljoenen kinderen die een oorlog meemaken. Vraag 1. Kun je drie landen noemen

Nadere informatie

Belangen: Rusland versus de EU

Belangen: Rusland versus de EU Belangen: Rusland versus de EU Korte omschrijving werkvorm Leerlingen denken na over de redenen waarom Rusland en de EU zich met het conflict in Oekraïne bemoeien. Dit doen zij door eerst een tekst te

Nadere informatie

INVINCO BENELUX. Chaos in Irak maakt de oliemarkt bloednerveus

INVINCO BENELUX. Chaos in Irak maakt de oliemarkt bloednerveus Chaos in Irak maakt de oliemarkt bloednerveus 2 Amper een week geleden viel de stad Mosul in handen van ISIS strijders. ISIS is een geradicaliseerde afsplitsing van Al Qaida. Sindsdien is het allemaal

Nadere informatie

LESBRIEF. Laat uw leerlingen 10 minuten lezen in 7Days. Uw leerlingen mogen zelf weten welke artikelen ze deze 10 minuten lezen.

LESBRIEF. Laat uw leerlingen 10 minuten lezen in 7Days. Uw leerlingen mogen zelf weten welke artikelen ze deze 10 minuten lezen. Artikelen: Alle artikelen - 7Days week Vrijdag 25 september 2015 Inhoud: De leerlingen weten wat de begrippen sleutelwoorden, kernzinnen en samenvatting betekenen. De leerlingen kunnen de sleutelwoorden

Nadere informatie

Solidariteitsactie. voor. vluchtelingen. in Syrië. Zondag 22 februari 2015. GC De Wildeman Schoolstraat 15, Herent. Koerdische Maaltijd

Solidariteitsactie. voor. vluchtelingen. in Syrië. Zondag 22 februari 2015. GC De Wildeman Schoolstraat 15, Herent. Koerdische Maaltijd Solidariteitsactie voor vluchtelingen in Syrië Zondag 22 februari 2015 GC De Wildeman Schoolstraat 15, Herent Koerdische Maaltijd korte film en getuigenissen van Syrische vluchtelingen optreden Koerdische

Nadere informatie

HUSEYIN UCAR 4B 18-3-2014. Mr. Muilder Maatschappij

HUSEYIN UCAR 4B 18-3-2014. Mr. Muilder Maatschappij HUSEYIN UCAR 4B 18-3-2014 Mr. Muilder Maatschappij Voorwoord Omschrijving: Een dictatuur is dat een iemand de absolute macht heeft en dat er in dat land geen democratie heerst. Motivatie: Ik heb voor dit

Nadere informatie

Aan: de Minister-President de Minister van Defensie de Minister van Buitenlandse Zaken. Van: Coördinator Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten

Aan: de Minister-President de Minister van Defensie de Minister van Buitenlandse Zaken. Van: Coördinator Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten Aan: de Minister-President de Minister van Defensie de Minister van Buitenlandse Zaken Van: Coördinator Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten Betreft: Toestand Midden-Oosten Afgesloten 17.00 uur op 19 oktober

Nadere informatie

Syrië, Irak en de aanpak van ISIS. Nikolaos van Dam

Syrië, Irak en de aanpak van ISIS. Nikolaos van Dam Syrië, Irak en de aanpak van ISIS Nikolaos van Dam Discussie georganiseerd door de Atlantische Commissie Nieuwspoort, 8 december 2014 Moderator: Robert van de Roer Het onderwerp van vandaag hoe ISIS moet

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Bevrijdingsdag, Leek, 5 mei 2010

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Bevrijdingsdag, Leek, 5 mei 2010 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Bevrijdingsdag, Leek, 5 mei 2010 Dames en heren, [Inleiding] In de zomer van 1946 voer een schip van Thailand naar Nederland. Een kleine Nederlandse

Nadere informatie

Fiche Kleurrijk West-Vlaanderen OOSTENDE. Opsplitsing in nationaliteitsgroepen

Fiche Kleurrijk West-Vlaanderen OOSTENDE. Opsplitsing in nationaliteitsgroepen Fiche Kleurrijk West-Vlaanderen OOSTENDE HUIDIGE NATIONALITEIT PG2 NATIONALITEIT BIJ GEBOORTE PG 3 HUISHOUDENS PG 4 WERKZOEKENDEN PG 5 NIEUWKOMERS PG 6 Arrondissement Oostende Opsplitsing in nationaliteitsgroepen

Nadere informatie

Kiezen of verliezen. Bij lesmateriaal, bij deze les op de site, vind je het nodige lesmateriaal voor deze les:

Kiezen of verliezen. Bij lesmateriaal, bij deze les op de site, vind je het nodige lesmateriaal voor deze les: Verkiezingen graad 3 Lesvoorbereiding Kiezen of verliezen Bij lesmateriaal, bij deze les op de site, vind je het nodige lesmateriaal voor deze les: Voorzie materiaal om een filmpje of fotoreeks te maken

Nadere informatie

Het Syrische Drama. De oorlog in Syrië in Irak. Marcel Kramer

Het Syrische Drama. De oorlog in Syrië in Irak. Marcel Kramer Het Syrische Drama Het Syrische Drama De oorlog in Syrië in Irak Marcel Kramer Schrijver: Marcel Kramer Coverontwerp: Marcel Kramer ISBN: Marcel Kramer Voorwoord Het gebroken hart van het Midden- Oosten

Nadere informatie

Wat is een dictatuur?

Wat is een dictatuur? Wat is een dictatuur? Een dictatuur is een regeringsvorm waarin alle macht in handen is van één persoon of van één groep mensen. In verreweg de meeste gevallen komt een dictatuur tot stand na gebruik van

Nadere informatie

Instructie: Landenspel

Instructie: Landenspel Instructie: Landenspel Korte omschrijving werkvorm In deze werkvorm ervaren leerlingen dat een democratische rechtsstaat niet vanzelfsprekend is. Groepjes leerlingen vormen de regeringen van verschillende

Nadere informatie

1. In de media wordt vaak gesproken over economische vluchtelingen. Kun je aangeven waarom die term onjuist is?

1. In de media wordt vaak gesproken over economische vluchtelingen. Kun je aangeven waarom die term onjuist is? WAAROM ZIJN ER ZOVEEL SYRISCHE VLUCHTELINGEN? 4 HAVO/VWO DECEMBER 2015 Vluchtelingen en asielzoekers Vluchtelingen zijn mensen die het risico lopen te worden vervolgd of het risico lopen slachtoffer te

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I Opgave 1 Kroatië toegetreden tot de EU Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 3 en figuur 1. Inleiding Kroatië is een van de staten in de Balkan die voorheen tot Joegoslavië behoorden. In 1991 verklaarde

Nadere informatie

Opgave 4 Conflict Noord-Korea en Zuid-Korea

Opgave 4 Conflict Noord-Korea en Zuid-Korea Opgave 4 Conflict Noord-Korea en Zuid-Korea Bij deze opgave horen figuur 3 en de teksten 7 tot en met uit het bronnenboekje. Gebruik tekst 7. Er zijn twee vormen van dictaturen: autoritaire en totalitaire

Nadere informatie

Syrië Conferentie MWS : Brussel 9 Maart 2013

Syrië Conferentie MWS : Brussel 9 Maart 2013 Syrië Conferentie MWS : Brussel 9 Maart 2013 Moderator : Paul Vanden Bavière : Hoofdredacteur Uitpers sinds 1999 Historicus en journalist Voormalig buitenlandredacteur van de krant de Standaard Inleiding

Nadere informatie

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Filips II In 1566, meer dan vierhonderd jaar geleden, zijn veel mensen boos. Er is onrust in de Nederlanden. Er zijn spanningen over het geloof, veel mensen

Nadere informatie

Situatie in Egypte en Syrië, met name voor de christelijke gemeenschappen

Situatie in Egypte en Syrië, met name voor de christelijke gemeenschappen P7_TA(2011)0471 Situatie in Egypte en Syrië, met name voor de christelijke gemeenschappen Resolutie van het Europees Parlement van 27 oktober 2011 over de situatie in Egypte en Syrië, met name die van

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004

Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004 Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004 tijdvak 2 woensdag 23 juni 9.00-11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE GL EN TL GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING VBO-MAVO-D Gebruik het bronnenboekje. Dit examen

Nadere informatie

Hulp aan Syrische vluchtelingen II

Hulp aan Syrische vluchtelingen II Aan alle diaconieën van de Hersteld Hervormde Kerk Generale diaconale commissie Vendelier 51-D 3905 PC VEENENDAAL Telefoon (0318) 505541 Internet www.hersteldhervormdekerk.nl Email diaconaat@hersteldhervormdekerk.nl

Nadere informatie

Superhelden, we kennen ze allemaal

Superhelden, we kennen ze allemaal Superhelden, we kennen ze allemaal 1 Noem bekende superhelden op en laat leerlingen alvast de (uiterlijke) overeenkomsten benoemen van deze helden: Stoer, gespierd en spierballen, extreme spierbundels.

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

Kwantitatief onderzoek naar de houding en opvattingen van Turkse en Marokkaanse jongeren jegens het conflict in Syrië. 1-meting

Kwantitatief onderzoek naar de houding en opvattingen van Turkse en Marokkaanse jongeren jegens het conflict in Syrië. 1-meting bezoekadres Marnixkade 109 1015 ZL Amsterdam postadres Postbus 15262 1001 MG Amsterdam E moti@motivaction.nl T +31 (0)20 589 83 83 W www.motivaction.nl Kwantitatief onderzoek naar de houding en opvattingen

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

Kwantitatief onderzoek naar de houding en opvattingen van Turkse en Marokkaanse jongeren jegens de Arabische herfst 1-meting Factsheet

Kwantitatief onderzoek naar de houding en opvattingen van Turkse en Marokkaanse jongeren jegens de Arabische herfst 1-meting Factsheet bezoekadres Marnixkade 109 1015 ZL Amsterdam postadres Postbus 15262 1001 MG Amsterdam E moti@motivaction.nl T +31 (0)20 589 83 83 W www.motivaction.nl Kwantitatief onderzoek naar de houding en opvattingen

Nadere informatie

Napoleon. bekendste persoon uit de geschiedenis

Napoleon. bekendste persoon uit de geschiedenis Napoleon bekendste persoon uit de geschiedenis Napoleon behoort tot de meest bekende personen uit de geschiedenis. Hij wist zich van eenvoudige komaf op te werken tot keizer van Frankrijk en heerser over

Nadere informatie

De Partij van God. Hezbollah en het conflict in Syrië. Katern: Analyse. Gerben Stormbroek

De Partij van God. Hezbollah en het conflict in Syrië. Katern: Analyse. Gerben Stormbroek Katern: Analyse De Partij van God Hezbollah en het conflict in Syrië Gerben Stormbroek Wij zullen de overwinning brengen. 1 Dat waren de woorden van sjeik Hassan Nasrallah, de leider van Hezbollah, op

Nadere informatie

Dames en heren, jongens en meisjes,

Dames en heren, jongens en meisjes, SPEECH TER GELEGENHEID VAN DE DODENHERDENKING 4 mei 2008 EN DE HERDENKING VAN DE BEVRIJDING OP 5 MEI 2008 Dames en heren, jongens en meisjes, 4 mei, 8 uur, een moment om stil te zijn. twee minuten stilte.

Nadere informatie

Olie crisis? 24 juni 2014

Olie crisis? 24 juni 2014 24 juni 2014 Olie crisis? De prijs van olie heeft invloed op financiële markten. Een stijgende olieprijs verhoogt de inflatie en heeft een remmend effect op de economische groei. In de jaren 2006-2011

Nadere informatie

Voor jongeren in het praktijkonderwijs. Nederlandse soldaten naar Mali

Voor jongeren in het praktijkonderwijs. Nederlandse soldaten naar Mali PrO -weekkrant Week 45 november 2013 Voor jongeren in het praktijkonderwijs 4-1 0 november 2013 Eenvoudig Communiceren Nederlandse soldaten naar Mali Foto: ANP In Mali helpen buitenlandse soldaten de inwoners.

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - II

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE KOUDE OORLOG + NEDERLAND EN DE VERENIGDE STATEN NA DE TWEEDE WERELDOORLOG Gebruik bron 1. 1p 1 De bron maakt duidelijk dat de

Nadere informatie

Ik heb dit woord wel eens gezien of gehoord.

Ik heb dit woord wel eens gezien of gehoord. Tekst lezen en moeilijke woorden bespreken 1. Hoe goed ken je de woorden in het schema? Je hoeft alleen een kruisje te zetten bij hoe goed je het woord kent. 2. Lees nu de tekst met het stappenplan. Onderstreep

Nadere informatie

Democratie is niet voor bange mensen 26 april 2011

Democratie is niet voor bange mensen 26 april 2011 Democratie is niet voor bange mensen 26 april 2011 De Arabische lente als uitdaging voor Nederland Sinds het begin van 2011 is de regio Midden-Oosten en Noord Afrika (MENA) het toneel van massale protesten,

Nadere informatie

Voorwoord 9. Inleiding 11

Voorwoord 9. Inleiding 11 inhoud Voorwoord 9 Inleiding 11 deel 1 theorie en geschiedenis 15 1. Een omstreden begrip 1.1 Inleiding 17 1.2 Het probleem van de definitie 18 1.3 Kenmerken van de representatieve democratie 20 1.4 Dilemma

Nadere informatie

Is Marokko islamitisch genoeg?

Is Marokko islamitisch genoeg? Page 1 September 7, 2007 Is Marokko islamitisch genoeg? SAMENVATTING: Grote kans dat de islamitische PJD vandaag de Marokkaanse verkiezingen wint. De partij wil een herwaardering van de islamitische waarden,

Nadere informatie

Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk

Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk Eén van de bekendste koningen uit de Middeleeuwen is Karel de Grote. Hij leeft zo'n 1300 jaar geleden, waar hij koning is van het Frankische rijk. Dat rijk

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 32 623 Actuele situatie in Noord-Afrika en het Midden-Oosten Nr. 70 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede

Nadere informatie

Achor, 31 jaar. Nakisha, 11 jaar

Achor, 31 jaar. Nakisha, 11 jaar Achor, 31 jaar Achor is gevlucht voor de gevechten tussen regerings- en rebellengroepen. Achor is geboren in Darfoer in Soedan, een regio die geteisterd wordt door gewapende conflicten en geweld. Decennialang

Nadere informatie

Werkblad van RJ Tarr www.activehistory.co.uk / 1

Werkblad van RJ Tarr www.activehistory.co.uk / 1 Werkblad van RJ Tarr www.activehistory.co.uk / 1 Oorzaken van de Eerste Wereldoorlog: invuloefening Werkblad bij het simulatiespel www.activehistory.co.uk Instructie: Vul het witte veld in terwijl je het

Nadere informatie

Nederlandse moslimjongeren en de Arabische Herfst

Nederlandse moslimjongeren en de Arabische Herfst FORUM November 2014 Verkenning Nederlandse moslimjongeren en de Arabische Herfst Vier jaar geleden brak Arabische lente uit, en al snel bleek dat veel Nederlandse moslimjongeren zich zeer betrokken voelden

Nadere informatie

Informatie top 5 van de Ranglijst Christenvervolging 2016

Informatie top 5 van de Ranglijst Christenvervolging 2016 Informatie top 5 van de Ranglijst Christenvervolging 2016 1. Noord-Korea 2. Irak 3. Eritrea 4. Afghanistan 5. Syrië 1: Noord-Korea Hoofdstad: Pyongyang Taal: Koreaans en Chinees Weetje: In Noord-Korea

Nadere informatie

Arabische Diaspora in Nederland

Arabische Diaspora in Nederland Arabische Diaspora in Nederland Een eerste verkenning van de Libanese, Syrische, Tunesische, Palestijnse en Egyptische gemeenschappen in Nederland en hun inzet voor democratie in de Arabische wereld Frank

Nadere informatie

woensdag 23 januari 2013

woensdag 23 januari 2013 woensdag 23 januari 2013 Vijfendertig jaar na de oprichting van de Arbeiderspartij van Koerdistan (PKK) en de vrijheidsstrijd die de PKK-rebellen voeren op hun grondgebied, die naar schatting al meer dan

Nadere informatie

ALTERNATIEVEN 4. OBSTAKELS OP WEG NAAR VREDE 5. HOUDING VAN VS EN EUROPA 6. CONCLUSIE

ALTERNATIEVEN 4. OBSTAKELS OP WEG NAAR VREDE 5. HOUDING VAN VS EN EUROPA 6. CONCLUSIE OPZET LEZING: 1.KORT HISTORISCH OVERZICHT 2. URGENTIE VAN HET VRAAGSTUK 3. TWEE-STATENOPLOSSING EN ALTERNATIEVEN 4. OBSTAKELS OP WEG NAAR VREDE 5. HOUDING VAN VS EN EUROPA 6. CONCLUSIE 1. MANDAATGEBIED

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal De heer J. Voordewind Binnenhof 4 Den Haag. Den Haag, 26 juni 2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal De heer J. Voordewind Binnenhof 4 Den Haag. Den Haag, 26 juni 2008 Tweede Kamer der Staten-Generaal De heer J. Voordewind Binnenhof 4 Den Haag Den Haag, 26 juni 2008 Dank voor het verslag van uw bezoek begin april aan Noord-Irak dat u mij 10 juni jl. aanbood. Uw reis

Nadere informatie

Enkele gedachten over de opstanden in Noord-Afrika en het Midden-Oosten

Enkele gedachten over de opstanden in Noord-Afrika en het Midden-Oosten Enkele gedachten over de opstanden in Noord-Afrika en het Midden-Oosten Hieronder volgen enkele beschouwingen over de opstanden in Noord-Afrika en Het Midden-Oosten, op basis van een inleiding die ik afgelopen

Nadere informatie

Hoofdstuk 5: Koude Oorlog en Dekolonisatie

Hoofdstuk 5: Koude Oorlog en Dekolonisatie Hoofdstuk 5: Koude Oorlog en Dekolonisatie Geschiedenis VWO 2011/2012 www.lyceo.nl Nieuwe ontwikkelingen na de Tweede Wereldoorlog Nieuwe machtsverhoudingen: Verenigde Staten en de Sovjet-Unie nieuwe supermachten

Nadere informatie

Speech ter gelegenheid van de ontvangst van Nederlandse ambassadeurs door de Staten-Generaal, d.d. donderdag 29 januari 2015 Anouchka van Miltenburg, Voorzitter Tweede Kamer Het gesproken woord geldt Geachte

Nadere informatie

omslag Kosten of kansen? FORUM #05/10.03.11

omslag Kosten of kansen? FORUM #05/10.03.11 omslag Arabische Kosten of kansen? 14 lente Hoe de Arabische wereld eruit ziet als het stof van de revolutie is neergedaald, is nog niet te zeggen. Maar een regio met potentie is het wel. Hoe verder na

Nadere informatie

1. In de media wordt vaak gesproken over economische vluchtelingen. Kun je aangeven waarom die term onjuist is?

1. In de media wordt vaak gesproken over economische vluchtelingen. Kun je aangeven waarom die term onjuist is? WAAROM ZIJN ER ZOVEEL SYRISCHE VLUCHTELINGEN? DECEMBER 2015 Vluchtelingen en asielzoekers Vluchtelingen zijn mensen die het risico lopen te worden vervolgd of het risico lopen slachtoffer te worden van

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

Achter gesloten ogen: Spencer

Achter gesloten ogen: Spencer Achter gesloten ogen: Spencer Opdrachtenblad Regie: Dulco Tellegen Jaar: 2000 Duur: 25 minuten 1 Filmbeschrijving Spencer (18) woont in een opvangcentrum voor voormalig kindsoldaten in Liberia (West-Afrika).

Nadere informatie

Iedereen kan iets doen voor vredee

Iedereen kan iets doen voor vredee Iedereen kan iets doen voor vredee Van kleine tot grote activiteiten Alle beetjes durf tellen samen uiteindelijk op tot vrede3 PAXE Vrede wie durft= PAX staat voor vrede. Samen met mensen in conflictgebieden

Nadere informatie

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800 Onderzoeksvraag: Hoe probeerde men tijdens de Franse Revolutie enkele Verlichtingsidealen in praktijk te brengen? Kenmerkende aspect: De democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies

Nadere informatie

Bovendien stel ik vast dat democratie onder een buitenlandse bezetting geen betekenis heeft.

Bovendien stel ik vast dat democratie onder een buitenlandse bezetting geen betekenis heeft. Bovendien stel ik vast dat democratie onder een buitenlandse bezetting geen betekenis heeft. Gie Goris, Mondiaal Magazine (MO), 20 februari 2010 Malalai Joya: 'In de ware wereld leven de Afghaanse vrouwen

Nadere informatie

Ontwikkelingen in de Arabische regio

Ontwikkelingen in de Arabische regio Ontwikkelingen in de Arabische regio De ontwikkelingen in de Arabische regio, ingezet met de revolutie in Tunesië ruim een jaar geleden, geven een divers beeld te zien. Zo zijn er landen waar reeds goede

Nadere informatie

Internationale bemoeienissen verzieken de situatie in Irak en Syrië. Ludo De Brabander & Soetkin Van Muylem

Internationale bemoeienissen verzieken de situatie in Irak en Syrië. Ludo De Brabander & Soetkin Van Muylem Internationale bemoeienissen verzieken de situatie in Irak en Syrië Ludo De Brabander & Soetkin Van Muylem De situatie in Irak en Syrië wordt met de dag complexer. Dat er maar geen einde aan het geweld

Nadere informatie

De Koerden en de herdefiniëring van democratie

De Koerden en de herdefiniëring van democratie 1 De Koerden en de herdefiniëring van democratie Is een ander Midden-Oosten mogelijk? Dr. Joost Jongerden, hoogleraar rurale sociologie in Wageningen; Etty Hillesum Centrum, Deventer, vredesweek 2015,

Nadere informatie

De Islamitische wereld

De Islamitische wereld AK H 6.1 Een cultuurgebied De Islamitische wereld A) De islamietische wereld is een cultuurgebied > gebaseerd op: overheersende cultuur geschiedenis ligging islamietische > voorbeeld: overheersende cultuur

Nadere informatie

Dit product wordt u aangeboden door ComputerBijbel (http://www.computerbijbel.com) ComputerBijbel Alle rechten voorbehouden 1/5

Dit product wordt u aangeboden door ComputerBijbel (http://www.computerbijbel.com) ComputerBijbel Alle rechten voorbehouden 1/5 ComputerBijbel Alle rechten voorbehouden 1/5 STROMINGEN IN HET JUDAISME. De verschillende afdelingen of denominaties binnen het Judaisme worden over het algemeen stromingen genoemd. De verschillen zijn

Nadere informatie

Bijbelstudie Jeremia. Eerst een paar weetjes, om op te warmen en alvast een beetje kennis te maken met Jeremia

Bijbelstudie Jeremia. Eerst een paar weetjes, om op te warmen en alvast een beetje kennis te maken met Jeremia Bijbelstudie Jeremia Eerst een paar weetjes, om op te warmen en alvast een beetje kennis te maken met Jeremia Wie was Jeremia? Jeremia is een profeet in Juda in de periode 620-580 voor Christus. Hij maakt

Nadere informatie

Delta Lloyd Asset Management. Themapaper Myanmar. 10 juli 2012

Delta Lloyd Asset Management. Themapaper Myanmar. 10 juli 2012 Delta Lloyd Asset Management Themapaper Myanmar 10 juli 2012 Myanmar in ontwikkeling Onstuimige geschiedenis Myanmar, voorheen Birma, is een van oorsprong boeddhistische staat, ingeklemd tussen China,

Nadere informatie

Stedelijke armoede in Rusland

Stedelijke armoede in Rusland Stedelijke armoede in Rusland Jan Limbeek De sociologische afdeling van de Financiële Universiteit, verbonden aan de Russische regering, heeft in januari de gegevens gepubliceerd van een studie naar het

Nadere informatie

Datum 18 december 2013 Betreft Uw verzoek inzake het toenemende sektarische karakter van het conflict in Syrië en de internationale reactie hierop

Datum 18 december 2013 Betreft Uw verzoek inzake het toenemende sektarische karakter van het conflict in Syrië en de internationale reactie hierop Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Uw Referentie 2013Z21937/2013D49208 Datum

Nadere informatie

Italiaanse anarchistes in de rangen van de BÖG.

Italiaanse anarchistes in de rangen van de BÖG. Italiaanse anarchistes in de rangen van de BÖG. Het is een publiek geheim dat de Turkse regering, onder het autoritaire leiderschap van president Erdoğan, net als andere betrokken staten een smerig spel

Nadere informatie

Tussen tiran en terrorist? Modern leiderschap in het Midden-Oosten

Tussen tiran en terrorist? Modern leiderschap in het Midden-Oosten Onze wereld uitgedaagd. Welke rol speelt de ondernemer? - Bilderbergconferentie 2016 Tussen tiran en terrorist? Modern leiderschap in het Midden-Oosten Petra Stienen (1965) is publiciste en arabiste. Als

Nadere informatie

3 De islamitische wereld

3 De islamitische wereld 3 De islamitische wereld Start 1 a islamitische wereld b 1 landschap 2 cultuur 3 inrichting 2 Bijna iedereen is er moslim. Turkije ligt in de islamitische wereld. Er liggen rijke olielanden. Moskeeën horen

Nadere informatie

geschiedenis en staatsinrichting CSE KB

geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Examen VMBO-KB 2008 tijdvak 2 dinsdag 17 juni 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Gebruik het bronnenboekje Dit examen bestaat uit 38 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 54 punten

Nadere informatie

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Examen VMBO-KB 2005 tijdvak 1 woensdag 25 mei 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 35 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 50 punten

Nadere informatie

Leila Jordens-Cotran RIMO 2013

Leila Jordens-Cotran RIMO 2013 Leila Jordens-Cotran RIMO 2013 Uitgangspunt is definitie art. 1 Verdrag status staatlozen 1954: Staatloze is een persoon die door geen enkele Staat, krachtens diens wetgeving, als onderdaan wordt beschouwd

Nadere informatie

SCHOOLONDERZOEK GESCHIEDENIS

SCHOOLONDERZOEK GESCHIEDENIS SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS Dit onderzoek bestaat uit 40 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad. Meerkeuze antwoorden worden

Nadere informatie

Over Turkije. Officiële naam van het land Capital City Overheid

Over Turkije. Officiële naam van het land Capital City Overheid Over Turkije Officiële naam van het land Capital City Overheid Republiek Turkije Ankara Parlementaire democratie Bevolking 74 miljoen (2010) Beroepsbevolking (de bevolking) 25900000 (oktober 2010) Mediaan

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Binnenhof 4 Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Binnenhof 4 Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Binnenhof 4 Den Haag Directie Noord Afrika en Midden-Oosten Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Sessie 68. Meningen over Wat Tyler. Mening in 1381. Mening Nu. Niet waar of Valt niet te zeggen

Sessie 68. Meningen over Wat Tyler. Mening in 1381. Mening Nu. Niet waar of Valt niet te zeggen Sessie 68. Meningen over Wat Tyler Mening in 1381 Mening Nu Niet waar of Valt niet te zeggen Sessie 68. Uitspraken over Wat Tyler Mensen moeten niet als slaven hoeven werken alleen maar omdat ze arm zijn.

Nadere informatie

Quiz VENEZUELA ACTUEEL

Quiz VENEZUELA ACTUEEL Quiz VENEZUELA ACTUEEL Vraag 1: Hoe heeft Venezuela zijn naam gekregen? A) Venezuela betekent in het Spaans Land van het hart B) Vanwege zijn gelijkenis met Venetië C) Het land is genoemd naar zijn eerste

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL. geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-15.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VMBO-GL en TL. geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-15.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VMBO-GL en TL 2013 tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-15.30 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 46 vragen. Voor dit examen zijn

Nadere informatie

geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL

geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2008 1 tijdvak 1 donderdag 22 mei 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 42 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie