Leeftijd. & verslaving THEMA. F O C U S O P V E R S L AV I N G szo R G VA n. Van de wieg tot het graf: de invloed van genotmiddelen op het brein

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Leeftijd. & verslaving THEMA. F O C U S O P V E R S L AV I N G szo R G VA n. Van de wieg tot het graf: de invloed van genotmiddelen op het brein"

Transcriptie

1 & verslaving Leeftijd THEMA Van de wieg tot het graf: de invloed van genotmiddelen op het brein Dance-cultuur, drugscultuur? EHBO op dance-evenementen Ouderen kwetsbaar voor sluipmoordenaar alcohol F O C U S O P V E R S L AV I N G szo R G VA n Jaargang 5, augustus 2011, nr 1

2 Vo r m & i n h o u d Voor u ligt een nieuwe Inzien!, in een moderner jasje. Zonder inhoud heeft zo n nieuw jasje echter weinig toegevoegde waarde. We willen u ook meer diepgang bieden, door steeds een thema uitgebreid te behandelen. Voor deze Inzien! is dat thema Leeftijd en verslaving. De maatschappij heeft vaak een eenzijdig beeld van verslaving: wij willen dat beeld meer dimensies geven. Voor goede zorg is kennis van alle facetten van verslaving essentieel. Het jasje, de manier waarop wij ons presenteren, is daarbij echter niet van minder belang. We moeten niet alleen expert zijn, we moeten onze doelgroepen ook bereiken. Leeftijd is daarin een belangrijke factor: een blowende jongere vraagt om een andere benadering dan een oudere probleemdrinker. Vorm én inhoud moeten op hun eigenschappen en behoeften zijn afgestemd. Dit is feitelijk de kern van ons streven naar differentiatie: voor elke doelgroep de meest geschikte aanpak in de meest geschikte omgeving. In deze Inzien! vindt u voorbeelden van deze differentiatie. We hopen dat vorm én inhoud u aanspreken! Krijn in t Veld, Roel Hermanides Raad van Bestuur Novadic-Kentron Inhoud 4Drugs, alcohol en het brein 6Klinische Zorg Jeugd/ Jongvolwassenen 10 Dance-cultuur, drugscultuur 2

3 Jong en oud In onze publicaties proberen we het zwart-witte beeld van verslaving steeds te nuanceren. Problemen door genotmiddelen komen namelijk overal voor: onder jong en oud, man en vrouw, in de stad en op het platteland, en op alle treden van de sociale ladder. In deze Inzien! laten we u zien welke rol genotmiddelen spelen op verschillende leeftijden. Allereerst geven we u een totaaloverzicht van de invloed van alcohol en drugs op het brein door het hele leven heen. Genotmiddelen hebben al effect op ongeboren kinderen: het meest extreme voorbeeld zijn baby s van ernstig verslaafde moeders. Dat zulke baby s vaak grote ontwikkelingsproblemen hebben, zal niemand verbazen. Maar zelfs matig alcoholgebruik heeft al een schadelijk effect op de ontwikkeling van de hersenen van het ongeboren kind. Basisschool Ook bij jonge kinderen kunnen genotmiddelen een verstorende invloed uitoefenen: KVO-kinderen kinderen van verslaafde ouders ondervinden daar de rest van hun leven de gevolgen van. Op de basisschool komt het kind vaker in aanraking met de wereld van alcohol en drugs. Een op de drie kinderen in groep 8 heeft al eens alcohol gedronken en de percentages nemen daarna snel toe: 60% van de 15-jarigen drinkt elke maand! Jongeren In het uitgaansleven komen veel jongeren in aanraking met andere drugs, zoals cocaïne en xtc. De meeste jongeren komen deze experimenteerfase redelijk ongeschonden door, maar een aantal raakt de controle kwijt. Hierover leest u alles in het artikel over de afdeling Jeugd/Jongvolwassenen. Daarna kunt u een kijkje nemen in de dance-scene, waar de wat oudere jongeren los gaan onder invloed van verschillende partydrugs. Dertigers Een vaak onderbelichte groep binnen de verslavingszorg zijn de dertigers. Komen jongeren in de problemen bij het verleggen van hun grenzen, jonge moeders raken de controle kwijt omdat ze hun grenzen niet goed kunnen bewaken. Over deze moeders leest u in ons artikel over dertigers. Ouderen Voor ouderen, voorheen ook een onderbelichte groep, is er gelukkig steeds meer aandacht. Veel babyboomers hebben zich ontwikkeld tot stevige weekenddrinkers. Als zij met pensioen gaan, is de verleiding groot om dat eeuwig weekend in te richten rondom drankgebruik. In het artikel over ouderen aandacht voor deze problematiek. We sluiten ons themanummer af met een artikel over chronisch verslaafde ouderen, die door de opgestapelde effecten van hun jarenlange gebruik lichamelijk veel sneller verouderen dan normaal en intensieve zorg nodig hebben. Hen van hun verslaving af helpen lukt vaak niet meer. Maar wel zetten we ons in om hun oude dag zo comfortabel mogelijk te maken. Heeft u zelf thema s die u graag uitgediept zou willen zien? Laat het ons weten via THEMA nummer Leeftijd & verslaving 14 Jonge moeders bij Novadic-Kentron 16 De geest uit de fles: alcoholmisbruik bij ouderen 19 Dertig jaar lang op jacht naar dope 3

4 Voor de geboorte Al voor de geboorte hebben alcohol en drugs invloed op de ontwikkeling van het kind en in het bijzonder op de hersenen. Cocaïne kan tot hersenbeschadiging en hersenbloedingen leiden; heroïne tot groeiachterstand, vertraagde motorische ontwikkeling en leer- en gedragsstoornissen. Ook lijkt er een verband te zijn tussen xtc-gebruik en leer- en geheugenproblemen bij het kind. Maar ook de meer gangbare drugs hebben effect op het ongeboren kind. Cannabisgebruik tijdens de zwangerschap kan leiden tot problemen met concentratie en impulsiviteit. Alcohol, het meest gebruikte genotmiddel, is eveneens erg schadelijk. De kans op leer- en concentratieproblemen neemt al toe als de moeder minder dan één glas alcohol per dag drinkt. Naarmate de moeder meer drinkt, is het risico op schade groter. Bij twee tot zes glazen heeft het kind op latere leeftijd bovendien zelf meer kans op alcoholproblemen. Bij zes glazen of meer per dag kan de baby het Foetaal Alcohol Syndroom ontwikkelen, waarbij ernstige neurologische problemen kunnen optreden. Basisschoolleeftijd Zolang kinderen nog niet drinken, heeft de opvoeding veel invloed op hoe zij later met alcohol omgaan. Regels stellen helpt! Hoe meer ouders verbieden, hoe minder kinderen drinken. Voor een klein deel van de kinderen is de invloed van alcohol- en drugs gebruik veel groter en directer, namelijk als de ouders verslaafd zijn. Kinderen van ouders met psychische problemen of een verslaving KOPP/KVO-kinderen kunnen in hun ontwikkeling geschaad worden. Zo beïnvloedt veel stress de ontwikkeling van de kinderhersenen, met name de groei van de hippocampus, een gebied dat onder meer belangrijk is voor het geheugen. KOPP/ KVO-kinderen hebben zelf anderhalf keer meer kans op het ontwikkelen van een psychische stoornis. Ook is er een verhoogd risico op verslaving. Tieners Tijdens de tienertijd vinden grote veranderingen plaats in de hersenen. Twee belangrijke gebieden zijn nog volop in ontwikkeling: de prefrontale cortex, verantwoordelijk voor onder meer impulscontrole en planning, en de hippocampus, belangrijk voor leervermogen en geheugen. Tieners zijn daardoor impulsiever en minder geneigd ver vooruit te denken, maar tegelijk zijn de zich ontwikkelende hersengebieden zeer gevoelig voor de invloed van drugs en alcohol. Leer-, gedrags- en geheugenproblemen kunnen het gevolg zijn. Drugs als xtc en cannabis vergroten ook de kans op andere psychische problemen, zoals angsten en psychoses. Alcoholgebruik op jonge leeftijd verhoogt bovendien aanzienlijk de kans op verslaving, waarbij geldt dat hoe jonger het kind alcohol gaat drinken, hoe groter de kans op verslaving is. Van de jongeren die voor hun dertiende beginnen met drinken, is 40% op een bepaald moment in hun leven alcoholverslaafd. Pas bij 24 jaar is de breinontwikkeling voltooid en zijn ook de voorste hersengebieden af. D r u g s, a lco h o l e n h e t b r e i n Van prenataal tot 4

5 Volwassenen De hersenen zijn volledig ontwikkeld en minder gevoelig dan bij kinderen en jongeren, maar ook minder plooibaar. Langdurig gebruik van drugs verandert de werking van de hersenen. Drugsgebruik zorgt voor enorme pieken in de neurotransmitter dopamine en daarmee voor overstimulatie van het beloningscentrum in de hersenen. Het brein past zich aan deze situatie aan door zelf minder dopamine af te geven en het aantal receptoren voor dopamine te verminderen. Als gevolg is de verslaafde bijna niet meer in staat tot het ervaren van plezier, en alleen drugs kunnen de hoeveelheid dopamine weer snel (tijdelijk) naar een normaal niveau brengen. Om de euforische roes weer te voelen, moeten verslaafden bovendien steeds méér drugs gebruiken. Alcohol is niet minder schadelijk en vernietigt bovendien hersencellen. Bij zware drinkers kan het volume van de hersenen na jaren afnemen met 10 tot 15%. Hersengebieden die zorgen voor zelfcontrole (frontale cortex), geheugen (hippocampus) en motoriek (cerebellum) kunnen door langdurig of veelvuldig drinken schade oplopen. Experimenteel gebruik in de jeugd of vroege volwassenheid kan geleidelijk overgaan in afhankelijkheid en verslaving en door de toegenomen verantwoordelijkheden (werk, wonen, gezin) kan deze afhankelijkheid leiden tot veel problemen in het dagelijks leven. Het overgrote deel van de cliënten in behandeling valt dan ook in de categorie volwassenen (tussen 24 en 50 jaar). In 2010 waren bij Novadic-Kentron volwassenen in behandeling. Dit is bijna 65% van het totaal aantal cliënten, terwijl het aandeel van deze leeftijdscategorie op de totale Nederlandse bevolking ongeveer 35% is. Ouderen De laatste tien jaar is het aantal ouderen met alcoholproblemen bijna verdubbeld. In het oudere lichaam verandert de vochthuishouding. Doordat ouderen letterlijk minder vocht in hun lichaam hebben om de alcohol te verdunnen, kunnen ze er slechter tegen en raken ze sneller onder invloed. Doordat bovendien de nieren en lever minder goed werken en de weerstand lager is, leidt alcohol sneller tot schade aan het lichaam en de hersenen. Drugsgebruik komt onder ouderen minder vaak voor, maar de effecten zijn eveneens verwoestend. Jarenlang drugsgebruik zorgt voor grote schade aan hersenen, weefsels en organen (lever, longen, bloedvaten), en de veroudering van het lichaam vindt in een veel hoger tempo plaats. Een chronische drugsverslaafde van vijftig kan dan ook net zo veel zorg nodig hebben als iemand van twintig tot dertig jaar ouder. hoogbejaard 5

6 A l s d e m ot i vat i e g o e d i s e n w e h e b b e n d e o u d e r s m e e, d a n z i e t d e t o e ko m s t va n d e z e j o n g e r e n e r h e e l g o e d u i t De positieve aanpak van Klinische Zorg Jeugd/Jongvolwassenen 6

7 Jimmy vindt de regels te soepel, maar het team super Jongeren die ontsporen door genotmiddelen of gamen, kunnen sinds jaar en dag terecht bij de ambulante Behandeling Jeugd van Novadic-Kentron. Maar zoals de complexiteit van de problemen van onze doelgroepen over de hele linie toeneemt, gebeurt dat net zo goed bij de jeugd. De behoefte aan opnameplekken voor jongeren is dan ook sterk toegenomen. Sinds ruim een half jaar kunnen jongeren terecht bij Klinische Zorg Jeugd/Jongvolwassenen in Vught. En omdat jongeren heel anders in elkaar zitten dan volwassenen en ouderen, gaat het er op die afdeling heel anders aan toe. Jan Indencleef, teamleider Jeugd/Jongvolwassenen, heeft eerder op de afdeling Ouderen gewerkt en weet dus precies wat de verschillen zijn: Jongeren gedragen zich totaal Jan Indencleef anders dan ouderen. Ze zijn impulsiever, brutaler, onzekerder. Ze schieten alle kanten op. Dat kan lastig zijn bij de behandeling, omdat ze nog niet weten wat ze willen en niet naar de lange termijn kijken. Aan de andere kant zijn gewoontes nog niet vastgeroest. Jongeren hebben minder bagage dan ouderen. Ook heeft de verslaving fysiek nog weinig sporen achtergelaten. Bij ouderen is een verslaving vaak veel hardnekkiger. Ik zie de toekomst sowieso zitten Jimmy (20) zit sinds vierenhalve maand op de afdeling: Ik blowde, maar ik dronk vooral veel. Toen ik op een gegeven moment een heel weekend kwijt was, was dat voor mij de druppel. Ik was al van school getrapt, had een tijdje gewerkt, maar alles was eigenlijk kapot en financieel ging het ook slecht. Via de huisarts ben ik toen binnen een maand hier terecht gekomen. Ik vond het stoppen met blowen heel moeilijk. Met alcohol was ik al een paar weken voor de opname gestopt. Maar door het stoppen met blowen kreeg ik veel hoofdpijn en ik slaap ook slecht. Daar krijg ik nu ontspanningstherapie voor. Lichamelijk ben ik er hier erg op vooruit gegaan: ik ben afgevallen, ik ben gaan sporten En wat ik hier vooral heb geleerd, is m n rust te pakken en hulp te vragen. Ik praat sneller over de problemen die ik tegenkom. Ook over mijn gevoelens, dat lukt nu wel, maar dat blijft wel vreemd. Zeker als er nieuwe mensen komen, dan sla ik toch eerst helemaal dicht. Dat vind ik wel minder leuk, er zijn nu zoveel nieuwe mensen op de afdeling, die moeten helemaal opnieuw beginnen. Er is veel rumoer op de afdeling, veel meer gekloot. Ik vind ook niet dat ze alle regels zo soepel moeten maken. Dat je de eerste tijd binnen moet blijven, dat is bijvoorbeeld afgeschaft. Maar je moet toch eerst wennen hier? Het beste van deze afdeling vind ik het team. De begeleiders en behandelaars gaan op een fijne manier met je om, ze hebben veel voor je over. Je merkt dat ze er echt voor je zijn, dat ze je willen helpen. En dat is toch het belangrijkste, anders ga je verder waar je gebleven was. Ik ben nu klaar met de behandeling. Ik zou graag willen doorstromen naar begeleid wonen in Roosendaal, maar daar is nog geen plek. Ik heb hier ook iemand leren kennen met wie ik het heel goed kan vinden, die gaat ook naar Roosendaal. Dus dat wonen, dat is nog niet helemaal geregeld. Maar ik ga wel een opleiding volgen: ik ga de beveiliging in. Dus ik zie de toekomst sowieso zitten! Gezellig samen detoxen Nicolle van Mil, orthopedagoog en behandelcoördinator in het kader van de proeftuin op de afdeling, bevestigt de grote verschillen: Het puberbrein werkt totaal anders. Al onze behandelaars moeten hier goed van op de hoogte zijn. Het puberbrein binnenstebuiten van Huub Nelis en Yvonne van Sark is zo ongeveer ons lijfboek. Alle jongens slaan op hol als er een nieuw meisje op de afdeling komt. Jan: Laatst kwam hier een nieuw meisje op de afdeling, en alle jongens sloegen meteen op hol. Ook komt het regelmatig voor dat ze relaties met elkaar beginnen. Gaan ze gezellig samen detoxen. Je komt soms nauwelijks aan behandeling toe. Maar bij vervelend gedrag sturen we de jongere niet meteen weg. We gaan dan in overleg, kijken wat we eraan kunnen doen. Daardoor hebben we veel minder drop-outs en hoeven we geen jongeren meer weg te sturen. Vroeger moest ik elke dag stapels schriftelijke waarschuwingen > 7

8 Foto: Rouhollah Qurishi ondertekenen, dat is denk ik met 90% verminderd. Nicolle: Hoe je deze doelgroep benadert, is Nicolle van Mil heel belangrijk. Deze hele afdeling is een proeftuin, waar we nieuwe ontwikkelingen in de praktijk brengen. Bejegening is een belangrijk onderdeel. We benaderen jongeren individueel, toegankelijk en informeel. We proberen CRA, de Community Reinforcement Approach, zo veel mogelijk te integreren. In deze visie staat een positieve benadering centraal. Je kijkt naar wat goed gaat, probeert alternatieven te vinden voor de oude leefstijl. We herhalen positieve opmerkingen ook steeds, want het dringt soms maar langzaam door. Deze jongeren zijn er helemaal niet aan gewend dat er iets positiefs tegen hen gezegd wordt. Goedpraten Jan: De jongeren hier komen bijna nooit uit gelukkige gezinnen. Vaak hebben de ouders zelf ook problemen. Ze weten zich geen raad met de opvoeding. Nicolle: Systeemtherapie waar het hele gezin bij betrokken wordt is daarom essentieel. Daar proberen we in het voortraject al mee te starten. Het is heel belangrijk dat we de ouders mee hebben. Ouders zijn vaak erg bezorgd, maar niet consequent. Jan: Ouders zijn vaak erg bezorgd, maar ook weer niet consequent. Ze dringen erop aan dat het kind hulp krijgt, maar praten het gedrag dan vaak weer goed. In een gesprek gebeurt het soms dat de jongere zegt dat hij twaalf joints per dag rookt, en ma vervolgens zegt: nou twaalf het zijn er maar acht hoor. Manipuleren Nicolle: Jongeren weten heel goed hoe ze hun ouders moeten manipuleren. Als de ouders vinden dat het thuis niet meer kan zo, ervaren ze na de opname eerst een grote rust. Maar na een paar dagen missen ze hun kind weer, en vergeten ze hoe erg het was. Jongeren proberen hierop in te spelen om weer thuis te mogen komen. Tijdens de systeemtherapie, vóór de opname, kunnen we ouders daarop al voorbereiden. We kunnen dan al zeggen: Hij gaat je waarschijnlijk over een week bellen Jan: Dat is nog een verschil met oudere cliënten. Jongeren zijn meestal extern gemotiveerd: ze komen omdat bijvoorbeeld hun ouders vinden dat ze hulp nodig hebben. Maar gaandeweg de behandeling merk je dat hun eigen motivatie steeds meer toeneemt. Nicolle: En als die motivatie er is, en de ouders werken goed mee, dan kan de toekomst van deze jongeren er heel goed uitzien. Jongeren weten heel goed hoe ze hun ouders moeten manipuleren. Overal dealers Jan: Je moet hen dan wel iets te bieden hebben. Je kunt niet tegen zestienjarigen zeggen dat ze niet meer op stap mogen gaan, maar je kunt wel met hen praten over wat en wie ze er tegenkomen. Jongeren die bijvoorbeeld in Eindhoven op Stratumseind gaan stappen, zeggen dat ze daar overal dealers zien. Maar mijn kinderen gaan daar ook stappen, en die zien heel andere dingen. Nicolle: We zijn al meteen op dag één bezig met het natraject. Waar ga je wonen? Wat ga je doen met werk of opleiding? In de proeftuin hebben we daarom heel korte lijnen met andere afdelingen. Jan: De afdeling Arbeid, Wonen en Financiën wordt er bijvoorbeeld al vroeg bij betrokken, zodat afspraken gemaakt kunnen worden over het leven na de opname. We werken G a m e v e r s l av i n g Een cliënt had al anderhalf jaar z n tanden niet gepoetst Terwijl op de afdeling Ouderen vooral alcoholproblemen voorkomen, zijn de problemen van jongeren heel divers: cannabis, speed, coke, alcohol, GHB, gamen Vaak zie je ook combinaties van middelen, zo is een gameverslaving niet altijd het hoofdprobleem. Toch is gamen wel degelijk een echte verslaving. Nicolle: Gamen is heel toegankelijk. Het sluipt er makkelijk in, maar eenmaal verslingerd aan gamen, is het net zo n heftige verslaving. Gamers hebben problemen op allerlei levensgebieden. Hun dag- en nachtritme is verstoord, ze gaan niet meer naar school, ze eten slecht en altijd alleen, ze leven in een sociaal isolement op hun virtuele contacten na. Een cliënt van ons gamede achttien uur per dag. Hij douchte één keer per week en had al anderhalf jaar z n tanden niet gepoetst. Bij zo n jongere moet je echt weer bij de basisvaardigheden beginnen. In ons nieuwe behandelprotocol staat centraal dat behandelaars de gamewereld kennen. Dat wordt door de jongeren erg gewaardeerd, en de behandelaar kan zo makkelijker door 8

9 niet alleen tijdens de behandeling, maar ook in het voor- en natraject veel samen met andere instanties en afdelingen. Als in 2012 de jeugdkliniek in Sint-Oedenrode af is, willen we de nieuwe werkwijze helemaal op orde hebben. Dan hoeven we alleen nog fysiek te verhuizen. Minder eng Nicolle: Er wordt vaak gesproken over de nieuwe jeugdkliniek die eraan komt, maar we hébben al een jeugdkliniek. Jongeren vanaf twaalf jaar voor wie ambulante behandeling niet voldoende helpt, kunnen al bij ons worden opgenomen. We zijn altijd bereid om daarover vragen te beantwoorden. Van ouders, jongeren en verwijzers, maar ook intern van onze behandelaars. Jan: Jongeren en hun ouders kunnen ook altijd eerst komen kennismaken. Jongeren zien dan waar ze terecht komen, hoe hun slaapkamer eruit ziet, ze hebben al wat mensen gesproken. Het wordt daardoor net iets minder eng. Nicolle: Het is een heel levendige groep, maar dat maakt het ook gezellig. Er is altijd wel wat te beleven, er wordt veel gelachen, er staat ook altijd muziek op. Maar dat hoort ook bij jongeren, dat hoort bij de dynamiek van deze afdeling. smoesjes heen prikken. Ook is de CRA-aanpak volledig geïntegreerd: het is heel belangrijk dat je de jongere alternatieven biedt voor zijn online netwerk. Ook moet de jongere afscheid kunnen nemen van de virtuele wereld die met veel tijd en moeite is opgebouwd. Dat kun je niet zomaar met één druk op de knop wegvagen. 9

10 D a n c e - c u lt u u r, d r u g s c u lt u u r Miljoenen bezoekers, mega-omzet, massaal drugsprobleem? Toen de muziekstroming dance eind jaren tachtig vanuit Chicago Europa overspoelde, kon niemand vermoeden dat deze stroming zich zo diep in de samenleving zou wortelen. Terwijl de elektronische dansmuziek in de Verenigde Staten altijd in de underground bleef, werd dance met name in Engeland, Duitsland, Nederland en België ongekend populair. Uit Nederlands marktonderzoek (KPMG, 2002) bleek dat meer dan 2,3 miljoen jongeren en jongvolwassenen in Nederland geïnteresseerd zijn in dance. Dance-aanhangers reizen heel Nederland door om evenementen te bezoeken. Jaarlijks passeren tot bezoekers de toegangspoorten van de grotere evenementen, waarvan er zeventien meer dan bezoekers per keer ontvangen. KPMG heeft daarnaast 81 danceclubs geteld, waar elk weekend enkele tienduizenden bezoekers zich uitleven. Volgens datzelfde onderzoek ging er in dat jaar ruim 500 miljoen euro om in de danceindustrie (dj s, cd s, catering, security, pr, toiletcabines, op- en afbouwbedrijven, merchandise, tattoostands, verkeersregelaars ). Deze industrie is sindsdien alleen maar gegroeid. Jeugdcultuur De dance-scene wordt sterk geassocieerd met drugs, getuige begrippen als dancedrugs, partydrugs en clubdrugs. Studies bevestigen de samenhang tussen drugs gebruik enerzijds en dance en daaraan gerelateerde muziekstijlen zoals techno, trance en progressive anderzijds. Vooral xtc is sinds de jaren tachtig verder gepopulariseerd, waardoor de jeugdcultuur en met name de dance-scene zich steeds meer is gaan ontplooien als drugscultuur. Gemiddeld 18% van de danceevenementbezoekers gebruikt xtc. De doelgroep van deze nog steeds groeiende scene was aanvankelijk niet of nauwelijks in beeld bij de preventieafdelingen van de verslavingszorginstellingen. Begin jaren negentig begon Novadic-Kentron zich met voorlichtingsprogramma s op deze markt te richten, met als doel gezondheidsproblemen als gevolg van drank en drugs bij bezoekers te voorkomen of te minimaliseren. Voorlichting door peers Vanaf 2005 participeert Novadic-Kentron in Unity, een project van meerdere verslavingszorginstellingen. Unity werkt met de peereducatiemethode, dus voorlichting door gelijken, in dit geval jongeren uit dezelfde scene. Peereducatieprojecten hebben de afgelopen jaren aan populariteit gewonnen als methode om jongeren te bereiken. Op dit moment is de peereducatiemethode best practice in de uitgaanssetting. Aanbevelingen gezondheidsbeleid Naast preventieactiviteiten doet Novadic- Kentron aanbevelingen voor gezondheidsbeleid op grootschalige dance-evenementen en in het reguliere uitgaanscircuit in Noord- Brabant. Deze aanbevelingen hebben betrekking op onder meer: klimatologische aspecten, zoals lucht - vochtigheid en temperatuur; zerotolerancebeleid en toegangsbeleid; fouilleerbeleid; voorzieningen voor een chill-outruimte; een EHBO-post met specifieke kennis van problemen door genotmiddelen; vrije waterverstrekking; logistieke afstemming. Deskundigheidsbevordering Novadic-Kentron speelt een grote rol op het gebied van deskundigheidsbevordering. De afdeling Preventie, Voorlichting en Advies geeft trainingen aan barpersoneel, portiers en securitymedewerkers, die de cursus Eerste Hulp bij Drank- en Drugsincidenten tijdens het uitgaan (EHBD-u) en de Barcode -training kunnen volgen. Ook worden verpleegkundigen op de EHBO-posten voorzien van actuele informatie over de drugsmarkt, afkomstig van het Drugs Informatie & Monitoring Systeem (DIMS). Goede samenwerking op dance-evenementen In Eindhoven is inmiddels een nauwe samenwerking ontstaan met lokale overheden en hulpdiensten, politie, organisatoren, securitybedrijven, Geneeskundige Hulp bij Ongevallen en Rampen (GHOR) en de EHBO-post van Event Medical Service (EMS). EMS is een vaste partner van Novadic-Kentron op alle Brabantse dance-evenementen en is inmiddels uitgegroeid tot de grootste op het gebied van medische hulpverlening op (dance-)evenementen in Nederland. EMS registreert alle geleverde zorg in het eigen systeem. 10

11 Slechts 0,14% van de bezoekers meldt zich met alcohol- of drugsproblemen bij de EHBO. Gezondheidsproblemen door genotmiddelen beperkt De grote vraag is: als drugs zo n grote rol spelen in de dance-scene, voor hoeveel problemen zorgen ze dan? Hoeveel jongeren komen met gezondheidsklachten terecht op de EHBO-posten van de dance-evenementen? Vaak wordt gedacht dat dit cijfer heel hoog is. Als we naar de cijfers van EMS kijken, zien we echter dat dit erg meevalt. Het aantal bezoekers dat de EHBO-post op danceevenementen bezocht, is tussen 1997 en 2005 sterk teruggelopen en vanaf 2005 stabiel gebleven. In 2010 heeft EMS op 128 dance-evenementen de medische hulpverlening verzorgd. Op deze evenementen kwamen in totaal ruim bezoekers af. 0,5% van al deze bezoekers bezocht de EHBO-post; van deze hulpvragen was 27% alcohol- en/of drugsgerelateerd (1.245 personen). Op een totaal van personen had dus slechts 0,14% door Hulpvragen gerelateerd aan genotmiddelen onder bezoekers aan dance-evenementen (2010) Middel Aantal hulpvragen* % totaal incidenten* % totaal bezoekers Alcohol ,1 0,084 Xtc ,1 0,058 GHB ,7 0,017 Cannabis 68 5,5 0,007 Speed 55 4,4 0,006 Cocaïne 49 3,9 0,005 Energiemiddelen 31 2,5 0,003 Ketamine 22 1,8 0,002 Paddo s 6 0,5 0,001 Overig 7 0,6 0,001 * Opgeteld hoger dan respectievelijk 100%, omdat bij een aantal personen sprake was van een combinatie van middelen. (overmatig) alcohol- of drugsgebruik EHBO nodig. Hoewel drugs in de dance-scene dus wel degelijk een grote rol spelen, leiden die dus slechts beperkt tot gezondheidsincidenten, mede dankzij de uitgebreide preventieprogramma s en de uitstekende samenwerking met lokale overheden, zorginstellingen en bedrijven in de dance-scene. Aandacht voor deze scene blijft echter wel noodzakelijk: van de ernstigste incidenten zijn de meeste namelijk wél xtc-gerelateerd. 11

12 Foto: Cleo Goossens Chit Chat Chatservice voor vragen over alcohol en drugs Eerste woonvoorziening voor daklozen nog dit jaar open De voorbereidingen voor het realiseren van woonvoorzieningen voor dakloze verslaafden in een aantal Brabantse steden gaan gestaag door. Eindhoven is het verst, waarschijnlijk wordt nog dit jaar de eerste voorziening aan de Boschdijk in Eindhoven geopend. In maart is een beheer convenant getekend door omwonenden, gemeente en instellingen. In augustus worden de laatste studenten die nu in het pand wonen, elders gehuisvest. In september start de verbouwing. Dan zal ook een nulmeting gehouden worden over woongenot en veiligheid in de omgeving van de Boschdijk. Novadic-Kentron heeft een kwartiermaker aangesteld die de ingebruikname (gepland voor eind 2011) gaat voorbereiden. Ook in andere steden, zoals Den Bosch en Roosendaal, zijn inmiddels locaties aangewezen en beheergroepen gestart. In Den Bosch hebben we ook al een kwartiermaker. Omdat de woonvoorzieningen daar, aan de Van Broeckhovenlaan (Oost) en Zuiderparkweg (Zuid), nog gebouwd moeten worden, is de verwachting dat die op zijn vroegst eind 2012 of begin 2013 in gebruik genomen kunnen worden. In november 2010 is een pilot gestart om een chatservice op te zetten voor vragen over alcohol en drugs. De chat wordt beheerd door het Trimbos-instituut en de gezamenlijke verslavings zorginstellingen, waaronder Novadic-Kentron. Dit is uniek, en op zich al een succes, omdat alle reguliere instellingen deelnamen. Medewerkers van de verslavingszorginstellingen beheren bij toerbeurt de chatbox. In mei is de pilot geëvalueerd. Wegens succes is de chatservice inmiddels opgenomen in het reguliere proces van de instellingen, in ieder geval tot eind van dit jaar. De chat wordt beheerd door (meestal) één medewerker per middag en wordt bezocht door ongeveer honderdvijftig bezoekers per maand. De chatservice is bereikbaar via onze websites en De chatbox is op werkdagen open van uur tot uur, voor alle vragen over alcohol en drugs. Succesvolle werkbezoeken aan de BES-eilanden en Suriname In juni hebben delegaties van Novadic-Kentron werkbezoeken gebracht aan de BES-eilanden (Bonaire, Sint Eustatius en Saba) en Suriname. De BES-delegatie gaat op verzoek van VWS een adviesrapport opstellen over hoe de verslavingszorg op de eilanden georganiseerd kan worden. De delegatie heeft tijdens dit bezoek gesproken met verschillende stakeholders over de bestaande organisatie, en de verwachtingen in beeld gebracht. Met de eilandraden en stakeholders is afgesproken het advies eerst aan hen voor te leggen en het na vaststelling aan te bieden aan VWS. De Surinaamse delegatie is op verzoek van de Surinaamse overheid gaan praten over de bijdrage die Novadic-Kentron kan leveren aan de Surinaamse verslavingszorg. Er is gesproken met de Surinaamse ministers van Justitie en Volksgezondheid en met een aantal organisaties voor verslavingszorg en psychiatrie. Afgesproken is door train-de-trainersprogramma s expertise over te dragen. Na het opstellen van een projectplan zal naar verwachting in het najaar gestart worden met de eerste trainingen. Minister Celsius Waterberg (volksgezondheid, Suriname) en Krijn in t Veld Foto: Erik Jansen 12

13 Novadic-Kentron neemt voortouw in co f f e es h o p d e bat Het sluiten van coffeeshops in de grensstreek (Bergen op Zoom en Roosendaal) was een eerste teken aan de wand. Nu heeft het kabinet een aantal drastische maatregelen op stapel staan voor de coffeeshops: de invoering van de wietpas en de verhoging van de afstand tot scholen. Het lijkt erop dat dit kabinet definitief af wil van het gedoogbeleid. Het grootste risico van de maatregelen is dat de gebruiker in toenemende mate afhankelijk wordt van de illegale straat- en internethandel. Daar is de volksgezondheid niet bij gebaat. Samen met een aantal andere verslavingszorginstellingen hebben we daarom de notitie Het paard achter de wagen aangeboden aan Tweede Kamerleden en de media. In deze notitie maken we onze zorgen kenbaar. We hopen met het openbaar maken van onze visie het tij nog te kunnen keren. De volledige notitie is te vinden onder de knop Nieuws op Landelijk onderzoek GHB-aanpak Steeds meer jongeren komen in de problemen door GHB. Het aantal GHB-verslaafden dat zich aanmeldt bij de verslavingszorg, blijft stijgen. Omdat abrupt stoppen met GHB tot levensbedreigende ontwenningsverschijnselen kan leiden, is Novadic-Kentron gestart met een nieuwe behandeling. Cliënten kicken af van GHB met in de apotheek bereide medische GHB. Dit gebeurt in het kader van een landelijk onderzoek, waarvan onderzoeker Cor Verbrugge projectleider is. Omdat GHB is opgenomen in de Opiumwet, wordt slechts onder strikte voorwaarden toegestaan dat GHB op medische gronden wordt toegepast. Wij zijn hierover in gesprek met de Inspecteur van Volksgezondheid. Cor Verbrugge is optimistisch: Het Ministerie van VWS is opdrachtgever van het project, de maatschappelijke relevantie van deze succesvolle methode wordt door de Inspectie erkend. Ontheffing zal geen probleem zijn. Novadic-Kentron start Zorg Innovatie Centrum Novadic-Kentron krijgt een Zorg Innovatie Centrum (ZIC). Een ZIC is een krachtige leeromgeving binnen een klinische afdeling, waar studenten na een intensieve inwerkperiode de volledige zorg voor de cliënten hebben. Op de afdeling is plaats voor 24 studenten, die begeleid worden door acht speciaal opgeleide medewerkers. Deze medewerkers blijven eindverantwoordelijk. Een ZIC biedt nieuwe kansen voor innovatie, wat volledig past in het beleid om onze rol als expertisecentrum te vergroten. Een ZIC maakt ons daarnaast aantrekkelijker als werkgever. De afdeling Klinische Zorg Ouderen/Volwassenen in Vught vormt vanaf 1 september het ZIC. 13

14 V r o u w e l i j k e d e rt i g e r s h e b b e n va a k h e t g e vo e l o p a l l e r l e i t e r r e i n e n t e ko rt t e s c h i e t e n Jonge moeders bij Novadic-Kentron 14 De geportretteerde op deze foto s is een model en heeft geen relatie met het artikel

15 Bij verslaving denken de meeste mensen niet aan jonge moeders. Toch is dit een kwetsbare groep: ze balanceren tussen werk en privé, ze willen een goede echtgenote zijn en een uitstekende moeder, maar ook een hardwerkende (en toch gezellige) collega en een trouwe vriendin, zus en dochter. Zoveel levensgebieden vragen energie, dat de druk soms te hoog wordt. Inzien! praat hierover met Maaike van Irsel. Maaike werkt al zes jaar bij Novadic-Kentron, als GZ-psycholoog en zorgverantwoordelijk behandelaar. Ze komt niet alleen in haar werk deze moeders tegen, als (bijna-)dertiger en moeder van een zoontje van zestien maanden, herkent ze deze problemen zelf ook. Maaike, welke mensen behandel je zoal? Ik behandel zowel mannen als vrouwen in verschillende leeftijdscategorieën. Ik kies mijn cliënten niet zelf uit, deze worden toegewezen op basis van een wachtlijst. Hier zitten ook moeders in de dertig tussen. Welke problemen ervaren moeders in de dertig? Je ziet vooral dat zij veel balletjes in de lucht willen houden, heel erg naar de balans zoeken tussen werk en privé en ook naar de balans binnen de relatie. Ze hebben vaak het gevoel dat ze tekortschieten in hun werk, in hun rol als moeder, dat ze te weinig sporten, Welke verslavingsproblemen kom je tegen bij deze vrouwen? Bij deze groep zie je voornamelijk alcoholverslaving. Vrouwen gaan vaak minder werken, hun wereldje wordt een stuk kleiner en ze zijn meer aan huis gebonden, ook s avonds. Na een drukke dag in het huishouden vinden ze dat ze wel een glaasje alcohol hebben verdiend. Dat voelt als een moment van ontspanning, zo claimen ze tijd voor zichzelf. Daarbij is alcohol voor veel mensen een maatschappelijk geaccepteerd middel en het wordt niet zo gauw als probleem gezien of herkend. Het drankgebruik vindt plaats achter een gesloten deur, als het kind op bed ligt. Hoe reageert de omgeving hierop? Alcoholgebruik is vaak een strijdpunt binnen een relatie, dat in ruzies en discussies naar voren komt, lang voordat het naar buiten wordt gebracht. De omgeving beseft dit vaak veel later. Het moet echt de spuigaten uitlopen voordat het als probleem herkend en erkend wordt. Soms komt dit moment nooit. Waarom grijpt een moeder naar de alcohol? Vaak is het alcoholgebruik een manier om te ontspannen en werkt het als een soort beloning. Lekker vanavond een wijntje pakken tijdens het tv kijken. En als je gaat slapen, lig je ook niet zoveel te malen over wat je nog moet doen; dat komt morgen wel weer. Helaas loopt het soms uit de hand, en is alcohol geen oplossing meer, maar een nieuw probleem erbij. En tijdens de therapie? Via cognitieve gedragstherapie kijken we naar Maaike van Irsel gedachten die het moeilijk maken, zoals alles goed willen doen, geen conflicten willen aangaan en iedereen op de eerste plaats willen zetten, behalve jezelf. Ik breng met de cliënt in kaart welke activiteiten inspanning kosten en welke juist ontspanning opleveren. Ook vraag ik de cliënt hoe zij het leven wil zien: wat is belangrijk en wat is minder belangrijk? Op basis van deze informatie proberen we een reëel beeld te creëren, waar de moeder mee kan leven. Online behandeling vindt ook plaats, maar het face-to-facecontact blijft zeer belangrijk. Als ze eenmaal in het dagelijkse ritme zitten, vinden sommige moeders het lastig om even achter de computer te kruipen. Aan het eind van de behandeling zie je dat moeders aardiger zijn geworden voor zichzelf. Wat is de belangrijkste verandering tussen het begin en einde van de behandeling? Je kunt zien dat moeders aardiger zijn geworden voor zichzelf, beter voor zichzelf zorgen, kunnen loslaten, meer genieten en minder moeten van zichzelf. Moeten wordt mogen. Loslaten, prioriteiten stellen en iets goed genoeg vinden: dat zijn de toverwoorden. niet gezond genoeg leven en het contact met vrienden en familie verwaarlozen. En dan hebben ze ook nog de zorg voor hun kind. Loslaten, prioriteiten stellen en iets goed genoeg vinden, zijn de toverwoorden om jezelf minder te belasten en een goede balans te vinden. Ik ervaar dit niet alleen bij cliënten, maar ook bij vrienden en bekenden én bij mezelf. Welke oplossing of behandeling bied je aan? Ik zoek met cliënten naar de balans, naar rustmomenten. We bekijken hoe de taken beter verdeeld kunnen worden om irritaties te verminderen. Sporten kan bijvoorbeeld een goed begin zijn, waarbij de vader zorgt voor de kinderen als de moeder gaat sporten. Het is belangrijk dat de moeder ook activiteiten voor zichzelf heeft. Wat zou je willen zeggen tegen moeders die tegen deze problemen op lopen? Het is belangrijk om samen met je partner de balans te zoeken, wat kan hij en wat kan jij doen. Een goede afstemming voorkomt irritatie. Het kan helpen als je meer in het hier en nu gaat leven en minder in de toekomst. Carpe Diem! En kom je er alleen niet uit? Zoek dan hulp! 15

16 E r z i j n a lt i j d e xcuses o m t e d r i n k e n De geest uit de fles: alcohol 16 De geportretteerde (op deze foto s en op de voorpagina) is een model en heeft geen relatie met het artikel

17 Alcohol is niet weg te denken uit onze samenleving. Ruim 80% van de Nederlanders drinkt, de meesten op een manier die geen problemen geeft. Er zijn echter ook naar schatting een miljoen probleemdrinkers in ons land. In 2009 zochten van hen hulp bij een verslavingszorginstelling. Het duurt meestal jaren voordat het drinken een serieus probleem wordt. Wat dat betreft is alcohol een sluipmoordenaar. Dat maakt zeker ouderen een kwetsbare groep. Zij drinken vaak al meer dan dertig jaar en krijgen, als ze met pensioen gaan, te maken met ingrijpende veranderingen in hun leven. Dat zijn vaak omslagpunten, waarbij sociaal drinken gemakkelijk kan veranderen in probleemdrinken. We moeten dus alert zijn op signalen dat het drinken uit de hand begint te lopen. Dat geldt uiteraard voor de drinker zelf. Maar ook voor anderen, zoals de partner, kinderen, familie, vrienden, werkgevers en huisartsen. Want hoe eerder hulp gezocht wordt, hoe groter de kans dat de geest in de fles blijft. Anne-Mieke van den Berg, researcher en regisseur bij Movedmedia in Tilburg, deed uitgebreid onderzoek naar dit thema. Zij stond samen met Hans Flaman en producent Peter van den Dungen aan de wieg van Het eeuwige weekend, een zesdelige serie waarin ouderen vertellen over hun gevecht met alcohol (zie Het eeuwige weekend hieronder). Verlieservaringen Anne-Mieke: Het idee voor de serie ontstond toen wij met research begonnen voor een televisieserie over zelfhulp. We hebben toen contact gezocht met verslavingszorginstellingen en met de Unie KBO. Via hen kwam ik in contact met een aantal interview kandidaten. In de intakegesprekken viel me op dat vooral verlieservaringen zoals overlijden en scheiding, stoppen met werken en gezondheidsproblemen aanleiding vormen om na jarenlang stevig sociaal gebruik meer te gaan drinken. Sluipend proces In de serie komen vooral gewone mensen aan het woord. Zij voldoen zeker niet aan het doorsnee beeld dat mensen van alcoholisten hebben. De makers van de serie hebben er nadrukkelijk niet voor gekozen om als waarschuwing een schrikbeeld te presenteren: We hebben geprobeerd de Anne-Mieke herkenbaarheid zo groot van den Berg mogelijk te maken. Juist omdat verslaving zo n sluipend proces is, is het van groot belang mensen te triggeren om hulp te zoeken vóór het echt uit de hand loopt. En om mensen uit de naaste omgeving van drinkers te pushen om het drinken bespreekbaar te maken. Iedere drinker kent wel een alcoholist die er erger aan toe is. Met name huisartsen spelen daarin een belangrijke rol. Zij worden vaak geconfronteerd met de gevolgen van alcoholmisbruik. Gezondheidsklachten, medicijngebruik en valincidenten hebben vaak met alcohol te maken. Daar mag je als medicus toch gerust op een neutrale toon op dóórvragen. Het kan net dat zetje zijn dat nodig is om het drinken aan te pakken. En helpt het de eerste keer niet, dan mogelijk wel bij een volgend bezoek op het spreekuur. > misbruik bij ouderen Het eeuwige weekend In de serie Het eeuwige weekend vertellen zes ouderen over hun verslaving en hoe ze die de baas zijn geworden. De afleveringen gaan over thema s als pensioen, de omgeving, zorg, verlies, gezondheid en zingeving. De zesdelige tv-serie is uitgezonden door Omroep Brabant. De serie trok veel kijkers, gemiddeld per aflevering. Omroep MAX zendt de serie uit vanaf 14 oktober tot en met 18 november, iedere vrijdag op Nederland 2 om uur. Voor de serie werkte Movedmedia, een audiovisueel productiehuis dat zich richt op maatschappelijke thema s op het gebied van zorg en onderwijs, samen met Novadic- Kentron, Iriszorg, Tactus, GGZ Noord- en Midden-Limburg, ggz-zorginstelling Vincent van Gogh, Stichting Take Care TV, Unie KBO, Omroep Brabant en Omroep MAX. Het eeuwige weekend is mede mogelijk gemaakt door Innovatiefonds Zorgverzekeraars. 17

18 Ontkennen en bagatelliseren Tijdens de gesprekken met interviewkandidaten viel het Anne-Mieke vooral op dat bijna iedereen een lange periode van ontkennen en bagatelliseren doormaakt: Iedere drinker kent wel een alcoholist die er erger aan toe is. En altijd is er iets te vieren, zijn er excuses om te drinken. Daarmee kun je lastige vragen ontwijken. En de vragen komen vanzelf, want één aspect staat als een paal boven water: probleemdrinker ben je niet alleen, daar hebben mensen uit de naaste omgeving direct last van! De mensen die ik gesproken heb, waren heel inventief in het ontwijken van lastige vragen. Een andere gemeenschappelijke deler was het gevecht dat nodig is om te stoppen. Een gevecht dat begint bij de erkenning dat je een probleem hebt. Het helpt enorm om dat tegen anderen uit te spreken. Delicaat Alcoholmisbruik is een delicaat thema: mensen hangen de vuile was niet graag buiten. Toch vond Anne-Mieke het niet moeilijk om voor de camera zulke intense gesprekken te voeren: Ik vond de openheid heel bijzonder. Ik denk toch dat de mensen die wij gesproken hebben, er uiteindelijk trots op zijn dat het hen gelukt is het probleem aan te pakken. Ze beseffen dat ze anderen helpen met hun verhaal. Zo n productie maak je samen: wij komen wat halen, de mensen die we geïnterviewd hebben, willen wat brengen. Het was niet onze intentie een oplossing te bieden: mensen die echt willen stoppen, zoeken zelf hulp en ondersteuning. Het is vreselijk moeilijk om een alcoholprobleem in je eentje aan te pakken. Irmgard Schroeijers Drankjes turven Irmgard Schroeijers, consulente bij RoderConsult, bevestigt hoe moeilijk dit is. Zij begeleidt probleemdrinkers in verschillende huisartsenpraktijken: Ik laat mensen eerst inzien wat hun reden is om te drinken. Vaak weten ze dit zelf niet meer, het is een gewoonte geworden. Cliënten turven twee weken elk drankje. Ze schrikken vaak van het aantal streepjes, en dat helpt om te besluiten het drinken aan te pakken. Ik adviseer vervolgens om een aantal maanden helemaal te stoppen met drinken. In die maanden praat ik met hen over de toekomst. Met oudere cliënten zoek ik vaak naar een zinvolle dagbesteding, zoals het oppakken van oude hobby s. Bij ouderen spelen vaak ook psychische problemen. Mijn achtergrond als Sociaal Psychiatrisch Verpleegkundige komt dan goed van pas. Vluchtmiddel Een van de cliënten van Irmgard is Maria (58). Maria wil haar verhaal vertellen omdat lotgenoten daar baat bij kunnen hebben: Ik drink vanaf mijn zestiende elke dag. Alcohol is voor mij een soort medicijn, een vluchtmiddel voor problemen. En niemand maakte zich daar druk om, ik kom uit een omgeving waar stevig ingenomen wordt. Op een gegeven moment kwam ik door leverklachten in de medische molen terecht. Er werd een vergrote lever vastgesteld en toen ik de leverarts vertelde dat ik al meer dan veertig jaar gemiddeld vier glazen per dag dronk, waarschuwde hij me dat ik daarmee moest stoppen, omdat ik anders dood zou gaan. Op advies van de huisarts ben ik naar Novadic- Kentron gegaan. Zij hebben mij doorverwezen naar mevrouw Schroeijers. Roseetje op het strand Maria is nog niet helemaal gestopt met drinken: In feite heb ik alcohol nog steeds nodig. Toch is het automatisme er nu wat vanaf. En erg belangrijk, mijn drinkgedrag is bespreekbaar binnen mijn familie- en kennissenkring. Ik moet er nog niet aan denken om helemaal niets meer te drinken. Nooit meer een roseetje op het Scheveningse strand Ik ben er nog niet aan toe om helemaal te stoppen. Alhoewel, begin dit jaar las ik in De Telegraaf het verhaal van Margriet Marbus. Zij nam het rigoureuze besluit om één jaar lang geen druppel te drinken. Nu is ze helemaal gestopt. Een dergelijk pad zie ik voor mezelf op termijn ook wel zitten. De leverarts waarschuwde me dat ik dood zou gaan als ik zoveel bleef drinken. RoderConsult: je nieuwe gewoonte De consulenten van RoderConsult Behandeling ondersteunen met name huisartsen bij verslavingsproblemen die ze in hun praktijk tegenkomen, maar ook andere eerstelijnsvoorzieningen, zoals GGZ, de eerstelijns psycholoog en het Algemeen Maatschappelijk Werk. De consulenten werken dicht bij de cliënt: in de huisartsenpraktijk zelf, of in een buurt/wijkcentrum. RoderConsult biedt ook de mogelijkheid tot online behandeling (zie Binnen twee weken is er een intake en kan de behandeling starten. Die behandeling bestaat uit maximaal tien gesprekken, die als doel hebben gedrag en leefstijl te veranderen. Ook bieden de consulenten nazorg. Voor meer informatie: 18

19 W i t, b r u i n e n g r i j s Dertig jaar lang op jacht naar dope Velen zullen er van opkijken, maar ook met een ernstige verslaving kun je oud worden. Maar niet zonder problemen: jarenlang drugsgebruik laat ernstige sporen na. En dat heeft consequenties voor de zorgbehoefte van deze groep. De oudste drugsverslaafden in het methadonproject van Novadic- Kentron zijn inmiddels tussen de Joost van Bavel zestig en vijfenzestig jaar. Een heel leven zijn ze al in de weer met wit (cocaïne), bruin (heroïne), geld ritselen en chinezen. Het besef dat sommige drugsgebruikers niet meer zullen afkicken, is er al een tijdje. Al een aantal jaar bieden verslavingszorg en maatschappelijke opvang dan ook basale zorg: bed, bad en brood voor oude drugsverslaafden. Inzien! sprak met Joost van Bavel, die voor Novadic-Kentron al meer dan dertien jaar met chronische verslaafden werkt. Longaandoeningen Joost: De meeste min of meer bejaarde gebruikers zijn begonnen toen ze een jaar of 17 waren, met hasj of speed. De dealers van toen creëerden hun eigen markt, en zorgden ervoor dat hun klanten al snel aan de heroïne zaten. Sommigen zitten daar al een heel leven aan vast. Dat is natuurlijk niet gezond, ik zie met name veel longaandoeningen. De afgelopen vijf jaar heb ik zes sterfgevallen meegemaakt door de gevolgen van drugsgebruik. Vergrijzing Daar komen de normale ouderdoms klachten natuurlijk nog bij. De zorgbehoefte van deze groep zal de komende jaren door de vergrijzing alleen maar groeien. De plannen voor speciale woonvoorzieningen waar gebruik onder voorwaarden gedoogd wordt, zijn wat mij betreft een must. Daarbij vraag ik me af of dat over tien jaar nog toereikend is. Onze cliënten zullen dan aangewezen zijn op zorgcentra. Het is de hoogste tijd om daar nu al over na te denken. Ik denk nog vaak aan stoppen, maar ik geloof niet dat het er nog in zit John wil alleen maar meer rust John, bijna zestig, is een van de cliënten van de gebruiksruimte aan de Slingerweg in Breda. John: Ik ben ongeveer in 1980 gaan gebruiken. Ik kwam toen al snel bij het CAD terecht, bij Betsy aan de Baronielaan. Ze hebben mij er niet vanaf kunnen helpen. Sinds die tijd rook ik zowel wit als bruin en gebruik ik eigenlijk alles wat beschikbaar is. Maar gespoten heb ik nooit. Ik heb flink wat hulpverleners gehad en heb ook periodes niet gebruikt. Ook nu nog denk ik vaak aan stoppen, maar ik geloof niet dat het er nog in zit... Ik leef nu op straat en slaap hier bij t IJ. Het is goed dat er een woonvoorziening voor dakloze verslaafden komt. Dat zou mij meer rust geven. En daar ben je na ruim dertig jaar dope wel aan toe. 19

20 Novadic-Kentron is de instelling voor verslavings zorg in Noord-Brabant. Samen met de cliënt zoeken we het beste antwoord op zijn vraag. We bieden preventie en voorlichting, behandeling, begeleiding, nazorg en opvang. Onze aanpak is gericht op de behoeften en wensen van de cliënt, persoonlijk en op maat, maar altijd onderbouwd door de nieuwste inzichten en wetenschappelijk onderzoek. Met verschillende vestigingen, steunpunten en zorgboerderijen zijn we altijd bij u in de buurt. Onze hoofdlocatie bevindt zich in Vught. Verder hebben we grotere en kleinere vestigingen in onder andere Breda, Den Bosch, Eindhoven, Tilburg, Helmond, Oss, Roosendaal en Bergen op Zoom. Vanaf september 2008 is Novadic-Kentron HKZ-gecertificeerd. De hoofdlocatie: Novadic-Kentron Hogedwarsstraat 3 Postbus AE Vught Telefoon: (073) Anne-Mieke van den Berg, researcher en regisseur van Het eeuwige weekend Vooral verlieservaringen zoals overlijden en scheiding, stoppen met werken en gezondheidsproblemen vormen de aanleiding om na jarenlang min of meer stevig sociaal gebruik meer te gaan drinken. Maar dan volgt nog een lange periode van ontkennen en bagatelliseren. Iedere drinker kent wel een alcoholist die er erger aan toe is. En altijd is er iets te vieren, zijn er excuses om te drinken. Daarmee kun je lastige vragen ontwijken. De mensen die ik gesproken heb, waren daar heel inventief in. Een andere gemeenschappelijke deler was het gevecht dat nodig is om te stoppen. Een gevecht dat begint bij de erkenning dat je een probleem hebt. Het helpt enorm om dat tegen anderen uit te spreken. Co lo f o n Uitgave: Inzien! is een uitgave van Novadic-Kentron, netwerk voor verslavingszorg. Inzien! wordt toegezonden aan relaties en medewerkers. Wilt u dit magazine ontvangen of heeft u opmerkingen of suggesties? Mail uw reactie naar Redactieraad: Femke de Blijzer, Charles Dorpmans, John Edwards, Leon de Leijer, Jules Pulles (Het Inventief), Martin Reddemann, Jos Sieben (RoderConsult), Ingeborg Willemen Eindredactie: Femke de Blijzer Hoofdredactie: Femke de Blijzer, Leon de Leijer Fotografie: Maria van der Heyden, Leon de Leijer Ontwerp: Heleen Verhoeven (Het Inventief) Oplage: exemplaren Drukwerk: Drukkerij Leonard, Oosterhout Copyright: Niets uit deze uitgave mag zonder schriftelijke toestemming van Novadic-Kentron worden overgenomen. Hoewel bij de samenstelling van dit magazine de uiterste zorgvuldigheid is betracht, kan voor eventuele onjuistheden niet worden ingestaan.

Alcohol en verkeer: autorijscholen voorkomen slechte gewoontes Risicosituaties

Alcohol en verkeer: autorijscholen voorkomen slechte gewoontes Risicosituaties F O C U S O P V E R S L AV I N G s ZO R G VA n doorbreken Begrijpen waar het om gaat Alcohol en verkeer: autorijscholen voorkomen slechte gewoontes Risicosituaties hanteren door Leefstijltraining Huisarts

Nadere informatie

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan ggz voor doven & slechthorenden Verslaving Als iemand niet meer zonder... kan Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving Herkent u dit? Veel mensen gebruiken soms

Nadere informatie

1 Wat is er met me aan de hand? 11

1 Wat is er met me aan de hand? 11 Leven met een alcoholprobleem 07-03-06 09:25 Pagina 7 Inhoud Voorwoord 1 Wat is er met me aan de hand? 11 Typerend beeld van de kwaal 11 Symptomen 12 Vroege en late symptomen 14 Diagnostiek 14 Een paar

Nadere informatie

De Novadic-Kentron Groep. Leefstijl en preventie, verslavingszorg en maatschappelijke steun NET WERK V O OR V ERSL A V INGSZORG

De Novadic-Kentron Groep. Leefstijl en preventie, verslavingszorg en maatschappelijke steun NET WERK V O OR V ERSL A V INGSZORG De Novadic-Kentron Groep Leefstijl en preventie, verslavingszorg en maatschappelijke steun NET WERK V O OR V ERSL A V INGSZORG Welke rol spelen genotmiddelen in úw leven? Een kop koffie of thee, een wijntje

Nadere informatie

Overmatig alcoholgebruik aanpakken RODER. met hulp in uw eigen huisartsenpraktijk. Januari 2014 ONDERDEEL VAN DE NOVADIC-KENTRON GROEP

Overmatig alcoholgebruik aanpakken RODER. met hulp in uw eigen huisartsenpraktijk. Januari 2014 ONDERDEEL VAN DE NOVADIC-KENTRON GROEP Overmatig alcoholgebruik aanpakken met hulp in uw eigen huisartsenpraktijk RODER Januari 2014 ONDERDEEL VAN DE NOVADIC-KENTRON GROEP De belangrijke eerste stap... U heeft met uw huisarts gesproken over

Nadere informatie

Kliniek Wolfheze. Informatie voor patiënten

Kliniek Wolfheze. Informatie voor patiënten Kliniek Wolfheze Informatie voor patiënten We spreken van een verslaving wanneer bepaald gedrag zoals middelengebruik of gokken uw leven gaat beheersen. Soms lukt het niet om daar zelf uit te komen. Bij

Nadere informatie

21 mei 2015 marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd

21 mei 2015 marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd 21 mei 2015 marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83 www.twitter.com/brijderjeugd Brijder jeugd Preventie Voorlichting (in de klas en aan docenten) ABC gesprekken Aanwezig bij verschillende ZAT

Nadere informatie

Kliniek Nijmegen. Informatie voor patiënten

Kliniek Nijmegen. Informatie voor patiënten Kliniek Nijmegen Informatie voor patiënten We spreken van een verslaving wanneer bepaald gedrag zoals middelengebruik of gokken uw leven gaat beheersen. Steeds meer tijd en energie gaan op aan de verslaving.

Nadere informatie

Inleiding. Bron: Nationale Drugsmonitor Jaarbericht 2007. Uitgave van Trimbosinstituut

Inleiding. Bron: Nationale Drugsmonitor Jaarbericht 2007. Uitgave van Trimbosinstituut : Alcohol, roken en drugs Inleiding In onze maatschappij zijn het gebruik van alcohol en andere drugs heel gewoon geworden roken en het drinken van alcoholische dranken gebeurt op recepties, feestjes,

Nadere informatie

Dat doet mijn kind toch niet?!

Dat doet mijn kind toch niet?! Dat doet mijn kind toch niet?! Informatie over alcohol en drugs 17 maart 2016 marion.kooij@brijder.nl 088 3583 880 06 30 26 24 83 www.twitter.com/brijderjeugd Brijder jeugd Preventie Voorlichting (in de

Nadere informatie

Is iemand in jouw omgeving verslaafd?

Is iemand in jouw omgeving verslaafd? Is iemand in jouw omgeving verslaafd? Verslaafd aan Jou ondersteunt en informeert de omgeving van verslaafden. Vaak gaat alle aandacht uit naar de verslaafde en daardoor wordt soms niet gezien dat familie

Nadere informatie

Leeftijd eerste ervaring met alcohol 12-15 16-19 20-23. < 11 jaar 11-12 13-15 16-18

Leeftijd eerste ervaring met alcohol 12-15 16-19 20-23. < 11 jaar 11-12 13-15 16-18 Feiten over het Alcohol- en Drugsgebruik van jongeren in het district Rivierenland Gelderland-Midden Gebaseerd op het onderzoek: Lekker samen van de kaart (maart 27) Inleiding Het alcoholgebruik neemt

Nadere informatie

27 mei 2015 Sanne Louw Kikid & marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd

27 mei 2015 Sanne Louw Kikid & marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd 27 mei 2015 Sanne Louw Kikid & marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83 www.twitter.com/brijderjeugd Kikid Het is als ouder jouw verantwoordelijkheid, dat je kind NEE kan zeggen tegen drank!

Nadere informatie

IrisZorg. verslavingszorg. en maatschappelijke opvang. dicht bij mensen, ver in zorg

IrisZorg. verslavingszorg. en maatschappelijke opvang. dicht bij mensen, ver in zorg IrisZorg verslavingszorg en maatschappelijke opvang dicht bij mensen, ver in zorg > IrisZorg: dicht bij mensen, ver in zorg Bij IrisZorg kan iedereen rekenen op de deskundigheid en betrokkenheid van onze

Nadere informatie

Korsakov. Kliniek. Centrum voor cognitieve stoornissen bij alcohol

Korsakov. Kliniek. Centrum voor cognitieve stoornissen bij alcohol > Divisie Verslavingszorg Korsakov Kliniek Centrum voor cognitieve stoornissen bij alcohol Informatie voor CLIËNTEN EN FAMILIE < > ALGEMENE INFORMATIE Met deze brochure willen wij u nader kennis laten

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl n Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid We slapen gemiddeld zo n zeven tot acht uur per nacht. Dat

Nadere informatie

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen?

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Uw kind en roken, drinken en blowen? U kunt er iets aan doen! Kinderen die opgroeien krijgen te maken met allerlei verleidingen. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

Dat doet mijn kind toch niet?! Informatie over alcohol en drugs

Dat doet mijn kind toch niet?! Informatie over alcohol en drugs Dat doet mijn kind toch niet?! Informatie over alcohol en drugs 16 oktober 2012 marion.kooij@brijder.nl 023 5307400 www.twitter.com/brijderjeugd Hoeveel alcoholspelletjes kent u? Kingsen Boeren Zap een

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

Slim leven. Motiveren tot een gezonde leefstijl

Slim leven. Motiveren tot een gezonde leefstijl Slim leven Motiveren tot een gezonde leefstijl Grip op het eigen leven Elke jongere verdient de kans om zich te ontwikkelen. Om uit te groeien tot een zelfstandig individu met ambities, doelen en perspectief.

Nadere informatie

Achtergrondinformatie opdracht 3, module 5, les 9

Achtergrondinformatie opdracht 3, module 5, les 9 Achtergrondinformatie opdracht 3, module 5, les 9 Roken alcohol en drugs Roken, alcohol en drugs zijn schrikbeelden voor veel ouders. Dit geldt voor allochtone ouders én Nederlandse ouders. Sommige kinderen

Nadere informatie

HOE HELP IK MIJN KIND NEE ZEGGEN TEGEN ROKEN, DRINKEN EN BLOWEN?

HOE HELP IK MIJN KIND NEE ZEGGEN TEGEN ROKEN, DRINKEN EN BLOWEN? HOE HELP IK MIJN KIND NEE ZEGGEN TEGEN ROKEN, DRINKEN EN BLOWEN? UW KIND EN ROKEN, DRINKEN EN BLOWEN? U KUNT ER IETS AAN DOEN! Kinderen die opgroeien krijgen te maken met allerlei verleidingen. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen?

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Uw kind en roken, drinken en blowen? U kunt er iets aan doen! Kinderen die opgroeien krijgen te maken met allerlei verleidingen. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

Interventieoverzicht alcohol Doelgroep Doelstelling Intermediair Organisatie die (nadere informatie over) de interventie aanbiedt

Interventieoverzicht alcohol Doelgroep Doelstelling Intermediair Organisatie die (nadere informatie over) de interventie aanbiedt en overzicht alcohol < 0 jaar Voorlichting over de risico's van alcoholgebruik rondom de zwangerschap door middel van de brochure 'Zwanger?...en Alcohol?' en website www.alcoholenzwangerschap.nl < 0 jaar

Nadere informatie

Gezond genieten. Stellingen 55-plussers en alcohol: WAAR OF NIET WAAR?

Gezond genieten. Stellingen 55-plussers en alcohol: WAAR OF NIET WAAR? Gezond genieten Stellingen 55-plussers en alcohol: WAAR OF NIET WAAR? 1. Op oudere leeftijd kun je lichamelijk beter tegen alcohol. 2. Vanaf het vijfenveertigste jaar heeft alcohol een gunstig effect op

Nadere informatie

Alcohol Drugs Gokken Medicijnen. netwerk voor verslavingszorg

Alcohol Drugs Gokken Medicijnen. netwerk voor verslavingszorg Alcohol Drugs Gokken Medicijnen netwerk voor verslavingszorg Ik ben verslaafd aan... Hoe erg is het als u af en toe iets gebruikt? Wat is verslaafd? Wanneer bent u eigenlijk verslaafd? Welke middelen zijn

Nadere informatie

Opzet alcoholbeleid voor werknemers binnen een instelling of bedrijf in de gemeente Raalte Alcoholpreventie volwassenen

Opzet alcoholbeleid voor werknemers binnen een instelling of bedrijf in de gemeente Raalte Alcoholpreventie volwassenen Opzet alcoholbeleid voor werknemers binnen een instelling of bedrijf in de gemeente Raalte Alcoholpreventie volwassenen Tactus Verslavingszorg Preventie & Consultancy Brink 40 7411 BT Deventer 088 3822

Nadere informatie

Genotmiddelen. Genotmiddelen. Bron: http://gezondeleefstijl.slo.nl 1

Genotmiddelen. Genotmiddelen. Bron: http://gezondeleefstijl.slo.nl 1 zijn er altijd al geweest en zullen er ook altijd blijven. Veel jongeren experimenteren in de puberteit met roken, alcohol en drugs en een deel laat zich verleiden tot risicovol gedrag. Jongeren zijn extra

Nadere informatie

Vroeg Interventiedienst Drugs

Vroeg Interventiedienst Drugs VRIND Vroeg Interventiedienst Drugs Als aan ouders gevraagd wordt wat hun grootste bekommernissen zijn voor hun kinderen in de toekomst, dan scoort 'drugs' zeer hoog. Ouders maken zich zorgen over drugs.

Nadere informatie

Kliniek Zevenaar. Informatie voor patiënten

Kliniek Zevenaar. Informatie voor patiënten Kliniek Zevenaar Informatie voor patiënten We spreken van een verslaving wanneer bepaald gedrag zoals middelengebruik of gokken uw leven gaat beheersen. Steeds meer tijd en energie gaan op aan de verslaving.

Nadere informatie

Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011

Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011 Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011 Zeeuwse jongeren en alcohol In 2010 is de Zeeuwse campagne Laat ze niet (ver)zuipen! van start

Nadere informatie

speciaal onderwijs lesbrief alcohol UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

speciaal onderwijs lesbrief alcohol UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL speciaal onderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (00) 67 1 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud LES 1: KENNISMAKING MET ALCOHOL SOORTEN DRANK DE WERKING VAN ALCOHOL 4 DE GEVOLGEN VOOR

Nadere informatie

Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst!

Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst! Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst! KLINISCHE BEHANDELING: ALS U DE CONTROLE OVER UW LEVEN TERUG WILT Onderdeel van Arkin Stoppen met alcohol of drugs en uw manier

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

Aanmelden. informatie over hoe wij jou helpen naar een leven zonder verslavende middelen

Aanmelden. informatie over hoe wij jou helpen naar een leven zonder verslavende middelen Aanmelden informatie over hoe wij jou helpen naar een leven zonder verslavende middelen Vind je dat je in het weekend te veel coke, speed of xtc gebruikt? Heb je weer geblowd of gedronken, terwijl je dat

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Middelengebruik bij mensen met een verstandelijke beperking. Arjetta Timmer Brijder Verslavingszorg

Middelengebruik bij mensen met een verstandelijke beperking. Arjetta Timmer Brijder Verslavingszorg Middelengebruik bij mensen met een verstandelijke beperking Arjetta Timmer Brijder Verslavingszorg Parnassia Bavo Groep Brijder Verslavingszorg Preventie Jeugd Zorg ambulant & klinisch Bereidheidliniaal

Nadere informatie

Tips voor Ouders van niet-drinkende pubers

Tips voor Ouders van niet-drinkende pubers Tips voor Ouders van niet-drinkende pubers 1. Bepaal uw standpunt. Eenduidigheid over de regels bij beide ouders is cruciaal. Tips: Kies als ouders samen regels voor het gezin. Bepaal als ouders vooraf

Nadere informatie

Schizofrenie. Leven in een andere wereld. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over schizofrenie

Schizofrenie. Leven in een andere wereld. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over schizofrenie ggz voor doven & slechthorenden Schizofrenie Leven in een andere wereld Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over schizofrenie Herkent u dit? Denkt u wel eens dingen te zien

Nadere informatie

Als er meer nodig is om uw verslaving de baas te worden

Als er meer nodig is om uw verslaving de baas te worden Als er meer nodig is om uw verslaving de baas te worden DAGBEHANDELING: DRIE DAGEN PER WEEK, TWAALF WEKEN LANG Onderdeel van Arkin De intensieve behandeling tijdens de Dagbehandeling helpt om uw verslaving

Nadere informatie

Topklinisch Centrum voor Korsakov. en alcoholgerelateerde cognitieve stoornissen. Informatie voor verwijzers

Topklinisch Centrum voor Korsakov. en alcoholgerelateerde cognitieve stoornissen. Informatie voor verwijzers Topklinisch Centrum voor Korsakov en alcoholgerelateerde cognitieve stoornissen Informatie voor verwijzers Via deze folder willen wij u graag nader kennis laten maken met de behandelmogelijkheden van het

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 Kortdurende motiverende interventie en cognitieve gedragstherapie Een effectieve behandeling

Nadere informatie

Adolescent Community Reinforcement Approach. Informatie over de ACRA-behandeling bij Kentra24. Voor ouders, verwijzers en andere professionals

Adolescent Community Reinforcement Approach. Informatie over de ACRA-behandeling bij Kentra24. Voor ouders, verwijzers en andere professionals Adolescent Community Reinforcement Approach Informatie over de ACRA-behandeling bij Kentra24 Voor ouders, verwijzers en andere professionals Kentra24 en ACRA Kentra24 onderdeel van Novadic-Kentron biedt

Nadere informatie

Welkom bij IrisZorg. Informatie voor cliënten

Welkom bij IrisZorg. Informatie voor cliënten Welkom bij IrisZorg Informatie voor cliënten IrisZorg is er voor u Het kan zijn dat uw leven anders loopt dan u wilt. Bijvoorbeeld door een verslaving of problemen op het gebied van wonen, werken en financiën.

Nadere informatie

Achtergronden. De verslaving. Controleverlies

Achtergronden. De verslaving. Controleverlies Achtergronden We beschouwen verslaving vandaag als een ziekte. Door veranderingen in de hersenen zijn verslaafden niet goed in staat om hun innamegedrag onder controle te houden. Een verslaafde drinker

Nadere informatie

Alcohol en ouderen in de verslavingszorg in Nederland (1998-2007)

Alcohol en ouderen in de verslavingszorg in Nederland (1998-2007) in Nederland (1998-2007) Juni 2009 In het kort Het aantal 55-plussers met een alcoholhulpvraag is sinds 1998 met 130% gestegen (89% gecorrigeerd voor vergrijzing). Het aandeel alcoholcliënten van 55 jaar

Nadere informatie

LESBRIEF OVER ALCOHOL EN ALCOHOLVERSLAVING

LESBRIEF OVER ALCOHOL EN ALCOHOLVERSLAVING V.S.O. WWW.VOORKOM.NL LESBRIEF OVER ALCOHOL EN ALCOHOLVERSLAVING UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144 Lesbrief: V.S.O. alcohol en alcoholverslaving INHOUDSOPGAVE pagina

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie

Bianca Wagenaar-Swart Preventiewerker

Bianca Wagenaar-Swart Preventiewerker Bianca Wagenaar-Swart Preventiewerker Tactus Verslavingszorg Stedendriehoek, Twente, Zwolle/Noord Veluwe en Flevoland Preventie Behandeling Nazorg Alcohol, roken, drugs, medicijnen, gamen, gokken Programma

Nadere informatie

Wat is Altrecht? Wier

Wat is Altrecht? Wier Wier Wier Centrum voor onderzoek en behandeling van moeilijk lerende mensen met ernstige problemen 2 Wier Wie kunnen zich aanmelden voor onderzoek en behandeling op Wier? Wier is een behandelafdeling speciaal

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

Alcohol, Roken en opvoeding

Alcohol, Roken en opvoeding Alcohol, Roken en opvoeding Uw kind in klas 1 van het voortgezet onderwijs Als kinderen naar het voortgezet onderwijs gaan, verandert er veel in hun leven. Ze krijgen andere interesses en hun vriendengroep

Nadere informatie

PATIËNTEN VERWIJZEN BIJ PROBLEMEN MET ALCOHOL EN DRUGS

PATIËNTEN VERWIJZEN BIJ PROBLEMEN MET ALCOHOL EN DRUGS Informatie voor huisartsen PATIËNTEN VERWIJZEN BIJ PROBLEMEN MET ALCOHOL EN DRUGS Wanneer verwijst u naar de BasisGGZ (Novae) of de Specialistische GGZ (VNN)? WANNEER VERWIJST U NAAR DE BASISGGZ (NOVAE)

Nadere informatie

Nuchter opvoeden Alcohol en Drugs in de Opvoeding. Floris Munneke Anita van Stralen

Nuchter opvoeden Alcohol en Drugs in de Opvoeding. Floris Munneke Anita van Stralen Nuchter opvoeden Alcohol en Drugs in de Opvoeding Floris Munneke Anita van Stralen Programma Trends Invloeden op het kind Wat vindt u? Het gesprek met uw kind Verwijsmogelijkheden Wat roept het onderwerp

Nadere informatie

Liska Vulperhorst Preventiewerker

Liska Vulperhorst Preventiewerker Liska Vulperhorst Preventiewerker Tactus Verslavingszorg Vijf circuits Behandeling & Begeleiding Sociale Verslavingszorg Forensische Verslavingszorg Verslavingsreclassering Preventie & Consultancy Programma

Nadere informatie

Welkom bij Uw kind en genotmiddelen. Gaby Herweijer Adviseur Gezondheidsbevordering

Welkom bij Uw kind en genotmiddelen. Gaby Herweijer Adviseur Gezondheidsbevordering Welkom bij Uw kind en genotmiddelen Gaby Herweijer Adviseur Gezondheidsbevordering Welkom in de Puberteit Pubers ondergaan veel veranderingen Vrienden School Lichamelijk Seksualiteit Hersenen Pubers vragen

Nadere informatie

Denk jij dat je. vastloopt tijdens. je studie?

Denk jij dat je. vastloopt tijdens. je studie? Denk jij dat je vastloopt tijdens je studie? Soms loopt het leven niet zoals jij zou willen. Misschien ben je somber, twijfel je erover wie je bent, loopt het niet zo met contacten of worstel je met je

Nadere informatie

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen KOPPen bij elkaar en schouders eronder Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen Mama, waarom huil je? Mama, ben je nu weer verdrietig? Papa, gaan we naar het zwembad? Waarom niet?

Nadere informatie

Marcel Seuninga, Voorlichting en Preventie VNN, lid landelijke commissie GHB

Marcel Seuninga, Voorlichting en Preventie VNN, lid landelijke commissie GHB GHB, Nazorg, begeleiding en dan.? Marcel Seuninga, Voorlichting en Preventie VNN, lid landelijke commissie GHB Onderwerpen Korte ( hernieuwde)kennismaking met GHB Behandeling bij VNN Vragen GHB: Gamma

Nadere informatie

Bipolaire stoornissen

Bipolaire stoornissen Bipolaire stoornissen PuntP kan u helpen volwassenen Sommige mensen hebben last van stemmingsschommelingen die niet in verhouding staan tot wat er in hun persoonlijke omgeving gebeurt. De stemming lijkt

Nadere informatie

Genotmiddelen. Omgaan met tabak, alcohol en drugs

Genotmiddelen. Omgaan met tabak, alcohol en drugs Genotmiddelen Omgaan met tabak, alcohol en drugs Genotmiddelen Omgaan met tabak, alcohol en drugs Genotmiddelen als tabak, alcohol en drugs zijn vaak verleidelijk voor tieners. Ze weten dat het niet mag,

Nadere informatie

Bijeenkomst Moedige Moeders 28 november 2015

Bijeenkomst Moedige Moeders 28 november 2015 Bijeenkomst Moedige Moeders 28 november 2015 Doelstelling vandaag Wat is Preventie? Welke plannen heeft de overheid? Hoe wil de staatssecretaris ouders helpen? Welke rol spelen: Moedige Moeders? Huisartsen?

Nadere informatie

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders Grafisch ontwerp: Ontwerpstudio 2 MAAL EE Bij huiselijk geweld tussen (ex-)partners worden kinderen vaak over het hoofd gezien. Toch hebben

Nadere informatie

GENOTMIDDELEN. Jongerenmonitor 2015 10.163. 40% ooit alcohol gedronken. Klas 2. Klas 4. 5% ooit wiet gebruikt. 24% weleens gerookt.

GENOTMIDDELEN. Jongerenmonitor 2015 10.163. 40% ooit alcohol gedronken. Klas 2. Klas 4. 5% ooit wiet gebruikt. 24% weleens gerookt. IJsselland GENOTMIDDELEN Jongerenmonitor 1 4% ooit alcohol gedronken.163 jongeren School Klas 13-14 jaar Klas 4 1-16 jaar 4% weleens gerookt % ooit wiet gebruikt Genotmiddelen Psychosociale gezondheid

Nadere informatie

Volwassenen. Mondriaan. voor geestelijke gezondheid

Volwassenen. Mondriaan. voor geestelijke gezondheid Volwassenen Mondriaan voor geestelijke gezondheid Verslavingszorg Introductie Verslavingszorg verleent hulp aan volwassenen met problematisch gebruik van alcohol, drugs, medicijnen, gameverslaving en met

Nadere informatie

Lichamelijke klachten door alcoholgebruik

Lichamelijke klachten door alcoholgebruik Maag-, Darm- en Leverziekten Lichamelijke klachten door alcoholgebruik www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl MDL013 / Lichamelijke klachten door

Nadere informatie

Zorgpad alcohol en ouderen t.b.v. Huisarts

Zorgpad alcohol en ouderen t.b.v. Huisarts Zorgpad alcohol en ouderen t.b.v. Huisarts 1. De rol van de huisarts De huisarts kijkt op basis van de anamnese m.b.v. de Audit C of ICD 10 de cliënt alcoholafhankelijk is en doorverwezen moet worden naar

Nadere informatie

Tips voor Ouders van drinkende pubers

Tips voor Ouders van drinkende pubers Tips voor Ouders van drinkende pubers 1. Bepaal uw standpunt. Eenduidigheid over de regels bij beide ouders is cruciaal. Tips: - Kies als ouders samen regels voor het gezin. - Bepaal als ouders vooraf

Nadere informatie

Onderzoek Alcohol en Zwangerschap

Onderzoek Alcohol en Zwangerschap Onderzoek Alcohol en Zwangerschap Mei 2011 - Nieuwsbrief Nr 2 Beste verloskundige en assistente, Dit is de tweede nieuwsbrief over het onderzoek Alcohol en Zwangerschap van het Nederlands Instituut voor

Nadere informatie

Een depressie. P unt P. kan u helpen. volwassenen

Een depressie. P unt P. kan u helpen. volwassenen Een depressie P unt P kan u helpen volwassenen Iedereen is wel eens moe, somber en lusteloos. Het is een normale reactie op tegenvallers, een verlies en andere vervelende gebeurtenissen. Wanneer dit soort

Nadere informatie

Pubers en genotmiddelen. Irene Lapajian Gezondheidsbevorderaar GGD HM 6 oktober 2014

Pubers en genotmiddelen. Irene Lapajian Gezondheidsbevorderaar GGD HM 6 oktober 2014 Pubers en genotmiddelen Irene Lapajian Gezondheidsbevorderaar GGD HM 6 oktober 2014 Overzicht - Inleiding - (hersen)ontwikkeling pubers - Genotmiddelen: - energiedrank - roken - alcohol - Opvoeding en

Nadere informatie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Overzicht Groepsaanbod Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Waarom een groep of cursus? Waarom in een groep? Het kan zijn dat je het zelf prettiger vindt

Nadere informatie

Project Alcohol 2014

Project Alcohol 2014 Project Alcohol 2014 Naam: Jong geleerd is oud gedaan!!!! Laat je niet Naam: F L s E s E N Klas:!!! 1 Inleiding De carnaval komt eraan. Een feest dat gevierd moet worden. Maar is het feestje van plezier

Nadere informatie

v e rslaafd? Wat als je niet meer zonder kan

v e rslaafd? Wat als je niet meer zonder kan v e rslaafd? Wat als je niet meer zonder kan Alles over verslavingen Voor vragen over alcohol, illegale drugs, gokken en medicijnen: De DrugLijn tel. 078 15 10 20 www.druglijn.be SOS Nuchterheid tel. 09

Nadere informatie

Wat doet Thuisbegeleiding? Informatie over Thuisbegeleiding

Wat doet Thuisbegeleiding? Informatie over Thuisbegeleiding Wat doet Thuisbegeleiding? Informatie over Thuisbegeleiding Informatie over Thuisbegeleiding Thuisbegeleiding biedt hulp aan multiproblemgezinnen en risicogezinnen, en aan volwassenen met psychiatrische

Nadere informatie

goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep

goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep 10 goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep InTact Zelfhulp Zelfhulp is er voor jou. Deze informatie is voor alle mensen met een verslavingsprobleem, ongeacht welke verslaving en voor naasten

Nadere informatie

Uitslagen leerlingen onderzoek (2003)

Uitslagen leerlingen onderzoek (2003) Uitslagen leerlingen onderzoek (00) Als onderdeel van het onderzoek naar het verslavingspreventieproject op scholen voor voortgezet onderwijs in Katwijk is een anonieme online-enquête afgenomen met behulp

Nadere informatie

Alcoholvergiftiging Informatie voor ouders

Alcoholvergiftiging Informatie voor ouders Alcoholvergiftiging Informatie voor ouders Albert Schweitzer ziekenhuis maart 2014 pavo 1077 Inleiding Uw zoon of dochter is met een alcoholvergiftiging opgenomen in het ziekenhuis. Dit kan voor u en uw

Nadere informatie

De Budget Ster: omgaan met je schulden

De Budget Ster: omgaan met je schulden De Budget Ster: omgaan met je schulden Budget Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Budget Ster MOTIVATIE EN VERANTWOORDELIJKHEID STRESS DOOR SCHULDEN BASISVAARDIGHEDEN STABILITEIT FINANCIEEL ADMINISTRATIEVE

Nadere informatie

Vroegsignalering alcoholgebruik op de Spoedeisende hulp

Vroegsignalering alcoholgebruik op de Spoedeisende hulp Vroegsignalering alcoholgebruik op de Spoedeisende hulp Samenwerking tussen algemeen ziekenhuis en GGZ Roxanne Izendooren Projectleider Vroegsignalering alcoholgebruik 23 april 2012 Opdracht: Vragenlijst

Nadere informatie

Maak kennis. met GGZ Friesland

Maak kennis. met GGZ Friesland Maak kennis met GGZ Friesland Psychische klachten hebben veel invloed op het dagelijks leven. Elke dag is een uitdaging en het is moeilijk om een normaal leven te leiden, contacten te onder houden, naar

Nadere informatie

Uw kind en genotmiddelen Dinsdag 7 oktober 2014. Linda van Delft Gezondheidsbevorderaar 088-3084284 lvandelft@ggdhm.nl

Uw kind en genotmiddelen Dinsdag 7 oktober 2014. Linda van Delft Gezondheidsbevorderaar 088-3084284 lvandelft@ggdhm.nl Uw kind en genotmiddelen Dinsdag 7 oktober 2014 Linda van Delft Gezondheidsbevorderaar 088-3084284 lvandelft@ggdhm.nl Wat zijn genotmiddelen? Dit zijn stoffen die een verandering van het bewustzijn veroorzaken

Nadere informatie

EHBO & EDS Grootschalige publieksevenementen. Ronald van Litsenburg Directeur/Eigenaar Event Medical Service BV Ambulanceverpleegkundige

EHBO & EDS Grootschalige publieksevenementen. Ronald van Litsenburg Directeur/Eigenaar Event Medical Service BV Ambulanceverpleegkundige EHBO & EDS Grootschalige publieksevenementen Ronald van Litsenburg Directeur/Eigenaar Event Medical Service BV Ambulanceverpleegkundige Het belang van de keten! Informatie en Monitoring Systeem (DIMS)

Nadere informatie

Handreiking inzet van e-learning in de SW

Handreiking inzet van e-learning in de SW De begeleiding van medewerkers met verslavingsproblemen en ongewenst gedrag Handreiking inzet van e-learning in de SW 7 Praktische bouwstenen Strategische bouwstenen Strategische bouwstenen Praktijkvoorbeelden

Nadere informatie

Een depressie. PuntP kan u helpen. groep: volwassenen

Een depressie. PuntP kan u helpen. groep: volwassenen Een depressie PuntP kan u helpen groep: volwassenen Iedereen is wel eens moe, somber en lusteloos. Het is een normale reactie op tegenvallers, een verlies en andere vervelende gebeurtenissen. Wanneer dit

Nadere informatie

Directe Hulp bij Huiselijk. U staat er niet alleen voor!

Directe Hulp bij Huiselijk. U staat er niet alleen voor! Directe Hulp bij Huiselijk Geweld U staat er niet alleen voor! U krijgt hulp Wat nu? U bent in contact geweest met de politie of u heeft zelf om hulp gevraagd. Daarom krijgt u nu Directe Hulp bij Huiselijk

Nadere informatie

Angst de baas voor 55+

Angst de baas voor 55+ Angst de baas voor 55+ Ouderen Angst de baas voor 55+ Introductie Ben ik mijn angst de baas? Ieder mens is wel eens bang. Gelukkig maar, want angst kan mensen waarschuwen voor gevaar. Angst is pas een

Nadere informatie

Alcoholintoxicatie bij jongeren

Alcoholintoxicatie bij jongeren Alcoholintoxicatie bij jongeren Beter voor elkaar Informatie voor ouders na opname van hun kind vanwege alcoholintoxicatie ( comazuiper ) Inleiding Uw zoon of dochter is met een alcoholvergiftiging in

Nadere informatie

Intact. goede redenen om een zelfhulpgroep te bezoeken

Intact. goede redenen om een zelfhulpgroep te bezoeken 10 goede redenen om een zelfhulpgroep te bezoeken Intact Zelfhulp is er voor jou. Deze informatie is voor alle mensen met een verslavingsprobleem en hun naasten, ongeacht welke verslaving. De eerste stap

Nadere informatie

Onze doelgroep speelt het meest games op op online game websites. Hierna komen de consoles en de PC games.

Onze doelgroep speelt het meest games op op online game websites. Hierna komen de consoles en de PC games. Doelgroep onderzoek Datum: 22 maart Door: Peter Uithoven IAD 2 van Team 19 Project: Drugs and the City Inleiding Wij hebben ervoor gekozen als doelgroep de eerste jaars middelbare scholieren, de brugklassers

Nadere informatie

24 uurshulp. Met Cardea kun je verder!

24 uurshulp. Met Cardea kun je verder! 24 uurshulp Met Cardea kun je verder! Met Cardea kun je verder! 24 UURSHULP De meeste kinderen en jongeren wonen thuis bij hun ouders totdat ze op zichzelf gaan wonen. Toch kunnen er omstandigheden zijn,

Nadere informatie

Preventieoverzicht alcohol Gezondheidswinst voor Interventie en werkwijze/producten

Preventieoverzicht alcohol Gezondheidswinst voor Interventie en werkwijze/producten < 0 ar Voorlichting over de risico's van Zwangeren Voorkomen van alcoholgebruik bij STAP alcoholgebruik rondom de zwangerschap door middel van de brochure 'Zwanger?...en Alcohol?' en website www.alcoholenzwangerschap.nl

Nadere informatie

Workshop 9 En morgen gezond weer op

Workshop 9 En morgen gezond weer op 23 april 2012 Symposium Ouderen & Alcohol Workshop 9 En morgen gezond weer op Complementair werken in de zorg voor ouderen Yildiz Gecer Tactus Henk Snijders Carintreggeland Voorstellen Wie zijn wij? Wie

Nadere informatie

Aan de slag met de Werk Ster!

Aan de slag met de Werk Ster! Aan de slag met de Werk Ster! Werk Ster Copyright EgberinkDeWinter 2013-2014 Werk Ster Stappen naar werk De Werk Ster helpt je duidelijk te krijgen waar jij op dit moment staat op weg naar werk. Je krijgt

Nadere informatie

Informatie over je verblijf in de kliniek. Jouw verblijf in de kliniek. Het behandelplan. De regels in het kort

Informatie over je verblijf in de kliniek. Jouw verblijf in de kliniek. Het behandelplan. De regels in het kort Informatie over je verblijf in de kliniek Jouw verblijf in de kliniek Het behandelplan De regels in het kort We helpen je naar een leven zonder verslavende middelen Welkom In de bossen bij Bilthoven staat

Nadere informatie

Tactus Verslavingszorg. Programma. Tactus op De Rede. Gamen & Internet. Gamen. Bianca Swart Preventiewerker

Tactus Verslavingszorg. Programma. Tactus op De Rede. Gamen & Internet. Gamen. Bianca Swart Preventiewerker Tactus Verslavingszorg Stedendriehoek, Twente, Zwolle/Noord Veluwe en Flevoland Informatie, advies en hulp Alcohol, drugs, medicijnen, gamen, gokken Bianca Swart Preventiewerker Preventie basisonderwijs

Nadere informatie

HASJ EN WIET. Zonder flauwekul

HASJ EN WIET. Zonder flauwekul HASJ EN WIET Zonder flauwekul Je hebt vast wel eens van hasj of wiet gehoord. Hasj en wiet zijn drugs. Het roken van tabak met hasj of wiet heet blowen. Ik blow niet. Ik gebruik medicijnen. Dan kan het

Nadere informatie