Een wetenschappelijke. repliek op de verslavingsproblematiek. UWID, voluit het Universitair Wetenschappelijk UWID. Alle expertise mobiliseren

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Een wetenschappelijke. repliek op de verslavingsproblematiek. UWID, voluit het Universitair Wetenschappelijk UWID. Alle expertise mobiliseren"

Transcriptie

1 UWID Een wetenschappelijke repliek op de verslavingsproblematiek 14 Alle expertise mobiliseren UWID, voluit het Universitair Wetenschappelijk Instituut voor Drugsproblemen, kiest voor een uitgesproken interdisciplinaire en interuniversitaire aanpak. Aan het verslavingsprobleem zitten zo veel facetten dat uiteenlopende soorten experts - artsen, sociale wetenschappers, juristen, psychologen, economen, noem maar op - de koppen bij elkaar moeten steken. Dat is de kortste weg naar gunstige resultaten. UWID wil zich heel open opstellen en liefst alle in Vlaanderen beschikbare relevante expertise mobiliseren. Het was misschien logischer geweest om van UWID ook formeel een interuniversitair instituut te maken, maar om tijd te winnen is dat niet gebeurd. De initiatiefnemers wilden een vermoedelijk langdurig overleg tussen de raden van bestuur van de verschillende universiteiten over de precieze opzet van UWID vermijden. Het leek hen eenvoudiger om als UA-instituut rechtstreeks met bepaalde professoren en diensten van andere instellingen afspraken over samenwerking te maken. Tot dusver heeft iedereen die door UWID is gecontacteerd, van professor-criminoloog Brice De Ruyver van Gent tot professorpsychiater Joris Casselman van Leuven, enthousiast zijn of haar medewerking toegezegd. Het drugsprobleem bedreigt in die mate de samenleving dat alle experts het er blijkbaar over eens zijn dat er ook vanuit de wetenschappelijke wereld een grote, gecoördineerde repliek moet komen. Dat het nieuwe instituut op brede steun kan rekenen, is ook af te lezen aan de samenstelling van het UWID-beschermcomité. Naast hoge vertegenwoordigers van de Associatie Universiteit & Hogescholen Antwerpen, met voorop UA-rector Francis Van Loon en voorzitter van de Associatie Josse Van Steenberge, zetelen daarin onder meer eerste minister Guy Verhofstadt, gouverneur van de provincie Antwerpen Camille Paulus, bestuurder van het Vlaams Economisch Verbond en voorzitter van Bekaert Paul Buysse, voorzitter van de Wetenschappelijke Vereniging van Vlaamse Huisartsen Jos De Smedt, voorzitter van de Koninklijke Apothekersvereniging van Antwerpen Guy De Munck en de Antwerpse schepenen Robert Voorhamme (onderwijs) en Dirk Grootjans (veiligheid). Het parket van Antwerpen heeft via procureur des konings Bart Van Lijsebeth en substituut Nicole Caluwé van de jeugdrechtbank op zijn beurt zijn steun en medewerking toegezegd. Registratie van verslaafden verbeteren N iemand kan betwisten dat verslaving ook in Vlaanderen een ernstig probleem is. Tegenwoordig experimenteren vier op de tien jongeren nog voor ze achttien zijn al met drugs. Van de jonge volwassenen consumeert 10 procent wekelijks of zelfs dagelijks cannabis. Volgens cijfers van het RIZIV worden in België jaarlijks tienduizend gespe-

2 UNIVERSITEIT ANTWERPEN UWID, de sleutel tot de verlossing uit de verslaving? (Fragment uit De Tuin der Lusten van Jeroen Bosch.) Van de Vlaamse 18-jarigen gebruikt 30 procent van de jongens en bijna 20 procent van de meisjes minstens af en toe cannabis. Ettelijke duizenden mensen, uit alle lagen van de bevolking, zijn afhankelijk van cocaïne, peppillen of andere gevaarlijke middelen. Bij ongeveer een kwart van de slachtoffers van weekendongevallen zijn sporen van drugs te vinden. Omdat het aantal verslaafden al jaren blijft toenemen en verslaving diep in de samenleving is doorgedrongen, werd op 4 april 2003 een instituut opgericht dat de complexe problematiek geïntegreerd en wetenschappelijk probeert te benaderen. UWID, uit te spreken als uw idee, is een UA-initiatief, maar mikt op een hechte samenwerking met alle Vlaamse universiteiten en alle actoren op het gebied van de hulpverlening aan verslaafden. UWID-pionier en TEW-professor Bob Vermerght: We moeten de intellectuele krachten bundelen. Het is geen vijf vóór maar vijf ná twaalf. cialiseerde behandelingen wegens verslaving verstrekt. En 25 procent van de opnamen in psychiatrische ziekenhuizen houdt verband met een verslaving aan drugs, alcohol of medicijnen. Professor Pierre Van Damme (arts) van de UA-vakgroep Epidemiologie en Sociale Geneeskunde (ESOC): De beschikbare gegevens spreken een duidelijke taal, maar zijn fragmentarisch. We weten gewoon niet precies hoeveel Vlamingen er uiteindelijk aan de drugs zitten. Om dat te achterhalen, moet je eerst het begrip drugs definiëren. Horen daar bijvoorbeeld ook koffie en tabak bij? Verder zou dan in heel Vlaanderen de registratie van het drugsgebruik op een uniforme manier moeten gebeuren, waarbij dubbeltellingen moeten worden vermeden. Voor UWID is het streven naar een complete, gestandaardiseerde registratie een prioriteit, want het drugsprobleem kan maar gericht worden aangepakt als we er nauwkeurig de aard en de omvang van kennen. Professor Guido Van Hal (medisch socioloog), eveneens verbonden aan ESOC: In het kader van de Europese registratie van het drugsgebruik is de VAD, de Vereniging voor Alcohol- en andere Drugsproblemen, het focal point voor Vlaanderen. Ik wil direct onderstrepen dat UWID de VAD of andere bestaande structuren zoals SODA, het Stedelijk Overleg Drugs Antwerpen, zeker niet wenst op te slorpen of te vervangen. Onze enige ambitie is ondersteunen en faciliteren. Pierre Van Damme Bob Vermerght: Om op het begrip drugs terug te komen: voor UWID omvat dat zowel de illegale als de legale drugs. Wij willen ons met alle vormen van verslaving bezighouden, ook met roken en gokverslaving. Alcohol kan even grote schade aanrichten als heroïne, het is een door de maatschappij aanvaarde harddrug. Persoonlijk heb ik er geen probleem mee dat mensen een glas bier of wijn drinken, zolang dit hen of anderen maar niet in gevaar brengt. Automobilisten zouden echter altijd honderd procent nuchter moeten zijn. En ik ben radicaal tegen de verkoop van alcopops aan adolescenten. Sterke drank vermomd als limonade, dat is om moeilijkheden vragen. Economische schade vermijden De cijfers suggereren dat de jeugd de klassieke sigaret meer en meer ruilt voor een joint. Verontrustend, want bij regelmatige cannabisgebruikers zijn er veel uitvallers: mensen die gesedeerd en met een gestoord concentratievermogen rondlopen en niet meer in staat zijn normaal te studeren of te werken. Bob Vermerght: Onder harddrugsgebruikers is het percentage uitvallers natuurlijk nog veel groter. Anders dan soms wordt gedacht, zijn ook heel wat dertigplussers aan de drugs. Bijvoorbeeld managers of verkopers die naar cocaïne grijpen om de stress aan te kunnen. We beleven momenteel een echte cocaïnegolf. Chauffeurs die pepmiddelen gebruiken zijn 15

3 16 al evenmin uitzonderingen. Als we het drugsprobleem niet doordacht en doortastend aanpakken, dreigt op middellange termijn de rentabiliteit van bedrijven serieus te worden geschaad. Drugs veroorzaken op twee manieren economische schade. Enerzijds doordat de verslaafde zelf niet goed en uiteindelijk soms helemaal niet meer kan functioneren en bovendien nog een hoop nadeel kan berokkenen; anderzijds doordat de partner, kinderen of ouders van de verslaafde worden meegezogen in de problemen en ook slechter gaan presteren. Professor Philippe Jorens (arts-farmacoloog) van de dienst Intensieve Zorgen van het Universitair Ziekenhuis Antwerpen: Een bedrijf in de Antwerpse haven heeft mij al een paar keer gevraagd om kandidaat-werknemers op drugs te screenen. Ik begrijp dat verzoek, maar ben er niet op kunnen ingaan omdat ik me dan juridisch op glad ijs zou begeven. Als arts mag ik een werkgever geen inlichtingen verstrekken over het medisch dossier van werknemers of aspirant-werknemers. Zelfs het medisch ongeschikt bevinden van een drugsgebruiker zonder dat de werkgever expliciet de reden van de ongeschiktheid te horen krijgt, ligt moeilijk. Wat als iemand beweert maar één keer in de maand in de vrije uren cannabis te gebruiken, zonder dat dit een negatieve weerslag heeft op de arbeidsprestaties? Professor Frederik Swennen (jurist): Eigenlijk zouden we eerst een heldere juridische omschrijving moeten hebben van wat we onder drugsgebruik verstaan en van wat op dat gebied wel en niet aanvaardbaar is. In juridisch opzicht zijn er nog meer hete hangijzers. Mag een werkgever een werknemer vragen of hij of zij drugs gebruikt, of is dat in strijd met de privacyregels? Moeten we die regels misschien aanpassen? Het zijn allemaal zaken die we met UWID willen bestuderen. Onderzoek bevorderen Hoe ongelooflijk het ook mag klinken, in Vlaanderen en ook internationaal is er in verhouding tot de omvang van het probleem nog maar bitter weinig fundamenteel of toegepast wetenschappelijk onderzoek naar verslaving verricht. Philippe Jorens: Naar bijvoorbeeld de voorbeschikkende genetische of omgevingsfactoren voor drugsgebruik of naar - wat toch een prioriteit zou moeten zijn - betere behandelingsmethoden voor verslaafden is dringend intensief en veelzijdig onderzoek nodig. Ik vind het een goede zaak dat het drugsgebruik zich in de illegaliteit bevindt, maar daardoor wordt het onderzoek ernaar wel verwaarloosd. Zelfs als ik alle studies over alcoholisme meetel, schat ik dat nog geen halve procent van het mondiale budget voor farmacologisch onderzoek naar projecten in verband met verslaving gaat. Het is ook niet evident fondsen te vinden voor het bestuderen van een probleem dat eigenlijk niet zou mogen bestaan. Philippe Jorens Johan Maertens UWID streeft naar hechte banden met het werkveld. Zo heeft De Sleutel, gespecialiseerd in ambulante en residentiële drugshulpverlening, een plaats in het vast bureau van het instituut. Johan Maertens, algemeen directeur van De Sleutel: Vanuit het werkveld zijn wij sterk in wetenschappelijke ondersteuning door UWID geïnteresseerd. De Sleutel, een organisatie van de Broeders van Liefde, doet aan ambulante en residentiële drugshulpverlening. Wij zijn op vele plaatsen in Vlaanderen actief en proberen verslaafden van de drugs af te helpen of de schade voor hen en hun omgeving toch minstens te beperken en het drugsgebruik te stabiliseren. Via opleidings- en tewerkstellingsprogramma s trachten we die mensen ook in de samenleving te reïntegreren. Preventie is voor ons eveneens uiterst belangrijk. De Sleutel beschikt over een kleine eigen onderzoekscel, die zich vooral toelegt op de registratie van het verloop van de door ons verstrekte behandelingen, om zo onze verschillende soorten behandelingen te kunnen evalueren en waar nodig bij te sturen. Maar natuurlijk is het beter dat die evaluatie door een onafhankelijk wetenschappelijk instituut zoals UWID gebeurt. Voor de overheid winnen de bevindingen dan automatisch aan gewicht en betekenis. Er is ook nood aan macro-onderzoeken, die het bijvoorbeeld mogelijk maken de gegevens van alle hulpverlenende organisaties met elkaar te vergelijken. Johan Maertens: Binnen onze sector is iedereen een beetje huiverig voor dergelijke vergelijkingen, maar de kwaliteit van de drugshulpverlening zou er wel bij varen. Het is cruciaal voor het werkveld dat er grondig onderzoek komt naar de resultaten van de geleverde inspanningen. Hoe gaat het bijvoorbeeld met behandelde mensen één jaar, vijf jaar of tien jaar nadat ze de hulpverlening hebben verlaten? Hoe groot is de terugval? Doordat we, behalve voor de therapeutische gemeenschappen, het antwoord op deze en verwante vragen niet kennen, kunnen we onvoldoende de legitimiteit van onze behandelingen in het licht van de gestelde doelen inschatten. Uiteindelijk gaat het ook om de vraag of de miljoenen euro s die jaarlijks in Vlaanderen in hulp aan verslaafden worden geïnvesteerd goed zijn besteed. Hoewel we daarvan uitgaan, weet niemand dat echt. Aan de Vlaamse universiteiten worden hier en daar aspecten van de drugsproblematiek bestudeerd, maar het ontbreekt voorlopig aan een geïntegreerde aanpak. Essentiële facetten zoals het medische krijgen nauwelijks aandacht. De Sleutel zou graag één enkele wetenschappelijke gesprekspartner hebben die alle vormen van drugsonderzoek coördineert en permanent de kwaliteit van onze hulpverlening via

4 UNIVERSITEIT ANTWERPEN gedegen feedback ondersteunt. Dankzij UWID, dat met de andere Vlaamse universiteiten wil samenwerken, krijgen we nu hopelijk zo n partner. Wie weet kan UWID op termijn ook een kwaliteitslabel toekennen aan instellingen die een actuele en wetenschappelijk gefundeerde opvang en begeleiding van verslaafden verzekeren. Bob Vermerght: Om de strijd tegen de drugs te winnen, zijn nauwe banden met het werkveld absoluut onmisbaar. Dat we UWID als uw idee uitspreken, is juist om aan te geven dat we willen vertrekken van de wensen en behoeften van iedereen die direct met de drugsproblematiek te maken heeft. Verslaafden, hulpverleners, bedrijfsleiders, parket en politie, familie van verslaafden, noem maar op. Het is ook geen toeval dat we voor een afgevaardigde van De Sleutel, net als voor een afgevaardigde van de VAD en een preventiemedewerker, een plaats hebben ingeruimd in het vast bureau van UWID. Beurzen toekennen Hoe zal het vele nog uit te voeren onderzoek worden gefinancierd? Philippe Jorens: We hopen dat de bedrijfswereld en de overheid ons op repetitieve basis voldoende middelen ter beschikking zullen stellen. Sommige bedrijven aarzelen misschien om zich met de verslavingsproblematiek te associëren, maar we hopen hen toch te kunnen overtuigen door hun sponsoring in de brede context van good citizenship te situeren. Bob Vermerght: We overwegen om telkens meerdere bedrijven rond één onderzoeksproject te verenigen en iedere keer ook naar een financiële inbreng van de overheid te streven. Zo zal geen enkel bedrijf helemaal met één bepaald project worden geassocieerd en krijgt elk project tot op zekere hoogte ook een officieel waarmerk. Philippe Jorens: Ondernemingen hebben er alle belang bij om het zoeken naar oplossingen voor het drugsprobleem te stimuleren, want zelf dreigen zij intern ook steeds vaker met dat probleem te worden geconfronteerd. Het heeft geen zin de kop in het zand te steken. Drugs zijn allang geen marginaal verschijnsel meer. Ze zijn een groot probleem dat alsmaar erger wordt. Via het toekennen van doctoraats- en andere beurzen hopen we heel wat researchprojecten te initiëren. De onderzoekers zullen worden geselecteerd op basis van de dossiers die ze indienen. Bob Vermerght Bij circa één op de vier slachtoffers van weekendongevallen zijn sporen van drugs te vinden. de bedoeling het traject in kaart te brengen dat drugsgebruikers in de hulpverlening volgen. Migreren ze bijvoorbeeld volop van de ene instelling naar de andere? Het onderzoek, waarvoor het budget euro bedraagt, wordt verricht door professor Eric Broekaert en de door hem geleide vakgroep Orthopedagogiek van de Universiteit Gent. Meer gedetailleerde informatie vindt u op Bob Vermerght: Eric Broekaert en zijn mensen zijn hiervoor de geknipte experts omdat ze eerder al een vergelijkbaar onderzoek in Oost-Vlaanderen hebben uitgevoerd. Na Antwerpen zouden we hetzelfde onderzoek ook nog in de andere Vlaamse provincies willen herhalen, zodat we een totaalbeeld verwerven waarop beleidsmaatregelen kunnen worden gebaseerd. UWID hoopt regelmatig beleidsvoorbereidend en -ondersteunend te kunnen werken. We zouden bijvoorbeeld advies kunnen verstrekken bij het ontwerpen van een nieuwe drugswet. We willen op beleidsgebied een echte denktank zijn voor de overheid, het bedrijfsleven en de vakbonden. Onderwijsmodule over verslaving Behalve aan kennisverwerving is er ook een urgente behoefte aan kennisoverdracht. Johan Maertens: Vlaanderen kampt met een nijpend tekort aan maatschappelijk assistenten, verpleegkundigen en andere hulpverleners die in hun opleiding hebben leren omgaan met verslaafden en de verslavingsproblematiek. Binnen De Sleutel organiseren wij, al hebben we daar nauwelijks financiële middelen voor, noodgedwongen zelf gespecialiseerde cursussen voor onze medewerkers. De VAD biedt in samenwerking met de VVBV [Vlaamse Vereniging Behandelingscentra Verslaafdenzorg] ook nog basisvormingen aan. Maar eigenlijk zouden universiteiten en hogescholen veel meer dan nu het geval is de vereiste kennis en vaardigheden als een natuurlijk onderdeel in een aantal van hun opleidingen moeten opnemen. Pierre Van Damme: In de vernieuwde UA-artsenopleiding verzorgen wij voor de eerstejaars al sinds 1999 een twee weken durende onderwijsmodule over verslaving. We brengen de studenten echt met alle aspecten van het probleem in contact. Guido Van Hal: Mogelijk zal die 17 Eerste groot UWID-project Ondertussen financiert de Antwerpse provincieraad als eerste een belangrijk UWID-project. Het gaat om de registratie van de instroom, doorstroom en uitstroom bij de hulpverlening aan drugsverslaafden in de provincie Antwerpen. Het ligt in

5 18 module in verschillende Europese medische opleidingen worden geïntegreerd. Pierre Van Damme: Binnen de Associatie willen we varianten van de module in een reeks academische en hogeschoolopleidingen introduceren. Aan de UA gaat het om de opleidingen farmaceutische wetenschappen, rechten en politieke en sociale wetenschappen. Apothekers krijgen regelmatig met verslaafde mensen te maken, zij moeten dan de juiste houding weten aan te nemen. En het mag ook niet dat sociale wetenschappers of juristen weinig afweten van een zo belangrijk maatschappelijk probleem als drugs. Hetzelfde geldt op een andere manier ook voor bijvoorbeeld maatschappelijk assistenten, opvoeders en verpleegkundigen. De verzuchting van Johan Maertens is terecht en we willen er zeker rekening mee houden. Master-na-masteropleiding Frederik Swennen: Ten behoeve van advocaten hebben we in de wetgeving alle juridische regels opgespoord die betrekking hebben op drugsgebruik door minderjarigen. Het Centrum voor Beroepsvervolmaking in de Rechten bezorgt de door ons gebundelde informatie aan de geïnteresseerde pleiters. Dat kan hen een hoop tijdrovend zoekwerk besparen bij Frederik Swennen zaken waarin de betreffende vorm van drugsgebruik een rol speelt. Guido Van Hal: Inzake onderwijs willen we met UWID twee sporen volgen. Enerzijds zullen we opleidingen verzorgen voor mensen die concreet gestalte geven aan de hulpverlening aan verslaafden. Anderzijds zouden we voor wie inzake drugsbestrijding een overwegend sturende taak heeft - ik denk bijvoorbeeld aan personeels- en schooldirecteuren - een brede, wat meer theoretisch-wetenschappelijke master-na-masteropleiding willen organiseren. Bob Vermerght: De vraag naar gerichte vormingen is groot en komt uit diverse hoeken. De Antwerpse schepen van onderwijs en jeugd Robert Voorhamme heeft ons bijvoorbeeld gepolst over een opleiding over verslaving voor de vertrouwensleerkrachten van het stedelijk onderwijs. UWID zal hem in dit verband een voorstel doen. DRUGS OP DE CAMPUS Hoe zit het met het drugsgebruik bij studenten? Guido Van Hal: We weten niet hoeveel studenten regelmatige gebruikers zijn, maar het staat vast dat geen enkele universiteit of hogeschool nog drugsvrij is. Samen met de VAD wil UWID een enquête verrichten naar het middelengebruik onder studenten. Het is onze ambitie om binnen de Associatie Universiteit & Hogescholen Antwerpen een veelzijdig drugsbeleid te ontwikkelen, waarbij we in de eerste plaats aan drugspreventie willen doen. Al zal het uitstippelen van hulptrajecten voor studenten die drugs gebruiken eveneens veel aandacht krijgen. Guido Van Hal Ook studenten die zelf geen drugs nemen maar een verslaafde vader of moeder hebben, willen we opvangen. Verder komt er binnen de Associatie een huisarts bij wie alle personeelsleden zullen terechtkunnen die een verslavingsprobleem hebben of daar in hun familie of werkomgeving mee worden geconfronteerd. Voor Psynet, een samenwerkingsverband tussen de studentenbegeleiders en de psychologen van de UA en de vier geassocieerde hogescholen, is bij dit alles een belangrijke rol weggelegd. Bob Vermerght: Het zou goed zijn als de minister van Onderwijs alle Vlaamse universiteiten en hogescholen tot het uitwerken van een drugsbeleid zou aansporen, zodat er overal in het hoger onderwijs een duidelijke en verantwoorde aanpak van het probleem komt. Pierre Van Damme: Momenteel wordt slechts tot op het niveau van het secundair onderwijs een drugsbeleid gevoerd. De meeste middelbare scholen beschikken over een draaiboek over drugsverslaving - de VAD heeft er één ontwikkeld - en werken met vertrouwensleerkrachten. Maar in het hoger onderwijs worden de studenten plots aan hun lot overgelaten. In overleg met de studentenartsen en Psynet wil UWID hiervoor een structurele oplossing uitdokteren. Ook alcohol is een harddrug. De huidige rage van alcopops - met sterke drank gemixte limonades en vruchtensappen - dreigt vooral jongeren ongemerkt aan alcohol verslingerd te maken. Smart weapons Bob Vermerght: Ik denk wel dat we met ons instituut veel zullen losmaken in de samenleving. Het drugsprobleem heeft altijd in zekere mate een verdoken bestaan geleid. Het manifesteert zich vooral in de micro-omgeving van het gezin, waar het ondanks zijn verwoestend karakter dikwijls jarenlang met de mantel der liefde of der schaamte wordt bedekt. De academische wereld heeft positieve inspanningen geleverd, maar is toch niet steeds voldoende alert geweest. Met UWID willen we het gemakkelijker maken om het verschijnsel verslaving, zeker in Vlaanderen en als het kan ook daarbuiten, op maatschappelijke schaal en wetenschappelijke wijze aan te pakken. In alle openheid en vanuit alle invalshoeken. Kennis en inzicht zijn de belangrijkste wapens van UWID in de strijd tegen drugs. De komende jaren zullen we die smart weapons onafgebroken moeten inzetten. Voor meer informatie over UWID kunt u terecht op Of neem contact op met professor Bob Vermerght, tel.:

Universiteit Antwerpen. Vrije Universiteit Brussel Universiteit Gent Katholieke Universiteit Leuven Universiteit Limburg

Universiteit Antwerpen. Vrije Universiteit Brussel Universiteit Gent Katholieke Universiteit Leuven Universiteit Limburg Universiteit Antwerpen in samenwerking met collega s uit: Vrije Universiteit Brussel Universiteit Gent Katholieke Universiteit Leuven Universiteit Limburg stellen voor: WINNERS ARE LOSERS WHO NEVER GIVE

Nadere informatie

tiemap Ira Insp ge jla BI materialenoverzicht

tiemap Ira Insp ge jla BI materialenoverzicht BIJLAGE inspiratiemap Materialenoverzicht drugs 1 1. Brochures of affiches Hieronder vindt u een lijst met informatieve materialen over cannabis en andere drugs De materialen zijn verkrijgbaar bij VAD.

Nadere informatie

ZNA UKJA Zorgeenheid crisisinterventie (K-dienst A) Informatie voor patiënten

ZNA UKJA Zorgeenheid crisisinterventie (K-dienst A) Informatie voor patiënten ZNA UKJA Zorgeenheid crisisinterventie (K-dienst A) Informatie voor patiënten 2 ZNA UKJA Zorgeenheid crisisinterventie (K-dienst A) Voor wie? Jongeren van 12 tot en met 17 jaar die omwille van uiteenlopende

Nadere informatie

Achtergrondinformatie opdracht 3, module 5, les 9

Achtergrondinformatie opdracht 3, module 5, les 9 Achtergrondinformatie opdracht 3, module 5, les 9 Roken alcohol en drugs Roken, alcohol en drugs zijn schrikbeelden voor veel ouders. Dit geldt voor allochtone ouders én Nederlandse ouders. Sommige kinderen

Nadere informatie

Federaal Fonds ter bestrijding van de verslavingen OPROEP 2014

Federaal Fonds ter bestrijding van de verslavingen OPROEP 2014 Federaal Fonds ter bestrijding van de verslavingen OPROEP 2014 1 Mevrouw, Mijnheer, Het Fonds ter bestrijding van de verslavingen werd opgericht in 2006 met een jaarlijks budget van 5.000.000 (3.000.000

Nadere informatie

(Net)werking van een PAAZ

(Net)werking van een PAAZ (Net)werking van een PAAZ Frederic Ulburghs (hoofverpleegkundige) en Henrik Palmans (psychiatrisch verpleegkundige) Voorstelling PAAZ Enkele cijfers: +/- 13 FTE verpleegkundigen +/- 3 FTE psychologen +/-

Nadere informatie

Huis Sofia 22 november 2011

Huis Sofia 22 november 2011 Huis Sofia 22 november 2011 Overzicht presentatie Antwerpen in cijfers OCMW Antwerpen in cijfers Studenten in Antwerpen Strategische visie en doelstelling Visie en uitgangspunten Wie woont er? Wat betekent

Nadere informatie

Outreach autisme ondersteuning van inclusie van personen met autisme

Outreach autisme ondersteuning van inclusie van personen met autisme Outreach autisme ondersteuning van inclusie van personen met autisme www.hetraster.be Wat is outreach autisme? Outreach autisme bestaat uit vorming en advies voor iedereen die deskundiger wil worden in

Nadere informatie

Inhoud. Dinsdag 31 Mei 2016

Inhoud. Dinsdag 31 Mei 2016 Dinsdag 31 Mei 2016 20160531 Inhoud 1) Vrouwen gebruiken vaker cocaïne dan mannen, De Standaard/Vlaams-Brabant/Brussel - 31 Mei 2016 Pagina 12 Mannen zoeken het vaakst hulp voor een cannabisverslaving,

Nadere informatie

TABAK ALCOHOL GAMEN. algemene sociale vaardigheden

TABAK ALCOHOL GAMEN. algemene sociale vaardigheden Leerlijnen per graad : 3 de graad LO 10-12j Doelstelling: Versterken van de kennis en vaardigheden die kinderen nodig hebben om gezonde keuzes te maken en niet te roken, geen alcohol te drinken en op een

Nadere informatie

Gerard Frijstein, MANAGER ARBODIENST BIJ ACADEMISCH MEDISCH CENTRUM, UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM EN HOGESCHOOL VAN AMSTERDAM

Gerard Frijstein, MANAGER ARBODIENST BIJ ACADEMISCH MEDISCH CENTRUM, UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM EN HOGESCHOOL VAN AMSTERDAM Gerard Frijstein, MANAGER ARBODIENST BIJ ACADEMISCH MEDISCH CENTRUM, UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM EN HOGESCHOOL VAN AMSTERDAM 41 We zijn goed in het oplossen van problemen, maar liever nog helpen we om ze

Nadere informatie

dienst communicatie. Asster werkt met Amerikaanse unief in strijd tegen depressie

dienst communicatie. Asster werkt met Amerikaanse unief in strijd tegen depressie 07.05.2015 dienst communicatie Asster werkt met Amerikaanse unief in strijd tegen depressie SINT TRUIDEN Amerikaanse familietherapie tegen depressie bij jongeren Psychiatrisch ziekenhuis Asster in Sint

Nadere informatie

TIJDSCHRIFT MET ZORG Thema: Divers jaargang 1 nummer 1 juli 1995

TIJDSCHRIFT MET ZORG Thema: Divers jaargang 1 nummer 1 juli 1995 TIJDSCHRIFT MET ZORG Thema: Divers jaargang 1 nummer 1 juli 1995 INHOUDSTAFEL Woord vooraf R. Stockman & M. Keuleneer Het leven is mij lief R. Stockman Waarheen met het onderwijs anno 2000? A. Peirsman

Nadere informatie

Associatie KU Leuven: Sterke partners voor beter hoger onderwijs

Associatie KU Leuven: Sterke partners voor beter hoger onderwijs Associatie KU Leuven: Sterke partners voor beter hoger onderwijs Associatie KU Leuven: een netwerk van sterke partners Groep T, KHLeuven en KHLim bereiden een fusie voor Facts & figures 4% % 45% 49% 95.000

Nadere informatie

Leerlijnen per drug : ALCOHOL Onderwijsvorm: KLEUTER EN LAGER

Leerlijnen per drug : ALCOHOL Onderwijsvorm: KLEUTER EN LAGER Leerlijnen per drug : ALCOHOL Onderwijsvorm: KLEUTER EN LAGER kleuter 2,5-6j 1 ste graad LO 6-8j 2 de graad LO 8-10j 3 de graad LO 10-12j doelstelling doelstelling doelstelling doelstelling Versterken

Nadere informatie

Alcoholgebruik bij helft van de studenten niet zonder risico

Alcoholgebruik bij helft van de studenten niet zonder risico Derde grote bevraging brengt middelengebruik bij Vlaamse studenten in kaart Alcoholgebruik bij helft van de studenten niet zonder risico De Vereniging voor Alcohol- en andere Drugproblemen (VAD) en onderzoekers

Nadere informatie

2 Verhalen... Inleiding. Het Verhaal Van Roos (14) in Het blijven toch je ouders. Het Verhaal van Tamara (23) in Het blijven toch je ouders.

2 Verhalen... Inleiding. Het Verhaal Van Roos (14) in Het blijven toch je ouders. Het Verhaal van Tamara (23) in Het blijven toch je ouders. 2 Verhalen... Anderhalf jaar terug werd het gedrag van mijn moeder nog erger. Als ik na een weekend bij mijn vader thuiskwam waren er dingen kapot. Ik wist gelijk dat er ruzie was geweest door de alcohol.

Nadere informatie

uitgave december 2011 beroepsgeheim

uitgave december 2011 beroepsgeheim uitgave december 2011... met thet beroepsgeheim ... met het beroepsgeheim Sommige problemen, ziektes, kan je niet in je eentje oplossen. Om deze problemen aan te pakken, heb je hulp nodig van mensen die

Nadere informatie

Jaargang 2 nummer 1 16 dec 2010

Jaargang 2 nummer 1 16 dec 2010 Jaargang 2 nummer 1 16 dec 2010 Inhoudsopgave: Inleiding Minisymposium LVG en Verslaving De belangrijkste problemen volgens hulpverleners De ervaringen van cliënten De ervaringen van verwanten Vervolgstappen

Nadere informatie

Informatieleaflet voor werkgevers

Informatieleaflet voor werkgevers Informatieleaflet voor werkgevers Werk en verslaving Het aantal verslaafden aan alcohol, drugs en medicijnen in Nederland groeit. Het merendeel van deze mensen heeft een baan en kampt met de verslaving

Nadere informatie

Federaal Fonds ter bestrijding van de verslavingen Subsidieaanvragen voor verlengingen en nieuwe projecten

Federaal Fonds ter bestrijding van de verslavingen Subsidieaanvragen voor verlengingen en nieuwe projecten Federaal Fonds ter bestrijding van de verslavingen Subsidieaanvragen voor verlengingen en nieuwe projecten OPROEP 2012 Mevrouw, Mijnheer, Het Fonds ter bestrijding van de verslavingen werd opgericht in

Nadere informatie

Actie ter ondersteuning van de federale beleidsnota drugs

Actie ter ondersteuning van de federale beleidsnota drugs FEDERAAL WETENSCHAPSBELEID Wetenschapsstraat 8 B-1000 BRUSSEL Tel. 02 238 34 11 Fax 02 230 59 12 www.belspo.be Actie ter ondersteuning van de federale beleidsnota drugs Projectformulier ten behoeve van

Nadere informatie

Verstandelijke beperking en middelengebruik. Een folder voor mantelzorgers en begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking

Verstandelijke beperking en middelengebruik. Een folder voor mantelzorgers en begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking Verstandelijke beperking en middelengebruik Een folder voor mantelzorgers en begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking Johan woont al enkele jaren zelfstandig. Als begeleider ga jij twee

Nadere informatie

praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek

praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek SBO maatschappelijke finaliteit Prof. Dr. Ann Jorissen (UA) IWT, 11 januari 2010 1 Effective Governance of Private Enterprises: the influence

Nadere informatie

Kortdurende Behandeling. Afdelingsbrochure

Kortdurende Behandeling. Afdelingsbrochure Afdelingsbrochure HET PZ SINT-CAMILLUS Het PZ Sint-Camillus is een acuut psychiatrisch ziekenhuis opgericht in 1936 door de Mariazusters van Franciscus van Waasmunster. Het PZ Sint-Camillus beschikt over

Nadere informatie

Gelijke Kansen en Diversiteit binnen het UZ Gent

Gelijke Kansen en Diversiteit binnen het UZ Gent Gelijke Kansen en Diversiteit binnen het UZ Gent 1. Missie - visie Gelijke Kansen en Diversiteit UZ Gent Het UZ Gent is een pluralistische instelling. De benadering van Gelijke Kansen en Diversiteit op

Nadere informatie

FAMILIEVERMOGEN MOET EEN ZEGEN ZIJN

FAMILIEVERMOGEN MOET EEN ZEGEN ZIJN ANTWERP MANAGEMENT SCHOOL HEEFT EEN FAMILY WEALTH INSTITUTE FAMILIEVERMOGEN MOET EEN ZEGEN ZIJN Veel ondernemende families willen zich professioneel laten begeleiden om hun patrimonium samen te houden,

Nadere informatie

Basisvorming drugs & & drugge g bruik i

Basisvorming drugs & & drugge g bruik i Basisvorming drugs & druggebruik 1. Drugpunt en PZ Deinze -Zulte 2. Productinformatie: soorten drugs 3. Wetgeving 4. Welke drugs worden door onze leerlingen gebruikt? Inhoud 5. Hoe moeten we dat druggebruik

Nadere informatie

tiemap Ira Insp ge jla BI materialenoverzicht

tiemap Ira Insp ge jla BI materialenoverzicht BIJLAGE inspiratiemap Materialenoverzicht Alcohol 1 1. Brochures of affiches Hieronder vindt u een lijst met informatieve materialen over alcohol Deze materialen zijn verkrijgbaar bij VAD. www.vad.be,

Nadere informatie

VERZEKERING: 1. Premiebetaling : 25 euro per jaar* (WIGWE 10 euro) 2. Verzekerd risico : Niet-medische kosten die een zorgbehoevende persoon heeft.

VERZEKERING: 1. Premiebetaling : 25 euro per jaar* (WIGWE 10 euro) 2. Verzekerd risico : Niet-medische kosten die een zorgbehoevende persoon heeft. B.E.L.-PROFIELSCHAAL Basis - Eerste - Lijns - profielschaal VERZEKERING: 1. Premiebetaling : 25 euro per jaar* (WIGWE 10 euro) 2. Verzekerd risico : Niet-medische kosten die een zorgbehoevende persoon

Nadere informatie

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan ggz voor doven & slechthorenden Verslaving Als iemand niet meer zonder... kan Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving Herkent u dit? Veel mensen gebruiken soms

Nadere informatie

Familiewerking CAT Gent

Familiewerking CAT Gent Familiewerking CAT Gent deelwerking CCG ECLIPS Congres Geestelijke Gezondheidszorg Gent, 15 september 2010 Tomas Van Reybrouck Speerpunten werking CAT: Ambulante werking voor mensen met verslavingsproblematiek

Nadere informatie

MET CARDEA KUN JE VERDER

MET CARDEA KUN JE VERDER MET CARDEA KUN JE VERDER 2 met cardea kun je verder 3 met cardea kun je verder weerslag hebben op het gedrag van een kind. Een team van specialisten met een brede deskundigheid helpt bij het oplossen van

Nadere informatie

vergadering C58 zittingsjaar Handelingen Commissievergadering Commissie voor Cultuur, Jeugd, Sport en Media

vergadering C58 zittingsjaar Handelingen Commissievergadering Commissie voor Cultuur, Jeugd, Sport en Media vergadering C58 zittingsjaar 2014-2015 Handelingen Commissievergadering Commissie voor Cultuur, Jeugd, Sport en Media van 4 december 2014 2 Commissievergadering nr. C58 (2014-2015) 4 december 2014 INHOUD

Nadere informatie

Werken in sph. Maria van Deutekom Britt Fontaine Godelieve van Hees Marja Magnée Alfons Ravelli

Werken in sph. Maria van Deutekom Britt Fontaine Godelieve van Hees Marja Magnée Alfons Ravelli Verslaafden Werken in sph Redactie: Dineke Behrend Maria van Deutekom Britt Fontaine Godelieve van Hees Marja Magnée Alfons Ravelli 2 Verslaafden Auteur: Hans van Nes Bohn Stafleu Van Loghum Houten, 2004

Nadere informatie

Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst!

Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst! Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst! KLINISCHE BEHANDELING: ALS U DE CONTROLE OVER UW LEVEN TERUG WILT Onderdeel van Arkin Stoppen met alcohol of drugs en uw manier

Nadere informatie

Leeftijd eerste ervaring met alcohol 12-15 16-19 20-23. < 11 jaar 11-12 13-15 16-18

Leeftijd eerste ervaring met alcohol 12-15 16-19 20-23. < 11 jaar 11-12 13-15 16-18 Feiten over het Alcohol- en Drugsgebruik van jongeren in het district Rivierenland Gelderland-Midden Gebaseerd op het onderzoek: Lekker samen van de kaart (maart 27) Inleiding Het alcoholgebruik neemt

Nadere informatie

Inhoud. Lijst met afkortingen 13. Voorwoord 15. Inleiding 17

Inhoud. Lijst met afkortingen 13. Voorwoord 15. Inleiding 17 Inhoud Lijst met afkortingen 13 Voorwoord 15 Inleiding 17 DEEL 1 TRENDS IN CIJFERS OVER ILLEGALE DRUGS IN VLAANDEREN/BELGIË 1997-2007 19 HOOFDSTUK 1! ILLEGALE DRUGS. SITUERING EN DEFINIËRING 21 1.1 Wat

Nadere informatie

HET FONDS MEDISCHE ONGEVALLEN. Jo DE COCK Administrateur-generaal RIZIV KVK 18 juni 2013

HET FONDS MEDISCHE ONGEVALLEN. Jo DE COCK Administrateur-generaal RIZIV KVK 18 juni 2013 HET FONDS MEDISCHE ONGEVALLEN Jo DE COCK Administrateur-generaal RIZIV KVK 18 juni 2013 OVERZICHT Wanneer werd het Fonds opgericht? Waarom werd het Fonds opgericht? Huidige situatie Bijzonderheden en doelstellingen

Nadere informatie

gewoon meedoen! Ketenzorg met toekomst

gewoon meedoen! Ketenzorg met toekomst gewoon meedoen! Ketenzorg met toekomst De basis van In voor zorg! Voor wie is JeugdzorgPlus? Door een gebrek aan aansluitende zorg vielen voorheen veel jongeren tussen wal en schip. Dit verkleinde hun

Nadere informatie

IrisZorg. verslavingszorg. en maatschappelijke opvang. dicht bij mensen, ver in zorg

IrisZorg. verslavingszorg. en maatschappelijke opvang. dicht bij mensen, ver in zorg IrisZorg verslavingszorg en maatschappelijke opvang dicht bij mensen, ver in zorg > IrisZorg: dicht bij mensen, ver in zorg Bij IrisZorg kan iedereen rekenen op de deskundigheid en betrokkenheid van onze

Nadere informatie

Volwassenen. Mondriaan. voor geestelijke gezondheid

Volwassenen. Mondriaan. voor geestelijke gezondheid Volwassenen Mondriaan voor geestelijke gezondheid Verslavingszorg Introductie Verslavingszorg verleent hulp aan volwassenen met problematisch gebruik van alcohol, drugs, medicijnen, gameverslaving en met

Nadere informatie

4. SLOTBESCHOUWING. 4.1 Omvang

4. SLOTBESCHOUWING. 4.1 Omvang Doel gr oepenanal yse dak-ent hui sl ozenen har ddr ugsver sl aaf den st edendr i ehoek 4. SLOTBESCHOUWING Vanaf 1999 heeft onderzoeksbureau INTRAVAL doelgroepenanalyses uitgevoerd in Apeldoorn (1999/2000),

Nadere informatie

Het Jeugdsportfonds Camille Paulus

Het Jeugdsportfonds Camille Paulus Het Jeugdsportfonds Camille Paulus Een sporttoekomst voor jongeren en personen met een handicap Wat is sporten? Sporten is niet alleen een werkwoord. Het brengt mensen dichterbij, maakt energie en creativiteit

Nadere informatie

Workshop 9 En morgen gezond weer op

Workshop 9 En morgen gezond weer op 23 april 2012 Symposium Ouderen & Alcohol Workshop 9 En morgen gezond weer op Complementair werken in de zorg voor ouderen Yildiz Gecer Tactus Henk Snijders Carintreggeland Voorstellen Wie zijn wij? Wie

Nadere informatie

Sociaal centrum De Wilg Begeleiding van mensen met psychiatrische problemen

Sociaal centrum De Wilg Begeleiding van mensen met psychiatrische problemen Sociaal centrum De Wilg Begeleiding van mensen met psychiatrische problemen Wat is sociaal centrum De Wilg? Sociaal centrum De Wilg begeleidt OCMW-klanten met psychiatrische problemen. Die mensen vragen

Nadere informatie

Stap 2: Spelregels en strategie bij problemen. 2.1 De afsprakentabel

Stap 2: Spelregels en strategie bij problemen. 2.1 De afsprakentabel Stap 2: Spelregels en strategie bij problemen 2.1 De afsprakentabel In de vorige stap verzamelde je welke afspraken er al bestaan. In deze stap stel je nieuwe afspraken op en denk je na over wat je kan

Nadere informatie

ZNA UKJA Zorgeenheid ontwikkelings- en psychotische stoornissen adolescenten (K-dienst H) Informatie voor patiënten

ZNA UKJA Zorgeenheid ontwikkelings- en psychotische stoornissen adolescenten (K-dienst H) Informatie voor patiënten ZNA UKJA Zorgeenheid ontwikkelings- en psychotische stoornissen adolescenten (K-dienst H) Informatie voor patiënten 2 ZNA UKJA Zorgeenheid ontwikkelings- en psychotische stoornissen adolescenten Voor Wie?

Nadere informatie

Lectoraat GGZ-Verpleegkunde. LVG en Verslaving. s Heerenloo 30 juni 2010

Lectoraat GGZ-Verpleegkunde. LVG en Verslaving. s Heerenloo 30 juni 2010 Lectoraat GGZ-Verpleegkunde LVG en Verslaving s Heerenloo 30 juni 2010 1 Wat komt aan bod? Overzicht programma LVG en verslaving Prevalentiegegevens Casus Brijder en s Heerenloo Discussie nav casuïstiek

Nadere informatie

Met de zesde staatshervorming is de bevoegdheid voor de moeder-kindeenheden naar Vlaanderen overgeheveld.

Met de zesde staatshervorming is de bevoegdheid voor de moeder-kindeenheden naar Vlaanderen overgeheveld. SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 502 van KATRIEN SCHRYVERS datum: 23 maart 2015 aan JO VANDEURZEN VLAAMS MINISTER VAN WELZIJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZIN Moeder-kindeenheden - Stand van zaken Voor de meeste vrouwen

Nadere informatie

Studienamiddag 21/04/2015

Studienamiddag 21/04/2015 Studienamiddag 21/04/2015 SKILLVILLE: online leerplatform in de klas Hoe SKILLVILLE je kan helpen bij de vakoverschrijdende eindtermen Aanloop Start Projectmatig Wetenschappelijk Onderzoek (PWO) september

Nadere informatie

EVEN VOORSTELLEN. Met Cardea kun je verder!

EVEN VOORSTELLEN. Met Cardea kun je verder! EVEN VOORSTELLEN Met Cardea kun je verder! Als we over cliënten praten, bedoelen we kinderen, jongeren en hun ouders. Als we over ouders praten, bedoelen we ook eenoudergezinnen, verzorgers, voogden en/of

Nadere informatie

met de Jon Sneyers 20 februari 2008 Info- en discussieavond, Universiteit Antwerpen Dept. Computerwetenschappen K.U.Leuven

met de Jon Sneyers 20 februari 2008 Info- en discussieavond, Universiteit Antwerpen Dept. Computerwetenschappen K.U.Leuven Problemen met de statuten van doctoraatsbursalen Jon Sneyers Dept. Computerwetenschappen K.U.Leuven 20 februari 2008 Info- en discussieavond, Universiteit Antwerpen De kenniseconomie : veel blabla De kenniseconomie

Nadere informatie

STRATEGISCHE DOELSTELLING 1: DE BEVOLKING VERANTWOORD EN KRITISCH LEREN OMGAAN MET GENOTSMIDDELEN

STRATEGISCHE DOELSTELLING 1: DE BEVOLKING VERANTWOORD EN KRITISCH LEREN OMGAAN MET GENOTSMIDDELEN Actieplan voor Drugpunt, & 2013 STRATEGISCHE DOELSTELLING 1: DE BEVOLKING VERANTWOORD EN KRITISCH LEREN OMGAAN MET GENOTSMIDDELEN Locatie Meetpunten / indicatoren O.D. 1.1. De bevolking heeft kennis mbt

Nadere informatie

Project DeelSEL; Verslaving

Project DeelSEL; Verslaving Project DeelSEL; Verslaving Indienen project Het project is goedgekeurd op de vergadering van de deel-sel van 8 november Het project sluit aan bij opdracht(en) 3 en 6 van de SEL Zorgregio Gent vzw. Opdracht

Nadere informatie

even VoorSTELLEN Met Cardea kun je verder!

even VoorSTELLEN Met Cardea kun je verder! even VoorSTELLEN Met Cardea kun je verder! Als we over cliënten praten, bedoelen we kinderen, jongeren en hun ouders. Als we over ouders praten, bedoelen we ook eenoudergezinnen, verzorgers, voogden en/of

Nadere informatie

Emotionele ontwikkeling van personen met een verstandelijke beperking

Emotionele ontwikkeling van personen met een verstandelijke beperking Emotionele ontwikkeling van personen met een verstandelijke beperking Een vormingspakket van SEN vzw ontwikkeld in samenwerking met regiegroep SEN-SEO Emotionele ontwikkeling van personen met een verstandelijke

Nadere informatie

Dossier: rijden onder invloed van alcohol

Dossier: rijden onder invloed van alcohol Dossier: rijden onder invloed van alcohol 1 1. Rijden onder invloed van alcohol bij de jongeren Bij nachtelijke weekendongevallen wordt alcoholgebruik vaak met de vinger gewezen. Er doen heel wat clichés

Nadere informatie

Infobundel Alcohol-, tabak-, en drugspreventie

Infobundel Alcohol-, tabak-, en drugspreventie Presenteert Infobundel Alcohol-, tabak-, en drugspreventie (9 september 2014) http://www.skillville.be 1 Doelstelling van het pakket Alcohol-, tabak-, en drugspreventie... 4 1.1 Alcohol... 4 1.2 Tabak...

Nadere informatie

Alcohol- en druggebruik bij Vlaamse jongeren

Alcohol- en druggebruik bij Vlaamse jongeren Alcohol- en druggebruik bij Vlaamse jongeren VAD-leerlingenbevraging Doel: aanvullend bij educatieve pakketten een zicht geven op middelengebruik bij leerlingen Survey, o.b.v. vragenlijst Gebaseerd op

Nadere informatie

Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin

Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin JO VANDEURZEN Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin CONTEXT > Het doel Draagvlak en engagementen aftoetsen en stimuleren in ganse werkveld van relevante actoren Kennis van bewezen strategieën

Nadere informatie

Verhaal van verandering

Verhaal van verandering Belgische Ashoka Fellow Ashoka : Kun je ons iets vertellen over je familie en waar je bent opgegroeid? Ingrid : Ik ben opgegroeid in Antwerpen, een belangrijke stad in Vlaanderen, België. Ik heb een oudere

Nadere informatie

Toespraak van Sven Gatz. Minister van Cultuur, Jeugd, Media en Brussel. Viering 80 jaar Doktersgild Van Helmont. Brussel, zaterdag 1 oktober 2016

Toespraak van Sven Gatz. Minister van Cultuur, Jeugd, Media en Brussel. Viering 80 jaar Doktersgild Van Helmont. Brussel, zaterdag 1 oktober 2016 Toespraak van Sven Gatz Minister van Cultuur, Jeugd, Media en Brussel Viering 80 jaar Doktersgild Van Helmont Brussel, zaterdag 1 oktober 2016 Geachte voorzitter, dames en heren, - Het is me een grote

Nadere informatie

v e rslaafd? Wat als je niet meer zonder kan

v e rslaafd? Wat als je niet meer zonder kan v e rslaafd? Wat als je niet meer zonder kan Alles over verslavingen Voor vragen over alcohol, illegale drugs, gokken en medicijnen: De DrugLijn tel. 078 15 10 20 www.druglijn.be SOS Nuchterheid tel. 09

Nadere informatie

Studerende mantelzorgers hoeven zich niet te verstoppen, ze hebben zo veel kwaliteiten

Studerende mantelzorgers hoeven zich niet te verstoppen, ze hebben zo veel kwaliteiten Inspiratie voor hbo zorg en welzijn Mantelzorg & Hogeschool Rotterdam Studerende mantelzorgers hoeven zich niet te verstoppen, ze hebben zo veel kwaliteiten Studerende mantelzorgers hoeven zich niet te

Nadere informatie

Mentrum SAMEN WERKEN AAN HERSTEL EN EEN WAARDEVOL LEVEN. Onderdeel van Arkin

Mentrum SAMEN WERKEN AAN HERSTEL EN EEN WAARDEVOL LEVEN. Onderdeel van Arkin Mentrum SAMEN WERKEN AAN HERSTEL EN EEN WAARDEVOL LEVEN Onderdeel van Arkin Ieder mens is waardevol. Mentrum behandelt mensen met langerdurende ernstige problemen op het gebied van psychiatrie en/of verslaving.

Nadere informatie

Tips voor Ouders van niet-drinkende pubers

Tips voor Ouders van niet-drinkende pubers Tips voor Ouders van niet-drinkende pubers 1. Bepaal uw standpunt. Eenduidigheid over de regels bij beide ouders is cruciaal. Tips: Kies als ouders samen regels voor het gezin. Bepaal als ouders vooraf

Nadere informatie

Man-vrouw verschillen bij genotmiddelengebruik

Man-vrouw verschillen bij genotmiddelengebruik QUO QUO fadis fadis GGD Fryslân Politie Fryslân Verslavingszorg Noord Nederland Man-vrouw verschillen bij genotmiddelengebruik feitenblad genotmiddelen Nummer 16 maart 2013 Het Feitenblad genotmiddelen

Nadere informatie

Epidemiologische gegevens

Epidemiologische gegevens Epidemiologische gegevens ESPAD (Vlaanderen) European School Survey Project on Alcohol and other Drugs Deelname van 35 landen 15- en 16-jarigen Sinds 2003 ook deelname van België (n= 2.320) Hieronder de

Nadere informatie

Inleiding. Onze visie

Inleiding. Onze visie INFO In deze bundel kun je de visietekst van KSA Sint-Lenaert terug vinden. Ook onze regels in verband met alcohol, tabak en drugs komen ruim aanbod. Tot slot leggen we ook uit hoe we werken aan preventie

Nadere informatie

EVALUATIE GEZONDHEIDS DOELSTELLINGEN

EVALUATIE GEZONDHEIDS DOELSTELLINGEN EVALUATIE GEZONDHEIDS DOELSTELLINGEN TABAK ILLEGALE DRUGS 1 15 jaar: percentage rokers niet hoger dan 11% 2005 14,4% 2015 11,3% 7 17 jaar: percentage dat ooit cannabis of een andere illegale drug heeft

Nadere informatie

Drugspreventie-beleid

Drugspreventie-beleid Lommel United stelt zich tot doel om voetballers professioneel op te leiden. In kwaliteitsvolle omstandigheden en in een gezonde competitieve én aangenaam constructieve geest wil Lommel United zoveel mogelijk

Nadere informatie

Doelgroep. Programma onderdelen. Duur/frequentie

Doelgroep. Programma onderdelen. Duur/frequentie Onderwijs-Zorg Arrangementen 8 Doelgroep Jongeren vanaf 12-18 jaar en hun gezinnen, die al langere tijd ernstig zijn vastgelopen op school en waar sprake is van uitval uit het reguliere onderwijs of waar

Nadere informatie

Ervaringen vanuit D4D. Waarvoor staan we? Aanspreekpunt voor wie? Via de website Vzw met een verhaal Eerste gegevens uit de praktijk Hoe verder

Ervaringen vanuit D4D. Waarvoor staan we? Aanspreekpunt voor wie? Via de website Vzw met een verhaal Eerste gegevens uit de praktijk Hoe verder Inleiding Doctors4Doctors (D4D) is recentelijk van start gegaan en biedt een aanspreekpunt voor artsen met een hulpvraag. We schetsen kort vanuit welke idee D4D is opgericht, en aan welke noden in het

Nadere informatie

DRUGS-PLAN CONSEQUENT ONTRADEN

DRUGS-PLAN CONSEQUENT ONTRADEN DRUGS-PLAN CONSEQUENT ONTRADEN INHOUD 2 - Mensen wapenen tegen drugsverslaving - Gezondheid is een recht - Drugspreventie kan niet vroeg genoeg beginnen - Een opvangplaats voor elke drugsverslaafde - Justitie

Nadere informatie

Preventie en voorlichting

Preventie en voorlichting Preventie en voorlichting Verslavingszorg Preventie en voorlichting Verslavingszorg Mondriaan voor geestelijke gezondheid Verslavingszorg Preventie en voorlichting Doordacht dynamisch! Colofon Tekst Afdeling

Nadere informatie

Letseldiagnostiek bij kinderen

Letseldiagnostiek bij kinderen Letseldiagnostiek bij kinderen Informatie voor verwijzers Letseldiagnostiek bij kinderen De Forensische Polikliniek Kindermishandeling (FPKM) verricht letseldiagnostiek bij 0- tot 18-jarigen. Dit gebeurt

Nadere informatie

De dingen simpel houden is vrij moeilijk. De dingen moeilijk maken is daarentegen is vrij simpel.

De dingen simpel houden is vrij moeilijk. De dingen moeilijk maken is daarentegen is vrij simpel. Cees Weeda helpt bij versterking van professionaliteit bij mensen binnen organisaties en bedrijven. Nu in de jeugdzorg, waar 20.000 mensen op HBO-functies werken bij 75 jeugdzorgorganisaties. Steviger,

Nadere informatie

Algemene informatie over Centrum Maliebaan

Algemene informatie over Centrum Maliebaan Algemene informatie over Centrum Maliebaan Centrum Maliebaan is een instelling voor verslavingspsychiatrie in de provincie Utrecht. Verslavingspsychiatrie is een gespecialiseerde vorm van geestelijke gezondheidszorg.

Nadere informatie

Het leven zoals het is Rechtspraktijk, van CVO naar KHLeuven Klik hier voor meer informatie over Rechtspraktijk in het CVO Leuven-Landen

Het leven zoals het is Rechtspraktijk, van CVO naar KHLeuven Klik hier voor meer informatie over Rechtspraktijk in het CVO Leuven-Landen Het leven zoals het is Rechtspraktijk, van CVO naar KHLeuven Klik hier voor meer informatie over Rechtspraktijk in het CVO Leuven-Landen Ze zien dat wij over een ruimere juridische bagage beschikken dan

Nadere informatie

Samenvatting. Per middel beschouwd zien we de volgende ontwikkelingen:

Samenvatting. Per middel beschouwd zien we de volgende ontwikkelingen: Samenvatting Middelengebruik: algemeen In Nederland is het percentage mensen dat ooit of in de afgelopen maand drugs heeft gebruikt tussen 1997 en 2001 toegenomen. De piek ligt bij jongeren tussen 20 en

Nadere informatie

Referentie Vandercammen, M. (2009). Jongeren en kansspelen. Brussel: OIVO.

Referentie Vandercammen, M. (2009). Jongeren en kansspelen. Brussel: OIVO. 1. Referentie Referentie Vandercammen, M. (2009). Jongeren en kansspelen. Brussel: OIVO. Taal Nederlands ISBN - ISSN / Publicatievorm onderzoeksrapport 2. Abstract In dit onderzoek, uitgevoerd door het

Nadere informatie

Federaal fonds ter bestrijding van de verslavingen - oproep 2008 -

Federaal fonds ter bestrijding van de verslavingen - oproep 2008 - Federaal fonds ter bestrijding van de verslavingen - oproep 2008 - Minister Onkelinx en de FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu zijn erg betrokken bij de problematiek van het

Nadere informatie

Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011

Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011 Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011 Zeeuwse jongeren en alcohol In 2010 is de Zeeuwse campagne Laat ze niet (ver)zuipen! van start

Nadere informatie

Mistral DTOX, een goed begin is het halve werk. Edwin Spapens GZ-Psycholoog Mistral DTOX & Mistral Kliniek

Mistral DTOX, een goed begin is het halve werk. Edwin Spapens GZ-Psycholoog Mistral DTOX & Mistral Kliniek Mistral DTOX, een goed begin is het halve werk. Edwin Spapens GZ-Psycholoog Mistral DTOX & Mistral Kliniek Cluster jeugd Preventie, inclusief minimale interventie van 1-3 gesprekken I- hulp (ambitie ook

Nadere informatie

Dringende Medische Hulpverlening

Dringende Medische Hulpverlening Versie nr: 1 Laatste wijziging: 30-06-2007 1. Waartoe dient deze fiche? 2. Wat is dringende medische hulp? 3. Wie heeft recht op dringende medische hulp? 4. Aan welke voorwaarden moet ik voldoen om aanspraak

Nadere informatie

Drugpunt 24 februari 2015. Drugpunt Drugs Druggebruik begrijpen Vroeginterventie Opvallende verschijnselen In de praktijk Vragen

Drugpunt 24 februari 2015. Drugpunt Drugs Druggebruik begrijpen Vroeginterventie Opvallende verschijnselen In de praktijk Vragen Drugpunt 24 februari 2015 Drugpunt Drugs Druggebruik begrijpen Vroeginterventie Opvallende verschijnselen In de praktijk Vragen DRUGPUNT TEAM Filip Claeys filip.claeys@drugpunt.be 09/381 86 63 of 0498

Nadere informatie

Implementatie van een werkmodel voor vroegdetectie en preventie bij KOPP in Vlaamse GGZ-voorzieningen voor volwassenen:

Implementatie van een werkmodel voor vroegdetectie en preventie bij KOPP in Vlaamse GGZ-voorzieningen voor volwassenen: Implementatie van een werkmodel voor vroegdetectie en preventie bij KOPP in Vlaamse GGZ-voorzieningen voor volwassenen: een stand van zaken. Ben Kwanten KOPP-Vlaanderen Zesde Vlaams Geestelijk Gezondheidscongres

Nadere informatie

Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017

Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017 Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017 Het is belangrijk dat kinderen al jong kennis maken met bedrijven en beroepen. Roefelen maakt dat mogelijk. De in 2011 opgerichte

Nadere informatie

Letseldiagnostiek bij kinderen. Informatie voor verwijzers

Letseldiagnostiek bij kinderen. Informatie voor verwijzers Letseldiagnostiek bij kinderen Informatie voor verwijzers Letseldiagnostiek bij kinderen De Forensische Polikliniek Kindermishandeling (FPKM) is een expertisecentrum voor letselonderzoek bij kinderen en

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Gespecialiseerde opleiding voor toekomstige onderzoeksrechters

Gespecialiseerde opleiding voor toekomstige onderzoeksrechters Gespecialiseerde opleiding voor toekomstige onderzoeksrechters ref.: PEN-009 Doelgroep Magistraten (zetel) die de functie van onderzoeksrechter wensen uit te oefenen; Magistraten (parket) voor zover ze

Nadere informatie

Zelftests, en veel meer. 1 juni 2017

Zelftests, en veel meer. 1 juni 2017 Zelftests, en veel meer 1 juni 2017 1994 zichtbaarheid van het gebruik door media-aandacht, veranderende gebruikspatronen en de toegenomen maatschappelijke bespreekbaarheid. vragen aan hulpverlening en

Nadere informatie

Face it, Work it. Overzicht

Face it, Work it. Overzicht Face it, Work it Dr. H. Peuskens Psychiater Psychiatrische kliniek Broeders Alexianen Tienen Overzicht Middelengebruik in Vlaanderen CAO 100 Middelengerelateerde problematiek Expertise in residentiële

Nadere informatie

goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep

goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep 10 goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep InTact Zelfhulp Zelfhulp is er voor jou. Deze informatie is voor alle mensen met een verslavingsprobleem, ongeacht welke verslaving en voor naasten

Nadere informatie

Besluit van de Vlaamse Regering betreffende de erkenning van beoefenaars van paramedische beroepen

Besluit van de Vlaamse Regering betreffende de erkenning van beoefenaars van paramedische beroepen Besluit van de Vlaamse Regering betreffende de erkenning van beoefenaars van paramedische beroepen DE VLAAMSE REGERING, Gelet op de bijzondere wet van 8 augustus 1980 tot hervorming der instellingen, gewijzigd

Nadere informatie

a) In heel je leven... b) In de voorbije 12 maanden... c) In de voorbije 30 dagen... 1 2 3 4 5 6 7

a) In heel je leven... b) In de voorbije 12 maanden... c) In de voorbije 30 dagen... 1 2 3 4 5 6 7 1. Je bent 1 een jongen 2 een meisje 2. In welk jaar ben je geboren? Jaar 19 3. Welke van de volgende personen maken deel uit van je huisgezin? Kruis aan wat van toepassing is. 1 Vader 1 Stiefvader 1 Moeder

Nadere informatie

Alcohol en de eerste lijn: blijkbaar een problematische relatie...

Alcohol en de eerste lijn: blijkbaar een problematische relatie... Alcohol en de eerste lijn: blijkbaar een problematische relatie... Dr. Rita Verrando huisarts medisch directeur CAD-Limburg Tom Defillet Stafmedewerker VAD Brussels do we have a problem? De gemiddelde

Nadere informatie

STUDENT IN ANTWERPEN. Wat moet je doen?

STUDENT IN ANTWERPEN. Wat moet je doen? STUDENT IN ANTWERPEN Hoeveel mensen studeren er in Antwerpen? Waar kan je in Antwerpen studeren? Hoeveel hogescholen heeft Antwerpen? Deze informatie kan je terugvinden op http://student.antwerpen.be.

Nadere informatie

Hersenstichting Nederland. Hersenen en verslaving

Hersenstichting Nederland. Hersenen en verslaving Hersenstichting Nederland Hersenen en verslaving 1 Hersenen en verslaving Veel mensen gebruiken wel één of meer verslavende stoffen zoals alcohol, tabak of koffie. Maar wanneer is iemand nu verslaafd?

Nadere informatie