Museumnieuws. Industriële revolutie in windmolenland. Een kwestie van schaal

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Museumnieuws. Industriële revolutie in windmolenland. Een kwestie van schaal"

Transcriptie

1 Industriële revolutie in windmolenland. Een kwestie van schaal Amsterdams Historisch Museum Nieuwezijds Voorburgwal RM Amsterdam ma t/m vrij uur, za en zo uur Van 1 april tot 1 november 1998 is in het Amsterdams Historisch Museum de expositie 'De stad door de jaren. De geschiedenis van Amsterdam ' te zien. Deze tentoonstelling is onderdeel van de voorbereidingen voor de herinrichting van een groep zalen over de geschiedenis van de 19e en 20e eeuw in de vaste opstelling van het museum. Het aankoopbeleid van het museum is de afgelopen jaren gericht geweest op een verdere uitbreiding van de collectie om deze periode beter in beeld te brengen. Jacobus Pelgrom en de Amsterdamse gasfabriek Eind 1997 heeft het Amsterdams Historisch Museum een interessant schilderij verworven van de schilder Jacobus Pelgrom ( ). Het betreft een gezicht op de gasfabriek van de 'Amsterdamsche Pijp-Gaz Compagnie' (APGC), die tussen 1829 en 1887 gestaan heeft aan de Schans, waar later de Marnixstraat zou worden aangelegd, ter hoogte van de Elandsstraat. De keuze van de schilder om de gasfabriek vanuit het vogelvluchtperspectief weer te geven maakt het schilderij bijzonder aantrekkelijk. Dergelijke constructies zijn tamelijk zeldzaam. Een bekende vogelvluchtschildering is het gezicht op Amsterdam door Cornelis Anthoniszoon (1500/ ) uit Het toont Amsterdam gezien vanuit het noordoosten. Het lijkt alsof we neerkijken op het 16e-eeuwse Amsterdam, met het schiprijke IJ op de voorgrond. De stad is omgeven door een weids polderlandschap waarin traag de Amstel stroomt. Het weideland is doorsneden met honderden sloten en kleine watertjes. Hier en daar zijn boerenoptrekken en andere bouwsels te zien. Het land is leeg, en dat maakt, versterkt door de optiek van de vogelvlucht, dat alle aandacht op de dichtbebouwde stad gericht wordt. Van een echte vogelvlucht is echter geen sprake. Anthoniszoon heeft in feite een stadsplat- Afb. 1. Cornelis Anthoniszoon, Gezicht in vogelvlucht op Amsterdam. Paneel, 116x159 cm., Amsterdams Historisch Museum. 122

2 Afb. 2. Jacobus Pelgrom, De fabriek van de Amsterdamse Pijp-Gaz Compagnie aan de voormalige Schans (hoek Marnixstraat-Elandsstraat). Doek, 79x101 cm., z.j. Amsterdams Historisch Museum. tegrond in het landschap gezet. Door alle muren, poorten, kerken, kloosters, huizen en middenin het stadhuis in opstand weer te geven, wekt hij echter de indruk alsof hij vanuit een hooggelegen punt over de stad kijkt. De truc werkt. Het schilderij wordt terecht tot één van de topstukken van het Amsterdams Historisch Museum gerekend. Jacobus Pelgrom schilderde zijn doek ruim driehonderd jaar later. Amsterdam had zijn Gouden Eeuw beleefd, de koopmansstad was wijd en zijd vermaard geworden door zijn schilderachtige grachtengordels en schitterende architectuur. Maar het uitzicht dat Pelgrom ons biedt, lijkt in vele opzichten op dat van Anthoniszoon. De groene weiden strekken zich uit tot aan de einder. De blik wordt niet gehinderd door gebouwen van enige betekenis. In het westen is aan de horizon zelfs de Sint Bavo van Haarlem zichtbaar. Het schilderij is evenmin als de vogelvluchtschildering uit 1538 een landschapsstudie. Pelgrom gebruikt zijn hooggelegen, fictieve standpunt om de gasfabriek op het voormalige bolwerk Nieuwerkerk met goedgekozen schilderkunstige middelen onder de aandacht te brengen. Indrukwekkend ligt het complex in de zon te stralen. De dienstgebouwen vertonen een krachtige architectuur, de nieuwe industriële geest van de 19e eeuw waardig. De schoorstenen torenen als sterke zuilen hoog op. De fabriek straalt eenheid, ordening, kracht en schoonheid uit. De moderniteit van de gasfabriek wordt extra onderstreept door het zicht op maar liefst negen windmolens, symbolen van een voorbije tijd. De vaderlandse driekleur wappert fier vanaf het hoofdgebouw, dat een pronkstuk is en een parel aan de zoom van Amsterdam. Pelgrom was een schilder, en als schilder was hij uitstekend in staat de werkelijkheid naar zijn hand te zetten. Het prachtige, lege Hollandse landschap moge hij zeer waarschijnlijk waarheidsgetrouw hebben uitgebeeld, op de weergave van de gasfabriek valt wel het een en ander af te dingen. Afbeeldingen in het bezit van het Amsterdamse gemeentearchief geven een heel ander beeld. Johan M.A. Rieke ( ) heeft twee vrijwel identieke tekeningen gemaakt van de gasfabriek en wat we zien is een eenvoudig, enigszins morsig conglomeraat van bedrijfsgebouwen. Ze tonen de situatie van 1886, een jaar voor de sloop. De gasfabriek werkte toen nog en niets duidt op 123

3 verval. Het beeld van Rieke komt overeen met afbeeldingen van zo'n tien tot twintig jaar eerder. Ook hieruit komt het beeld naar voren van een fabriek met eenvoudige bedrijfsgebouwen - functioneel voor het beoogde doel, maar ook niet meer dan dat. Van enige architecturale verfraaiingen zoals we dat bij bedrijfscomplexen later zien, is geen sprake. Pelgrom heeft de fabriek mooier weergegeven dan zij in werkelijkheid was. Wat is hiervoor de verklaring en hebben we gegevens voorhanden om zo'n verklaring te staven? Een sterke aanwijzing dat Pelgrom niet alleen stond in de manipulatie van de werkelijkheid is het briefpapier dat de gasfabriek omstreeks 1840 gebruikte. De kop wordt gesierd door een afbeelding van de fabriek gezien vanaf de Schans. Gelegenheidsdrukwerk met afbeeldingen van bedrijfspanden zijn bekend van de grote Amsterdamsehotels, zoals het Victoria Hotel en Hotel de 1'Europe. Deze zijn echter van latere tijd en men kan zich dus afvragen waar de Amsterdamse gasfabriek het idee vandaan had om haar briefpapier te verfraaien met een afbeelding van het bedrijf. Een afbeelding die bovendien trekken vertoont van modern reclamedrukwerk, want de getoonde facade was bepaald indrukwekkender dan het werkelijke aanzicht. Engelse overname Wellicht kunnen de herkomst en de datering van Pelgroms doek meer licht werpen op de achtergrond van het schilderij. Een bordje op de lijst van het schilderij geeft de volgende Engelstalige tekst: 'Amsterdam - original works of the Amsterdamsche Pijp-Gas Company in the Elandstraat (later known as Marnixstraat) fïrst built in 1834'. Wanneer de tekst op de lijst werd aangebracht is niet bekend. Het lettertype doet vermoeden dat het op zijn minst enige tientallen jaren geleden is geschied. De herkomst van het schilderij maakt duidelijk waarom het bordje in het Engels is gesteld. Het doek dook namelijk op bij een veilinghuis in Londen en het vermoeden bestaat dat Pelgrom het schilderij heeft gemaakt in opdracht van de 'Imperial Continental Gas Association' (ICGA), die in 1834 de gasfabriek aan de Schans in handen kreeg. De ICGA was in 1824 te Londen opgericht om op het Europese vasteland gasfabrieken le exploiteren. In 1827 had deze maatschappij in Nederland het octrooi verworven op de extractie van gas uit harsen. De Amsterdamsche Pijp-Gaz Compagnie, opgericht in 1825, sloot met het Engelse bedrijf een contract dat het Amsterdamse bedrijf in staat stelde van het hars-procédé gebruik te maken. Dat was een welkome aanvulling op de extractie uit raapolie, omdat dit landbouwproduct onderhevig was aan prijsfluctuaties als gevolg van wisselende oogstopbrengsten. Gebruik van steenkool was het bedrijf niet toegestaan, omdat de gemeente Amsterdam bevreesd was voor de vervuiling die dat productieproces met zich meebracht. Aangezien het 'lopende gas' of 'pijpgas' uitsluitend voor verlichting werd gebruikt, was dat voorlopig geen punt. Gas uit hars en raapolie was lichtsterk en had een aangename kleur. Bevreesd voor concurrentie had de nieuwe licentiehouder overigens bedongen dat de Engelse ICGA in Amsterdam geen eigen gasfabriek mocht stichten. So fat, so good. Het ging de Amsterdamse fabriek, aanvankelijk nog gevestigd achter de Hoogduitse Schouwburg in de Amstelstraat, voorlopig voor de wind. In 1826 waren slechts drie gebouwen aangesloten, in 1827 al zeventien, het jaar daarop was dit aantal verdubbeld. Grote klanten waren de Hoogduitse Schouwburg, de 'Teekenacademie' en de Stadsschouwburg, die samen goed waren voor een derde van de gasafname. In 1829 werd een fabriek gebouwd op het bolwerk Nieuwerkerk aan de Schans, ter vervanging van die in de Amstelstraat. Het gas uit hars en raapolie was echter duur en de uitbreiding van het aantal aansluitingen stagneerde. Tegenvallende inkomsten en oplopende kosten van onderhoud van het leidingnet brachten de Amsterdamse maatschappij in moeilijkheden en een overname lag voor de hand. De Imperial Continental Gas Association had al een aanzienlijk deel in handen van de honderd in 1825 geplaatste aandelen van ƒ In 1833 weigerde directeur Johan Warin nog zijn bedrijf aan de ICGA te verhuren. Het jaar daarop was de financiële toestand van de Amsterdamsche Pijp-Gaz Compagnie zo zorgelijk dat aan verkoop niet meer te ontkomen viel. De Engelsen namen het bedrijf over, maar de directeur werd in zijn functie gehandhaafd, evenals de oorspronkelijke naam. Daarmee speelden ze slim in op het nationaal getinte economische beleid van koning Willem I (1813/ ). De nieuwe eigenaar wist binnen de kortste keren toestemming te krijgen voor het gebruik van steenkool en was zo in staat veel goedkoper te produceren. De lagere gasprijs was aantrekkelijk voor nieuwe afnemers, zodat een uitbreiding van 124

4 Afb. 3. Cornelis Springer, De bouwput van de Hollandsche Gazfabriek aan de Weteringschans (bij de Pieter Pauwstraat en Den Texstraat). Doek, 75x100 cm., z.j. Amsterdams Historisch Museum. het net noodzakelijk werd. In 1835 kreeg het bedrijf toestemming het leidingstelsel uit te breiden. Gasbuizen werden ingegraven onder de Vijzelstraat, de Nieuwezijds Voorburgwal (Pijpenmarkt), de Dam (Vijgendam), Nes, Leidseplein, Oudezijds Achterburgwal, Damrak, Prinsengracht, Egelantiersgracht, Warmoesstraat en Reestraat. Maar de monopoliepositie van de ICGA riep weerstand op. Onvrede over de prijs van het gas bracht suikerfabrikant De Bruijn ertoe het initiatief te nemen voor het stichten van een tweede gasfabriek. Deze 'Hollandsche Gazfabriek' verrees aan de Weteringschans ter hoogte van de huidige Pieter Pauwstraat en Den Texstraat en begon in 1847 met de productie. Het Amsterdams Historisch Museum bezit een schilderij van Cornelis Springer ( ) waarop de laatste fase van de bouw van deze fabriek te zien is. In 1883 kwam toch de hele gasvoorziening in handen van de ICGA, die toen al onder de spotnaam 'Ik Commandeer Geheel Amsterdam' bekend stond. De twee kleine gasfabrieken op de voormalige bolwerken aan de Schans en de Weteringschans konden de sterk gestegen vraag niet aan en uitbreiding binnen de grenzen van de oude stad was niet mogelijk. De ICGA bouwde daarom nieuwe fabrieken buiten de toenmalige bebouwde kom. De Westergasfabriek aan de Haarlemmerweg begon in 1885 de productie, de Oostergasfabriek aan de Linnaeusweg kwam twee jaar later gereed. De capaciteit was toen voldoende om de gasproductie in het oude bedrijf te staken en de fabriek aan de Schans werd daarom in 1887 gesloopt. Als gevolg van de politiek van de radicaal-liberale wethouder Treub nam de gemeente in 1897 tenslotte de gasvoorziening over, en daarmee was de rol van de Imperial Continental Gas Association uitgespeeld. Een fabriek in windmolenland De korte geschiedenis van de ICGC in Amsterdam overschrijdt ruim dertig jaar de sterfdatum van Jacobus Pelgrom. Als we er vanuit gaan dat het doek in opdracht van de ICGA is gemaakt, dan kan nader onderzoek in de archieven van de Engelse maatschappij in Londen waarschijnlijk uitsluitsel 1 25

5 geven over de datering van het doek en over de overwegingen die tot de opdracht aan deze Nederlandse kunstenaar hebben geleid. De overname van het bedrijf in 1834 zou een mogelijke aanleiding geweest kunnen zijn; men zou ook kunnen denken aan het 25-jarige jubileum in Op het schilderij zijn drie 'gazometers' te zien. De gashouders zijn voor het eerst te herkennen op de stadsplattegrond in de Gids voor reizigers door Nederland van RH. Witkamp (Amsterdam 1847). Oudere kaarten geven niet genoeg details, dus daaraan kan geen bewijskracht worden ontleend. Een plattegrond uit 1862, eveneens in het Amsterdamse gemeentearchief aanwezig, toont een vierde gashouder, maar dat het schilderij vóór die datum is vervaardigd staat al buiten kijf. De schilderoverleed immers in De overeenkomst met de afbeelding op het briefpapier dat omstreeks 1840 in gebruik was bij de Amsterdamse gasfabriek doet eerder de bedrijfsovername in 1834 dan het jubileum in 1859 als aanleiding vermoeden. De ostentatieve afbeelding van de Nederlandse vlag zou dit argument kunnen versterken. Zoals eerder werd vermeld, voerde de regering onder koning Willem I een nationalistische, economische politiek. In 1837 werd de Engelse maatschappij zelfs gedwongen haar orders voor machinerie en onderdelen in Nederland te plaatsen. In 1846 werd deze politieke koers verlaten. De vlag zou een gebaar kunnen zijn, een bewijs van goed gedrag, als ware de gasfabriek, sinds 1834 in Engelse handen, toch een 'echt' Nederlands bedrijf. Indien dit argument wordt gevolgd, ligt het voorde hand te veronderstellen dat het schilderij aanvankelijk in de directiekamer van het bedrijf in Amsterdam heeft gehangen en pas later naar Londen is verhuisd. Maar dat is speculatie. Hiertegen pleit de majestueuze afbeelding van het in wezen eenvoudige complex dat de Imperial Continental Gas Company in 1834 verwierf. Engelse bedrijven hadden in deze tijd een veel uitbundiger architectuur. Aan het exterieur werd veel geld en aandacht besteed, hetgeen bij de monumenten van het 19e-eeuwse Engelse industriële erfgoed vaak goed te zien is. Het is zeker dat de Engelse opdrachtgevers zich bewust waren van het feit dat Nederland in industriële ontwikkeling ver achterliep op Engeland. In zekere zin was Nederland een ontwikkelingsland, zeker na de feitelijke afscheiding van België waar de moderne industrieën gevestigd waren. Tot ver in de 19e eeuw bleef Nederland voornamelijk een handelsnatie, in verregaande mate bovendien afhankelijk van importen uit de koloniën. Het schilderij van Pelgrom zou als een teken gezien kunnen worden dat de 19e-eeuwse industrialisatie in ons land als ondermaats werd beschouwd. De picturale opwaardering van de Amsterdamsche Pijp-Gaz Compagnie zal aan de aankoop door de Engelse eigenaren meer heroïek hebben gegeven. Een echte fabriek in windmolenland. Een kwestie van schaal. Literatuur: Geschiedenis van de techniek in Nederland. De wording van een moderne samenleving Deel III: Textiel; gas, licht en elektriciteit; bouw (Zutphen: Walburg Pers, 1993) Lodewijk Wagenaar conservator van het Amsterdams Historisch Museum Oproep Historisch tijdschrift Holland publiceert artikelen over allerlei onderwerpen uit de geschiedenis van het huidige Noord- en Zuid-Holland. De redactie streeft ernaar de verschillende tijdvakken en uiteenlopende vakgebieden aan bod te laten komen. De redactie wil hierbij lezers oproepen om bijdragen in te zenden voor de komende jaargangen. Belangrijke voorwaarden voor plaatsing in het tijdschrift zijn dat een artikel gebaseerd is op eigen onderzoek en verbanden legt met de voor het onderwerp relevante literatuur. Het artikel dient lezenswaardig te zijn voor een breed publiek. Niet in aanmerking voor publicatie komen zeer specialistische bijdragen die moeilijk toegankelijk zijn voor niet-vakgenoten en bijdragen die het strikt lokale belang niet overstijgen. Nadere informatie en richtlijnen voor auteurs zijn op te vragen bij de redactie-secretaris (adres: zie colofon). 12b

beeldende vakken CSE GL en TL

beeldende vakken CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2012 tijdvak 2 dinsdag 19 juni 13.30-15.30 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 76 punten

Nadere informatie

A-tekst. De aquarel. Mesdag Israëls Mauve Breitner Mondriaan

A-tekst. De aquarel. Mesdag Israëls Mauve Breitner Mondriaan A-tekst De aquarel Mesdag Israëls Mauve Breitner Mondriaan In de 19de eeuw maakte de Nederlandse aquarel een ongekende bloeiperiode door. De artistieke idealen van die tijd vonden in dit medium een perfecte

Nadere informatie

beeldende vakken CSE GL en TL

beeldende vakken CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2011 tijdvak 2 dinsdag 21 juni 9.00-11.00 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor dit examen zijn maximaal punten

Nadere informatie

Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5

Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5 De Kerk Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5 2 1. Geschiedenis De grote bevolkingsgroei in de tweede helft van de 14de eeuw maakte het noodzakelijk nieuwe kerken

Nadere informatie

De punt op de i van de restauratie

De punt op de i van de restauratie Gerlof van der Veen De punt op de i van de restauratie Op zoek naar historische eenheid in hedendaagse verscheidenheid Aan de markten in Zutphen vormen de afzonderlijke gevels met elkaar een beschermd

Nadere informatie

e jaargetijden 4Herengracht 498. Amsterdam.

e jaargetijden 4Herengracht 498. Amsterdam. e jaargetijden 4Herengracht 498. Amsterdam. 4 es Saisons Herengracht 498. Amsterdam. 4 keer een foto van de ornamenten 4 jaargetijden FOTOGRAFEREN! L es4saisons Herengracht 498. Kantoor met charisma in

Nadere informatie

Running man 100x 150 cm. Acryl op doek. Met dit soort werken had ik mijn eerste tentoonstelling bij galerie Biervliet op de Prinsengracht.

Running man 100x 150 cm. Acryl op doek. Met dit soort werken had ik mijn eerste tentoonstelling bij galerie Biervliet op de Prinsengracht. In 1984 begon ik met schilderen. Daarvoor werkte ik voornamelijk als keramist en ik maakte beeldhouwwerken van Belgisch hardsteen en marmer. Ook maakte en legde ik terrazzo vloeren en aanrechten. Ik was

Nadere informatie

Koningsstraat 20. Brussel

Koningsstraat 20. Brussel Koningsstraat 20 Brussel De Koningsstraat nr. 20 is gelegen in de nabijheid van het Koninklijk Paleis en het Parlement in Brussel. Hier zijn de Directie en enkele afdelingen van de bank gevestigd en op

Nadere informatie

Wapens op de gevel van de herberg Sinte Michiel, geschilderd door Pieter Brueghel de Jongere (1564-1638)

Wapens op de gevel van de herberg Sinte Michiel, geschilderd door Pieter Brueghel de Jongere (1564-1638) Eerder in een iets gewijzigde vorm verschenen in Heraldicum Disputationes 18 (2013): 26-29. Sleutelwoorden: schilderij, herberg, St Michel, wapen, Brueghel Wapens op de gevel van de herberg Sinte Michiel,

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL 2005

Examen VMBO-GL en TL 2005 Examen VMBO-GL en TL 2005 tijdvak 2 dinsdag 21 juni 9.00-11.00 uur BEELDENDE VAKKEN CSE GL EN TL Bij dit examen hoort een afbeeldingenboekje. Dit examen bestaat uit 38 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Bij dit examen hoort een bijlage. Achter het correctievoorschrift zijn twee aanvullingen op het correctievoorschrift opgenomen.

Bij dit examen hoort een bijlage. Achter het correctievoorschrift zijn twee aanvullingen op het correctievoorschrift opgenomen. Examen VMBO-GL en TL 2015 tijdvak 1 woensdag 13 mei 9.00-11.00 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Achter het correctievoorschrift zijn twee aanvullingen op het correctievoorschrift

Nadere informatie

beeldende vakken CSE GL en TL

beeldende vakken CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2014 tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-15.30 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een kleurenbijlage. Dit examen bestaat uit 42 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Examenopgaven VBO-MAVO-D 2004

Examenopgaven VBO-MAVO-D 2004 Examenopgaven VBO-MAVO-D 2004 TEKENEN, HANDENARBEID, TEXTIELE WERKVORMEN D tijdvak 1 donderdag 27 mei 9.00 11.00 uur Bij dit examen hoort een kleurenbijlage. Dit examen bestaat uit 43 vragen. Voor dit

Nadere informatie

#GOUDENEEUW Chatten met Hollanders uit de 17e eeuw

#GOUDENEEUW Chatten met Hollanders uit de 17e eeuw ONDERZOEKSBLAD KUNST ALGEMEEN De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden maakt in de 17e eeuw een gigantische bloeiperiode door. Holland heeft als rijkste gewest de meeste invloed in de Republiek. Meer

Nadere informatie

GALERIE HONINGEN. start nieuwe kunstseizoen 5 nieuwe realisten Grégory Asselbergh Maarten Boffé Jan Willem Eskes Suzan Schuttelaar Gerard van de Weerd

GALERIE HONINGEN. start nieuwe kunstseizoen 5 nieuwe realisten Grégory Asselbergh Maarten Boffé Jan Willem Eskes Suzan Schuttelaar Gerard van de Weerd GALERIE HONINGEN S I N D S 1 9 9 7 start nieuwe kunstseizoen 5 nieuwe realisten Grégory Asselbergh Maarten Boffé Jan Willem Eskes Suzan Schuttelaar Gerard van de Weerd + nieuwe collectie aanwinsten 6 t/m

Nadere informatie

beeldende vakken CSE GL en TL

beeldende vakken CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2008 tijdvak 2 dinsdag 17 juni 9.00-11.00 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 64 punten

Nadere informatie

George Hendrik Breitner (1857-1923)

George Hendrik Breitner (1857-1923) George Hendrik Breitner (1857-1923) George Hendrik Breitner (1857-1923) George Hendrik Breitner werd op 12 september 1857 in Rotterdam geboren. Al van kleins af aan wilde hij het liefst historieschilder

Nadere informatie

Henny Radijs (1915-1991)

Henny Radijs (1915-1991) Henny Radijs (1915-1991) Van pottenbakster naar keramisch kunstenares Tekst: Rob Meershoek Foto s: Kunsthandel Artentique Zoetermeer, september 2010 Alle rechten voorbehouden Vaas 1961, h. 42 cm. Inleiding

Nadere informatie

Londen ipad. Londen. Tower of Londen. Tower of London. Samengesteld door: BusTic.nl

Londen ipad. Londen. Tower of Londen. Tower of London. Samengesteld door: BusTic.nl Londen ipad Londen Tower of Londen Tower of London 1 Londen ipad De Tower of London werd aan het begin van de 11e eeuw gebouwd door Willem de Veroveraar. In de 13e eeuw werd het sterk uitgebreid tot de

Nadere informatie

Lesbrief Stevig Sterk Zaltbommel

Lesbrief Stevig Sterk Zaltbommel Lesbrief Stevig Sterk Zaltbommel Groep 7/8 Erfgoed educatie Bezoek les Stevig Sterk Zaltbommel Stevig Sterk Zaltbommel is een bezoek les over historische vestingwerken van Zaltbommel. Nadruk ligt op het

Nadere informatie

Landschappelijk advies. Ontwikkeling Heereweg 460/460a, Lisse

Landschappelijk advies. Ontwikkeling Heereweg 460/460a, Lisse Landschappelijk advies Ontwikkeling Heereweg 460/460a, Lisse Landschapsbeheer Zuid-Holland Landschappelijke Advies ontwikkeling Waddinxveen, 12 september 2011 Opdrachtgever : Familie Bergman Tekst : Pieter

Nadere informatie

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt De Gouden Eeuw duurde niet precies honderd jaar. Hij begon aan het eind van de 16de eeuw, beleefde zijn hoogtepunt rond 1675 en was in de 18de eeuw voorbij. De Gouden

Nadere informatie

Afkomstig uit de nalatenschap van

Afkomstig uit de nalatenschap van in de etalage Afkomstig uit de nalatenschap van Op woensdag 23 januari 2013 vond er een bijzondere onthulling plaats in het Stedelijk Museum Kampen. Een onthulling die werd verricht door Herman Krans,

Nadere informatie

De brouwerij en stijfselfabriek bij de Gouden Berg te Tegelen

De brouwerij en stijfselfabriek bij de Gouden Berg te Tegelen De brouwerij en stijfselfabriek bij de Gouden Berg te Tegelen Voorlopige conclusies bouwhistorisch onderzoek, oktober 2013 Historie De voormalige brouwerij en stijfselfabriek aan de Sint Martinusstraat

Nadere informatie

FACILITEITEN. Voor uitleg over al onze plannen kunt u terecht in ons informatiecenter.

FACILITEITEN. Voor uitleg over al onze plannen kunt u terecht in ons informatiecenter. MARKERMEERZICHT V VOORWOORD Creëer uw eigen Marina Marken-gevoel op Marina Resort Poort van Amsterdam! Met kabbelend water van het Markermeer voor de deur, de jachthaven binnen uw zichtveld en vooral een

Nadere informatie

Huidige collecties in de HCL beeldbank:

Huidige collecties in de HCL beeldbank: Huidige collecties in de HCL beeldbank: Tekeningen, prenten en foto's afkomstig van het Rijksarchief Limburg De collectie bestaat uit beeldmateriaal van de provincie Limburg en daarbuiten. Met 2500 catalogusnummers

Nadere informatie

Naam: IK WOON IN NEDERLAND

Naam: IK WOON IN NEDERLAND Naam: IK WOON IN NEDERLAND Nederland is een land in Europa. Het land ligt aan de Noordzee, naast Duitsland en België. Nederland is niet erg groot. Toch wonen er ruim 16 miljoen mensen, waardoor Nederland

Nadere informatie

landelijk, licht EN eclectisch interieur

landelijk, licht EN eclectisch interieur interieur landelijk, licht EN eclectisch TEKST: ANNEMIE WILLEMSE - FOTOGRAFIE: JAN VERLINDE De bewoners van dit huis woonden eerder al in hetzelfde park. Ze waren het erover eens dat dit het leukste en

Nadere informatie

PERSBERICHT 16 januari 2015

PERSBERICHT 16 januari 2015 Van: Carina Blokzijl Museum Gouda [Carina.Blokzijl@museumgouda.nl] Verzonden: vrijdag 16 januari 2015 12:36 Onderwerp: van Michel tot Israels Bijlagen: GeorgesMichel_Gezicht_op_de_heuvel_van_Montmartre.jpg;

Nadere informatie

Amsterdam DNA is een project voor NT2 cursisten. Het is ontwikkeld door het Amsterdam

Amsterdam DNA is een project voor NT2 cursisten. Het is ontwikkeld door het Amsterdam INTRODUCTIE is een project voor NT2 cursisten. Het is ontwikkeld door het Amsterdam Museum. In het wordt de geschiedenis verteld aan de hand van schilderijen en voorwerpen. Je gaat met de groep naar het

Nadere informatie

Bunthof. Uw aantrekkelijke dubbele villa, lommerrijk en luxe. Buntlaan 38-44 Driebergen - Rijsenburg ARCHITECT: ABS Architecten, Driebergen-Rijsenburg

Bunthof. Uw aantrekkelijke dubbele villa, lommerrijk en luxe. Buntlaan 38-44 Driebergen - Rijsenburg ARCHITECT: ABS Architecten, Driebergen-Rijsenburg ARCHITECT: Bunthof ABS Architecten, Driebergen-Rijsenburg DIT IS EEN PROJECT VAN: Amstelveen Uw aantrekkelijke dubbele villa, lommerrijk en luxe VERKOOPINFORMATIE: villa 3 en 4 Hoofdstraat 184 (hoek Parklaan)

Nadere informatie

Rembrandt en de Bijbel

Rembrandt en de Bijbel Rembrandt en de Bijbel POSE CHRISTENDOM HAV0/VWO 4 - CSG CALVIJN GODSDIENST De profetie van Simeon aan Maria olieverf op paneel (55 44 cm) 1628 Kunsthalle, Hamburg - Duitsland 1 Wat gaan jullie doen? Als

Nadere informatie

Veldwerk Haarlem Aardrijkskunde. Naam:.

Veldwerk Haarlem Aardrijkskunde. Naam:. Veldwerk Haarlem Aardrijkskunde Naam:. Klas:... De opzet: Op 11 juni gaan wij voor de vakken geschiedenis en aardrijkskunde naar Haarlem. De aardrijkskunde opdracht gaan jullie voor een deel in de klas/thuis

Nadere informatie

geschiedenis geschiedenis

geschiedenis geschiedenis Examen HAVO 2009 tijdvak 1 woensdag 20 mei 9.00-12.00 uur tevens oud programma geschiedenis geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Bron: De Oosterhoutse tijdmachine

Bron: De Oosterhoutse tijdmachine 1813 Aanleg Napoleonsbaan De grote weg Parijs-Amsterdam liep door Oosterhout. Hij werd aangelegd in de jaren 1813-1816. Napoleon begon met de aanleg, koning Willem I maakte hem af. Het traject maakte in

Nadere informatie

INHOUD. Inleiding. Biografische schets 2. Literatuur 4. Verantwoording inventarisatie 5. Aanwijzingen voor gebruik 5 CATALOGUS. Ontwerpen Gosschalk 6

INHOUD. Inleiding. Biografische schets 2. Literatuur 4. Verantwoording inventarisatie 5. Aanwijzingen voor gebruik 5 CATALOGUS. Ontwerpen Gosschalk 6 INHOUD Inleiding Biografische schets 2 Literatuur 4 Verantwoording inventarisatie 5 Aanwijzingen voor gebruik 5 CATALOGUS Ontwerpen Gosschalk 6 INLEIDING Biografische schets Isaac Gosschalk Isaac Gosschalk

Nadere informatie

Mijn Mokum is een project voor NT2 cursisten. Het is gemaakt door het Amsterdam Museum.

Mijn Mokum is een project voor NT2 cursisten. Het is gemaakt door het Amsterdam Museum. 2 INTRODUCTIE is een project voor NT2 cursisten. Het is gemaakt door het. In het wordt de geschiedenis verteld aan de hand van schilderijen en voorwerpen. Je gaat met de groep naar het museum. In dit werkboekje

Nadere informatie

RKD explore. Rkd Explore http://rkd.nl/ Samuel van Hoogstraten

RKD explore. Rkd Explore http://rkd.nl/ Samuel van Hoogstraten Rkd Explore http://rkd.nl/ RKD explore 4048 Samuel van Hoogstraten Groepsportret van muntmeesters en waardijns van de unt van Holland te in 1674 (met op de voorgrond Samuel van Hoogstraten zelf), 1674

Nadere informatie

Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden. Datum 2 mei 2011

Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden. Datum 2 mei 2011 Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden Datum 2 mei 2011 Colofon Projectnaam Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden Auteur Willem de Bruin Datum 2 mei 2011 1. Inleiding 1.1

Nadere informatie

Vallis ❿ 61. Prachtige gebouwen en panorama's

Vallis ❿ 61. Prachtige gebouwen en panorama's Route 6 60 Vallis 61 Prachtige gebouwen en panorama's In Vaals en Lemiers getuigen monumentale gebouwen van een bewogen verleden. De groene heuvels in de omgeving bieden allerlei fascinerende vergezichten.

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL. beeldende vakken CSE GL en TL. tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-11.00 uur

Examen VMBO-GL en TL. beeldende vakken CSE GL en TL. tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-11.00 uur Examen VMBO-GL en TL 2012 tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-11.00 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen horen twee bijlagen (een kleurenbijlage en een zwart-wit bijlage). Dit examen bestaat uit

Nadere informatie

Landschappelijk advies Sanering en nieuwbouw in buitengebied Gebroeders Maas Holding B.V. Hillegom

Landschappelijk advies Sanering en nieuwbouw in buitengebied Gebroeders Maas Holding B.V. Hillegom Landschappelijk advies Sanering en nieuwbouw in buitengebied Gebroeders Maas Holding B.V. Hillegom Landschapsbeheer Zuid-Holland Landschappelijk advies Sanering en nieuwbouw in buitengebied Gebroeders

Nadere informatie

8 sfeerrijke appartementen Blockhove gelegen aan de Westerweg te Heiloo

8 sfeerrijke appartementen Blockhove gelegen aan de Westerweg te Heiloo 8 sfeerrijke appartementen Blockhove gelegen aan de Westerweg te Heiloo 1 2 Blockhove - aanzicht Westerweg/Stationsweg 3 Ontwerp een appartementengebouw met 8 appartementen en ondergronds parkeren op een

Nadere informatie

cradle2cradlecafé RONDJE DORDT 10 mei 2016

cradle2cradlecafé RONDJE DORDT 10 mei 2016 RONDJE DORDT 10 mei 2016 INHOUD Dank! Stadswandeling Patiënten perspectief Schaal Herkenning Eenheid Verhalen DANK! STADS- WANDELING STADS- WANDELING STADS- WANDELING cradle2cradlecafé STADSWANDELING En

Nadere informatie

Koninklijk Zeeuwsch Genootschap Der Wetenschappen (1768- )

Koninklijk Zeeuwsch Genootschap Der Wetenschappen (1768- ) Koninklijk Zeeuwsch Genootschap Der Wetenschappen (1768- ) Oprichting In 1768 werd het Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen officieel opgericht. De aanleiding vormde een initiatief uit Vlissingen tot

Nadere informatie

Op het werkblad staat de uitslag van een kijkdoos, die omstreeks 1980 als doos gebruikt is om gebak bij een bakker in te pakken.

Op het werkblad staat de uitslag van een kijkdoos, die omstreeks 1980 als doos gebruikt is om gebak bij een bakker in te pakken. 1 Een kijkdoos Op het werkblad staat de uitslag van een kijkdoos, die omstreeks 1980 als doos gebruikt is om gebak bij een bakker in te pakken. Knip de uitslag uit. Breng op de aangegeven plaatsen gleuven

Nadere informatie

Windpark Fryslân Nieuwsflits is een digitale nieuwsbrief met korte berichten over ontwikkelingen rond Windpark Fryslân

Windpark Fryslân Nieuwsflits is een digitale nieuwsbrief met korte berichten over ontwikkelingen rond Windpark Fryslân Roo, Marijke de Van: Windpark Fryslân Verzonden: dinsdag 08 juli 2014 17:20 Aan: Statengriffie provinsje Fryslân Onderwerp: Windpark Fryslân Nieuwsflits (4) Opvolgingsmarkering:

Nadere informatie

beeldende vakken CSE GL en TL

beeldende vakken CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2009 tijdvak 1 maandag 18 mei 9.00-11.00 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 36 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 70 punten

Nadere informatie

KAART OP PAGINA 5. Melkroute is een initiatief van Boerderij Recreatie in samenwerking met ondernemers rond het Tjeukemeer

KAART OP PAGINA 5. Melkroute is een initiatief van Boerderij Recreatie in samenwerking met ondernemers rond het Tjeukemeer KAART OP PAGINA 5 Melkroute is een initiatief van Boerderij Recreatie in samenwerking met ondernemers rond het Tjeukemeer Melkroute inspireert mensen de essentie van onze melkerfgoed & cultuur in het hedendaagse

Nadere informatie

Omschrijving. Bezienswaardigheden. Activiteiten in deze route. Beeldenroute in Hoorn / wandelroute (5 km)

Omschrijving. Bezienswaardigheden. Activiteiten in deze route. Beeldenroute in Hoorn / wandelroute (5 km) Omschrijving Langs de kust van Hoorn staan zo n dertig beelden van verschillende Nederlandse kunstenaars/beeldhouwers. De wandeling langs de beelden start bij schouwburg Het Park en eindigt bij de oostelijke

Nadere informatie

geschiedenis geschiedenis

geschiedenis geschiedenis Examen HAVO 2009 tijdvak 2 woensdag 24 juni 9.00-12.00 uur tevens oud programma geschiedenis geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 29 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Over de kerk van Marum

Over de kerk van Marum Over de kerk van Marum De kerk van Marum is een van de oudste bakstenen kerken in Groningen. Het oudste gedeelte, het koor, dateert uit de 12 e eeuw. De toren is 13 e -eeuws. De preekstoel werd in 1826

Nadere informatie

DE OGEN VAN CHARLEY NIVEAU ++

DE OGEN VAN CHARLEY NIVEAU ++ NIVEAU ++ 1/5 Charley Toorop (1891-1955) kwam uit een echte kunstenaarsfamilie. Haar vader was de beroemde Jan Toorop en ook haar zonen bleken zeer creatief: één zoon werd documentairemaker, de andere

Nadere informatie

ZaanIJ Unieke locaties aan de oevers van de Zaan

ZaanIJ Unieke locaties aan de oevers van de Zaan ZaanIJ Unieke locaties aan de oevers van de Zaan 2 schiereiland de Hemmes (Wijde Zaan) Unieke locaties aan de oever van de Zaan De Metropoolregio Amsterdam heeft een grote aantrekkingskracht op mensen

Nadere informatie

Collectie Museum De Lakenhal Leiden. Kunstenaar: Johan Coenraad Altorf

Collectie Museum De Lakenhal Leiden. Kunstenaar: Johan Coenraad Altorf Collectie Museum De Lakenhal Leiden Kunstenaar: Johan Coenraad Altorf 28-12-2010 Museum De Lakenhal Leiden 4416 Objectnaam: Beschrijvende Titel: Maker: Afgebeeld: Datumlabel: Materiaal: Afmetingen: Opm:

Nadere informatie

Beknopte historische geografie van Oosterhout en Den Hout

Beknopte historische geografie van Oosterhout en Den Hout Titel: Beknopte historische geografie van Oosterhout en Den Hout Inleiding Oosterhout, strategisch gelegen tussen de A27, de A59 en de A16 heeft al een lange geschiedenis. Thans een bruisende stad met

Nadere informatie

Op bezoek in de Sint Bavo Basiliek aan de Leidsevaart.

Op bezoek in de Sint Bavo Basiliek aan de Leidsevaart. Op bezoek in de Sint Bavo Basiliek aan de Leidsevaart. Via de Nederlandse Genealogische Vereniging, afd. Kennemerland zijn we in de gelegenheid gesteld om een rondleiding in de Sint Bavo Basiliek bij te

Nadere informatie

Ruimtelijke Onderbouwing Damstraat 42 Oudezijds Voorburgwal 242

Ruimtelijke Onderbouwing Damstraat 42 Oudezijds Voorburgwal 242 Ruimtelijke Onderbouwing Damstraat 42 Oudezijds Voorburgwal 242 1 Verplaatsing van een horeca en een winkel binnen de bestemming gemengde doeleinden. 1 Foto Denis Filyukov Verschenen op 1 Aanleiding en

Nadere informatie

Speel deze kaart om te beginnen of verder te kunnen spelen

Speel deze kaart om te beginnen of verder te kunnen spelen Hoe werkt het Kunstschooldagspel Het Kunstschooldagspel is een kaartspel voor twee tot zes personen. Als je met vier of zes personen bent, dan kun je ook in duo s spelen, anders speel je tegen elkaar.

Nadere informatie

ZOEKEN NAAR DE VOLMAAKTE VORM NIVEAU ++

ZOEKEN NAAR DE VOLMAAKTE VORM NIVEAU ++ NIVEAU ++ /5 Deze leskaart gaat over het zoeken naar de volmaakte vorm. Dat klinkt misschien wat verheven, maar je zult ontdekken dat deze zoektocht in de kunstgeschiedenis erg belangrijk is geweest. Piet

Nadere informatie

Koker. Shute. Stortkanalen in muren Shutes in walls

Koker. Shute. Stortkanalen in muren Shutes in walls Shute I UDC 69.027.4 RVblad 01-1 Stortkanalen in muren Shutes in walls G. Berends Deze bijdrage is bedoeld als een aanzet tot het onderwerp en om meer bekendheid te geven aan het fenomeen, de documentatie

Nadere informatie

beeldende vakken CSE GL en TL

beeldende vakken CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2009 tijdvak 2 dinsdag 23 juni 9.00-11.00 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 32 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 65 punten

Nadere informatie

FOA(C/M) AFSTUDEERVOORSTEL ROBERT BIJL 2011

FOA(C/M) AFSTUDEERVOORSTEL ROBERT BIJL 2011 FOA(C/M) AFSTUDEERVOORSTEL ROBERT BIJL 2011 FACINATIE F otografie, en dan met name de reportage en journalistieke fotografie heeft altijd een grote invloed op mij en mijn werk gehad. Het juiste moment

Nadere informatie

2 Eeuw van het Verstand

2 Eeuw van het Verstand 2 Eeuw van het Verstand Caravaggio, 1600 Veranderingen Het vorige werkboek eindigde met de barok in Zuid-Europa en de Gouden Eeuw in Nederland. Zowel in de 16e als de 17e eeuw leefden een aantal van de

Nadere informatie

BRUSSELS MUSEUM VAN DE MOLEN EN DE VOEDING (BMMV)

BRUSSELS MUSEUM VAN DE MOLEN EN DE VOEDING (BMMV) BRUSSELS MUSEUM VAN DE MOLEN EN DE VOEDING (BMMV) Windmolenstraat, 21 / Lindestraat 189 P. Muylle M. Brilot Schepen van Toerisme Hoedemaekerssquare 10 Hoedemaekerssquare 10 Tel: 02/247.63.44 Tel: 02/247.62.16

Nadere informatie

De wens van de Portus a/d Reep en omwonenden in verband met de herwaardering.

De wens van de Portus a/d Reep en omwonenden in verband met de herwaardering. De wens van de Portus a/d Reep en omwonenden in verband met de herwaardering. De wens van de Portus a/d Reep en omwonenden in verband met de herwaardering. Gouvernementsgebouw vóór de overwelving van de

Nadere informatie

HERTOGPOST 2015 van alle markten thuis.

HERTOGPOST 2015 van alle markten thuis. HERTOGPOST 2015 van alle markten thuis. Dit jaar bestaat de s-hertogenbossche Filatelisten vereniging 85 jaar. Een enthousiaste postzegelvereniging die om de 5 jaar aan de weg timmert. Postzegels verzamelen

Nadere informatie

Archief N.V. Verenigde bedrijven Beckers, Becking & Bongers, 1920-1974

Archief N.V. Verenigde bedrijven Beckers, Becking & Bongers, 1920-1974 Archief N.V. Verenigde bedrijven Beckers, Becking & Bongers, 1920-1974 1 Stukken betreffende de inwisseling van bewijzen van aandeel tegen certificaten van aandeel, met bijlagen, 1967 2 Krantenartikelen

Nadere informatie

Werkstuk Dordtologie november 2014

Werkstuk Dordtologie november 2014 Werkstuk Dordtologie november 2014 Hilde van Kruiningen VAN BIERBROUWEN. NAAR BLAUWBILGORGEL Omdat ik in dit gebied woon en me dagelijks over de Groenmarkt en het Buddingh plein begeef hebben de geschiedenis

Nadere informatie

DOCENTENHANDLEIDING. Gouden Bronnen

DOCENTENHANDLEIDING. Gouden Bronnen DOCENTENHANDLEIDING Gouden Bronnen Gouden Bronnen Amsterdam Museum KORTE INFORMATIE Onderwerp: De Gouden Eeuw Doelgroep: Onderbouw voortgezet onderwijs Vakgebieden: Mens & Maatschappij Kunst en Cultuur

Nadere informatie

Lesbrieven voor de basisschool Groep 6 t/m 8. Behorend bij de tentoonstelling. Anton Heyboer DE HAARLEMSE JAREN

Lesbrieven voor de basisschool Groep 6 t/m 8. Behorend bij de tentoonstelling. Anton Heyboer DE HAARLEMSE JAREN Lesbrieven voor de basisschool Groep 6 t/m 8 Behorend bij de tentoonstelling Anton Heyboer DE HAARLEMSE JAREN 23 november 2012-19 mei 2013 Inhoudsopgave 1. Tijdelijke tentoonstelling Anton Heyboer De Haarlemse

Nadere informatie

Werkgroep Bouwhistorie Zutphen. Informatiekaart St. Janskerk. St. Janskerk

Werkgroep Bouwhistorie Zutphen. Informatiekaart St. Janskerk. St. Janskerk Informatiekaart St. Janskerk St. Janskerk De spits van deze lange slanke toren staat al eeuwen scheef. Hoe dat komt weten we niet, maar het zal tot in lengte van dagen wel zo blijven. De toren heeft niet

Nadere informatie

hij qua positie onderdeel van

hij qua positie onderdeel van Bouwhistorische en Archeologische b e r i c h t e n i Archeologisch onderzoek in het Tolbrugkwartier(9) In de maanden januari en februari van dit jaar is het archeologisch onderzoek in het Tolbrugkwartier

Nadere informatie

Bescherming bouwhistorie monumenten 2e groep

Bescherming bouwhistorie monumenten 2e groep Embargo tot 7 juni 2015 Onderwerp Bescherming bouwhistorie monumenten 2e groep Programma Cultuur & Cultuurhistorie & Citymarketing Portefeuillehouder B. van Hees Samenvatting Op 27 januari 2010 heeft de

Nadere informatie

Stad en Land hv onderbouw WERKBLAD

Stad en Land hv onderbouw WERKBLAD kenmerken Stad en Land hv onderbouw WERKBLAD Opdracht 1 Bekijk de foto. Wat zie je? Schrijf je eerste indruk op: Streep nu door wat NIET van toepassing is op deze foto: platteland stad nieuw oud centrum

Nadere informatie

REPUBLIEK DER ZEVEN VERENIGDE NEDERLANDEN 1515-1648

REPUBLIEK DER ZEVEN VERENIGDE NEDERLANDEN 1515-1648 REPUBLIEK DER ZEVEN VERENIGDE NEDERLANDEN 1515-1648 DOCENTENHANDLEIDING BOVENBOUW HAVO/VWO EINDEXAMENRONDLEIDING Eindexamenrondleiding geschiedenis Amsterdam museum Korte informatie Onderwerp: Historische

Nadere informatie

De echte verzamelaar van oude ansichten combineert speurzin, vasthoudendheid

De echte verzamelaar van oude ansichten combineert speurzin, vasthoudendheid Verzamelaars van oude ansichten (2) Jan Verboom De echte verzamelaar van oude ansichten combineert speurzin, vasthoudendheid en oog voor detail met een onverzadigbare liefde voor zijn of haar onderwerp.

Nadere informatie

PLATTEGROND. Je neemt de trap tot halverwege, gaat linksaf en volgt de pijl

PLATTEGROND. Je neemt de trap tot halverwege, gaat linksaf en volgt de pijl Lieve kinderen? In heel veel schilderijen en beelden van het Bonnefantenmuseum staan kinderen afgebeeld: kleine, grote, mooie, witte, eenzame en gezellige kinderen. Sterker nog, de naam van het museum

Nadere informatie

In: Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde 109 (1953), no: 4, Leiden, 376-378

In: Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde 109 (1953), no: 4, Leiden, 376-378 H. de Graaf Een kaart van Batavia van omstreeks 1680 (met kaart) In: Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde 109 (1953), no: 4, Leiden, 376-378 This PDF-file was downloaded from http://www.kitlv-journals.nl

Nadere informatie

Biënnale van de Schilderkunst: De mens in beeld

Biënnale van de Schilderkunst: De mens in beeld Biënnale van de Schilderkunst: De mens in beeld De Biënnale van de Schilderkunst is dit jaar aan haar derde editie toe Dit tentoonstellingsproject ontstond uit de museale ambitie van zowel het Roger Raveelmuseum

Nadere informatie

De historie van de Davidster.

De historie van de Davidster. De historie van de Davidster. Er zijn meerdere namen bekend voor de Davidster, zoals Schild van David, Zegel van Salomo, hexagram,jodenster, Mogen Dowiet, of Maĝeen David, maar de meest bekende en gebruikte

Nadere informatie

Kunstrondje om de Cunerakerk

Kunstrondje om de Cunerakerk OUD RHENEN - drieentwintigste jaargang - mei 2004 - no. 2 - blz. 23 Kunstrondje om de Cunerakerk Ad J. de Jong Door de eeuwen heen werden kunstenaars geboeid door de fraaie Cuneratoren die statig oprijst

Nadere informatie

Onyx Trio in Museum Gouda

Onyx Trio in Museum Gouda Onyx Trio in Museum Gouda Op de laatste dag van de tentoonstelling Uitgelezen, zondag 17 mei 2015, speelt het Onyx trio om 15.30 uur in de Gasthuiskapel van Museum Gouda. Zij spelen deze middag beroemde

Nadere informatie

2012 Zusters in Zaken

2012 Zusters in Zaken Nieuwsbrief najaar 2012 2012 Zusters in Zaken Olympische Spelen Heeft u ook allemaal zo genoten van de Olympische Spelen die de afgelopen zomer plaatsvonden in Londen? Geweldige sportieve prestaties door

Nadere informatie

Bakenessergracht 84. wijk: Burgwal

Bakenessergracht 84. wijk: Burgwal Bakenessergracht 84 wijk: Burgwal Soort : Gevelsteen 2 stenen Naam : DE PASSER EN DE VALK Datering : 1726 Perceel : Rijksmonument RM/18960 - hoofdgebouw Oorspronkelijke gevel : Ja Herschilderd / Herplaatst

Nadere informatie

De renaissance!! Waarschijnlijk heb je al eens van deze term gehoord bij het bezoeken van museums of tijdens lessen geschiedenis.!

De renaissance!! Waarschijnlijk heb je al eens van deze term gehoord bij het bezoeken van museums of tijdens lessen geschiedenis.! De renaissance Waarschijnlijk heb je al eens van deze term gehoord bij het bezoeken van museums of tijdens lessen geschiedenis. Deze term betekent letterlijk de wedergeboorte, en is een kunststroming uit

Nadere informatie

De geschiedenis van de Belgische auto is een nostalgisch verhaal, met een groots verleden maar met een erg ongelukkig einde.

De geschiedenis van de Belgische auto is een nostalgisch verhaal, met een groots verleden maar met een erg ongelukkig einde. M I N E R V A M U S E U M M I N E R V A M U S E U M Minerva kan terecht het meest prestigieuze Belgische automerk genoemd worden. De opkomst, gloriedagen en ondergang spreken tot de verbeelding. Nu meer

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Conservator Marije van Rijnswou neemt afscheid

Nieuwsbrief. Conservator Marije van Rijnswou neemt afscheid Nieuwsbrief Gemeentemuseum Maassluis, 7 januari 2013 Conservator Marije van Rijnswou neemt afscheid Marije van Rijnswou. Foto: Herwin Jan Steehouwer Met de opening van een spetterende tentoonstelling en

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

Tips; betere foto's maken (bron: hema.nl)

Tips; betere foto's maken (bron: hema.nl) Tips; betere foto's maken (bron: hema.nl) Gulden snede als gouden basisregel Het werkt zo Verdeel het beeld dat je wilt fotograferen in gedachte in negen gelijke vlakken, door er twee horizontale en twee

Nadere informatie

beeldende vakken CSE GL en TL

beeldende vakken CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2007 1 tijdvak 1 woensdag 30 mei 9.00-11.00 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 35 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 74 punten

Nadere informatie

Kijkwijzer HAVO / VWO. Joep Nicolas. 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015. Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis.

Kijkwijzer HAVO / VWO. Joep Nicolas. 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015. Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis. Kijkwijzer HAVO / VWO Joep Nicolas 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015 Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis.nl Welkom in het Cuypershuis Het museumgebouw is een uniek complex

Nadere informatie

SYNAGOGE SCHOOL OPDRACHT. Dienst in de Grote Synagoge Vervaardiger: Martin Monnickendam. Materiaal: pastel, aquarel, plakkaatverf.

SYNAGOGE SCHOOL OPDRACHT. Dienst in de Grote Synagoge Vervaardiger: Martin Monnickendam. Materiaal: pastel, aquarel, plakkaatverf. b WAT GA JE DOEN? Binnenkort geef je samen met een klasgenoot een presentatie in het. Het onderwerp van je presentatie is: ONDERWERP: SCHOOL OPDRACHT e g o g a Syn Dienst in de Grote Synagoge Vervaardiger:

Nadere informatie

Jacobskerk te Haarlem. Keuze deel restauratie project 24

Jacobskerk te Haarlem. Keuze deel restauratie project 24 Jacobskerk te Haarlem Keuze deel restauratie project 24 Opdrachtgever: Dhr. Geevers Gemaakt Door: Adriaan Lam Studentnr.: 1560941 Datum: 10 juni 2010 Inhoudsopgave INLEIDING --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

FEATURE: TURKIJE IN AMSTERDAM

FEATURE: TURKIJE IN AMSTERDAM FEATURE: TURKIJE IN AMSTERDAM Pagina 2 van 5 PRESS FEATURE Turkije in Amsterdam Tussen Turkije en Amsterdam bestaan eeuwenoude banden. Al aan het eind van de 16de eeuw legde Amsterdam handelscontacten

Nadere informatie

Ligging van het boerderijcomplex aan de Polder, in het buitengebied van Gendt. De voormalige steenoven maakt deel uit van dit complex.

Ligging van het boerderijcomplex aan de Polder, in het buitengebied van Gendt. De voormalige steenoven maakt deel uit van dit complex. WAARDESTELLING VOORMALIGE STEENOVEN gemeente : LINGEWAARD postcode + plaats : 6691 MG Gendt straat + huisnr. : Polder 37 oorspr. functie huidige functie bouwjaar architect bouwstijl : Restant voormalige

Nadere informatie

Le seigneur de Clérans

Le seigneur de Clérans 30 VIVENDA Le seigneur de Clérans In heel Europa richt binnenhuisarchitect/vormgever/beeldhouwer Joris van Grinsven opmerkelijke huizen in voor zijn opdrachtgevers. Voor hemzelf had het lot iets bijzonders

Nadere informatie