De Ashworth Schaal: interbeoordelaarsbetrouwbaarheid van een Nederlandse vertaling bij cva-patiënten

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De Ashworth Schaal: interbeoordelaarsbetrouwbaarheid van een Nederlandse vertaling bij cva-patiënten"

Transcriptie

1 4660_Bwrk :05 Pagina 117 Correspondentieadres De heer L.D. de Jong, MSc De Vogellanden, Centrum voor Revalidatie Afdeling Fysiotherapie, Sectie Volwassenen Postbus bb Zwolle E: L.D. de Jong, MSc De Vogellanden, Centrum voor Revalidatie, Zwolle Dr. A. Nieuwboer Katholieke Universiteit Leuven, Leuven, België G. Aufdemkampe, MSc Hogeschool van Utrecht, Studierichting Fysiotherapie en Kenniskring Leefstijl en Gezondheid, Utrecht Ned Tijdschr Fysiother 2006;116(5): De Ashworth Schaal: interbeoordelaarsbetrouwbaarheid van een Nederlandse vertaling bij cva-patiënten Doel van de studie De van origine Engelstalige (gemodificeerde) Ashworth Scale (AS) is een veel gebruikt meetinstrument om spasticiteit te kwantificeren. Hoewel de betrouwbaarheid van de Engelstalige versie(s) al werd aangetoond bij CVA-patiënten, werd dit voor een Nederlandstalige originele 5-punts Ashworth Schaal niet eerder nagegaan. De vraagstelling van dit onderzoek luidde: Wat is de interbeoordelaarsbetrouwbaarheid van een Nederlandse vertaling van de originele 5-punts AS wanneer deze wordt gebruikt door twee fysiotherapeuten voor het bepalen van de weerstand bij passief extenderen van de elleboog bij een steekproef met CVA-patiënten? Methode In het kader van een overkoepelende studie werd de originele 5-punts AS vertaald in het Nederlands. Vervolgens werd in tien weken tijd met deze schaal driemaal een bepaling gedaan van de weerstand bij passief bewegen van de extensie van de elleboog bij respectievelijk 18, 13 en 12 CVA-patiënten door dezelfde twee beoordelaars. Resultaten De interbeoordelaarsbetrouwbaarheid werd berekend met behulp van een gewogen Cohen s Kappa en Kendall s tau-b. Bij de eerste serie van 18 bepalingen liet de mate van overeenstemming te wensen over (gewogen Kappa 0,48; Kendall Tb 0,55). Naarmate de beoordelaars meer ervaring hadden opgedaan, steeg de mate van overeenstemming tot een acceptabel niveau (maximum gewogen Kappa 0,77; Kendall Tb 0,82). Conclusie De interbeoordelaarsbetrouwbaarheid van de vertaling van de AS is acceptabel voor het bepalen van de weerstand van de elleboogflexoren bij CVA-patiënten. De betrouwbaarheid lijkt voorts sterk af te hangen van de mate van ervaring in het afnemen van de test. Voor het dagelijks gebruik bij CVA-patiënten kan de vertaling een beperkt, maar waardevol meetinstrument zijn. De resultaten van deze studie moeten echter met enige voorzichtigheid geïnterpreteerd worden gezien de kleine onderzoekspopulatie. Voor het bepalen van de weerstand van de elleboogflexoren bij CVA-patiënten is de interbeoordelaarsbetrouwbaarheid van de vertaling van de Ashworth Schaal (AS) acceptabel. De betrouwbaarheid lijkt sterk af te hangen van de mate van ervaring in het afnemen van de test. In Nederland worden jaarlijks ongeveer personen voor het eerst getroffen door een beroerte. 1 Onder een beroerte of cerebrovasculair accident (CVA) verstaat de Wereld Gezondheids Organisatie (WHO): plotseling optredende verschijnselen van een focale stoornis in de hersenen waarvoor geen andere oorzaak aanwezig is dan een vasculaire stoornis. 2,3 Op basis van demografische ontwikkelingen alleen is de verwachting dat het absolute aantal personen met een beroerte in Nederland tussen 2000 en 2020 met 43,6% zal stijgen. 4 Van de mensen die een CVA overleven, ervaart 41% beperkingen in het dagelijks leven. 1 Een CVA wordt klinisch doorgaans gekenmerkt door zowel positieve als negatieve symptomen. 5,6 Met de negatieve symptomen worden onder andere fenomenen als parese (spierzwakte) of paralyse (verlamming) bedoeld. De positieve symptomen behelzen ontremmingsverschijnselen, zoals verhoogde peesreflexen, synergistische bewegingspatronen en spasticiteit. Over het laatstgenoemde fenomeen, spasticiteit, is de laatste jaren veel geschreven. Onlangs werd door een consortium van experts 7 de al jaren in gebruik zijnde definitie van Lance 8 geherdefinieerd tot een ontregelde sensomotorische bewegingscontrole ten gevolge van een laesie van het centraal motorisch neuron, zich manifesterend als een met tussenpozen verschijnende of aanhoudende onwillekeurige activatie van musculatuur. Dat spasticiteit een frequent optredend fenomeen is bij patiënten die een CVA hebben doorgemaakt, bleek onlangs uit de studie van Sommerfeld et al. 9 : spasticiteit ontwikkelde zich bij 26% van de CVA-patiënten en was drie maanden later nog aanwezig bij 28% van de proefpersonen. Een jaar na het CVA werd een prevalentie gerapporteerd van 38%. 10 Om de effecten van verschillende therapievormen op de mate van spasticiteit te kunnen kwantificeren, wordt veelvuldig gebruik gemaakt van de van oorsprong Engelstalige 5-punts Ashworth Scale (AS). 11 Deze werd later ten behoeve van de responsiviteit gemodificeerd tot een 6-puntsschaal door Bohannon en Smith. 12 De Nederlandse Hartstichting 2 en het KNGF 13 bevelen het gebruik van de gemodificeerde Ashworth Scale (MAS) in hun richtlijnen aan. De betrouwbaarheid van de Engelstalige versie bij gebruik bij CVA-patiënten werd door meerdere auteurs vastgesteld en varieerde van redelijk tot zeer goed, vooral wanneer deze werd bepaald voor de extensie van de elleboog Een Nederlandse vertaling van een aangepaste AS werd in de studie van Waardenburg et al. op betrouwbaarheid getest bij psychogeriatrische patiënten met paratonie en werd aanvaardbaar geacht. 17 In het kader van een overkoepelend effectonderzoek naar de effecten van een contractuurpreventieve rekhouding van de bovenste hemiplegische extremiteit op onder andere de ervaren weerstand van de elleboogflexoren ontstond de behoefte om de betrouwbaarheid van die metingen te bepalen. 18 Om daarnaast gegevens over de betrouwbaarheid van een Nederlandstalige nederlands tijdschrift voor fysiotherapie nr 5 oktober 2006 jaargang

2 4660_Bwrk :05 Pagina 118 L.D. de Jong A. Nieuwboer G. Aufdemkampe versie van de 5-punts Ashworth Schaal bij CVA-patiënten te genereren, werd deze studie uitgevoerd met als uiteindelijke vraag: Wat is de interbeoordelaarsbetrouwbaarheid van een Nederlandse vertaling van de originele 5-punts Ashworth Scale wanneer deze wordt gebruikt door twee fysiotherapeuten voor het bepalen van de weerstand bij passief extenderen van de elleboog bij een steekproef bestaande uit CVA-patiënten? METHODE Vertaling van de Ashworth Scale Voor aanvang van de studie werden bestaande Engels- en Nederlandstalige versies van de AS, de MAS en de aangepaste AS van Waardenburg et al. door twee auteurs (LDJ en AN) bestudeerd. Ondanks de reeds bestaande vertaling van Waardenburg et al. (figuur 1a) werd gekozen voor een nieuwe vertaling, die geschikter werd geacht voor de CVA-populatie omdat hiermee, beter dan met de vertaling van Waardenburg et al., een onderscheid kon worden gemaakt tussen weerstand aan het eind van een beweging of gedurende het gehele traject van de beweging. 17 Gekozen werd voor een (niet officieel erkende en gevalideerde) vertaling (figuur 1 b). Proefpersonen CVA-patiënten die in de periode van maart 2003 tot januari 2005 werden opgenomen in revalidatiecentrum De Vogellanden te Zwolle, Kastanjehof te Apeldoorn en vanaf januari 2004 in het Militair Revalidatiecentrum (MRC) Aardenburg te Doorn, werden in het kader van de overkoepelende studie gescreend op de volgende inclusiecriteria: (1) eerste CVA waarbij de patiënt maximaal 12 weken post-cva is; (2) een bloeding of infarct in het arteria cerebri media-gebied, vastgesteld door middel van een CT- of MRIscan; (3) geen premorbide functiestoornissen van de aangedane arm; (4) geen hevige schouderpijn; (5) geen gebruik van spasticiteitsverlagende medicatie; (6) geen gebruik van pijnstillers behalve paracetamol; (7) geen geplande ontslagdatum uit het revalidatiecentrum en (8) in staat om informed consent te geven. Na het voldoen aan de initiële inclusiecriteria werden nog vier Figuur 1a Aangepaste tonusschaal van Ashworth volgens Waardenburg et al Normale tonus. Passief bewegen normaal mogelijk. 1. Licht verhoogde tonus. Lichte weerstand bij passief bewegen. 2. Matig verhoogde tonus. Matige weerstand bij passief bewegen. 3. Ernstig verhoogde tonus. Zware weerstand bij passief bewegen. 4. Zeer ernstig verhoogde tonus. Passief bewegen is vrijwel niet mogelijk. Figuur 1b Nederlandse vertaling van de originele 5-punts Ashworth Scale. 0. Geen verhoogde tonus. 1. Licht verhoogde tonus, te voelen door lichte aanspanning gevolgd door een snelle relaxatie of door een licht verhoogde weerstand aan het einde van het bewegingstraject bij flexie of extensie. 2. Matig verhoogde tonus gedurende het grootste deel van het bewegingstraject, maar het aangedane lichaamsdeel kan eenvoudig bewogen worden. 3. Sterk verhoogde tonus, passieve beweging van het lichaamsdeel is moeilijk. 4. Aangedane lichaamsdeel is rigide in flexie of extensie. tests afgenomen om patiënten uit te sluiten met een (9) een fors neglect (een verschil van meer dan drie letters op de O-zoektest 19 ), (10) een forse stoornis van het houdingsgevoel ( proprioceptie) van de arm (scores 2 en 3 op de Thumb Finding Test 20,21 ) en (11) duidelijk beperkte cognitieve stoornissen (< 23 punten op de Mini Mental State Examination ). Patiënten met een beperkende afasie werden tevens uitgesloten (minder dan 67 punten op de taalbegripsonderdelen van de Akense Afasie Test 25 ). Ten slotte werden patiënten met een redelijk goed herstelde armfunctie (> 18 van de 36 punten op de subonderdelen schouder/ elleboog van de 66-punts Fugl-Meyer Assessment 26 ) uitgesloten. De studie werd goedgekeurd door de Medisch Ethische Toetsingscommissie van de Isala Klinieken te Zwolle. Beoordelaars De twee beoordelaars, beiden fysiotherapeut, hadden aan het begin van de studie respectievelijk zeven en vier jaren ervaring met het behandelen van CVA-patiënten. Een van de beoordelaars had geen ervaring met het afnemen van de Ashworth Schaal, de andere beoordelaar gebruikte de schaal gemiddeld tweemaal per maand. Voor aanvang van de studie kregen beide therapeuten een korte training in het afnemen van de vertaalde AS door middel van het oefenen van het hieronder beschreven meetprotocol op drie proefpersonen. De twee beoordelaars waren niet betrokken bij de behandeling van de proefpersonen. Meetprocedure Het meetprotocol van de studie naar de contractuurpreventieve rekhouding was zodanig vormgegeven dat tijdens iedere meting van de deelnemende proefpersonen drie metingen per proefpersoon in tien weken door twee verschillende beoordelaars een weerstandsbepaling kon worden gedaan van de flexoren van de elleboog van de hemiplegische arm. De door de onderzoeker ervaren weerstand van de elleboogflexoren werd hierbij uitgedrukt in een van de scores van de vertaalde AS. In de meetprocedure werd rekening gehouden met onder meer aanbevelingen van Bohannon en Smith 12, Johnson 27, Koolstra et al. 28 en Pandyan et al. 29 Elke meting vond op de volgende wijze plaats: De proefpersoon lag met (gedeeltelijk) ontbloot bovenlichaam in ruglig op de onderzoeksbank met het hoofd in de middenpositie op een kussen. Een beenrol werd onder de knieën gelegd. De proefpersoon werd gevraagd zich in deze uitgangshouding zoveel mogelijk te ontspannen. Voor het testen van de rechter elleboog van de proefpersoon gold: de rechterhand van de onderzoeker omvatte de pols van de proefpersoon, de linkerhand van de onderzoeker omvatte de dorsolaterale zijde van de bovenarm net proximaal van de elleboog en vice versa voor het testen van de linker elleboog. De aangedane arm werd tevens door de beoordelaar licht in abductie (maximaal 30 graden) in de schouder gepositioneerd. De onderarm werd in een neutrale stand (d.w.z. tussen pro- en supinatie in) vanuit maximale elleboogflexie naar extensie bewogen. Alvorens de weerstand werd beoordeeld werd de passieve bewegingsuitslag (Passieve Range of Motion, PROM) van de elleboog in flexie-extensierichting eenmaal bepaald door middel van een slow-stretch beweging binnen de pijngrens om eventuele bewegingsbeperkingen op te sporen. Direct daarna vond de daadwerkelijke weerstandsmeting plaats. Er werd naar gestreefd de passieve beweging binnen een seconde uit te voeren (ter ondersteuning werd dit verbaal verduidelijkt door duizend-en-een te zeggen). De beweging werd vervolgens een keer uitgevoerd waarna de score werd genoteerd. Hoesten, geeuwen en persen moest worden vermeden tijdens het onderzoek. Indien dit toch gebeurde, of bij 118 nederlands tijdschrift voor fysiotherapie nr 5 oktober 2006 jaargang 116

3 4660_Bwrk :05 Pagina 119 De Ashworth Schaal: interbeoordelaarsbetrouwbaarheid van een Nederlandse vertaling bij cva-patiënten Tabel 1 Baselinekarakteristieken van de 19 geïncludeerde proefpersonen. Karakteristiek Leeftijd (jaren, gemiddelde ± SD) 54 (± 10,01) Geslacht (man/vrouw) 10 / 9 Type CVA (ICVA/HCVA) 14 / 5 Aangedane zijde (links/rechts) 10 / 9 Fugl-Meyer arm score (mediaan, IQR) 10 (8-20) Tijd post-cva tijdens eerste meting (dagen, gemiddelde ± SD) 39 (± 12) SD: standaarddeviatie; ICVA: ischemisch cerebrovasculair accident; HCVA: hemorragisch cerebrovasculair accident; IQR: interkwartielbereik. verdenking op willekeurige spierspanning werd een minuut gewacht, waarna de beweging nogmaals werd uitgevoerd. Terwijl de eerste beoordelaar bovenstaand protocol doorliep, draaide de tweede beoordelaar zich tijdens de testafname van de eerste beoordelaar en de proefpersoon af. Vervolgens werd de patiënt een minuut met rust gelaten, waarop de tweede beoordelaar het protocol op dezelfde wijze doorliep, inclusief de PROM-bepaling. De meetresultaten werden op gescheiden scoreformulieren genoteerd om blindering te garanderen. Alle metingen werden door dezelfde twee meettherapeuten en in dezelfde volgorde afgenomen. De metingen vonden plaats in de namiddag. Statistische analyse Naast de percentages van overeenkomst werd de interbeoordelaarsbetrouwbaarheid berekend met behulp van een kwadratisch gewogen Cohen s Kappa (kw). Kendall s tau-b (Kendall s Tb) werd berekend om een vergelijking met de bevindingen van Waardenburg et al. te kunnen maken. Om afhankelijkheid in de data te voorkomen, werden de AS-scores van de drie evaluatiemomenten (de beginmeting, de eindmeting vijf weken later en de followupmeting na 10 weken) onafhankelijk van elkaar berekend. Een soortgelijke methode werd gehanteerd door Pandyan et al. 30 Tijdens de drie verschillende evaluatiemomenten konden bij respectievelijk 18, 13 en 12 proefpersonen de Ashworthscores door dezelfde twee beoordelaars worden bepaald en vergeleken op hun onderlinge overeenstemming. De statistische analyses werden uitgevoerd met SPSS voor Windows (versie ) en SAS Enterprise Guide voor Windows (versie 2). RESULTATEN Proefpersonen Een overzicht van de baselinekarakteristieken staan weergegeven in tabel 1. De geïncludeerde 10 mannen en 9 vrouwen waren gemiddeld 54 jaar oud. De proefpersonen waren ten tijde van de eerste evaluatie tussen de vier en vijf weken post-cva, en bevonden zich daarmee aan het einde van de subacute en aan het begin van de postacute fase na het CVA. 13 De meeste proefpersonen hadden een ischemisch cerebrovasculair accident doorgemaakt (± 74%) en de verdeling tussen links- of rechtszijdige hemiplegie was nagenoeg gelijk. Op het armonderdeel van de Fugl-Meyer Assessment scoorden de proefpersonen bij aanvang van de studie een mediaan van 10 van de maximaal haalbare 66 punten. Hieruit blijkt dat de proefpersonen weinig mogelijkheid tot selectief bewegen in hun aangedane arm hadden. Maten van overeenstemming De resultaten van de 44 door beide beoordelaars uitgevoerde metingen zijn weergegeven in tabel 2. Met name de graden 0, 1 en 2 werden gescoord. Viermaal werd een Ashworthgradering van 3 gevonden en graad 4 werd niet gemeten. Tabel 3 toont de bijbehorende maten van overeenstemming. Tabel 2 Scores van de beoordelaars MT1 en MT2 op de Ashworth Schaal tijdens de drie evaluatiemomenten. Proefpersoon Evaluatie 1 (n = 18) Evaluatie 2 (n = 13) Evaluatie 3 (n = 12) MT1 MT2 MT1 MT2 MT1 MT MT1, eerste beoordelaar; MT2, tweede beoordelaar; - ontbrekende meetwaarde(s) vanwege drop-out of afwezigheid van een van de beide beoordelaars als gevolg van vakantie of ziekte. De waarde is niet weergegeven indien door slechts één meettherapeut een Ashworthbepaling kon worden gedaan. nederlands tijdschrift voor fysiotherapie nr 5 oktober 2006 jaargang

4 4660_Bwrk :05 Pagina 120 L.D. de Jong A. Nieuwboer G. Aufdemkampe Tabel 3 Maten van overeenstemming op de drie evaluatiemomenten. Maat van overeenstemming Evaluatie 1 (n = 18) Evaluatie 2 (n = 13) Evaluatie 3 (n = 12) Overeenkomst (%) Gewogen kappa (kw) (95%-bi) 0,48 (0,17-0,80) 0,76 (0,50-0,99) 0,77 (0,48-0,99) Kendall tau-b 0,55* 0,80** 0,82* * correlatie significant op het 0,05-niveau; ** correlatie significant op het 0,01-niveau. DISCUSSIE De belangrijkste bevinding van deze studie is dat de interbeoordelaarsbetrouwbaarheid van de Ashworth Schaal bij CVA-patiënten acceptabel is wanneer deze wordt gebruikt bij het bepalen van een gradering van de passieve extensie over de elleboog (waarbij de flexoren van de elleboog worden gerekt). Deze conclusie volgt uit de redelijk hoge percentages van overeenstemming tussen de meettherapeuten en de waarden van gewogen kappa. Echter, de interpretatie van de kappawaarden verschilt aanzienlijk in de literatuur. 31 Hoewel normering van kappawaarden strikt genomen niet geoorloofd is, worden door Bouter en van Dongen kappawaarden van 0,40 of lager gezien als een indicatie voor geringe mate van overeenstemming en waarden van 0,75 of hoger als een indicatie voor een uitstekende overeenstemming. 32 Landis en Koch leggen de ondergrens voor een aanzienlijke ( substantial ) overeenstemming bij 0, Voorts duiden de lage kappawaarden aan het begin van het onderzoek wellicht op de invloed van de mate waarin de beoordelaars ervaren zijn in het afnemen van de test. De uitkomsten van dit onderzoek dienen om meerdere redenen met enige voorzichtigheid geïnterpreteerd te worden. In de eerste plaats zou kritiek kunnen worden gegeven op de Ashworth Schaal zelf. In de internationale literatuur bestaat de nodige weerstand tegen het gebruik van de AS/MAS. Dit heeft te maken met het gegeven dat de validiteit van het meetinstrument als maat voor spasticiteit al geruime tijd ter discussie staat. Het grote nadeel van de AS is dat de effecten van de mechanische stijfheid van spieren en de neurologische componenten samen worden beoordeeld waardoor niet duidelijk is welke component het meest verantwoordelijk is voor de door de onderzoeker ervaren weerstand. 34 Experts op het gebied van het meten van spasticiteit zijn het er daarom over het algemeen over eens dat, indien gebruik wordt gemaakt van de AS/MAS, gesproken moet worden over het meten van weerstand bij passief bewegen en niet meer over het meten van spasticiteit. 27,30,35,36 In dit kader kan dan ook kritiek worden geleverd op onze vertaling, waarin nog wordt gesproken over tonus. Echter, alvorens te bepalen of een Nederlandstalige (gemodificeerde) Ashworth Schaal tonus of weerstand bij passief bewegen meet, zou validiteitsonderzoek moeten plaatsvinden. Omdat deze validiteitsvraag niet viel binnen de opzet van het onderzoek hebben we ervoor gekozen de bestaande terminologie zo accuraat mogelijk te vertalen. Wel sluiten we ons aan bij de in zwang zijnde opvatting dat de hier vertaalde Ashworth Schaal vooral een indicatie van de door de onderzoeker ervaren weerstand geeft. Ondanks de reeds aangetoonde betrouwbaarheid van de MAS werd door sommige auteurs de voorkeur uitgesproken voor gebruik van de originele 5-punts AS. Hiervoor werden twee redenen gegeven. In de eerste plaats is er bij de Engelse versie van de MAS sprake van onduidelijkheid over de definities van de termen catch en release in de graden 1 en 1+. Zolang deze termen niet goed zijn gedefinieerd, aldus sommige auteurs, moet de MAS worden beschouwd als een meetinstrument op nominaal niveau. 27,29 Hierdoor zou het meetinstrument statistisch minder krachtig zijn dan de als een ordinaal meetinstrument beschouwde originele AS. Ten tweede kan het toevoegen van een extra graad aan een meetschaal de responsiviteit vergroten. Dit kan echter ten koste gaan van de betrouwbaarheid van de metingen. Dit was ook precies wat Pandyan et al. concludeerden in hun uitgebreide review over dit onderwerp. 29 De auteurs gaven aan dat het gebrek aan overeenstemming in de gevonden waarden tussen beoordelaars zich vooral leek te concentreren rond de waarden 1 en 1+ van de MAS. 29 De genoemde redenen pleiten ervoor om de AS te gebruiken. Gezien het feit dat voor de overkoepelende studie de inclusiecriteria vrij streng waren, is de geselecteerde steekproef niet representatief voor de gehele CVA-populatie. Patiënten met een goede prognose van armfunctieherstel werden hierdoor namelijk uitgesloten van de studie. Bovendien viel op dat waarden 3 en 4 amper voorkwamen. Hierdoor werd een slechte celdistributie verkregen, met als gevolg dat daardoor de kappastatistiek een vertekend (minder gunstig) beeld geeft van de geschatte overeenkomst. De redelijk hoge percentages van overeenkomst tussen de meettherapeuten (67% en hoger) daarentegen lieten een positiever beeld zien. Daartegenover stond het gegeven dat de geselecteerde populatie van bescheiden omvang was, een factor die de nadelen van het gebruik van Cohen s Kappa weer versterkt. 37 Het verschil in groepsgrootte en het aantal beoordelaars maakt het lastig onze resultaten te vergelijken met die van andere auteurs. Toch vergelijken we onze bevindingen met die van de enige gepubliceerde Nederlandstalige AS die ons bekend is. Waardenburg et al. 17 beoordeelden 28 proefpersonen met twee beoordelaars en vonden Kendall s Tb-waarden van 0,72 en 0,77. Onze beoordelaars haalden tijdens de eerste evaluatie met 18 proefpersonen beduidend lagere waarden van overeenstemming (Kendall s Tb 0,55), maar tijdens de tweede (n = 13) en derde evaluaties (n = 12) iets hogere waarden (resp. 0,80 en 0,82). De in vergelijking met Waardenburg et al. gevonden hogere waarden van onze tweede en derde evaluaties zouden kunnen zijn veroorzaakt door het effect van de groepsgrootte op de hoogte van de maten van overeenstemming. Echter, de ruwe scores laten ook het volgende beeld zien: de beoordelaars bereikten in de loop van het onderzoek steeds betere overeenstemming in hun metingen. Dit kan het gevolg zijn geweest van een trainingseffect, iets waarvan reeds eerder werd geopperd dat het de betrouwbaarheid van de Ashworthgraderingen in positieve zin zou kunnen beïnvloeden. 12,38 Pandyan et al. gaven aan dat het juist rond de laagste waarden van de schaal maar de vraag is of er daadwerkelijk sprake is van een toegenomen weerstand, of dat de gevoelde weerstand beïnvloed wordt door de snelheid van bewegen. 30 Goede afspraken over en voldoende ervaring met de juiste snelheid van bewegen lijkt daarom onontbeerlijk voor een betrouwbare interpretatie van de gevoelde weerstand. De door ons vooraf 120 nederlands tijdschrift voor fysiotherapie nr 5 oktober 2006 jaargang 116

5 4660_Bwrk :05 Pagina 121 De Ashworth Schaal: interbeoordelaarsbetrouwbaarheid van een Nederlandse vertaling bij cva-patiënten uitgevoerde oefensessie met slechts drie proefpersonen was hoogstwaarschijnlijk te beperkt, en daarmee mogelijkerwijs een factor die de lage kappawaarden tijdens de eerste evaluatie zou kunnen verklaren. De verschillen met de studie van Waardenburg et al. zouden echter ook nog verklaard kunnen worden door het verschil in diagnose van de proefpersonen (dementerende bejaarden met paratonie versus CVA-patiënten met spasticiteit) en verschillen in de vertaling van de AS. Het onderscheid tussen de graden 1, 2 en 3 (respectievelijk licht/matig/ernstig verhoogde tonus, lichte/matige/ernstige weerstand bij passief bewegen) was bij hen wellicht niet optimaal objectief gedefinieerd. Onze vertaling van de originele AS lijkt geschikt voor gebruik in de dagelijkse praktijk wanneer een indruk moet worden verkregen van de weerstand van de elleboogflexoren bij passieve elleboogextensie van de hemiplegische arm. Veranderingen in deze weerstand als gevolg van therapeutische handelingen (bijvoorbeeld elektrostimulatie, het rekken van verkorte en/of spastische musculatuur) kunnen hierdoor door een en dezelfde therapeut gekwantificeerd worden. Aangezien de intrabeoordelaarsbetrouwbaarheid over het algemeen niet onderdoet voor de interbeoordelaarsbetrouwbaarheid is de verwachting dat deze vertaling ook voor herhaaldelijk gebruik door een en dezelfde therapeut een beperkt, maar waardevol meetinstrument kan zijn. Vooraf veel ervaring opdoen in het gebruik van de schaal lijkt essentieel voor een betrouwbare afname. Vanwege de genoemde nadelen van de AS wordt recentelijk steeds vaker geopperd om de (gemodificeerde) Tardieu Scale te gebruiken. 38,39 De snelheid van bewegen en de gewrichtshoek waarbij de weerstand wordt gevoeld zijn in deze test gestandaardiseerd. Hierdoor zou een beter onderscheid kunnen worden gemaakt tussen de neurale component van de ervaren weerstand en een contractuur. 40 Ondanks deze voordelen is over dit meetinstrument inzake het gebruik bij CVA-patiënten nog weinig informatie voorhanden. Daarom lijkt het gerechtvaardigd om, bij gemis aan een goed gevalideerde opvolger, vooralsnog de AS te gebruiken om de weerstand bij passief bewegen van de elleboogextensie te kwantificeren. Pas wanneer een Nederlandse vertaling van de MAS op betrouwbaarheid is getest, kan worden bepaald of deze de voorkeur verdient boven de hier onderzochte 5-puntsschaal. Pas dan kan ook worden bepaald of de vermeende toename in responsiviteit van de MAS opweegt tegen het verwachte inboeten aan betrouwbaarheid. Verder onderzoek op grotere groepen CVA-patiënten zal licht moeten werpen op de beoordelaarsbetrouwbaarheid van de alhier gebruikte AS en de vermeende verschillen in betrouwbaarheid tussen de AS en de MAS. DANKWOORD De auteurs willen dank betuigen aan de beoordelaars Mireille de Wissel (MRC Aardenburg, Doorn) en Floris Menkveld (Meander MC, Amersfoort). Geralda Kooi, Gerard Hommes (De Vogellanden, Zwolle), Miranda van Hooff (Kastanjehof, Apeldoorn) en Maartje Gebhard (MRC Aardenburg, Doorn) worden bedankt voor hun coördinerende inspanningen op de werkvloer gedurende het onderzoek. Daarnaast is dank verschuldigd aan de Dr. W.M. Phelps-Stichting voor Spastici voor de financiële ondersteuning. Abstract The Ashworth Scale: interrater reliability of a Dutch translation of the scale in stroke patients Objective. The original and modified versions of the Ashworth Scale are used worldwide to quantify spasticity. Despite the proven reliability of the scale in patients with stroke, nothing is known about the reliability of a Dutch translation of the original 5-point Ashworth Scale in such patients. Therefore we set out to investigate the interrater reliability of this scale when used to quantify resistance to passive extension of the elbow flexors. Methods. As a part of a randomized clinical trial, the original 5-point Ashworth Scale was translated into Dutch. This scale was then administered three times over 10 weeks to the same 18, 13, and 12 patients who had had a stroke. The resistance of the elbow flexors was scored on each occasion by the same two raters. Results. Interrater reliability was calculated by means of a weighted Kappa and Kendall s tau-b. The first series of measurements revealed low levels of agreement (weighted Kappa.48, Kendall Tb.55). However, as the raters gained experience during the trial, agreement between the two raters increased to acceptable levels (maximum weighted Kappa.77 and Kendall Tb.82). Conclusion. The Dutch translation of the Ashworth Scale has acceptable interrater reliability when used to assess the resistance of the elbow flexors, provided that raters are experienced in using the test. The Dutch Ashworth Scale appears to be a limited, but valuable, tool for the clinical assessment of patients with stroke. The results of this study should be interpreted with caution because the sample sizes were small. Key words: cerebrovascular accident; muscle spasticity; reproducibility of results Literatuur 1 Evers S, Struijs J, Ament A, van Genugten M, van den Bos G. The disease impact, health care management, and costs of stroke in the Netherlands. Bilthoven: rivm; cva-revalidatie C. Revalidatie na een beroerte, richtlijnen en aanbevelingen voor zorgverleners. Den Haag: Nederlandse Hartstichting; Aho K, Harmsen P, Hatano S, Marquardsen J, Smirnov V, Strasser T. Cerebrovascular disease in the community: results of a who collaborative study. Bull World Health Organ. 1980;58: Gijsen R, Poos M. Beroerte samengevat. In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: rivm; Barnes M. An overview of the clinical management of spasticity. In: Barnes C, Johnson G, editors. Upper Motor Neurone Syndrome and Spasticity. Cambridge: Cambridge University Press; p O Dwyer N, Ada L, Neilson P. Spasticity and muscle contracture following stroke. Brain. 1996;119: Pandyan A, Gregoric M, Barnes M, Wood D, Wijck F van, Burridge J, et al. Spasticity: clinical perceptions, neurological realities and meaningful measurement. Disabil Rehabil. 2005;27(1/2): Lance J. Symposium synopsis. In: Feldman R, Young R, Koella W, editors. Spasticity: disordered motor control. Chicago: Chicago Yearbook Medical Publications; p Sommerfeld D, Eek E, Svensson A, Holmquist L, Arbin M von. Spasticity after stroke: its occurence and association with motor impairments and activity limitation. Stroke 2004;35: Watkins C, Leathley M, Gregson J, Moore A, Smith T, Sharma A. Prevalence of spasticity post stroke. Clin Rehabil. 2002;16: Ashworth B. Preliminary trial of carisoprodol in multiple sclerosis. The Practitioner. 1964;192: Bohannon R, Smith M. Interrater reliability of a modified Ashworth Scale of muscle spasticity. Phys Ther. 1987;67(2): Peppen R van, Kwakkel G, Harmeling-van der Wel B, Kollen B, Hobbelen J, Buurke J, et al. kngfrichtlijn Beroerte. Ned Tijdschr Fysiother Suppl.;5: Brashear A, Zafonte R, Corcoran M, Galvez-Jimenez N, Gracies J, Forrest Gordon M, et al. Inter- and intrarater reliability of the Ashworth Scale and the Disability Assessment Scale in patients with upper-limb poststroke spasticity. Arch Phys Med Rehabil. 2002;83: Gregson J, Leathley M, Moore A, Smith M, Sharma A, Watkins C. Reliability of measurements of muscle tone and muscle power in stroke patients. Age Ageing. 2000;29: Sloan R, Sinclair E, Thompson J, Taylor S, Pentland B. Inter-rater reliability of the modified Ashworth Scale for spasticity in hemiplegic patients. Int J Rehabil Res. 1992;15: Waardenburg H, Elvers J, Vechgel F van, Oostendorp R. Is paratonie te meten? Een betrouwbaarheidsonderzoek voor het meten van paratonie met de vas en de gemodificeerde tonusschaal van Ashworth. Ned Tijdschr Fysiother. 1999;109(2): Jong LD de, Nieuwboer A, Aufdemkampe G. Contracture preventive positioning of the hemiplegic arm in subacute stroke patients: a pilot randomized controlled trial. Clin Rehabil. 2006; 20: Beers K. De o-zoek test. Hoensbroek: Stichting Revalidatie Limburg; 2001, 1 november. 20 Lanska D, Kryscio R. Thumb localizing test for detecting a lesion in the posterior column-medial lemniscal system [Letter to the editor]. J Neurol Sci. 2000;174: nederlands tijdschrift voor fysiotherapie nr 5 oktober 2006 jaargang

6 4660_Bwrk :05 Pagina 122 L.D. de Jong A. Nieuwboer G. Aufdemkampe 21 Hirayama K, Fukutake T, Kawamura M. Thumb localizing test for detecting a lesion in the posterior column-medial lemniscal system. J Neurol Sci. 1999;167: Agrell B, Dehlin O. Mini Mental State Examination in geriatric stroke patients. Validity, differences between subgroups of patients, and relations to somatic and mental variables. Aging Clin Exp Res. 2000;12(6): Tombaugh T, McIntyre N. The Mini Mental State Examination: a comprehensive review. J Am Ger Soc. 1992;40: Folstein M, Folstein S, McHugh P. Mini-mental state. A practical method for grading the cognitive state of patients for the clinician. J Psychiatr Res. 1975;12: Graetz P, de Bleser R, Willmes K. Akense Afasie Test, Handleiding. Lisse: Zwets & Zeitlinger b.v.; Fugl-Meyer A, Jääsko L, Leyman I, Olsson S, Steglind S. The post-stroke hemiplegic patient. 1: a method for evaluation of physical performance. Scand J Rehabil Med. 1975;7: Johnson G. Measurement of spasticity. In: Barnes M, Johnson G, editors. Upper motor neurone syndrome and spasticity. Cambridge: Cambridge University Press; p Koolstra M, Burgers-Bots I, Lemmens C, Smeets C, Kwakkel G. Klinimetrie na een beroerte. Amersfoort: Nederlands Paramedisch Instituut / VU medisch centrum; Pandyan A, Price C, Curless R, Barnes M, Rodgers H. A review of the properties and limitations of the Ashworth and modified Ashworth Scales as measures of spasticity. Clin Rehabil. 1999;13: Pandyan A, Price C, Barnes M, Johnson G. A biomechanical investigation into the validity of the modified Ashworth Scale as a measure of elbow spasticity. Clin Rehabil. 2003;17: Sim J, Wright C. The Kappa statistic in reliability studies: use, interpretation, and sample size requirements. Phys Ther. 2005;85(3): Bouter L, van Dongen M. Epidemiologisch onderzoek. Opzet en interpretatie. vierde, herziene druk ed. Houten/Diegem: Bohn Stafleu van Loghum; Landis J, Koch G. The measurement of observer agreement for categorical data. Biometrics. 1977;33: Vattanasilp W, Ada L. The relationship between clinical and laboratory measures of spasticity. Aust J Phys. 1999;45: Bakheit A, Maynard V, Curnow J, Hudson N, Kodapala S. The relation between Ashworth scale scores and the excitability of the a motor neurones in patients with post-stroke muscle spasticity. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2003;74: Pandyan A, Price C, Rodgers H, Barnes M, Johnson G. Biomechanical examination of a commonly used measure of spasticity. Clin Biomech. 2001;16: Portney L, Watkins M. Foundations of clinical research. 2nd ed. Upper Saddle River, New Jersey: Prentice-Hall, Inc.; Vuadens P, Barnes M, Peyron R, Laurent B. Spasticity and pain after stroke. In: Barnes M, Dobkin B, Bogousslavsky J, editors. Recovery after stroke. New York: Cambridge University Press; p Boyd R, Ada L. Physiotherapy management of spasticity. In: Barnes M, Johnson G, editors. Upper motor neurone syndrome and spasticity. Cambridge: Cambridge Univerity Press; p Patrick E, Ada L. The Tardieu Scale differentiates contracture from spasticity whereas the Ashworth Scale is confounded by it. Clin Rehabil. 2006;20: nederlands tijdschrift voor fysiotherapie nr 5 oktober 2006 jaargang 116

Uitgebreide toelichting van het meetinstrument. Modified Ashworth Scale (MAS) 1 Algemene gegevens

Uitgebreide toelichting van het meetinstrument. Modified Ashworth Scale (MAS) 1 Algemene gegevens 1 Uitgebreide toelichting van het meetinstrument Modified Ashworth Scale (MAS) 17 maart 2011 Review: Thijs Meulenbroek Invoer: Eveline van Engelen 1 Algemene gegevens Het meetinstrument heeft betrekking

Nadere informatie

Begeleiding van psychische klachten bij revalidatie. dr. Bianca Buijck Coördinator Rotterdam Stroke Service 17 maart 2015

Begeleiding van psychische klachten bij revalidatie. dr. Bianca Buijck Coördinator Rotterdam Stroke Service 17 maart 2015 Begeleiding van psychische klachten bij revalidatie dr. Bianca Buijck Coördinator Rotterdam Stroke Service 17 maart 2015 Even voorstellen Psychische klachten: neuropsychiatrische symptomen (NPS) De laatste

Nadere informatie

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positive, Negative and Depressive Subclinical Psychotic

Nadere informatie

ERASMUS MC MODIFICATIE VAN DE (REVISED) NOTTINGHAM SENSORY ASSESSMENT Handleiding

ERASMUS MC MODIFICATIE VAN DE (REVISED) NOTTINGHAM SENSORY ASSESSMENT Handleiding De Erasmus MC Modificatie van de (revised) Nottingham Sensory Assessment (EmNSA) 1 is een meetinstrument om bij patiënten met intracraniële aandoeningen de tastzin, de scherp-dof discriminatie en de propriocepsis

Nadere informatie

SAMENVATTING. Schiemanck_totaal_v4.indd 133 06-03-2007 10:13:56

SAMENVATTING. Schiemanck_totaal_v4.indd 133 06-03-2007 10:13:56 SAMENVATTING Schiemanck_totaal_v4.indd 133 06-03-2007 10:13:56 Schiemanck_totaal_v4.indd 134 06-03-2007 10:13:56 Samenvatting in het Nederlands Beroerte (Cerebro Vasculair Accident; CVA) is een veel voorkomende

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

Veel kinderen met een spastische cerebrale parese (CP) hebben een afwijkend looppatroon. Eén van de meest typerende looppatronen is het zogenaamde

Veel kinderen met een spastische cerebrale parese (CP) hebben een afwijkend looppatroon. Eén van de meest typerende looppatronen is het zogenaamde Samenvatting Veel kinderen met een spastische cerebrale parese (CP) hebben een afwijkend looppatroon. Eén van de meest typerende looppatronen is het zogenaamde flexiepatroon. Het is bekend dat kinderen

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten The relationship between depression symptoms, anxiety symptoms,

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

25 jaar whiplash in Nederland

25 jaar whiplash in Nederland 25 jaar whiplash in Nederland Vanuit een fysiotherapeutisch perspectief Maarten Schmitt M.Sc 1 2 Fysiotherapeut & manueeltherapeut Hoofd van de Divisie Onderwijs Stichting Opleidingen Musculoskeletale

Nadere informatie

Uitgebreide toelichting van het meetinstrumenten

Uitgebreide toelichting van het meetinstrumenten 1 Uitgebreide toelichting van het meetinstrumenten Life Habits 22 September 2010 Review: 1) E. Bernges, M. Bertrand, L. Patelski 2) Sandra Joeris Invoer: Eveline van Engelen 1 Algemene gegevens Lichaamsregio

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Assessment van Gespreksvaardigheden via de Webcamtest: Onderzoek naar Betrouwbaarheid, Beleving en de Samenhang met Persoonlijksfactoren

Assessment van Gespreksvaardigheden via de Webcamtest: Onderzoek naar Betrouwbaarheid, Beleving en de Samenhang met Persoonlijksfactoren : Onderzoek naar Betrouwbaarheid, Beleving en de Samenhang met Persoonlijksfactoren Assessment of Counseling Communication Skills by Means of the Webcamtest: A Study of Reliability, Experience and Correlation

Nadere informatie

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Overige, ongespecificeerd

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Overige, ongespecificeerd Uitgebreide toelichting van het meetinstrument Utrechtse Coping Lijst (UCL) November 2012 Review: 1. A. Lueb 2. M. Jungen Invoer: E. van Engelen 1 Algemene gegevens Het meetinstrument heeft betrekking

Nadere informatie

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Algemeen, overig, ongespecificeerd

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Algemeen, overig, ongespecificeerd Uitgebreide toelichting van het meetinstrument Beightonscore voor hypermobiliteit Augustus 2011 Review: Thijs van Meulenbroek Invoer: Eveline van Engelen 1 Algemene gegevens Het meetinstrument heeft betrekking

Nadere informatie

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten?

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten? De Modererende rol van Persoonlijkheid op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten 1 Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve

Nadere informatie

SAMENVATTING. Schouder pijn na een beroerte.

SAMENVATTING. Schouder pijn na een beroerte. SAMENVATTING Schouder pijn na een beroerte. Schouderpijn na een beroerte is een veelvoorkomend bijverschijnsel bij patiënten met een hemiplegie (halfzijdige verlamming) en het voorkomen ervan wordt geschat

Nadere informatie

Deze test werd ontwikkeld en aangewend om het medicatiemanagement en de verschillende aspecten hiervan te evalueren in de ambulante zorg.

Deze test werd ontwikkeld en aangewend om het medicatiemanagement en de verschillende aspecten hiervan te evalueren in de ambulante zorg. Drug Regimen Unassisted Grading Scale (DRUGS) Edelberg HK, Shallenberger E, Wei JY (1999) Medication management capacity in highly functioning community living older adults: detection of early deficits.

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren Sociale Steun The Effect of Chronic Pain and the Moderating Effect of Gender on Perceived Social Support Studentnummer:

Nadere informatie

Gevolgen van spasticiteit. Fysiotherapie bij mensen met een verstandelijke beperking en spasticiteit: een inventarisatie. Spasticiteit.

Gevolgen van spasticiteit. Fysiotherapie bij mensen met een verstandelijke beperking en spasticiteit: een inventarisatie. Spasticiteit. Fysiotherapie bij mensen met een verstandelijke beperking en spasticiteit: een inventarisatie Erik Gielen 2011 Gevolgen van spasticiteit Belemmering motorische activiteiten Verminderde conditie Pijn Verminderd

Nadere informatie

De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij

De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij De Invloed van Vaktherapeutische Interventies op Angst- en Depressiesymptomen bij Mensen met een Psychiatrische Stoornis de Modererende Invloed van de Therapeutische Alliantie The Effect of Arts Therapies

Nadere informatie

Spierkracht meten met de microfet

Spierkracht meten met de microfet Spierkracht meten met de microfet Jan Willem Wisselink biometricsmotion.com Overzicht Algemeen Functionele testen / testen op stoornisniveau Spierkracht meten (MRC, MVC bv. HHD) Validiteit Doelstelling

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5 SAMENVATTING 117 Pas kortgeleden is aangetoond dat ADHD niet uitdooft, maar ook bij ouderen voorkomt en nadelige gevolgen kan hebben voor de patiënt en zijn omgeving. Er is echter weinig bekend over de

Nadere informatie

KNGF-richtlijn Beroerte Verantwoording en Toelichting Map K

KNGF-richtlijn Beroerte Verantwoording en Toelichting Map K KNGF-richtlijn Beroerte Verantwoording en Toelichting Map K K.3.5 Brunnstrom Fugl-Meyer assessment (Aanbevolen generiek meetinstrument) Het Brunnstrom Fugl-Meyer assessment (BFM) is een test, waarmee de

Nadere informatie

Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie. I feel nothing though in essence everything:

Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie. I feel nothing though in essence everything: Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie I feel nothing though in essence everything: Associations between Alexithymia, Somatisation and Depression

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Inhoud. predictie predictie afasie predictiemodel ontwikkeling predictiemodel afasie predictiemodel afasie conclusies aanbeveling

Inhoud. predictie predictie afasie predictiemodel ontwikkeling predictiemodel afasie predictiemodel afasie conclusies aanbeveling VOORSPELLEN VAN VERBAAL COMMUNICATIEVE VAARDIGHEID VAN AFASIEPATIËNTEN NA KLINISCHE REVALIDATIE AfasieNet Netwerkdag 31.10.2014 Marieke Blom-Smink Inhoud predictie predictie afasie predictiemodel ontwikkeling

Nadere informatie

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Influence of Mindfulness Training on Parental Stress, Emotional Self-Efficacy

Nadere informatie

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Measuring quality of life in children with JIA Masterthese Klinische Psychologie Onderzoeksverslag Marlot Schuurman 1642138 mei 2011 Afdeling Psychologie

Nadere informatie

Core sets Klinimetrie bij CVA

Core sets Klinimetrie bij CVA s Klinimetrie bij CVA Ziekenhuis Kliniek olikliniek Nazorg ziekenhuis fase - start klinische - uitkomstmaten na klinische klinische fase - start poliklinische - uitkomstmaten na poliklinische nazorg fase

Nadere informatie

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Onderste extremiteiten Boveste extremiteiten

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Onderste extremiteiten Boveste extremiteiten 1 Uitgebreide toelichting van het meetinstrument Neutrale-0-methode (NNM) 27 januari 2012 Review: Sandra Joeris Invoer: Eveline van Engelen 1 Algemene gegevens Het meetinstrument heeft betrekking op de

Nadere informatie

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effects of Contact-oriented Play and Learning in the Relationship between parent and child with autism Kristel Stes Studentnummer:

Nadere informatie

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim.

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Bullying at work and the impact of Social Support on Health and Absenteeism. Rieneke Dingemans April 2008 Scriptiebegeleider:

Nadere informatie

Diabetespatiënten in Verpleeghuizen De Relatie tussen Diabetes, Depressieve Symptomen en de Rol van Executieve Functies

Diabetespatiënten in Verpleeghuizen De Relatie tussen Diabetes, Depressieve Symptomen en de Rol van Executieve Functies Diabetespatiënten in Verpleeghuizen De Relatie tussen Diabetes, Depressieve Symptomen en de Rol van Executieve Functies Diabetic Patients in Nursing Homes The Relationship between Diabetes, Depressive

Nadere informatie

Delirium Symptom Interview (DSI)

Delirium Symptom Interview (DSI) Delirium Symptom Interview (DSI) Albert MS, Levkoff SE, Reilly C, Liptzin B, Pilgrim D, Cleary PD, et al. The delirium symptom interview: an interview for the detection of delirium symptoms in hospitalized

Nadere informatie

Prognostische factoren bij de ziekte van Parkinson. Daan Velseboer Afdeling Neurologie AMC, 29 November 2013

Prognostische factoren bij de ziekte van Parkinson. Daan Velseboer Afdeling Neurologie AMC, 29 November 2013 Prognostische factoren bij de ziekte van Parkinson Daan Velseboer Afdeling Neurologie AMC, 29 November 2013 Nut van prognostische data De patiënt wil (vaak) weten: Hoe snel zullen mijn klachten toenemen?

Nadere informatie

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS Persoonskenmerken en ervaren lijden bij verslaving en PTSS 1 De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij Verslaafde Patiënten met PTSS The Relationship between Personality Traits and Suffering

Nadere informatie

Oral Health Assessment Tool

Oral Health Assessment Tool Oral Health Assessment Tool (OHAT) Chalmers JM., King PL., Spencer AJ., Wright FAC., Carter KD. (2005) The Oral Health Assessment Tool Validity and Reliability Meetinstrument Afkorting Auteur Onderwerp

Nadere informatie

Stress en Psychose 59 Noord. Stress and Psychosis 59 North. A.N.M. Busch

Stress en Psychose 59 Noord. Stress and Psychosis 59 North. A.N.M. Busch Stress en Psychose 59 Noord Stress and Psychosis 59 North A.N.M. Busch Prevalentie van Subklinische Psychotische Symptomen en de Associatie Met Stress en Sekse bij Noorse Psychologie Studenten Prevalence

Nadere informatie

De Relatie tussen Existential Fulfilment, Emotionele Stabiliteit en Burnout. bij Medewerkers in het Hoger Beroepsonderwijs

De Relatie tussen Existential Fulfilment, Emotionele Stabiliteit en Burnout. bij Medewerkers in het Hoger Beroepsonderwijs De Relatie tussen Existential Fulfilment, Emotionele Stabiliteit en Burnout bij Medewerkers in het Hoger Beroepsonderwijs The Relationship between Existential Fulfilment, Emotional Stability and Burnout

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers ummery amenvatting Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers 207 Algemene introductie Werkgerelateerde arm-, schouder- en nekklachten zijn al eeuwen

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Roland Disability Questionnaire

Roland Disability Questionnaire Roland 1983 Nederlandse vertaling G.J. van der Heijden 1991 Naampatiënt...Datum:. Uw rugklachten kunnen u belemmeren bij uw normale dagelijkse bezigheden. Deze vragenlijst bevat een aantal zinnen waarmee

Nadere informatie

Reproduceerbaarheid. 2.2 Categoriale/dichotome variabelen 17

Reproduceerbaarheid. 2.2 Categoriale/dichotome variabelen 17 15 Reproduceerbaarheid.1 Kenmerken 16. Categoriale/dichotome variabelen 17..1 Overeenstemming 17.. Kappa 17..3 Interpretatie 19.3 Continue variabelen 0.3.1 Pearson s correlatiecoëfficiënt 0.3. Spearman

Nadere informatie

Bij gebrek aan bewijs

Bij gebrek aan bewijs Bij gebrek aan bewijs kennis is macht! internet in de spreekkamer P.A. Flach Bedrijfsarts Arbo- en milieudienst RuG 09-10-2006 1 3 onderdelen 1. Wat is EBM 2. Zoeken in PubMed 3. Beoordelen van de resultaten

Nadere informatie

The Mini-Cog : a cognitive vital signs measure for dementia screening in multilingual

The Mini-Cog : a cognitive vital signs measure for dementia screening in multilingual Mini-COG Borson S, Scanlan J, Brush M, et al. (2000) The Mini-Cog : a cognitive vital signs measure for dementia screening in multilingual elderly. Meetinstrument Afkorting Auteur Onderwerp Doelstelling

Nadere informatie

Substantial Clinical Important Benefit van de CMS en SST!! Toepassing van schoudervragenlijsten bij patiënten van het Schoudernetwerk Twente

Substantial Clinical Important Benefit van de CMS en SST!! Toepassing van schoudervragenlijsten bij patiënten van het Schoudernetwerk Twente Substantial Clinical Important Benefit van de CMS en SST!! Toepassing van schoudervragenlijsten bij patiënten van het Schoudernetwerk Twente Donald van der Burg Onderzoek naar responsiviteit van de CMS/SST

Nadere informatie

Bijlage 2 Meetinstrumenten

Bijlage 2 Meetinstrumenten Bijlage 2 Meetinstrumenten Bijlage 2.1 Functiescore De Bie et al. De Bie et al. (1997) gebruikten de functiescore als prognostisch instrument om lichte van ernstige letsels te onderscheiden. De functiescore

Nadere informatie

Patient reported Outcomes in Cognitive Impairement (PROCOG)

Patient reported Outcomes in Cognitive Impairement (PROCOG) Patient reported Outcomes in Cognitive Impairement (PROCOG) Bowman, L. (2006) "Validation of a New Symptom Impact Questionnaire for Mild to Moderate Cognitive Impairment." Meetinstrument Patient-reported

Nadere informatie

Meten van ziekteprogressie in MS: komen de perspectieven van

Meten van ziekteprogressie in MS: komen de perspectieven van Samenvatting proefschrift Jolijn Kragt Meten van ziekteprogressie in MS: komen de perspectieven van patiënten en dokters met elkaar overeen? Multipele sclerose (MS) is een chronische progressieve neurologische

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Een goede hand functie is van belang voor interactie met onze omgeving. Vanaf het moment dat we opstaan, tot we s avonds weer naar bed gaan,

Nadere informatie

De relatie tussen intimiteit, aspecten van seksualiteit en hechtingsstijl in het dagelijks leven van heteroseksuele mannen en vrouwen.

De relatie tussen intimiteit, aspecten van seksualiteit en hechtingsstijl in het dagelijks leven van heteroseksuele mannen en vrouwen. De relatie tussen intimiteit, aspecten van seksualiteit en hechtingsstijl in het dagelijks leven van heteroseksuele mannen en vrouwen. The Relationship between Intimacy, Aspects of Sexuality and Attachment

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

23-1-2014. Classificeren en meten. Overzicht van de officiële definities van de meter sinds 1795. Raymond Ostelo, PhD. Klinimetrie

23-1-2014. Classificeren en meten. Overzicht van de officiële definities van de meter sinds 1795. Raymond Ostelo, PhD. Klinimetrie Raymond Ostelo, PhD Professor of Evidence-Based Physiotherapy Dept. Health Sciences EMGO+ Institute for Health and Care Research VU University Amsterdam, the Netherlands r.ostelo@vumc.nl 1 Classificeren

Nadere informatie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een Vergelijking met Rusten in Liggende Positie The Effectiveness of a Mindfulness-based Body Scan: a Comparison with Quiet Rest in the Supine

Nadere informatie

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten CBM-I bij Faalangst in een Studentenpopulatie 1 Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten Cognitive Bias Modification of Interpretation Bias for Students with Test Anxiety

Nadere informatie

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Gender Differences in Crying Frequency and Psychosocial Problems in Schoolgoing Children aged 6

Nadere informatie

Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial

Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial dr. T. Verbeek arts-epidemioloog Afd. Huisartsgeneeskunde en Epidemiologie 22 januari

Nadere informatie

De intrabeoordelaarsbetrouwbaarheid van het meten van lichaamsbalans.

De intrabeoordelaarsbetrouwbaarheid van het meten van lichaamsbalans. De intrabeoordelaarsbetrouwbaarheid van het meten van lichaamsbalans. Stok, J.R., Reenders, M., Broekmans, S.D. Abstract DOEL: Afname van propriocepcis in de onderste extremiteit uit zich in een verminderde

Nadere informatie

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility.

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility. RELATIE ANGST EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility Jos Kooy Eerste begeleider Tweede

Nadere informatie

Uitgebreide toelichting van het meetinstrument

Uitgebreide toelichting van het meetinstrument Uitgebreide toelichting van het meetinstrument Pediatric Volitional Questionnaire (PVQ) December 2013 Review: 1) G. Hodenius, J. Issel, J. Ohl 2) J.B.Grondal Invoer: E. van Engelen 1 Algemene gegevens

Nadere informatie

Is de therapeutische relatie in CGT voor CVS van belang voor het behandelresultaat?

Is de therapeutische relatie in CGT voor CVS van belang voor het behandelresultaat? Is de therapeutische relatie in CGT voor CVS van belang voor het behandelresultaat? Hans Knoop Marianne Heins Gijs Bleijenberg CGT leidt tot een afname van klachten % patienten dat geen of duidelijk minder

Nadere informatie

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken 1 Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken Smoking Cessation in Cardiac Patients Esther Kers-Cappon Begeleiding door:

Nadere informatie

Spiegeltherapie. Martine Eckhardt, fysiotherapeut/bewegingswetenschapper Rijndam revalidatiecentrum

Spiegeltherapie. Martine Eckhardt, fysiotherapeut/bewegingswetenschapper Rijndam revalidatiecentrum Spiegeltherapie Martine Eckhardt, fysiotherapeut/bewegingswetenschapper Rijndam revalidatiecentrum Plasticiteit v.d. hersenen 7 jarig Turks meisje Op drie-jarige leeftijd oa taalgebieden verwijderd Tweetalig

Nadere informatie

Circuittraining Een nieuwe groepstraining met een functioneel karakter

Circuittraining Een nieuwe groepstraining met een functioneel karakter Circuittraining Een nieuwe groepstraining met een functioneel karakter Drs. Lotte Wevers Dr. Ingrid van de Port Prof. Dr. Eline Lindeman Prof. Dr. Gert Kwakkel Kenniscentrum De Hoogstraat, Utrecht Overzicht

Nadere informatie

Eenduidige en Evidence-based aanpak van arm-hand problematiek na CVA

Eenduidige en Evidence-based aanpak van arm-hand problematiek na CVA Eenduidige en Evidence-based aanpak van arm-hand problematiek na CVA Jaarcongres Ergotherapie 2015 Johan A. Franck, MSc, OT ¹ ²,Jos H.G. Halfens, PT ¹, Rob J.E.M. Smeets, Prof, PhD, MD ² ³, Henk A.M. Seelen,

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Prof dr JJM van Delden Julius Centrum, UMC Utrecht j.j.m.vandelden@umcutrecht.nl Inleiding Medisch-wetenschappelijk

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting 8. * COgnitive Functions And Mobiles; in dit advies aangeduid als het TNO-onderzoek.

Samenvatting. Samenvatting 8. * COgnitive Functions And Mobiles; in dit advies aangeduid als het TNO-onderzoek. Samenvatting In september 2003 publiceerde TNO de resultaten van een onderzoek naar de effecten op het welbevinden en op cognitieve functies van blootstelling van proefpersonen onder gecontroleerde omstandigheden

Nadere informatie

SAMENVATTING. Samenvatting

SAMENVATTING. Samenvatting Samenvatting SAMENVATTING PSYCHOMETRISCHE EIGENSCHAPPEN VAN ADL- EN WERK- GERELATEERDE MEETINSTRUMENTEN VOOR HET METEN VAN BEPERKINGEN BIJ PATIËNTEN MET CHRONISCHE LAGE RUGPIJN. Chronische lage rugpijn

Nadere informatie

Assessing writing through objectively scored tests: a study on validity. Hiske Feenstra Cito, The Netherlands

Assessing writing through objectively scored tests: a study on validity. Hiske Feenstra Cito, The Netherlands Assessing writing through objectively scored tests: a study on validity Hiske Feenstra Cito, The Netherlands Outline Research project Objective writing tests Evaluation of objective writing tests Research

Nadere informatie

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Hoofd / hals Overige, ongespecificeerd

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Hoofd / hals Overige, ongespecificeerd Uitgebreide toelichting van het meetinstrument ComVoor Voorlopers in communicatie 31 oktober 2011 Review M. Jungen Invoer: E. van Engelen 1 Algemene gegevens Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende

Nadere informatie

Abstract. Keywords. Foot and Ankle Outcome Score (FAOS), Ankle, PROM, Validity, Reliability, Dutch translation

Abstract. Keywords. Foot and Ankle Outcome Score (FAOS), Ankle, PROM, Validity, Reliability, Dutch translation Validation of the Dutch language version of the Foot and Ankle Outcome Score I. N. Sierevelt, L. Beimers, C. J. A. van Bergen, D. Haverkamp, C. B. Terwee, G. M. M. J. Kerkhoffs Abstract Purpose. The aim

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

Invloed van Bewegen op Depressieve Klachten in de. Fysiotherapie Praktijk. Influence of Movement on Depression in the. Physiotherapy Practice

Invloed van Bewegen op Depressieve Klachten in de. Fysiotherapie Praktijk. Influence of Movement on Depression in the. Physiotherapy Practice Invloed van Bewegen op Depressieve Klachten in de Fysiotherapie Praktijk Influence of Movement on Depression in the Physiotherapy Practice J.A. Michgelsen Eerste begeleider: dr. A. Mudde Tweede begeleider:

Nadere informatie

De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking

De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking Kenmerken van ADHD en de Theory of Mind 1 De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking The Influence of Characteristics of ADHD on Theory

Nadere informatie

- 172 - Prevention of cognitive decline

- 172 - Prevention of cognitive decline Samenvatting - 172 - Prevention of cognitive decline Het percentage ouderen binnen de totale bevolking stijgt, en ook de gemiddelde levensverwachting is toegenomen. Vanwege deze zogenaamde dubbele vergrijzing

Nadere informatie

samenvatting 127 Samenvatting

samenvatting 127 Samenvatting 127 Samenvatting 128 129 De ziekte van Bechterew, in het Latijn: Spondylitis Ankylopoëtica (SA), is een chronische, inflammatoire reumatische aandoening die zich vooral manifesteert in de onderrug en wervelkolom.

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

Klinimetrie Implementatie van een Klinimetrische-CoreSet binnen de werksetting

Klinimetrie Implementatie van een Klinimetrische-CoreSet binnen de werksetting Klinimetrie Implementatie van een Klinimetrische-CoreSet binnen de werksetting Ruud Reijmers Fysiotherapeut Jeroen Bosch Ziekenhuis Disclosure belangen spreker (Potentiële) Belangenverstrengeling: Geen

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING DUTCH SUMMARY

NEDERLANDSE SAMENVATTING DUTCH SUMMARY NEDERLANDSE SAMENVATTING DUTCH SUMMARY Introductie De ziekte van Parkinson werd als eerste beschreven door James Parkinson in 1817. Inmiddels is er veel onderzoek gedaan naar de ziekte van Parkinson, maar

Nadere informatie

De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de. Lichaamsbeweging van Ouderen

De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de. Lichaamsbeweging van Ouderen Running head: ACTIEVE OUDEREN EN BEWEGEN 1 De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de Lichaamsbeweging van Ouderen The Influence of Identification with 'Active Elderly' and Wellbeing

Nadere informatie

Verschillen in Persoonlijkheidstrekken en Persoonlijkheidsorganisatie tussen Groepen Eetstoornispatiënten.

Verschillen in Persoonlijkheidstrekken en Persoonlijkheidsorganisatie tussen Groepen Eetstoornispatiënten. Verschillen in Persoonlijkheidstrekken en Persoonlijkheidsorganisatie tussen Groepen Eetstoornispatiënten. Differences in Personality Traits and Personality Structure between Groups of Eating Disorder

Nadere informatie

Oefentherapie bij patiënten met knieartrose en comorbiditeit. Mariëtte de Rooij

Oefentherapie bij patiënten met knieartrose en comorbiditeit. Mariëtte de Rooij Oefentherapie bij patiënten met knieartrose en comorbiditeit Mariëtte de Rooij Inhoud Artrose en comorbiditeit Aangepaste oefentherapie bij comorbiditeit Resultaten pilot studie Voorbeeld Conclusie Randomized

Nadere informatie

Welke vragenlijst voor mijn onderzoek?

Welke vragenlijst voor mijn onderzoek? Welke vragenlijst voor mijn onderzoek? NHG wetenschapsdag 2010 Caroline Terwee Kenniscentrum Meetinstrumenten VUmc Afdeling Epidemiologie en Biostatistiek VU medisch centrum Inhoud 1. Presentatie 2. Kritisch

Nadere informatie

Feiten en cijfers. Beroerte. Aantal nieuwe patiënten met een beroerte. Definitie. Uitgave van de Nederlandse Hartstichting.

Feiten en cijfers. Beroerte. Aantal nieuwe patiënten met een beroerte. Definitie. Uitgave van de Nederlandse Hartstichting. Feiten en cijfers Uitgave van de Nederlandse Hartstichting November 211 Beroerte Definitie Beroerte (in het Engels Stroke ), ook wel aangeduid met cerebrovasculaire aandoeningen/accidenten/ziekte (CVA),

Nadere informatie

Uitgebreide toelichting van het meetinstrument

Uitgebreide toelichting van het meetinstrument Uitgebreide toelichting van het meetinstrument Berg Balance Scale 7 februari 2013 Review: 1) Britta Klingen Tanja Schmitz Julia Wagner 2) Eveline van Engelen Invoer: Eveline van Engelen 1 Algemene gegevens

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nicotine en alcohol kunnen de placenta passeren en zo het risico op nadelige uitkomsten voor het ongeboren kind verhogen. Stoppen met roken en alcoholgebruik tijdens de zwangerschap lijkt vanzelfsprekend,

Nadere informatie

Electronisch affect monitoren met feedback-interventie in de behandeling van depressie: een randomized controlled trial

Electronisch affect monitoren met feedback-interventie in de behandeling van depressie: een randomized controlled trial Electronisch affect monitoren met feedback-interventie in de behandeling van depressie: een randomized controlled trial Ingrid Kramer ima.kramer@ggze.nl Van onderzoek naar de klinische praktijk PsyMate

Nadere informatie

Samenvatting onderzoek naar Paratonie: Paratonia Enlightened

Samenvatting onderzoek naar Paratonie: Paratonia Enlightened 2015 Samenvatting onderzoek naar Paratonie: Paratonia Enlightened S. Meinders, naar het werk van Hans Hobbelen, auteur onderzoeker. Mobicare 19-1-2015 Samenvatting promotieonderzoek Paratonia enlightened

Nadere informatie

DOELGROEP De WSD werd gevalideerd bij patiënten met een beroerte (Westergren et al. 1999).

DOELGROEP De WSD werd gevalideerd bij patiënten met een beroerte (Westergren et al. 1999). WESTERGREN S SCREENING FOR DYSPHAGIA (WSD) Westergren, A., Hallberg, I.R., & Ohlsson, O. (1999). Nursing assessment of Dysphagia among patients with stroke. Scandinavian journal of Caring Sciences, 13,

Nadere informatie

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Online screening Online behandeling - Effectiviteit

Nadere informatie

Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen

Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen Amsterdam School of Health Professionals / HvA Amsterdam Kwaliteit en Proces Innovatie / AMC Amsterdam Goede zorg Effectief Doelmatig Veilig Tijdig Toegankelijk

Nadere informatie

Huisarts of hometrainer?

Huisarts of hometrainer? Huisarts of hometrainer? In het literatuuroverzicht werden zes studies opgenomen. Vier studies onderzochten het effect van training op ziekteverzuim, drie daarvan bestudeerden tevens de effecten op klachten

Nadere informatie

De Invloed van Werkeisen en Hulpbronnen op de. Psychische Vermoeidheid en het Plezier in het Werk bij Werknemers. and Work Satisfaction of Employees

De Invloed van Werkeisen en Hulpbronnen op de. Psychische Vermoeidheid en het Plezier in het Werk bij Werknemers. and Work Satisfaction of Employees De Invloed van Werkeisen en Hulpbronnen op de Psychische Vermoeidheid en het Plezier in het Werk bij Werknemers The Influence of Job Demands and Job Resources on Psychological Fatigue and Work Satisfaction

Nadere informatie

Multidimensional Fatigue Inventory

Multidimensional Fatigue Inventory Multidimensional Fatigue Inventory (MFI) Smets E.M.A., Garssen B., Bonke B., Dehaes J.C.J.M. (1995) The Multidimensional Fatigue Inventory (MFI) Psychometric properties of an instrument to asses fatigue.

Nadere informatie