Toezicht op aanbieders mobile wallets? Mobiel betalen vanuit een financieelrechtelijk perspectief

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Toezicht op aanbieders mobile wallets? Mobiel betalen vanuit een financieelrechtelijk perspectief"

Transcriptie

1 Toezicht op aanbieders mobile wallets? Mobiel betalen vanuit een financieelrechtelijk perspectief mr. J.A. Voerman * Dit artikel bespreekt de ontwikkelingen op het gebied van mobiel betalen en mobile wallets vanuit een financieelrechtelijk perspectief. Centraal staat onder meer de vraag of aanbieders van mobile wallets onder financieel toezicht (komen te) staan. 1. Inleiding De traditionele betaal- en kredietkaarten verdwijnen. Zij worden vervangen door betaalapplicaties op de smartphone. Ook de leren portemonnees zullen er aan geloven. Digitale portemonnees (mobile wallets) op de smartphone nemen hun plaats in. Daarin is ook plaats voor bijvoorbeeld loyalty-kaarten van grote winkelketens of benzinemaatschappijen. Waar u nu ongetwijfeld meerdere (betaal)kaarten op zak heeft, bent u binnenkort op uw smartphone aangewezen. Dat dit geen ver toekomstbeeld betreft, blijkt onder meer uit de pilot voor mobiel betalen van ABN AMRO, ING Bank en Rabobank gehouden in Leiden in de tweede helft van Met deze pilot, de publiciteit daar omheen en verdere (individuele) initiatieven van de genoemde banken, raakt de Nederlandse consument langzamerhand gewend aan mobiel betalen. Deze bijdrage bespreekt ten eerste de ontwikkelingen op het gebied van mobiel betalen en mobile wallets. Ten tweede wordt stilgestaan bij het huidige financieelrechtelijk kader. Daarna is er aandacht voor de (concept) aanbevelingen die in Europees verband voor de veiligheid van mobiele betalingen zijn opgesteld. Vervolgens komt de vraag aan de orde of aanbieders van mobile wallets onder financieel toezicht (komen te) staan. In dat verband komt ook het voorstel voor een herziene richtlijn betaaldiensten (PSD2) aan bod. Tot slot wordt kort stilgestaan bij de poortwachtersfunctie van banken en betaalinstellingen. 2. Mobiel betalen en mobile wallets 2.1 Definitie mobiel betalen Mobiel betalen is een ruim begrip. In essentie betreft het alle betaalmethoden waarbij een mobiele telefoon (tegenwoordig bijna altijd een smartphone 1 ) in meer of mindere mate een rol vervult. De Europese Centrale Bank (hierna: ECB) heeft mobiele betalingen (m-betalingen) omschreven als betalingen waarvoor de betalingsgegevens en de betalingsopdracht worden doorgegeven en/of bevestigd via mobiele communicatie- en datatransmissietechnologie (bijv. spraaktelefonie, sms of Near Field Communication - NFC) via een mobiel apparaat tussen de klant en zijn/haar betaaldienstaanbieder in de loop van een online of offline aankoop van diensten, digitale of fysieke goederen. M-betalingen worden geïnitieerd, bevestigd en/of ontvangen via een mobiel apparaat met behulp van een toetsenpaneel of een touchscreen (voor mobiele betalingen op afstand) of het activeren van contactloze radiotechnologieën, zoals NFC of Bluetooth (voor mobiele contactloze betalingen) Hoofdvormen Mobiel betalen kent drie hoofdvormen. De eerste betreft zogenaamde proximity betalingen. Dit zijn betalingen waar bij de plaats van aankoop (Point of Sale ofwel POS) met een mobiele telefoon via Near Field Communication (hierna: NFC)of een andere contactloze radiotechnologie zoals (Low Energy)Bluetooth kan worden afgerekend. De mobiele telefoon communiceert op afstand met de betaalterminal in de winkel, waarna de betaling via de reguliere (kaart)betalingssystemen wordt afgewikkeld. Dat is de manier waarmee in Leiden de pilot mobiel betalen is gehouden. Het verschil met de huidige kaartbetalingen is dat niet wordt geswiped of gedipt, maar dat contactloos wordt betaald. Het is voldoende de mobiele telefoon in de buurt van de betaalterminal te houden. Afhankelijk van de persoonlijke instellingen van de gebruiker kan wel of geen PIN zijn vereist voor een betaling. 3 Bij de tweede vorm hoeft de winkelier niet aangesloten te zijn op het reguliere (kaart)betalingssysteem. Het betreft zo- * Arno Voerman is advocaat te Amsterdam. 1. Een smartphone is kort gezegd een mobiele telefoon waarop een besturingssysteem draait. Dat systeem maakt het mogelijk programma s (applicaties of apps) te installeren. 2. Zie het 7e SEPA Progress Report (2010), p. 33 (te vinden via De ECB geeft daarin ook aan dat niet iedere betaling via een smartphone als een mobiele betaling wordt aangemerkt. Betalingen waarbij de telefoon alleen wordt gebruikt om via een webbrowser en/of app toegang te krijgen tot een betaalapplicatie op het internet (bijv. internetbankieren), worden als een elektronische betaling (e-betaling) getypeerd. Hybride vormen zijn echter denkbaar. Het SEPA Progress Report noemt als voorbeeld een oplossing waarbij de initiëring online plaatsvindt en de betaalopdracht wordt gegeven via de mobiele telefoon (bijvoorbeeld door het invoeren van een PIN-code). Volgens de ECB zou deze betaling moet worden beschouwd als een m-betaling. 3. In Leiden was de standaardinstelling dat betalingen van minder dan EUR 25 geen PIN vereisten. 186 Tijdschrift voor Financieel Recht Nr. 5 mei 2014

2 Toezicht op aanbieders mobile wallets? genaamde remote betalingen. De mobiele telefoon is niettemin ook hier weer de spil waar het om draait. Zo kan de winkelier bijvoorbeeld een QR-code (Quick Response) laten genereren met relevante betaalgegevens en aanwijzing van een betaalmethode (bijvoorbeeld een creditcard of ten laste van een e-money account als PayPal). Deze QR-code wordt met de mobiele telefoon gescand, waarna onmiddellijk de betaalopdracht wordt gegenereerd en de klant deze opdracht alleen nog maar op zijn telefoon hoeft te accorderen, waarna deze wordt verzonden naar zijn betaaldienstverlener. Communicatie tussen de winkelier en de klant kan ook op andere manieren plaatsvinden dan via een QR-code. 4 De derde vorm is die waar mobiele telefoons worden gebruikt voor person-to-person (P2P) betalingen. Het veel aangehaalde voorbeeld is het Keniaanse M-Pesa. Dit systeem werkt via de SIM-kaarten van mobiele telefoons. De gebruiker koopt virtueel tegoed (de e-float), dat per sms kan worden overgedragen aan een andere persoon. De ontvanger van de sms kan de verstuurde e-float in een winkel die is aangesloten bij M-Pesa weer in contanten laten uitbetalen. De algemene perceptie is dat deze vorm vooral aanslaat in gebieden waar mensen nauwelijks over bankrekeningen beschikken. Eerder dit jaar is aangekondigd dat M-Pesa ook in Europa wordt geïntroduceerd en wel in Roemenië (waar kennelijk meer dan een derde van de bevolking niet over een bankrekening beschikt). 5 In deze bijdrage blijft deze vorm van mobiel betalen buiten beschouwing. 2.3 Het Secure Element De huidige bankpassen hebben een EMV-chip. De afkorting EMV staat voor EuroPay, MasterCard en Visa. Zij hebben de EMV-standaard ontwikkeld waarmee op een chip kaartgegevens versleuteld kunnen worden opgeslagen. Bij mobiel betalen worden de EMV-data opgeslagen in een zogenaamd Secure Element. Voor de plaats van een dergelijk Secure Element bestaan meerdere oplossingen. Mobile Network Operators (hierna: MNOs), zoals in Nederland Vodafone, KPN en Tele2, hebben een voorkeur voor plaatsing op de SIM-kaart. Voor de MNOs ligt hier een nieuw verdienmodel. Binnen het Secure Element worden door de MNO afgeschermde kamers ingericht die afzonderlijk kunnen worden verhuurd. De issuing bank (dat is de bank die de betaal- of kredietkaart uitgeeft) verkrijgt van de MNO de sleutel tot de kamer, waarna de issuing bank (althans haar Trusted Service Manager, zie hierna) de sleutel onmiddellijk verandert. Daarmee heeft de MNO geen toegang meer tot de verhuurde kamer en kan de issuing bank veilig software en de EMV-gegevens over-the-air naar de kamer op het Secure Element (doen) wegschrijven. Het Secure Element kan ook worden geplaatst op een door de leverancier van de smartphone geïntegreerde chip. Ook kan een zogenoemde microsd kaart in het geheugenkaartslot in de telefoon worden geplaatst, maar deze vorm wordt weinig toegepast gezien de complexe logistiek. Cloud-oplossingen zijn tevens mogelijk. De EMV-gegevens worden dan niet naar de smartphone weggeschreven, maar via de smartphone wordt toegang tot de cloud verkregen. Het Secure Element staat bij wijze van spreken dan in de cloud. Het voordeel van deze alternatieve oplossingen is voor de issuing banken dat zij niet afzonderlijk met de diverse MNOs contracten hoeven aan te gaan. Voorwaarde is wel steeds dat er een snelle verbinding voor dataverkeer is, zoals wifi of 4G. 2.4 De Trusted Service Manager Voor het veilig doorgeven van gegevens schakelen betaaldienstverleners en MNOs zogenoemde Trusted Service Managers (hierna: TSMs) in. De TSM fungeert als intermediair en kan bijvoorbeeld in opdracht van een MNO er voor zorgen dat de TSM van de betaaldienstverlener de sleutel tot de kamer(s) op het Secure Element krijgt. De TSM van de MNO kan er ook voor zorgen dat, in overeenstemming met de tussen MNO en betaaldienstverlener gemaakte afspraken, de toegang tot de kamer(s) bij diefstal van de smartphone wordt geblokkeerd. De TSM van de betaaldienstverlener zal zorgen voor de inrichting van de gehuurde kamer(s) op het Secure Element en de installatie van software en de EMV-gegevens. Bij de uitvoering van de dienstverlening maakt de TSM van de betaaldienstverlener gebruik van het communicatienetwerk van de MNO. Bij transmissie van gegevens worden de gegevens door de TSM versleuteld. De MNO heeft geen toegang daartoe. Bekende TSMs zijn Gemalto en Oberthur. Dit zijn beide grote, internationaal opererende technologiebedrijven die onder meer traditionele betaal- en kredietkaarten voor issuing banken produceren en distribueren. 2.5 De mobile wallet: war of the wallets Met alleen de software en EMV-gegevens opgeslagen op het Secure Element zal de gebruiker nog geen betaling kunnen verrichten. Hij zal daarvoor nog een applicatie (een app) op zijn smartphone moeten downloaden om ook daadwerkelijk een mobiele betaling te kunnen verrichten. Een dergelijke app kan door de betreffende issuing bank worden aangeboden, maar toegang kan ook worden verkregen via een mobile wallet. Onder mobile wallet versta ik de digitale portemonnee die via een smartphone toegankelijk is. Deze portemonnee bevat onder meer gegevens van de gebruiker en biedt toegang tot één of meerdere betaalmethoden. Ook kan in de mobile wallet elektronisch geld worden aangehouden. Om deze wallets is een ware strijd om de gunst van de gebruiker ontstaan die wel als war of the wallets wordt aangeduid. Zo hebben de grote cardschemes MasterCard en Visa respectievelijk de wallets MasterPass en V.me by Visa gelanceerd. 6 Beide wallets zijn open wallets. Een gebruiker kan derhalve ook andere kaarten in de wallet opnemen. Het principe van dergelijke wallets is dat de gegevens van de door wallet-aanbieder ondersteunde creditcards, pinpassen of prepaidkaarten in de wallet worden opgeslagen. Toegang tot de wallet wordt verkregen met één pincode. Vervolgens kan de gebruiker kiezen met welke kaart of andere betaalmetho- 4. Het Luxemburgse betaalplatform Digicash heeft een betaalmethode gelanceerd die via Low Energy Bluetooth functioneert. Met de Digicash Beacon kan de winkelier via Bluetooth een betaalopdracht naar de mobiele telefoon van de klant versturen. Na accordering vindt betaling plaats door middel van een SEPA overboeking (een SEPA Credit Transfer). De bankrekening van de klant wordt meteen gedebiteerd, terwijl de winkelier ook onmiddellijk ziet dat de betaling is geslaagd. Zie verder 5. Persbericht van Vodafone van 31 maart 2014 (te vinden via 6. Zie https://masterpass.com/ en https://eu.v.me/. Nr. 5 mei 2014 Tijdschrift voor Financieel Recht 187

3 Toezicht op aanbieders mobile wallets? de (zoals ten laste van een e-money account) 7 hij wil betalen, om daarna de betaling eenvoudig te bevestigen zonder dat additionele gegevens moeten worden ingevoerd. De gebruiker hoeft dus geen verdere kaartgegevens of veiligheidskenmerken in te voeren. 8 Ook de aflevergegevens van de gebruiker staan in de wallet. Daardoor kan sneller online en mobiel worden besteld. De gebruiker hoeft minder gegevens in te vullen dan nu bij (online) bestellingen het geval is. Het ontwikkelen van wallets is niet alleen voorbehouden aan financiële ondernemingen. 9 Google heeft bijvoorbeeld ook een eigen wallet ontwikkeld. Nu is Google in feite een databedrijf, dat data verzamelt voor marketingdoeleinden. Het is daarom weinig verwonderlijk dat Google belang heeft bij een eigen wallet. De betaaldata hebben voor Google enorme waarde. De waarde zit in de verrijking van de Google database om vervolgens daarmee commercieel voordeel te doen (door verkoop van data analyses aan klanten). Het zal Google dus minder gaan om de verdiensten aan de betaaltransacties zelf. Hoewel de Google Wallet nog geen gemeengoed is, wordt het vanwege de marktkracht van Google nog steeds als een mogelijke disruptor van de wallet markt gezien. De vraag of Google en vergelijkbare walletaanbieders door hun activiteiten mogelijk toch als financiële ondernemingen kwalificeren en vergunningplichtig zijn, komt in paragraaf 5 aan bod. 2.6 Nederland Nederland kende Sixpack. Medio 2011 tekenden ABN AMRO, ING Bank, Rabobank, Vodafone en T-Mobile een samenwerkingsovereenkomst om in Nederland gezamenlijk mobiel betalen te introduceren. 10 De samenwerking is echter per 1 juli 2012 beëindigd. Partijen vonden de oorspronkelijk gekozen weg te complex en te lang duren. De samenwerking tussen de banken bleef. Onder de naam Mobiel Betalen Nederland werd een samenwerkingsverband opgericht waarin de drie banken tijdelijk samenwerkten ten behoeve van de pilot mobiel betalen in Leiden. De partners bij deze samenwerking waren de Gemeente Leiden, KPN en MasterCard. 11 Nu de pilot is afgelopen, gaan de partijen individueel verder. Rabobank heeft op 29 januari 2014 met een persbericht als eerste laten weten vol in te zetten op betaalmogelijkheden via de mobiele telefoon. In het tweede kwartaal van 2014 gaat Rabobank mobiel betalen breder beschikbaar stellen. 12 ING Bank en ABN AMRO hebben beide een mobiel bankieren app, maar via deze apps kan nog niet in winkels met bijvoorbeeld NFC worden afgerekend. Beiden banken introduceerden al wel contactloos betalen door middel van betaalpassen met een NFC-chip. Verder heeft ING Bank laten weten dat op haar actiepuntenlijstje van dit jaar een verdere uitbreiding staat van de mogelijkheden met mobiel ideal. In de winkel zou dan bij een aankoop via de smartphone met ideal kunnen worden afgerekend. Ook andere partijen zitten niet stil. Zo lanceren de Nederlandse credit card issuer International Card Services (ICS) en Vodafone Nederland medio 2014 een mobiele creditcard in Nederland voor contactloze betalingen met de smartphone. Vodafone heeft zelf op 27 maart 2014 SmartPass gelanceerd. SmartPass is een prepaid mobiele betaaldienst die samen met Visa is ontwikkeld Financieelrechtelijk kader - ontwikkelingen Het financieelrechtelijk kader voor betaaldiensten wordt op dit moment vooral bepaald door de richtlijn betaaldiensten (de Payment Service Directive ofwel - afgekort - PSD) 14 en de herziene elektronischgeldrichtlijn (de Second Electronic Money Directive ofwel 2EMD). 15 De PSD is op 13 november 2007 tot stand gekomen. De 2EMD dateert van 16 september Implementatie van de PSD en 2EMD vond plaats in de Wet op het financieel toezicht (Wft) en het Bur- 7. Zie daarover R.E. van Esch, Giraal betalingsverkeer/elektronisch betalingsverkeer, Deventer: Kluwer 2011, p. 20 e.v. De wallet met elektronisch geld laat ik in deze bijdrage verder buiten beschouwing. 8. In België is op basis van de MasterPass-betaaloplossing in november 2013 Sixdots gelanceerd. Negen Belgische banken en drie Belgische MNOs hebben dit initiatief inmiddels omarmd. Een 6-cijferige pincode is voldoende om mobiel te betalen. Sixdots kent naast betalingen ook andere mogelijkheden, zoals beveiliging en identificatie, betalingen, couponing, loyalty en ticketing. Zie 9. PayPal is ook een financiële onderneming met een eigen wallet-app. Een extra functie die PayPal in het najaar van 2013 heeft getest, is gezichtsherkenning. In een aangesloten winkel kan de klant via zijn smartphone inchecken. De winkelier kan de foto van de betreffende klant op bijvoorbeeld zijn ipad selecteren uit de foto s van alle aanwezige klanten en vervolgens het bedrag in rekening brengen. Vervolgens wordt de transactie voltooid. De klant ontvangt een notificatie van de betaling en een met de kassabon. Zie article/217643/paypal-pilots-face-verification-for-mobilepayments-in-london-video. 10. Hiervoor zou een nieuw bedrijf worden opgericht als ondersteunende serviceorganisatie. In feite was het een vergelijkbare opzet als het Belgische Sixdots. 11. De pilot startte in september Ongeveer consumenten en 180 ondernemers hebben aan de introductie in Leiden deelgenomen. Door consumenten en de ondernemers werd mobiel betalen als (zeer) positief ervaren, aldus het persbericht van de pilot-partners van 29 januari 2014 (onder meer te vinden via 12. Het persbericht is ook te vinden via Rabobank lanceert daarvoor de Rabo Wallet. Bovendien heeft de Rabobank haar diensten MyOrder en Cashless Betalen samengevoegd, waardoor betalen aan de kassa nu ook mogelijk is met MyOrder. Deze app, die ook beschikbaar is voor klanten van andere banken, biedt mobiel bestellen en betalen voor onder meer horeca, bioscopen en parkeren. Naast betalen zal de Rabo Wallet een aantal extra opties kennen, zoals het inscannen van kassabonnen, het tonen van een actueel saldo, het toevoegen van bonus- en klantenkaarten. 13. Het contactloos betalen kan door middel van NFC-technologie in de telefoon of een sticker met NFC-chip die op de telefoon wordt geplakt. 14. Richtlijn nr. 2007/64/EG van het Europees Parlement en de Raad van 13 november 2007 betreffende betalingsdiensten in de interne markt tot wijziging van de Richtlijnen 97/7/ EG, 2002/65/EG, 2005/60/EG, en tot intrekking van Richtlijn 97/5/EG, PbEU 2007 L 319/ Richtlijn nr. 2009/110/EG van het Europees Parlement en de Raad van 16 september 2009 betreffende de toegang 188 Tijdschrift voor Financieel Recht Nr. 5 mei 2014

4 Toezicht op aanbieders mobile wallets? gerlijk Wetboek (BW) met ingang van respectievelijk 1 november 2009 en 1 januari Verder is de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme van belang. In al deze regelgeving zal tevergeefs worden gezocht naar definities of beschrijvingen van mobiele betaaldiensten. Ondanks aandacht van de Europese Commissie zijn er (vooralsnog) geen plannen voor een financieelrechtelijk kader ten aanzien mobiel betalen (zie daarover paragraaf 3.1 en 3.2). Wel hebben de gezamenlijke Europese financieel toezichthouders ter consultatie concept veiligheidsaanbevelingen opgesteld die specifiek op mobiele betalingen zijn gericht (zie daarover paragraaf 3.5 en 4). Ook is er het - vorige zomer gepubliceerde - voorstel voor de PSD2 (hierna: het Richtlijnvoorstel), 16 dat mogelijk gevolgen heeft voor aanbieders van mobile wallets (zie daarover paragraaf 5). 3.1 Groenboek Europese Commissie De Europese Commissie publiceerde op 11 januari 2012 een groenboek over het bereiken van een geïntegreerde markt voor kaart-, internet- en mobiele betalingen. 17 Het groenboek dient vooral ook als consultatiedocument. De Commissie constateert dat het aantal betalingen met mobiele telefoons het snelste toeneemt van alle betalingsmethoden. Niettemin constateert de Commissie ook dat de marktreactie in Europa trager is dan op andere continenten. Volgens de Commissie kan het ontbreken van een concreet Europees kader voor de regeling van de belangrijkste aandachtspunten zoals technische normen, veiligheid, interoperabiliteit en de samenwerking tussen marktdeelnemers de bestaande versnippering van de mobiele betalingsmarkt in stand houden. 3.2 NFC-standaardisatie: mandaat aan ESOs Ondanks de constateringen in het Groenboek zijn er tot op heden geen plannen voor een concreet (algemeen) juridisch kader voor mobiele betalingen. Dat is een bewuste keuze van de Europese Commissie. Uit de Impact Assessment bij het voorstel voor de PSD2 blijkt dat de Europese Commissie er voor kiest standaardisatie over te laten aan Europese Standaardisatie Organisaties (hierna: ESOs). 18 Een en ander laat vanzelfsprekend onverlet dat de Europese Commissie alsnog een juridisch kader voor mobiel betalen zou kunnen introduceren, waarin bijvoorbeeld informatieverplichtingen en aansprakelijkheden zouden kunnen worden geregeld. 3.3 White papers EPC Ook de white papers Mobile Payments en Mobile Wallet Payments van de European Payments Concil (hierna: EPC) moeten worden genoemd. 19 De Europese banken hebben in 2002 de EPC opgericht om de Single European Payment Area (hierna: SEPA) voor te bereiden. De EPC is in feite het zelfregulerend orgaan van de Europese bankensector. De genoemde white papers zijn vooral van belang voor een eenduidig begrippenkader rondom de thema s mobiel betalen en mobile wallets. 3.4 FATF Guidance Dat óók in het kader van de bestrijding van witwassen en terrorismefinanciering specifiek moet worden gekeken naar de bijzonderheden van mobiele betalingen, is onderkend door de Financial Action Task Force (hierna: FATF). 20 Voor prepaid kaarten, mobiele betalingen en online betaaldiensten publiceerde de FATF in juni 2013 de Guidance for a riskbased approach SecuRe Pay Forum Het Europese Forum on the Security of Retail Payments (hierna: SecuRe Pay Forum) is begin 2011 opgericht als vrijwillig overleg orgaan tussen Europese toezichthouders en overseers, 22 met als doel het opstellen van minimumveiligheidseisen voor retailbetalingen. 23 De rapporten van het SecuRe Pay Forum zijn bedoeld om door de Europese toezichthouders en overseers toegepast te worden bij hun toetsingen. Voor de veiligheid van mobiele betalingen startte de Raad van Bestuur van de ECB op 15 november 2013 een twee maanden durende consultatie van de Recommendations for the security of mobile payments opgesteld door het SecurePay Forum. In de volgende paragraaf wordt nader bij de aanbevelingen stilgestaan. tot, de uitoefening van en het prudentieel toezicht op de werkzaamheden van instellingen voor elektronisch geld, tot wijziging van de Richtlijnen 2005/60/EG en 2006/48/ EG en tot intrekking van Richtlijn 2000/46/EG, PbEU L Voorstel van de Europese Commissie voor een Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende betaaldiensten in de interne markt, houdende wijziging van de Richtlijnen 2002/65/EG, 2013/36/EU en 2009/110/EG en houdende intrekking van Richtlijn 2007/64/EG, Brussel, , COM(2013) 547 final. 17. Groenboek Europese Commissie, Naar een geïntegreerde Europese markt voor kaart-, internet- en mobiele betalingen, Brussel, , COM(2011) 941 definitief. 18. Zie Impact Assessment van de Europese Commissie bij het Richtlijnvoorstel, Brussel, , SWD(2013) 288 final, (hierna: Impact Assessment), p Als reden wordt genoemd dat de ESOs al aanzienlijke ervaring hebben op het gebied van telecommunicatie en in het begeleiden van standaardisatie initiatieven ten aanzien van m-commerce. Een alternatief zou een mandaat aan de SEPA Council zijn geweest. Nu er bij m-betalingen echter ook andere stakeholders zijn (MNOs, handset fabrikanten) zou dat een te grote aanpassing vergen. Ook de optie van regelgeving valt volgens de Commissie af. Regulering zou innovatie kunnen ophouden. 19. De meeste recente versies van beide white papers zijn te vinden via 20. De in 1989 door de G-7 opgerichte FATF is het belangrijkste internationale orgaan voor de bestrijding van het witwassen van geld en terrorismefinanciering. Leden, waaronder Nederland, zijn gebonden aan de aanbevelingen van de FATF (FATF-aanbevelingen). De FATF-aanbevelingen worden periodiek herzien en aangepast. 21. Te vinden via 22. Oversight is toezicht op afwikkelsystemen (clearing en settlement) voor het girale betalings- en effectenverkeer en op betaalproducten. Zie daarover verder de brochure Oversight van DNB (te vinden via 23. Het eerste rapport van Secure Pay Forum betreft Recommendations for the security of internet payments. Dit rapport bevat aanbevelingen voor minimum beveiligingseisen voor internetbankieren en voor kaartbetalingen via internet. Het finale rapport verscheen op 31 januari In die maand verscheen ter consultatie ook het tweede rapport van het SecurRe Pay Forum. Het ziet op Recommendations for payment account services. Nr. 5 mei 2014 Tijdschrift voor Financieel Recht 189

5 Toezicht op aanbieders mobile wallets? 4 Veiligheid - aanbevelingen SecuRe Pay Forum 4.1 Algemeen De Recommendations for the security of mobile payments (Aanbevelingen), die ter consultatie aan de markt zijn voorgelegd, kennen veertien aanbevelingen die elk nader zijn ingevuld door hoofdoverwegingen (key considerations). Het is aan de partijen die onder de werking van de Aanbevelingen vallen, te weten Mobile Payment Solution Providers (hierna: MPSPs), de Aanbevelingen en key considerations na te leven of anders uit te leggen en te rechtvaardigen waarom is afgeweken (het comply or explain principe). De reikwijdte komt ook in paragraaf 4.3 aan bod. De Aanbevelingen zijn gebaseerd op vijf basisprincipes. Het eerste principe is dat MPSPs specifieke risico s die verband houden met mobiel betalen moeten identificeren, beoordelen en beperken. Het gaat daarbij onder meer om het risico van afhankelijkheid van derde partijen, zoals MNOs, TSMs alsook de fabrikanten van de hardware (handsets, Secure Elements etc). Vanuit veiligheidsperspectief dient rekenschap te worden gegeven dat de smartphone inherent kwetsbaar is. Een voortdurende identificatie en beoordeling van de risico s is van groot belang. 24 Het tweede basisprincipe is dat de veiligheid van mobiele betalingen sterk afhankelijk is van de robuustheid van authenticatie en registratiecontroles. Daarom moeten MPS- Ps de initiatie van mobiele betalingen, evenals de toegang tot gevoelige betaaldata, door versterkte cliëntauthenticatie (strong customer authentication) borgen. In paragraaf 4.2 wordt bij dit onderdeel uitgebreider stilgestaan. MPSPs moeten ten derde robuuste mechanismen implementeren om gevoelige data (persoonlijke gegevens of gevoelige betaalgegevens) te beschermen wanneer deze worden overgedragen, verwerkt of opgeslagen. Dataverkeer moet via beveiligde kanalen plaatsvinden en regelmatig op veiligheid worden gecontroleerd. Klanten moeten verder in staat zijn de betaaloptie van hun mobiele telefoon te deactiveren en MPSPs moeten in staat zijn de betaalfunctie op afstand uit te schakelen. Het vierde basisprincipe is dat MPSPs veilige processen moeten implementeren voor de goedkeuring van transacties. Ook moeten zij over goede procedures beschikken om transacties te monitoren en systemen hebben om abnormale betalingspatronen te identificeren en fraude te voorkomen. Tenslotte moeten MPSPs het begrip van klanten van mobiele betalingen verbeteren alsmede inzicht en informatie geven over de veiligheidsvraagstukken in verband met het gebruik van mobiele betaaldiensten. 4.2 Mobile wallets en versterkte cliënt authenticatie Versterkte cliëntauthenticatie van klanten is een procedure voor het valideren van de identiteit van de betaaldienstgebruiker op basis van het gebruik van twee of meer van de volgende elementen: (i) iets dat de gebruiker weet (kennis zoals een pincode); (ii) iets dat de gebruiker bezit (zoals een authenticatie calculator); en (iii) iets dat de gebruiker heeft (een persoonlijke eigenschap, zoals een vingerafdruk). Tenminste één van de elementen moet niet herbruikbaar en niet repliceerbaar zijn en niet heimelijk kunnen worden gestolen. 25 Bij mobile wallets is de verstrekte cliëntauthenticatie zeker een aandachtspunt. Vanwege het bezit van een smartphone is namelijk al meteen aan één van de elementen voldaan. Verder is bij sommige wallets slechts één vaste pincode nodig om betalingen te kunnen verrichten (Single Sign-on), terwijl bij versterkte cliëntauthenticatie een element niet herbruikbaar en niet repliceerbaar moet zijn. In een noot bij de Aanbevelingen wordt opgemerkt dat wanneer de telefoon wordt gebruikt als onderdeel van sterke cliëntauthenticatie, aan alle elementen van de definitie van sterke cliëntauthenticatie moet worden voldaan. Als voorbeeld wordt genoemd dat wanneer het bezit van de telefoon wordt gebruikt als een sterke authenticatiefactor, veiligheidsmaatregelen in de telefoon nodig zijn om te waarborgen dat het tweede element, gerelateerd aan iets dat alleen de gebruiker weet of wat de gebruiker is, niet gemakkelijk door het gebruik van de telefoon kan worden geschonden. Of nu daadwerkelijk wordt bedoeld dat aan alle drie elementen moet worden voldaan, is mede gelet op de verdere uitleg twijfelachtig. Vanwege technologische ontwikkelingen is deze vraag wellicht minder actueel. Steeds meer smartphones krijgen namelijk een vingerafdruk scanner. Daarmee kan eenvoudig aan de drie elementen worden voldaan, namelijk: (i) iets dat de gebruiker weet (pincode of wachtwoord), (ii) iets dat de gebruiker bezit (de smartphone) en (iii) iets dat gebruiker heeft (vingerafdruk). 4.3 Reikwijdte Aanbevelingen Voor zover de aanbieder van een mobile wallet zelf in Europa onder financieel toezicht staat (zie daarover paragraaf 5) zullen de Aanbevelingen rechtstreeks van toepassing zijn. Volgens de Aanbevelingen zijn MPSPs namelijk in de eerste plaats betaaldienstverleners zoals gedefinieerd in de PSD (te weten ondernemingen met een vergunning om betaaldiensten te mogen verlenen of één van de andere in art. 1 lid 1 PSD genoemde betaaldienstverleners, zoals bijvoorbeeld banken). Een MPSP is verder ook een governance authority of a payment instrument scheme developing and offering mobile payment services. Daarbij moet worden gedacht aan een cardscheme zoals MasterCard of Visa. Kwalificeert een walletaanbieder niet als een MPSP, dan kan er toch indirecte binding zijn. Een MPSP moet namelijk op grond van de Aanbevelingen er voor zorgen dat derden, zoals MNOs, TSMs en hardware fabrikanten, ook de Aanbevelingen naleven. 5. Aanbieders van mobile wallets onder financieel toezicht? Financieel toezicht zal er (in beginsel) zijn indien de aanbieder één van de betaaldiensten verricht die is opgenomen in bijlage I bij de PSD. Het uitgeven van betaalinstrumenten is daar één van. Kwalificeert de mobile wallet nu als een betaalinstrument en zo ja, is degene die een mobile wallet aanbiedt, gehouden een vergunning aan te vragen om als betaaldienstverlener te mogen opereren? 24. Op zich is dit niet nieuw. Ook in het kader van uitbesteding door financiële ondernemingen geldt nu al als basisvoorwaarde dat de risico s aantoonbaar gekend en beheerst moeten worden. 25. In het Richtlijnvoorstel wordt deze eis niet gesteld. Zie de definitie van versterkte cliëntauthenticatie in art. 4 onder 22 Richtlijnvoorstel. 190 Tijdschrift voor Financieel Recht Nr. 5 mei 2014

6 Toezicht op aanbieders mobile wallets? 5.1 Begrip betaalinstrument Een betaalinstrument is in de PSD gedefinieerd als gepersonaliseerd(e) instrument(en) en/of het geheel van procedures, overeengekomen tussen de betaaldienstgebruiker en de betaaldienstverlener, waarvan de betaaldienstgebruiker gebruik maakt om een betaalopdracht te initiëren. 26 Een betaalopdracht is gedefinieerd als een door een betaler of begunstigde aan zijn betaaldienstverlener gegeven instructie om een betaaltransactie uit te voeren. 27 Betaalinstrument is daarmee een ruim begrip. Een mobiele telefoon kan ook als betaalinstrument kwalificeren Implementatie in het Nederlands recht In de Memorie van Toelichting bij het wetsvoorstel implementatie van de richtlijn betaaldiensten staat vermeld dat betaalinstrumenten kunnen worden gebruikt om een betaaltransactie die wordt uitgevoerd als onderdeel van een betaaldienst, zoals een automatische afschrijving, een kaartbetaling of een overschrijving, te initiëren. Bij betaalinstrumenten kan met name worden gedacht aan betaalkaarten. Andere instrumenten of procedures waar aan gedacht kan worden zijn mobiele telefoons, PIN codes of TAN codes, 29 inloggegevens en wachtwoorden bij het geven van betaalopdrachten via internet. Ook andere, bijvoorbeeld nog te ontwikkelen, instrumenten of procedures zouden kunnen worden aangemerkt als betaalinstrument. 30 In de juridische literatuur wordt weinig aandacht besteed aan de definitie van betaalinstrument. Wel schreef Van Esch eerder dat verdedigbaar is de definitie van betaalinstrument zo uit te leggen dat een (fysiek) instrument in combinatie met een set procedures weer als één betaalinstrument kan worden aangemerkt De mobile wallet als betaalinstrument? Vanzelfsprekend bestaan er vele soorten mobile wallets. Wanneer via de mobile wallet andere betaalinstrumenten toegankelijk zijn, maar voor een betalingsopdracht nog steeds wel per betaalinstrument een aparte authenticatie is vereist, zal de mobile wallet waarschijnlijk niet kwalificeren als (nieuw) betaalinstrument. In dat geval fungeert de mobile wallet min of meer hetzelfde als een fysieke portemonnee, waarvan ook niet zal worden gezegd dat die portemonnee een betaalinstrument is. Een dergelijke wallet is ook vergelijkbaar met een webportal die toegang geeft tot applicaties internetbetalen van verschillende betaaldienstverleners. Dit is wellicht anders bij de wallet die slechts met één code toegankelijk is en waarna verder geen andere codes meer nodig zijn om een betaling te verrichten (omdat de gepersonaliseerde veiligheidskenmerken van het onderliggende betaalinstrument in de wallet zijn opgeslagen). Een dergelijke wallet zou wel als een betaalinstrument kunnen kwalificeren. Er is immers minstgenomen sprake van een geheel van procedures waarvan gebruik wordt gemaakt voor het initiëren van een betalingsopdracht. Een en ander moet echter wel zijn overeengekomen tussen de betaaldienstgebruiker en de betaaldienstverlener. 32 Aan deze voorwaarde is voldaan wanneer de mobile wallet wordt aangeboden door een bank, zoals Mobiel Bankieren van ING Bank, waarmee (ook) betaalopdrachten kunnen worden gegeven. De betreffende ING Voorwaarden vermelden uitdrukkelijk dat Mobiel Bankieren dus een betaalinstrument is. 33 Gelet op de ruime definitie is overigens goed verdedigbaar dat dit geen nieuw (zelfstandig) betaalinstrument is, maar een onderdeel van het betaalinstrument van de betaaldienstverlener. De app van ING Bank is echter geen open wallet. Kaarten van andere banken kunnen daarin niet worden opgenomen. Stel dat dit wel mogelijk zou zijn, dan is de vraag of de app wel als betaalinstrument kwalificeert voor zover betalingsopdrachten worden geïnitieerd ten aanzien van rekeningen bij andere banken. Wanneer de definities van betaalinstrument en betalingsopdracht in combinatie worden gelezen, wordt een betaalinstrument aan de gebruiker door zijn betaaldienstverlener ter beschikking gesteld, zodat de gebruiker daarmee aan die bewuste betalingsaanbieder betalingsopdrachten kan geven. Stel dat een ABN AMRO debetkaart in de ING app is opgenomen, dan berust dat niet op een initiatief (of instemming) van ABN AMRO. Daarvan uitgaande zou in de relatie tussen de betaaldienstgebruiker en ABN AMRO de ING Bank app dus niet als betaalinstrument kunnen kwalificeren. Mogelijk ligt dat anders in het geval banken gezamenlijk een wallet hebben ontwikkeld of een gezamenlijk wallet-platform ondersteunen. De wallet zou dan steeds in de relatie tussen een klant en een individuele bank wellicht toch als betaalinstrument kunnen worden gezien. Wanneer er betaalkaarten van meerdere banken in de wallet zijn opgenomen, zou dat wel betekenen dat de wallet ten opzichte van iedere bank een zelfstandig betaalinstrument (of steeds een onderdeel van verschillende bestaande betaalinstrumenten) is. Op zich zou dit ook logisch zijn bezien vanuit bijvoorbeeld de verplichting van de gebruiker om diefstal of onrechtmatig gebruik van het betaalinstrument onverwijld aan de betaaldienstverlener (of een door deze aangewezen onderneming) te melden. 34 Om dezelfde reden zou men geneigd kunnen zijn de ING app in het genoemde voorbeeld 26. Art. 4 onder 23 PSD. 27. Art. 4 onder 16 PSD. Beide definities zijn vertalingen van de Engelse tekst van de PSD. De officiële Nederlandse versie van de PSD en de definities in de Wft wijken (enigszins) af. In deze bijdrage gebruik ik overigens het Wft-begrip betaaldienst en niet het EU-begrip betalingsdienst. 28. De Europese Commissie heeft op haar website (te vinden via bij de Frequently Asked Questions (FAQ) de volgende uitleg aan betaalinstrument gegeven: this definition is meant to cover physical devices (such as cards or mobile phones) and/or set of procedures (such as PIN codes TAN codes, digipass, login/password etc) which a payment service user can use to give instructions to his payment service provider in order to execute a payment transaction. If the payment transaction is initiated by paper, the paper slip is not considered as a payment instrument. 29. TAN staat voor Transactie Autorisatie Nummer. De TANcode is een code die door de betaaldienstverlener wordt verstrekt waarmee de gebruiker een betaalopdracht kan bevestigen. 30. Kamerstukken II 2008/09, , nr. 3, p R.E. van Esch, De privaatrechtelijke aansprakelijkheid voor schade als gevolg van misbruik van een betaalinstrument, in: D. Busch, C.J.M. Klaassen & T.M.C. Arons (red.), Aansprakelijkheid in de financiële sector, Deventer: Kluwer 2013, p Vgl. R.E. van Esch, a.w., p Art. 2 lid 2 Voorwaarden Mobiel Bankieren ING Bank. Te vinden via 34. Art. 56 lid 1 onder b PSD. Ook art. 7:524 lid 1 onder b BW. Nr. 5 mei 2014 Tijdschrift voor Financieel Recht 191

7 Toezicht op aanbieders mobile wallets? toch als onderdeel te beschouwen van het betaalinstrument dat ABN AMRO uitgeeft aan de betaaldienstgebruiker. Verlies van de telefoon met de ING app zou dan bijvoorbeeld ook meteen aan ABN AMRO moeten worden gemeld. Dan nu de vraag hoe het zit bij een MNO of andere onderneming die een eigen wallet uitgeeft. Hierboven is duidelijk geworden dat een betaalinstrument een (verbintenisrechtelijke) relatie vereist tot een betaaldienstverlener, dat een gedefinieerd begrip is. Volgens art. 1 lid 1 PSD zijn vooral banken en betaalinstellingen (dat zijn ondernemingen met een vergunning om betaaldiensten te mogen verlenen) betaaldienstverlener. Om die reden zal een eigen wallet van een MNO of een andere onderneming die geen betaaldienstverlener is, in de relatie tot de MNO of andere onderneming niet als betaalinstrument kwalificeren. In feite is het uitgeven van betaalinstrumenten volgens de PSD een accessoire betaaldienst. Betaalinstrumenten worden uitgegeven door ondernemingen die ook andere betaaldiensten mogen verrichten. Het alleen uitgeven van fysieke instrumenten voor betalingen (zoals fysieke betaalkaarten) of technische betaalapplicaties door een MNO of een andere niet-betaaldienstverlener kwalificeert voor hen dus niet als de uitgifte van betaalinstrumenten, zodat er door hen ook geen betaaldienst wordt verricht. Maar zelfs als daar anders over wordt gedacht, dan nog brengt dat niet automatisch een vergunningplicht met zich. Hieronder wordt daar bij stilgestaan. 5.4 Vergunning voor walletaanbieder? Bepaalde activiteiten vallen niet onder de reikwijdte van de PSD (en de regels over betaaldiensten in de Wft en het BW). De uitgezonderde activiteiten worden - wat betreft Nederland - opgesomd in art. 1:5a, tweede lid, Wft. 35 Voor de mobile wallet is de uitzondering in onderdeel j van dat tweede lid van belang. Het betreft de uitzondering voor technische dienstverleners. Uitgezonderd is het verlenen van diensten door technische dienstverleners ter ondersteuning van het verlenen van betaaldiensten zonder dat de technische dienstverlener op enig moment in het bezit komt van de over te maken geldmiddelen, daarbij inbegrepen het verwerken en opslaan van gegevens, diensten ter bescherming van het vertrouwen en het privéleven, authenticatie van gegevens en entiteiten, het aanbieden van informatietechnologie- en communicatienetwerken en het aanbieden en onderhouden van voor betaaldiensten gebruikte automaten en instrumenten. De aanbieders van mobile wallets die geen andere activiteiten verrichten die wel onder de reikwijdte van de PSD vallen, kunnen zich beroepen op de uitzondering van onderdeel j (en hebben derhalve geen vergunning nodig). 36 Op basis van het Richtlijnvoorstel kan dat echter anders worden. 5.5 PSD2 - de wallet als betalingsinitiatie- of rekeninginformatiedienst? De Europese Commissie heeft aanleiding gezien in het Richtlijnvoorstel regels te introduceren voor zogenoemde betalingsinitiatie- en rekeninginformatiediensten. Bij een betalingsinitiatiedienst gaat het volgens het Richtlijnvoorstel om een door een derde betaaldienstverlener aangeboden betaaldienst die toegang biedt tot een betaalrekening, waarbij de betaler actief betrokken kan zijn bij de initiatie van de betaling of de software van de derde betaaldienstverlener of waarbij de betaler of de begunstigde betaalinstrumenten kan gebruiken om de gegevens van de betaler door te geven aan de rekeninghoudende betaaldienstverlener. 37 Een rekeninginformatiedienst is een betaaldienst waarbij aan een betaaldienstgebruiker geconsolideerde en gebruikersvriendelijke informatie wordt verstrekt over een of meer betaalrekeningen die de betaaldienstgebruiker aanhoudt bij een of meer rekeninghoudende betaaldienstverleners. 38 Aanbieders van betalingsinitiatie- en/of rekeninginformatiediensten zullen, uitgaande van het Richtlijnvoorstel, een vergunning nodig hebben (of een beroep moeten kunnen doen op een ontheffing). Met de vergunningplicht wordt beoogd op deze aanbieders dezelfde hoogwaardige toezicht- en regelgevingsnormen te laten gelden als voor alle andere betaalinstellingen. 39 Het Richtlijnvoorstel voorziet óók in aanpassing van de huidige uitzonderingen. Belangrijk is dat de uitzondering voor technische dienstverleners (waaronder ook aanbieders van IT- en communicatienetwerken) blijft, met dien verstande dat zij geen betalingsinitiatiediensten of rekeninginformatiediensten mogen aanbieden. Dit roept de vraag op of een MNO die een mobile wallet uitgeeft wellicht toch een betaaldienst verleent (en daarvoor dus een vergunning nodig heeft). Opnieuw uitgaande van de mobile wallet die met één code toegankelijk is en waarna verder geen andere codes vereist zijn om een betaling te verrichten, kan aan de omschrijving van betalingsinitiatiedienst worden voldaan. Afhankelijk van de verdere mogelijkheden, kan ook sprake zijn van een rekeninginformatiedienst. Nu de uitzondering van technische dienstverleners niet geldt voor betalingsinitiatie- en rekeninginformatiediensten, moeten MNOs er naar mijn idee rekening mee houden, dat wanneer de PSD2 conform het Richtlijnvoorstel wordt vastgesteld, zij wel eens onder de reikwijdte zouden kunnen vallen (en dus een vergunning moeten verkrijgen) Op grond van art. 7:515 lid 4 BW is afdeling 7.7B BW niet van toepassing op betaaldiensten bedoeld in art. 1:5a, tweede lid, Wft. 36. In onderdeel l van art. 1:5a, tweede lid Wft, is ook nog een uitzondering opgenomen voor ondernemingen die diensten leveren voor het uitvoeren van betaaltransacties via een telecommunicatie-instrument, digitaal instrument of informatietechnologie-instrument. Onder deze uitzondering valt met name het systeem waarbij voor de verkoop van digitale inhoud (zoals beltonen) gefactureerd wordt via de exploitant of aankopen rechtstreeks via de telefoonrekening worden afgerekend. Wellicht dat bij sommige wallets ook van deze uitzondering gebruik kan worden gemaakt. 37. Art. 4 onder 32 Richtlijnvoorstel. 38. Art. 4 onder 33 Richtlijnvoorstel. 39. Zie voor een uitgebreidere beschrijving mijn artikel Voorstel herziene richtlijn betaaldiensten en toegang tot de betaalrekening, Betalingsinitiatie- en rekeninginformatiediensten gereguleerd in FR 2013, nr Tenminste twee belangenorganisaties wezen hier al op. De eerste is de GSM Association (hierna: GSMA). De GSMA geeft aan in een blog van 18 februari 2014 duidelijkheid te zoeken over het begrip betalingsinitiatie teneinde zeker te stellen dat mobile wallets niet onder de reikwijdte van de richtlijn vallen (te vinden via Ook de German Association for Information Technology, Telecommunications and New Media (BITKOM) heeft dit punt 192 Tijdschrift voor Financieel Recht Nr. 5 mei 2014

8 Toezicht op aanbieders mobile wallets? Inmiddels heeft het Europees Parlement op 3 april 2014 in eerste lezing het Richtlijnvoorstel geamendeerd. 41 Een van de amendementen betreft de toevoeging van een nieuwe overweging waarin - samengevat - staat dat de vrijstelling voor technisch dienstverleners ook geldt voor de ontwikkeling van technische betalingsoplossingen voor betaaldienstaanbieders (soms digitale portemonnees genoemd), die hun betaaldiensten meestal beschikbaar stellen op een mobiel of IT-apparaat. Mogelijk dat hiermee uitsluitend ontwikkelaars zijn bedoeld die in opdracht van betaaldienstverleners wallets ontwikkelen en (technisch) faciliteren. Mocht ook bedoeld zijn aanbieders van eigen mobile wallets uit te zonderen, dan kan de vraag worden gesteld of de consument daarmee is gediend. Zoals besproken, is veiligheid een belangrijk thema. Wanneer aanbieders van mobile wallets niet onder toezicht staan, bestaat het risico dat er in de betaalketen een zwakke schakel ontstaat. De argumenten die worden gebezigd voor het onder toezicht stellen van betalingsinitiatie- en rekeninginformatiediensten gaan in zekere zin ook op voor aanbieders van mobile wallets. 5.6 Afwikkelonderneming Interessant is verder of aanbieders van mobile wallets als afwikkelondernemingen kunnen worden aangemerkt. Met de inwerkingtreding van de Wijzigingswet financiële markten 2014 per 1 januari 2014 is de afwikkelonderneming als financiële onderneming in de Wft geïntroduceerd. Een afwikkelonderneming is degene die afwikkeldiensten aanbiedt, waaronder de werkzaamheid gericht op het doorzenden door een ander dan een aanbieder van communicatienetwerken van verzoeken die betrekking hebben op de goedkeuring van betaalopdrachten. 42 Volgens de Nota naar aanleiding van het verslag wordt het verlenen van betaaldiensten aan eindgebruikers echter niet als een afwikkeldienst gezien. Het verlenen van deze diensten leidt er volgens de Nota niet toe dat betaalinstellingen en banken worden gekwalificeerd als afwikkelondernemingen. 43 Voor andere aanbieders van mobile wallets neem ik aan dat dit niet anders zal zijn. Aanvankelijk was het de bedoeling óók het aanbieden (uitgeven en licenseren) van betaalproducten als afwikkeldienst te kwalificeren. Een betaalproduct zou dan zijn gedefinieerd als het geheel van verbintenissen die zijn overeengekomen tussen de afwikkelonderneming en een betaaldienstverlener op basis waarvan aan de betaaldienstgebruiker betaalinstrumenten worden aangeboden. 44 Tot de overeengekomen voorwaarden zouden bepaalde processen, procedures, technische middelen en licenties worden gerekend. Een mobile wallet die, bijvoorbeeld als whitelabel product, aan een bank in licentie wordt gegeven, zou hier zomaar onder kunnen vallen. De Memorie van Toelichting laat de mogelijkheid open dat betaalproducten alsnog onder toezicht worden gebracht Bemiddelen? Aanbieders van mobile wallets zullen ook moeten nagaan of zij wellicht in Nederland bemiddelen. Voor bemiddelingsactiviteiten is in beginsel een vergunning van de Autoriteit Financiële Markten vereist. 46 Wanneer de gebruiker via de wallet nieuwe betaalproducten kan afnemen, zou sprake kunnen zijn van bemiddelen in de vorm van werkzaamheden in de uitoefening van een beroep of bedrijf gericht op het als tussenpersoon tot stand brengen van een overeenkomst inzake een betaal- of spaarrekening, elektronisch geld 47 of inzake krediet tussen een consument en een aanbieder. Ook zou in bepaalde gevallen wellicht sprake kunnen zijn van assistentie bij het beheer en de uitvoering van een overeenkomst inzake consumentenkrediet Afronding - poortwachtersfunctie In de brochure Thema s DNB toezicht biedt De Nederlandsche Bank N.V. (DNB) een overzicht van de toezichtthema s die in 2014 extra aandacht krijgen. Eén van de thema s betreft nieuwe betaalmethoden. DNB wil onder meer innovatieve aanbieders die de regels overtreden in kaart brengen en aanpakken. Daarbij doet DNB een beroep op de poortwachtersfunctie van banken en betaalinstellingen. DNB laat in de brochure weten dat er samen zal moeten worden opgetrokken. 50 Door de combinatie van nieuwe technologieën, nieuwe spelers in het betalingsverkeer (zoals MNOs en derde aanbieders van mobile wallets) alsook een financieelrechtelijk kader dat niet is afgestemd op nieuwe betaalmethoden, zal het voor banken en betaalinstellingen niet (altijd) eenvoudig zijn de hen door DNB toegemeten poortwachtersfunctie te vervullen. In deze bijdrage heb ik al enkele thema s belicht, maar er zullen ongetwijfeld meer hoofdbrekens zijn. Daarbij gaat het niet alleen om financieelrechtelijke thema s, maar ook om bijvoorbeeld privacy. Zoals reeds aangegeven gaat het sommige aanbieders niet alleen om het betalen op zich, maar ook om het vergaren van de onderliggende (aankoop) data. Discussies over de (on)mogelijkheden van het (commerciële) gebruik van dergelijke data worden al in volle omvang gevoerd en zullen de gemoederen nog wel even bezig houden. op haar agenda gezet. BITKOM spreekt in een position paper van 14 december 2013 de wens uit dat aanbieders van (mobiele) wallets niet als derde betaaldienstverlener kwalificeren (te vinden via 41. Amendementen van het Europees Parlement op het Richtlijnvoorstel aangenomen op 3 april 2014, T7-0280/ Art. 1:1 Wft. Zie ook Kamerstukken II 2012/13, , nr. 3, p Kamerstukken II 2012/13, , nr. 6, p Ontwerp toelichting Wijzigingswet financiële markten 2014, p. 2 en 38; te vinden via https://www.internetconsultatie.nl/wijzigingswetfm Kamerstukken II 2012/13, , nr. 2, p Art. 2:80 Wft. 47. Dit zijn financiële producten. Zie de definitie van financieel product in art. 1:1 Wft. 48. Zie de definitie van bemiddelen in art. 1:1 Wft. 49. Brochure Thema s DNB toezicht 2014, p. 36 (te vinden via 50. In 2014 inventariseert DNB of banken en betaalinstellingen in het retail betalingsverkeer actief zijn met nieuwe betaalmethoden. DNB beoordeelt in hoeverre deze instellingen de integriteitsrisico s beheersen. De beheersing moet effectieve maatregelen bevatten ten aanzien van cliëntacceptatie en de monitoring van nieuwe innovatieve aanbieders. Een vergelijkbare beoordeling zal DNB uitvoeren indien de instelling zelf nieuwe betaalmethodes in de markt zet. Bij instellingen die de integriteitsrisico s onvoldoende beheersen zal DNB aansturen op verbeteringen. Terugkoppeling vindt plaats op individuele basis en via reguliere nieuwsbrieven. Nr. 5 mei 2014 Tijdschrift voor Financieel Recht 193

Vertrouwen in on-line business

Vertrouwen in on-line business Vertrouwen in on-line business Veilig en continu betalingsverkeer 21 mei 2015 Inleiding 2 Agenda Deel 1: Doelen Eindgebruiker Vier partijen Keten Deel 2: Ontwikkelingen Regelgeving en zelfreguleringsinitiatieven

Nadere informatie

Kabinetsreactie op het groenboek Naar een geïntegreerde Europese markt voor kaartinternet- en mobiele betalingen

Kabinetsreactie op het groenboek Naar een geïntegreerde Europese markt voor kaartinternet- en mobiele betalingen Kabinetsreactie op het groenboek Naar een geïntegreerde Europese markt voor kaartinternet- en mobiele betalingen Inleiding De Europese Commissie heeft in januari 2012 een groenboek gepubliceerd over het

Nadere informatie

Update financieel recht. Implementatie richtlijn betaaldiensten. 9 november 2009

Update financieel recht. Implementatie richtlijn betaaldiensten. 9 november 2009 Update financieel recht 9 november 2009 mplementatie richtlijn betaaldiensten Op 1 november 2009 is de wet in werking getreden waarmee de richtlijn betaaldiensten 1 (wellicht beter bekend onder de Engelse

Nadere informatie

SEPA for mobile. Agenda. Wat is SEPA? Wat is de European Payments Council? Wat doet de EPC op het gebied van mobiel betalen?

SEPA for mobile. Agenda. Wat is SEPA? Wat is de European Payments Council? Wat doet de EPC op het gebied van mobiel betalen? SEPA for mobile Gijs Boudewijn 24 mei 2012 Agenda Wat is SEPA? Wat is de European Payments Council? Wat doet de EPC op het gebied van mobiel betalen? EPC en mobiel: deliverables tot dusver en prioriteiten

Nadere informatie

ESSAY. DreamDiscoverDo. Nhung Bui 1623450 JDE-UXD2 JDE-SEMUX.3V-13 December 2014 Pauline Weseman

ESSAY. DreamDiscoverDo. Nhung Bui 1623450 JDE-UXD2 JDE-SEMUX.3V-13 December 2014 Pauline Weseman ESSAY DreamDiscoverDo Nhung Bui 1623450 JDE-UXD2 JDE-SEMUX.3V-13 December 2014 Pauline Weseman Contactloos betalen, waarom zou je daar niet enthousiast van worden? Redelijk nieuw, nog niet geïntegreerd

Nadere informatie

Titelstijl van model bewerken. Online ontwikkelingen met impact. Gaston Aussems. Jaarcongresaccountant.nl

Titelstijl van model bewerken. Online ontwikkelingen met impact. Gaston Aussems. Jaarcongresaccountant.nl Titelstijl van model bewerken Online ontwikkelingen met impact Gaston Aussems Jaarcongresaccountant.nl Agenda 1 Wat doet een PSP? 2 Ontwikkelingen in betalen 3 Impact op uw klanten 4 Vertaling naar klantrelatie

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 22 112 Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de Europese Unie Nr. 1375 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter

Nadere informatie

SEPA Veranderingen voor onderwijsland. 18 Juni 2010 Ernst Kokke, Capgemini

SEPA Veranderingen voor onderwijsland. 18 Juni 2010 Ernst Kokke, Capgemini SEPA Veranderingen voor onderwijsland 18 Juni 2010 Ernst Kokke, Capgemini Inhoud SEPA in een notendop Betalingsverkeer, het basismodel Huidige situatie in Europa Wat is SEPA? Impact van SEPA 1 SEPA in

Nadere informatie

Consultatieversie ECB, 20 oktober 2015

Consultatieversie ECB, 20 oktober 2015 CONCEPT Regeling Oversight goede werking betalingsverkeer Regeling van de Nederlandsche Bank N.V. van [PM] 2015 ter uitvoering van artikel 26b van het Besluit prudentiële regels Wft (Regeling Oversight

Nadere informatie

Drs. Monique Kalvelagen RE Group Audit ABN AMRO 11 November 2009

Drs. Monique Kalvelagen RE Group Audit ABN AMRO 11 November 2009 VURORE Drs. Monique Kalvelagen RE Group Audit ABN AMRO 11 November 2009 1 Overzicht 1. Huidige betaalinfrastructuur 2. Single Euro Payments Area (SEPA) 3. Impact op wezen 2 1. Huidige betaalinfrastructuur

Nadere informatie

Bronnen De geldeconomie in ontwikkeling

Bronnen De geldeconomie in ontwikkeling Bron I: Verhouding Chartaal en giraal geld Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek Bron II: Aantal kaartbetalingen Bron: https://www.ecb.europa.eu/pub/pdf/other/cardpaymineu_renfoconsepaforcards201404en.pdf

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN CONSUMENTEN GET1,2 NEDERLAND B.V. Deze algemene voorwaarden zijn op 4 november 2014 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel.

ALGEMENE VOORWAARDEN CONSUMENTEN GET1,2 NEDERLAND B.V. Deze algemene voorwaarden zijn op 4 november 2014 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel. ALGEMENE VOORWAARDEN CONSUMENTEN GET1,2 NEDERLAND B.V. Deze algemene voorwaarden zijn op 4 november 2014 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel. ARTIKEL 1 DEFINITIES In deze algemene voorwaarden wordt

Nadere informatie

Voorstel herziene richtlijn betaaldiensten en toegang tot de betaalrekening Betalingsinitiatie- en rekeninginformatiediensten gereguleerd

Voorstel herziene richtlijn betaaldiensten en toegang tot de betaalrekening Betalingsinitiatie- en rekeninginformatiediensten gereguleerd Voorstel herziene richtlijn betaaldiensten en toegang tot de betaalrekening Betalingsinitiatie- en rekeninginformatiediensten gereguleerd mr. J.A. Voerman * 1. Inleiding Geef uw pincode nooit aan anderen!

Nadere informatie

Internet bankieren. Is bankieren via internet veilig?

Internet bankieren. Is bankieren via internet veilig? Internet bankieren Is bankieren via internet veilig? In de eerste plaats is veiligheid uw eigen verantwoordelijkheid: u moet toegangscodes (uw pincode of gebruikersnaam en wachtwoord) geheim houden, goed

Nadere informatie

Betaaldiensten Sectie Ondernemingsrecht Amsterdam Bauke Falkena 28 april 2009

Betaaldiensten Sectie Ondernemingsrecht Amsterdam Bauke Falkena 28 april 2009 Betaaldiensten Sectie Ondernemingsrecht Amsterdam Bauke Falkena 28 april 2009 Te behandelen onderwerpen Hoofdlijnen, structuur en onderwerp PSD Toepassingsgebied en vergunningsplicht PSD Reikwijdte Betaaldienstaanbieders

Nadere informatie

Een kennismaking met DNB Finnius seminar

Een kennismaking met DNB Finnius seminar Een kennismaking met DNB Finnius seminar 7 november 2011 Femke de Vries Divisiedirecteur Toezicht Expertisecentra De Nederlandsche Bank NV 1 Werken aan vertrouwen Wettelijke taken DNB: Bijdragen aan de

Nadere informatie

Beschrijving van de gebruiksmogelijkheden van KBC-Mobile Banking

Beschrijving van de gebruiksmogelijkheden van KBC-Mobile Banking Beschrijving van de gebruiksmogelijkheden van KBC-Mobile Banking Hieronder volgt een overzicht van wat je met KBC-Mobile Banking allemaal kunt doen. Als je KBC-Mobile Banking niet alleen gebruikt voor

Nadere informatie

Loyens & Loeff N.V., M. van Schuppen en J.M. van Poelgeest. memorandum regulatoire aspecten financiering apotheken

Loyens & Loeff N.V., M. van Schuppen en J.M. van Poelgeest. memorandum regulatoire aspecten financiering apotheken Memorandum POSTADRES Postbus 71170 1008 BD AMSTERDAM KANTOORADRES Forum Fred. Roeskestraat 100 1076 ED AMSTERDAM TELEFOON +31 (0)20 578 5161 FAX +31 (0)20 578 5824 INTERNET www.loyensloeff.com AAN Surventis

Nadere informatie

Whitepaper Meer weten over ideal

Whitepaper Meer weten over ideal Whitepaper Meer weten over ideal Inhoudsopgave INLEIDING... 2 OVER IDEAL... 3 DE WERKING VAN IDEAL... 3 ONLINE INZAKE IN TRANSACTIES... 4 DIRECT IMPLEMENTEREN... 4 IDEAL TARIEF... 4 MEER WETEN?... 4 Pagina

Nadere informatie

ABN AMRO. Welkom bij ABN AMRO ideal Algemene handleiding

ABN AMRO. Welkom bij ABN AMRO ideal Algemene handleiding ABN AMRO Welkom bij ABN AMRO ideal Algemene handleiding Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. ideal 3 3. Consument perspectief 4 4. Inplementatie 7 5. Overige informatie / Contact informatie 8 BU NL Versie 1.0

Nadere informatie

EBA Final Guidelines on the security of internet payments

EBA Final Guidelines on the security of internet payments EBA Final Guidelines on the security of internet payments Implementatie per 1 augustus 2015, maar met ongelijk Europees speelveld mr. JA Voerman* TrefNoorden: online transacties, betaaldienstverleners,

Nadere informatie

Voorlichtingsbijeenkomst VFI. P.M. Mallekoote Algemeen Directeur Currence. Den Haag, 8 april 2008

Voorlichtingsbijeenkomst VFI. P.M. Mallekoote Algemeen Directeur Currence. Den Haag, 8 april 2008 Introductie ideal Voorlichtingsbijeenkomst VFI P.M. Mallekoote Algemeen Directeur Currence Den Haag, 8 april 2008 Agenda Achtergrond Currence Wat is ideal? Het succes van ideal in Nederland Naar een Europese

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 27 863 Betalingsverkeer Nr. 52 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 7 november

Nadere informatie

Wat doet de NFC chip? Coen Visser 1580081

Wat doet de NFC chip? Coen Visser 1580081 Wat doet de NFC chip? Coen Visser 1580081 1 Inhoudsopgave Steeds vaker maak ik gebruik van de NFC chip in mijn bankpas. Steeds vaker zie ik commercials voorbij komen van ticket systemen die rechtstreeks

Nadere informatie

Aanbieder: de natuurlijke of rechtspersoon die de Producten of Diensten op afstand aan de Consumenten aanbiedt.

Aanbieder: de natuurlijke of rechtspersoon die de Producten of Diensten op afstand aan de Consumenten aanbiedt. ARTIKEL 1 Definities In deze algemene voorwaarden wordt verstaan onder: Aanbod: het door de Aanbieder zelf geïnitieerd aanbod van Producten of Diensten voor de Consument dat door middel van de KFC Order

Nadere informatie

Vindplaats: Bb 2009, 58 Bijgewerkt tot: 19-11-2009 Auteur: Mr. E.P.M. Joosen [*]

Vindplaats: Bb 2009, 58 Bijgewerkt tot: 19-11-2009 Auteur: Mr. E.P.M. Joosen [*] Bedrijfsjuridische berichten, Nieuwe regelgeving betaaldiensten Vindplaats: Bb 2009, 58 Bijgewerkt tot: 19-11-2009 Auteur: Mr. E.P.M. Joosen [*] Wetingang: Boek 7 BW art. 514 t/m art. 7.551; Wft art. 4.25b;

Nadere informatie

Toelichting MasterCard SecureCode & Verified by Visa

Toelichting MasterCard SecureCode & Verified by Visa Toelichting MasterCard SecureCode & Verified by Visa Versie: 2.2 Jaar: 2012 Auteur: Buckaroo Online Payment Services Acceptatie via internet MasterCard SecureCode en Verified by Visa Helaas komt fraude

Nadere informatie

Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, enz. enz. enz.

Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, enz. enz. enz. Besluit van 15 juli 2008, houdende bepalingen met betrekking tot de reikwijdte van de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme, het vaststellen van indicatoren en het overdragen van

Nadere informatie

GEDATEERD [DATUM] 200[_] ABN AMRO BANK N.V. OVEREENKOMST INZAKE INTERNET BETAALPRODUCTEN

GEDATEERD [DATUM] 200[_] ABN AMRO BANK N.V. OVEREENKOMST INZAKE INTERNET BETAALPRODUCTEN Datum: [_] GEDATEERD [DATUM] 200[_] ABN AMRO BANK N.V. en [.] OVEREENKOMST INZAKE INTERNET BETAALPRODUCTEN PARTIJEN: 1. ABN AMRO Bank N.V., hierna te noemen ABN AMRO, en 2. [NAAM,, statutair gevestigd

Nadere informatie

Laveren naar sepa: de overgang naar Europese betaalmiddelen in Nederland

Laveren naar sepa: de overgang naar Europese betaalmiddelen in Nederland Laveren naar sepa: de overgang naar Europese betaalmiddelen in Nederland Vanaf 28 januari 2008 zullen consumenten en bedrijven Europees kunnen gaan betalen. Op die datum komen banken in het hele eurogebied

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 259 4 januari 2012 Regeling vaststelling bedragen 2012 ex artikelen 2 en 3 Besluit bekostiging financieel toezicht 23

Nadere informatie

Voorwaarden Betaaldiensten Particulieren

Voorwaarden Betaaldiensten Particulieren Voorwaarden Betaaldiensten Particulieren Inhoudsopgave Begrippenlijst 1. Onderwerp en toepasselijke voorwaarden 1.1. Waarvoor gelden deze voorwaarden? 1.2. Gelden er ook andere voorwaarden? 2. Betaalrekening

Nadere informatie

Vertrouwen in betaalinstrumenten. Rob Heijjer MSc, CISSP Rabobank Nederland Vurore, 11 november 2009

Vertrouwen in betaalinstrumenten. Rob Heijjer MSc, CISSP Rabobank Nederland Vurore, 11 november 2009 Vertrouwen in betaalinstrumenten Rob Heijjer MSc, CISSP Rabobank Nederland Vurore, 11 november 2009 Betalen Betaal 1,50 Ik bel de beheerder op Ik baal, maar ik neem mijn verlies Ik zal hier nooit kopen

Nadere informatie

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Betalen in het eurogebied: nog niet alle wensen vervuld

Betalen in het eurogebied: nog niet alle wensen vervuld ers zijn over het algemeen positief over de bestaande betaalmogelijkheden, maar toch betaalt men in of naar het buitenland niet altijd zoals men zou willen. Zo is de tevredenheid over de acceptatie van

Nadere informatie

Betaalmethoden en kassaservices

Betaalmethoden en kassaservices Betaalmethoden en kassaservices Rabo OmniKassa Welke betaalmethoden en kassaservices zijn voor uw webwinkel interessant? van belang zijn bij de keuze van de juiste betaalmethode en kassaservice. Uw Doelgroep

Nadere informatie

Gemakkelijk en veilig voor iedereen

Gemakkelijk en veilig voor iedereen Gemakkelijk en veilig voor iedereen MyOrder Cashless Betalen Snel, gemakkelijk en veilig Tijdens de pauze wil je snel wat te drinken bestellen. Je hebt alleen geen contant geld op zak. Geen probleem. Vanaf

Nadere informatie

Creo cashless payment: innovatief, efficiënt en klantgericht!

Creo cashless payment: innovatief, efficiënt en klantgericht! Creo cashless payment: innovatief, efficiënt en klantgericht! De betaalwereld is in beweging. Cash geld en Pinnen is duur en traag met lange wachtrijen voor de kassa s tot gevolg. Als gevolg daarvan zoeken

Nadere informatie

De Minister van Financiën, Besluit: De Tijdelijke regeling invoering Wft wordt als volgt gewijzigd:

De Minister van Financiën, Besluit: De Tijdelijke regeling invoering Wft wordt als volgt gewijzigd: Directie Financiële Markten Datum Uw brief (Kenmerk) Ons kenmerk 15 augustus 2007 FM 2007-01901 M Onderwerp Regeling tot wijziging van de Tijdelijke regeling invoering Wft De Minister van Financiën, Gelet

Nadere informatie

Voorwaarden Betaaldiensten Zaken

Voorwaarden Betaaldiensten Zaken Voorwaarden Betaaldiensten Zaken Inhoudsopgave Begrippenlijst 1. Onderwerp en toepasselijke voorwaarden 1.1. Onderwerp 1.2. Overige toepasselijke voorwaarden 1.3. Toepasselijkheid wettelijke bepalingen

Nadere informatie

Onderwerp: Tech monitor: Ontwikkelingen van mobiel betalen

Onderwerp: Tech monitor: Ontwikkelingen van mobiel betalen 1 Onderwerp: Tech monitor: Ontwikkelingen van mobiel betalen Inleiding De mobiele telefoon heeft een paar jaren geleden voorzichtig zijn intrede gedaan in de financiële dienstverlening. Verschillende banken

Nadere informatie

No.W06.15.0231/III 's-gravenhage, 21 augustus 2015

No.W06.15.0231/III 's-gravenhage, 21 augustus 2015 ... No.W06.15.0231/III 's-gravenhage, 21 augustus 2015 Bij Kabinetsmissive van 9 juli 2015, no.2015001243, heeft Uwe Majesteit, op voordracht van de Minister van Financiën, mede namens de Minister van

Nadere informatie

Online betalen via uw eigen bank

Online betalen via uw eigen bank Online betalen via uw eigen bank deelnemende banken MAKKELIJK VEILIG SNEL BETROUWBAAR Uw meest praktische manier van online betalen Steeds meer mensen kopen op het internet. Een boek, reis, dvd, muziek

Nadere informatie

Online betalen via uw eigen bank

Online betalen via uw eigen bank Online betalen via uw eigen bank deelnemende banken MAKKELIJK VEILIG SNEL BETROUWBAAR Uw meest praktische manier van online betalen Steeds meer mensen kopen op het internet. Een boek, reis, dvd, muziek

Nadere informatie

Veel gemak met je bank op zak. Overal je geldzaken regelen met de SNS Mobiel Bankieren app

Veel gemak met je bank op zak. Overal je geldzaken regelen met de SNS Mobiel Bankieren app Veel gemak met je bank op zak Overal je geldzaken regelen met de SNS Mobiel Bankieren app Inhoud Wat kun je met de app? Met de SNS Mobiel Bankieren app heb je de bank altijd bij je. Geld overmaken, saldo

Nadere informatie

Veel gemak met je bank op zak. Overal je geldzaken regelen met de SNS Mobiel Bankieren app

Veel gemak met je bank op zak. Overal je geldzaken regelen met de SNS Mobiel Bankieren app Veel gemak met je bank op zak Overal je geldzaken regelen met de SNS Mobiel Bankieren app Inhoud Wat kun je met de app? Met de SNS Mobiel Bankieren app heb je de bank altijd bij je. Geld overmaken, saldo

Nadere informatie

Pin2Connect. Zorgeloos betalen

Pin2Connect. Zorgeloos betalen Pin2Connect Zorgeloos betalen PetrolConnect is voor alle IT & Communicatie diensten van uw tankstation. Drie zaken die sowieso nodig zijn voor een tankstation zijn het gemak van pinnen, muziek en natuurlijk

Nadere informatie

Verkoop- en leveringsvoorwaarden WashWallet

Verkoop- en leveringsvoorwaarden WashWallet Deze Verkoop- en leveringsvoorwaarden zijn van toepassing op de WashWallet Applicatie die u door WashTec Benelux wordt aangeboden. 1.DEFINITIES De volgende definities hebben betrekking op concepten genoemd

Nadere informatie

Whitepaper Veilig online betalen met 3-D Secure

Whitepaper Veilig online betalen met 3-D Secure Whitepaper Veilig online betalen met 3-D Secure Inhoudsopgave INLEIDING... 2 WAT IS 3-D SECURE?... 3 HOE HET WERKT?... 3 DE VOORDELEN... 4 MEER WETEN?... 4 Pagina 1 Inleiding Voor u treft u een whitepaper

Nadere informatie

Oranje is Samen ondernemen WELKOM

Oranje is Samen ondernemen WELKOM Oranje is Samen ondernemen WELKOM Juni 2013 Oranje is kansen zien Oranje is ING ING zet zich in voor Ondernemend Nederland. Dit doen we door het bieden van financiële oplossingen en het gemakkelijk maken

Nadere informatie

Aan de slag met de Mobiel Bankieren App voor iphone & ipad (ios) Met deze handleiding kunt u simpel van start

Aan de slag met de Mobiel Bankieren App voor iphone & ipad (ios) Met deze handleiding kunt u simpel van start Aan de slag met de Mobiel Bankieren App voor iphone & ipad (ios) Met deze handleiding kunt u simpel van start Mobiel bankieren met ING U gaat aan de slag met onze Mobiel Bankieren App. We helpen u om stapsgewijs

Nadere informatie

De Nadere regeling gedragstoezicht financiële ondernemingen Wft wordt als volgt gewijzigd:

De Nadere regeling gedragstoezicht financiële ondernemingen Wft wordt als volgt gewijzigd: CONSULTATIEVERSIE Besluit van ( datum), houdende wijziging van de Nadere regeling gedragstoezicht financiële ondernemingen Wft van 15 november 2006 in verband met regels met betrekking tot de bescherming

Nadere informatie

Probleemloos naar één Europese markt voor betalingen

Probleemloos naar één Europese markt voor betalingen Probleemloos naar één Europese markt voor betalingen SEPA: betalingsverkeer zonder grenzen In een groot deel van Europa worden de grenzen voor het betalingsverkeer afgeschaft. Er komt één grote Europese

Nadere informatie

SEPA Kansen en bedreigingen voor Click Retail

SEPA Kansen en bedreigingen voor Click Retail SEPA Kansen en bedreigingen voor Click Retail 18 Mei 2010 Paul Koetsier, Capgemini Inhoud Setting the scene Huidige situatie SEPA? Kansen van SEPA voor de Retailer Nu en later 1 Wie van u gebruikt nu al

Nadere informatie

De Nederlandsche Bank N.V. Consultatie. CRD II Implementatie (nieuwe) Regeling Hybride kapitaalinstrumenten banken 2010

De Nederlandsche Bank N.V. Consultatie. CRD II Implementatie (nieuwe) Regeling Hybride kapitaalinstrumenten banken 2010 De Nederlandsche Bank N.V. Consultatie CRD II Implementatie (nieuwe) Regeling Hybride kapitaalinstrumenten banken 2010 28 juni 2010 1 Regeling van De Nederlandsche Bank NV van [datum], tot vaststelling

Nadere informatie

De nieuwe WID / MOT wet ter bestrijding van witwassen en financieren van terrorisme

De nieuwe WID / MOT wet ter bestrijding van witwassen en financieren van terrorisme De nieuwe WID / MOT wet ter bestrijding van witwassen en financieren van terrorisme 31 juli 2008 Implementatie derde witwasrichtlijn Per vrijdag 1 augustus 2008 wijzigt de integriteitswetgeving. De Eerste

Nadere informatie

Handleiding. Mobiel Internet Veiligheidspakket Versie Maart 2015

Handleiding. Mobiel Internet Veiligheidspakket Versie Maart 2015 Handleiding Mobiel Internet Veiligheidspakket Versie Maart 2015 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1. Inleiding 3 Hoofdstuk 2. Bestellen van het Internet Veiligheidspakket 4 2.1 Eerste gebruik 4 2.2 Tweede en volgende

Nadere informatie

m.b.v. digitale certificaten en PKI Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van e-mail

m.b.v. digitale certificaten en PKI Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van e-mail Beknopte dienstbeschrijving Beveiligen van e-mail m.b.v. digitale certificaten en PKI Document: Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van e-mail Inhoudsopgave 1. Inleiding 2 2. Snel te

Nadere informatie

Pin2Connect. Zorgeloos betalen

Pin2Connect. Zorgeloos betalen Pin2Connect Zorgeloos betalen HotelsConnect voor uw hotel. Voor een hotel is telefonie, beveiliging en internet van groot belang. En bijvoorbeeld eventuele muziek, de mogelijkheid tot pinnen en camerabewaking

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 34549 11 december 2013 Regeling van de Minister van Financiën van 4 december 2013, FM/2013/2124 M, directie Financiële

Nadere informatie

Elektronisch betalen en factureren

Elektronisch betalen en factureren Elektronisch betalen en factureren Doel: Inzicht krijgen in recente ontwikkelingen en mogelijkheden in het elektronisch betalingsverkeer in Nederland en België Lees onderstaande managementsamenvattingen

Nadere informatie

NIBE-SVV, 2012 OEFENEXAMEN EUROPEES BETALINGSVERKEER

NIBE-SVV, 2012 OEFENEXAMEN EUROPEES BETALINGSVERKEER NIBE-SVV, 2012 OEFENEXAMEN EUROPEES BETALINGSVERKEER 1. Welke bewering over de zakelijke en particuliere betaalrekening is JUIST? Zowel bij de zakelijke als bij de particuliere betaalrekening A. kan de

Nadere informatie

Pin2Connect. Zorgeloos betalen

Pin2Connect. Zorgeloos betalen Pin2Connect Zorgeloos betalen RecreatieConnect is een uniek concept voor de recreatiebranche. Eén totaalconcept voor alle IT & Communicatie diensten voor uw organisatie. RecreatieConnect biedt u diensten

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden Friendgift

Algemene Voorwaarden Friendgift Algemene Voorwaarden Friendgift Beschrijving Friendgift biedt via haar website www.friendgift.nl een unieke cadeauservice aan. Via digitale waardebonnen voor diensten en producten van verschillende Aanbieders.

Nadere informatie

1. De Visa Internet Shopping Cadeaukaart hoe het werkt. Activeren van de Visa Internet Shopping Cadeaukaart

1. De Visa Internet Shopping Cadeaukaart hoe het werkt. Activeren van de Visa Internet Shopping Cadeaukaart Gebruiksvoorwaarden 1. De Visa Internet Shopping Cadeaukaart hoe het werkt. Activeren van de Visa Internet Shopping Cadeaukaart U moet de Visa Internet Shopping Cadeaukaart met een activatiecode en pincode

Nadere informatie

Position Paper 2013 Online betalen in Nederland

Position Paper 2013 Online betalen in Nederland Position Paper 2013 Online betalen in Nederland 12 aanbevelingen Thuiswinkel.org Ede, maart 2013 1 Inleiding In deze zevende, jaarlijkse Position Paper doen de Nederlandse webwinkels, verenigd in Thuiswinkel.org

Nadere informatie

Mogelijkheden van de Privérekening

Mogelijkheden van de Privérekening Betalen Meer voor minder Betalen Tegenwoordig heeft iedereen wel een bankrekening. Hoe uw bankrekening eruit ziet, hangt af van uw wensen. Het gaat immers om meer dan alleen een overzicht van ontvangsten,

Nadere informatie

Aanvullende Algemene voorwaarden voor Betaalkaarten en Creditcards (offline) CCV Holland B.V.

Aanvullende Algemene voorwaarden voor Betaalkaarten en Creditcards (offline) CCV Holland B.V. Aanvullende Algemene voorwaarden voor Betaalkaarten en Creditcards (offline) CCV Holland B.V. CCV geeft ondernemers nieuwe kansen en mogelijkheden door hun betalingsproces te verrijken. Wij maken de toekomst

Nadere informatie

Tarifering van de verwerking van transacties met betaalpassen en creditcards

Tarifering van de verwerking van transacties met betaalpassen en creditcards Tarifering van de verwerking van transacties met betaalpassen en creditcards De Interchange Fee Regulation is een wetgeving vanuit de EU (Verordening (EU) 2015/751), waar elke issuer en acquirer die gevestigd

Nadere informatie

CREO-CPS. V1.4 Page 1

CREO-CPS. V1.4 Page 1 CREO-CPS V1.4 Page 1 Welkom bij CREO-CPS CREO-CPS levert hoogwaardige kwalitatieve reservering -, toegang -, afreken -, klantrelatie -en managementrapportage systemen met als doel het verhogen van de Experience

Nadere informatie

de naamloze vennootschap ING Bank N.V., gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Aangeslotene.

de naamloze vennootschap ING Bank N.V., gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Aangeslotene. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2013-71 d.d. 12 maart 2013 (prof.mr. M.L. Hendrikse, voorzitter en mevrouw mr. M. Nijland, secretaris) Samenvatting De Commissie acht een handelwijze

Nadere informatie

Presentatie online betalen. Internationaal.hier en nu en de toekomst..

Presentatie online betalen. Internationaal.hier en nu en de toekomst.. Presentatie online betalen Internationaal.hier en nu en de toekomst.. Martijn Werdler E-Shop Expo, Brussel 2011 DOCDATA N.V. Beursgenoteerd aan de NYSE Euronext sinds 1997. Europese focus Omzet 2009: 82,5

Nadere informatie

Datum Betreft beantwoording kamervragen vergoeding van schade ingeval van fraude bij internetbankieren

Datum Betreft beantwoording kamervragen vergoeding van schade ingeval van fraude bij internetbankieren > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Directie Financiële Markten Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201

Nadere informatie

Voorwaarden. SNS Mobiel Bankieren Zakelijk

Voorwaarden. SNS Mobiel Bankieren Zakelijk Voorwaarden SNS Mobiel Bankieren Zakelijk Met SNS Mobiel Bankieren Zakelijk hebt u de bank in uw binnenzak. U kunt overal uw saldo checken en meteen geld overmaken. SNS Mobiel Bankieren Zakelijk werkt

Nadere informatie

N Handleiding voor het winkelen in de Online Winkel van Pergamano

N Handleiding voor het winkelen in de Online Winkel van Pergamano N Handleiding voor het winkelen in de Online Winkel van Pergamano Inhoud: O Online Winkel stap 1: De Online Winkel van Pergamano p. 2 stap 2: Registreren bij het eerste bezoek p. 3 stap 3: Invullen registratieformulier

Nadere informatie

8 Budget&Recht 231 - november/december 2013. in de kijker. De mogelijkheden van de speciale 10 bank-apps voor smartphone en tablet.

8 Budget&Recht 231 - november/december 2013. in de kijker. De mogelijkheden van de speciale 10 bank-apps voor smartphone en tablet. 8 Budget&Recht 231 - november/december 2013 in de kijker m-banking De mogelijkheden van de speciale 10 bank-apps voor smartphone en tablet Betalen met of 11 Hoe kan een betaling tussen twee smartphones

Nadere informatie

PRIVACYBELEID. Rob Meerwijk PSEUDONIMISEER B.V. Danzigerkade 19, 1013 AP Amsterdam

PRIVACYBELEID. Rob Meerwijk PSEUDONIMISEER B.V. Danzigerkade 19, 1013 AP Amsterdam PRIVACYBELEID Rob Meerwijk PSEUDONIMISEER B.V. Danzigerkade 19, 1013 AP Amsterdam Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 1. Documentinformatie... 2 1.1. Documentgeschiedenis... 2 2. Privacybeleid Pseudonimiseer

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN Artikel 1 Definities Extrakados.nl Klant Overeenkomst op afstand Techniek voor communicatie op afstand Dag Duurtransactie

ALGEMENE VOORWAARDEN Artikel 1 Definities Extrakados.nl Klant Overeenkomst op afstand Techniek voor communicatie op afstand Dag Duurtransactie ALGEMENE VOORWAARDEN Artikel 1 Definities In deze voorwaarden wordt verstaan onder: 1. Extrakados.nl: de natuurlijke- of rechtspersoon die producten op afstand aan consumenten aanbiedt; 2. Klant: de natuurlijke

Nadere informatie

PRODUCT SHEET WHAT WE DO

PRODUCT SHEET WHAT WE DO ESDNOW, onderdeel van DISC BV, is dé Europese specialist als het gaat om het beheren, beveiligen, verkopen, toegang verschaffen tot, en distributie van digitale content. ESDNOW helpt uitgevers bij het

Nadere informatie

15 July 2014. Betaalopdrachten web applicatie gebruikers handleiding

15 July 2014. Betaalopdrachten web applicatie gebruikers handleiding Betaalopdrachten web applicatie gebruikers handleiding 1 Overzicht Steeds vaker komen we de term web applicatie tegen bij software ontwikkeling. Een web applicatie is een programma dat online op een webserver

Nadere informatie

Het hele jaar betaalgemak met uw Van Lanschot Creditcard Gold. Voordelen gebruik creditcard De extra s op een rijtje Mijn ICS activeren en gebruiken

Het hele jaar betaalgemak met uw Van Lanschot Creditcard Gold. Voordelen gebruik creditcard De extra s op een rijtje Mijn ICS activeren en gebruiken Het hele jaar betaalgemak met uw Van Lanschot Creditcard Gold Voordelen gebruik creditcard De extra s op een rijtje Mijn ICS activeren en gebruiken Met een Van Lanschot Creditcard Gold heeft u voordelen

Nadere informatie

Overzicht van markttoegang regelgeving Wft BANKEN met zetel in Nederland

Overzicht van markttoegang regelgeving Wft BANKEN met zetel in Nederland Overzicht van markttoegang regelgeving BANKEN met zetel in Nederland Deel 2 Deel Markttoegang Financiële Ondernemingen Art. 1:1 definities a. een afwikkelonderneming; b. een bank; financiële onderneming

Nadere informatie

Voorschriften Moneycard

Voorschriften Moneycard Voorschriften Moneycard Voorschriften Moneycard Rabobank. Een bank met ideeën. Deze voorschriften zijn een onderdeel van de Algemene Voorwaarden Verstrekken en opladen Moneycards 2013. 1. Starten met de

Nadere informatie

NIBE-SVV, 2015. Oefenexamen Europees betalingsverkeer

NIBE-SVV, 2015. Oefenexamen Europees betalingsverkeer NIBE-SVV, 2015 Oefenexamen Europees betalingsverkeer 1. Welke bewering over de zakelijke en particuliere betaalrekening is JUIST? Zowel bij de zakelijke als bij de particuliere betaalrekening A. kan de

Nadere informatie

NFC, Smartphones en secundaire processen / facility management

NFC, Smartphones en secundaire processen / facility management NFC, Smartphones en secundaire processen / facility management Aanleiding Bob Klaasen tijdens vorige bijeenkomst: NFC? ROC Westerschelde Vooronderzoek NFC Near Field Communication Gebaseerd op RFID / ISO

Nadere informatie

2015: het jaar van contactloos betalen Whitepaper

2015: het jaar van contactloos betalen Whitepaper 2015: het jaar van contactloos betalen Whitepaper Inhoudsopgave 2015: het jaar van contactloos betalen Whitepaper Hoofdstuk 1: Sterke groei aantal pinbetalingen in Nederland 3 Hoofdstuk 2: Contactloos

Nadere informatie

ideal mobiel Inhoud Ook onderweg veilig, snel en gemakkelijk betalen Online Banking e-payments ideal model en gebruik ideal

ideal mobiel Inhoud Ook onderweg veilig, snel en gemakkelijk betalen Online Banking e-payments ideal model en gebruik ideal ideal mobiel Ook onderweg veilig, snel en gemakkelijk betalen Piet Mallekoote Currence Algemeen Directeur Mobile & Contactless Payments Platform 2012 24 mei, Nieuwegein Snel, veilig en gemakkelijk onderweg

Nadere informatie

MOBILE BANKING. Uw bankverrichtingen uitvoeren met BL Mobile Banking

MOBILE BANKING. Uw bankverrichtingen uitvoeren met BL Mobile Banking MOBILE BANKING Uw bankverrichtingen uitvoeren met BL Mobile Banking BL Mobile Banking Voortaan kunt u uw rekeningen beheren via uw smartphone met de applicatie BL Mobile Banking. BL Mobile Banking is een

Nadere informatie

Deze algemene voorwaarden zijn op 6 december 2012 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel te Groningen onder dossiernummer 50708228.

Deze algemene voorwaarden zijn op 6 december 2012 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel te Groningen onder dossiernummer 50708228. Algemene voorwaarden MyOrder Consumenten Deze algemene voorwaarden zijn op 6 december 2012 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel te Groningen onder dossiernummer 50708228. ARTIKEL 1 Definities In deze

Nadere informatie

Triodos Bank. Dit zijn onze Voorwaarden Triodos Mobiel Bankieren

Triodos Bank. Dit zijn onze Voorwaarden Triodos Mobiel Bankieren Triodos Bank. Dit zijn onze Voorwaarden Triodos Mobiel Bankieren Vragen? Heeft u vragen over deze voorwaarden, neemt u dan contact op met de mensen van Triodos Bank via telefoon 030 693 65 11. Artikel

Nadere informatie

De kosten van het betalingsverkeer met creditcards en internationale debetpassen. Whitepaper Interchange fee en commissie

De kosten van het betalingsverkeer met creditcards en internationale debetpassen. Whitepaper Interchange fee en commissie De kosten van het betalingsverkeer met creditcards en internationale debetpassen Whitepaper Interchange fee en commissie Inhoud Inleiding De kosten van betaalgemak 3 De betrokken partijen Wie doen er mee?

Nadere informatie

voorwaarden November 2015 Informatie Beleggen SEPA Incasso november 2011 ABN AMRO

voorwaarden November 2015 Informatie Beleggen SEPA Incasso november 2011 ABN AMRO Informatie Beleggen SEPA Incasso november 2011 ABN AMRO voorwaarden November 2015 Inhoudsopgave Voorwaarden SEPA Incasso Begrippenlijst 1. Onderwerp en toepasselijke voorwaarden 2. Gebruik SEPA Incasso

Nadere informatie

Vertrouwende Partij Voorwaarden UZI-register

Vertrouwende Partij Voorwaarden UZI-register Vertrouwende Partij Voorwaarden UZI-register Het UZI-register koppelt op unieke wijze de fysieke identiteit aan een elektronische identiteit en legt deze vast in een certificaat. Hierbij maakt het UZI-register

Nadere informatie

Privacy Bijsluiter Digitale Leermiddelen Basisonderwijs (Dr. Digi), Noordhoff Uitgevers

Privacy Bijsluiter Digitale Leermiddelen Basisonderwijs (Dr. Digi), Noordhoff Uitgevers Bijlage 1 bij de Bewerkersovereenkomst Noordhoff Uitgevers Privacy Bijsluiter Digitale Leermiddelen Basisonderwijs (Dr. Digi), Noordhoff Uitgevers Noordhoff Uitgevers is een educatieve uitgeverij die verschillende

Nadere informatie

NFC, WTF?! Hét nieuwe communicatiemiddel

NFC, WTF?! Hét nieuwe communicatiemiddel NFC, WTF?! Hét nieuwe communicatiemiddel 2 Inhoudsopgave Introductie pag. 3 Near Field Communication pag. 4 NFC gebruiken met je telefoon pag. 5 Smartphones pag. 5 Social Networking pag. 5 Betalen met

Nadere informatie

Artikel 1 In dit besluit wordt verstaan onder wet: Wet op het financieel toezicht.

Artikel 1 In dit besluit wordt verstaan onder wet: Wet op het financieel toezicht. Besluit van [datum] houdende bepalingen ter uitvoering van artikel 5:81, eerste lid, van de Wet op het financieel toezicht (Vrijstellingsbesluit overnamebiedingen Wft) Op voordracht van Onze Minister van

Nadere informatie