Een sarcofaag in t Loughoes?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Een sarcofaag in t Loughoes?"

Transcriptie

1 Een sarcofaag in t Loughoes? Wie vorig jaar, dus vóór de huidige verbouwing, t Loughoes binnen stapte, zag direct links van de deur een stenen - met planten gevulde - bak staan. Die zandstenen bak met een lengte van 133 cm. stond er al heel wat jaren. Volgens Hans Dijk, de koster die in 2003 afscheid nam, was die op het kerkhof gevonden. Dat had zijn voorganger, koster Harms die aan de Drift woonde, hem verteld. En mede op grond van dit verhaal zag de één in deze bak een kindersarcofaag, terwijl de ander de bak als een varkenstrog of drinkbak beschouwde, die was gepromoveerd tot plantenbak. Toen vóór de renovatie heel wat zaken uit t Loughoes moesten worden opgeruimd, werd de bak door koster Peter Dijk bij de preekstoel geplaatst, vlakbij het oudste graf in de kerk dat uit de roomskatholieke periode dateert (vgl. foto 1). Hier ligt Eltike Sigers begraven van de havezate ter Borch, die stond op wat wij nu het Waterburchtterrein noemen aan het Zuideinde. Zij overleed dinse dages voer Karsmis - zoals op de grafsteen te lezen staat - in Zou het om een echte sarcofaag gaan, dus daterend uit de 11de of 12 eeuw, dan zou deze plaats in de kerk wel bij uitstek geschikt zijn. Twee herinneringen immers aan de rooms-katholieke tijd, die in 1598 werd afgesloten. Wat is een sarcofaag? Een sarcofaag is een stenen kist uit één stuk, waarin gedurende de periode vooraanstaande geestelijke en wereldlijke personen werden begraven. Voorwaarde was wel dat de betreffende kerk of familie over voldoende financiële middelen beschikte. Sarcofagen waren nu eenmaal niet goedkoop. Het woord sarcofaag betekent letterlijk vleeseter, omdat het lichaam in de stenen kist snel zou verteren, een bewering die echter meer fictie dan feit is. De kist, die in Noord-Nederland een trapeziumvorm heeft en aan het hoofdeinde breder is dan aan het voeteneinde, komt in twee modellen voor: één met rechtstandige wanden en één trogvormig, zoals op foto 2 te zien is. De meeste grafkisten zijn aan de buitenzijde niet versierd, terwijl de binnenkant met een beitel werd afgewerkt.de sarcofaag werd ingegraven en afgesloten door een deksel, die als grafsteen aan de oppervlakte was te zien. Ons woord zerk is dan ook een afkorting van sarcofaag. Soms werden deze deksels versierd met religieuze symbolen, zoals bijvoorbeeld een kruis- en een kromstaf (een staf met een gebogen uiteinde). Beide ornamenten zouden verwijzen naar Psalm 23, waar het heet : uw stok en Uw staf, die vertroosten mij. Jaartallen en namen komen op de deksels niet voor. Waar komen de sarcofagen vandaan? Met uitzondering van de mergel- en kalksteen uit Limburg moet natuursteen in Nederland worden ingevoerd. En dat maakte de zandstenen sarcofagen bijzonder duur. Die zandsteen kwam in de genoemde periode uit het gebied van de Rijn, Main en Moezel, hetzelfde gebied waaruit ook de tufsteen vandaan kwam (vgl. kaartje). Die tufsteen werd bij de bouw van kerken gebruikt, totdat de baksteen in gebruik kwam. De kisten werden ter plekke gemaakt en daarna per schip en per wagen naar de plaats van bestemming in het noorden vervoerd. Gezien het gewicht - een gemiddelde kist weegt wel 1200 kilo en de deksel nog eens 500

2 kilo - en de slechte kwaliteit van de wegen, was dit een moeizaam transport. Het kostte dus heel wat inspanning om deze sarcofagen op de plaats van bestemming te krijgen. De Eelder sarcofaag Het was niet eens zo n raar idee om bij de bak uit t Loughoes aan een sarcofaag te denken. In het Drents Museum staat namelijk een sarcofaag die in 1889 bij werkzaamheden op het kerkhof bij de Dorpskerk is gevonden en het zou zeker niet onmogelijk zijn dat er een tweede zou zijn aangetroffen. De sarcofaag van 1889 is 207 cm. lang en 87 cm. breed, en van paarschen zandsteen zoals in de inventaris van het museum staat aangegeven (vgl. foto 2). Als precieze vindplaats wordt de zuidzijde van de kerk genoemd (dus tegenover t Loughoes) tegen de muur, iets ten westen van den ingang. Die ingang is het groene deurtje dat toegang geeft tot het koor, dat vroeger bij begrafenissen werd gebruikt. Voor de gelovige was dit een goede rustplaats, niet ver verwijderd van het zijaltaar dat gewijd was aan de Heilige Catharina. Voorts wordt nog medegedeeld dat de opstaande wanden aan de binnenzijde drapperievormig behouwen zijn en dat de trogvormige sarcofaag uit de 12de of 13de eeuw dateert. Een interessant gegeven als we bedenken dat onze huidige Dorpskerk gezien de stijl in het begin van de 14de eeuw zou zijn gebouwd. Onze sarcofaag, die thans in het Drents Museum te zien is, zou dus gebruikt kunnen zijn op het kerkhof bij de tufstenen voorganger van de huidige kerk. Die tufsteen zien we nog altijd rond de officiële ingang aan de westzijde. De deksel van deze sarcofaag is nooit gevonden. Wel wordt in de Nieuwe Drentse Volksalmanak van 1937 vermeld dat er in de kerk een dekselfragment van een sarcofaag van Bremer zandsteen is aangetroffen. Bij navraag bleek dat deze vondst in 1935 werd gedaan. Of dit fragment behoorde bij de sarcofaag die op het kerkhof is aangetroffen of dat er ook dorpsgenoten ín de kerk in sarcofagen zijn begraven weten we uiteraard niet. Ook elders in Noord-Nederland werd in de genoemde periode in sarcofagen begraven. Zo zijn uit de provincie Groningen 35 zandstenen sarcofagen bekend. In onze eigen omgeving is het de kerk van Vries waar zich in de museumkelder enkele sarcofagen en deksels bevinden. Maar voor ons blijft dé vraag natuurlijk of de bak uit t Loughoes - zonder deksel kunnen we moeilijk van een kist spreken - wellicht de tweede Eelder sarcofaag is. Is de plantenbak uit t Loughoes een sarcofaag? Voor de beantwoording van deze vraag moesten we uiteraard bij een specialist aankloppen. Bij de bestudering van de grafheuvel in Vosbergen had ik contact gehad met Jaap Beuker, die ik kende als student aardrijkskunde- geschiedenis bij de Lerarenopleiding Ubbo Emmius. Hij is thans conservator van het Drents Museum en heeft zich vooral met de steentijd beziggehouden en veel minder met de Middeleeuwen. Vandaar dat hij mij verwees naar de provinciale archeoloog Vincent van Vilsteren, die onder meer een studie heeft gewijd aan onze waterburcht onder de titel: Castrum in Elethe. Maar ook hij voelde zich geen specialist op het terrein van de Noord-Nederlandse sarcofagen en maakte mij attent op Kees Kuiken in Haren, godsdiensthistoricus en sinoloog, die twee

3 publicaties op zijn naam heeft staan over resp. de sarcofagen in Groningen en Friesland en bezig is met een studie over de sarcofagen in de provincie Drenthe.1) Zo stonden donderdagmiddag 13 mei Kees Kuiken, Geert Arends, Anneke Hokwerda (die als gastheer en gastvrouw in de kerk aanwezig waren) en ikzelf bij de preekstoel, in toch wel gespannen afwachting wat het oordeel van deze echte kenner zou zijn over onze Eelder vondst. Kort en goed luidde zijn oordeel: het is geen sarcofaag, maar zeer waarschijnlijk een drinkbak van Bentheimer zandsteen uit de late Middeleeuwen. In de eerste plaats baseerde hij zijn oordeel op de vorm: in bovenaanzicht rechthoekig en niet trapeziumvormig. Tevens viel hem op dat de buitenzijde van de bak was bewerkt, terwijl de binnenkant glad was. Bij onze echte sarcofaag (1889) - en ook bij andere exemplaren - is dit juist omgekeerd. Wat zul je ook de buitenkant versieren die in de grond verdwijnt. Ook zit in veel sarcofagen in de bodem een kleine opening voor de afvoer van lichaamsvocht, die in onze bak ontbreekt. Een illusie armer zaten we even later aan de koffie, die Peter Dijk achter in de kerk had neergezet en vroegen ons af hoe een drinkbak op het kerkhof terecht kon komen. Had hier soms vroeger in de middeleeuwen het vee van de pastoor gegraasd, want die was toch én pastor én boer. We zullen het nooit weten, maar Kees Kuiken bleek in elk geval een brede kennis te hebben én van sarcofagen én van de Noord-Nederlandse kerken, zodat het een interessante middag werd. En als t Loughoes straks klaar is zal de bak wel weer teruggebracht worden naar zijn oorspronkelijke plaats. Geen sarcofaag, maar gewoon een plantenbak, zij het ook best een mooie en van een eerbiedwaardige ouderdom. Henk Hack Foto 1.

4 Foto 2. In 1889 werd deze trogvormige sarcofaag, op het Eelder kerkhof gevonden. Deze vondst staat tentoongesteld in het Drents Museum. Foto Jaap Beuker. Kaartje:

5 De sarcofagen, die in Noord-Nederland zijn gevonden, werden vervaardigd uit roze zandsteen, die werd gevonden in het gebied van de Rijn, Main en Moezel. De winning van de gele zandsteen uit Bentheim en omgeving kwam in de 12e eeuw op gang. Uit: Christine Waslander, Dekselse graven. Grafsculptuur in de elfde en de twaalfde eeuw. Meppel 1991, blz. 6. 1) Kees Kuiken, Middeleeuwse zandstenen grafkisten in Groningen. Groninger Kerken, januari Kees Kuiken, Middeleeuwse zandstenen grafkisten uit Westerlauwers Friesland. Jaarboek De Vrije Fries, Dit verhaal werd in 2005 gepubliceerd in "Dorpsklanken", een uitgave van de Stichting Eelder Dorpsgemeenschap

Drempt. Rapport Ned. 52. Gld. 4.

Drempt. Rapport Ned. 52. Gld. 4. Drempt. Rapport Ned. 52. Gld. 4. Vraagstelling. Wat zijn de maten, versieringen en vorm van de van de kerk van Drempt (kaart afb. 1) gerapporteerde grafplaat uit de (ruim te nemen) 12 e eeuw? Wat is zijn

Nadere informatie

Over de kerk van Marum

Over de kerk van Marum Over de kerk van Marum De kerk van Marum is een van de oudste bakstenen kerken in Groningen. Het oudste gedeelte, het koor, dateert uit de 12 e eeuw. De toren is 13 e -eeuws. De preekstoel werd in 1826

Nadere informatie

Nieuwsbrief 1 maart 2012

Nieuwsbrief 1 maart 2012 Nieuwsbrief 1 maart 2012 De Heemshof Het gebied rond De Heemshof in Heemskerk wordt bedreigd door nieuwbouwplannen van de gemeente. Op verzoek van Lambert Koppers, eigenaar van De Heemshof en deelnemer

Nadere informatie

2-2-2015. Houtbouw en funderingen in de Zaanstreek 1000-1900 P. Kleij, gemeentelijk archeoloog Zaanstad, Wormerland en Oostzaan.

2-2-2015. Houtbouw en funderingen in de Zaanstreek 1000-1900 P. Kleij, gemeentelijk archeoloog Zaanstad, Wormerland en Oostzaan. Houtbouw en funderingen in de Zaanstreek 1000-1900 P Kleij, gemeentelijk archeoloog Zaanstad, Wormerland en Oostzaan Opzet verhaal: 1 Ontginning van de Zaanstreek 2 Houtbouw 3 Funderingen 1 Ontginning

Nadere informatie

De eerste boeren Het dorp

De eerste boeren Het dorp De eerste boeren Later gaan de mensen zelf eten verbouwen. Wortels en bonen, en graan om brood van te bakken. De mensen hebben ook schapen en koeien. De jagers zijn boeren geworden. Het dorp Boeren trekken

Nadere informatie

100% romeins. opdrachtenboekje

100% romeins. opdrachtenboekje opdrachtenboekje schoonheid en gezondheid goden handel huis en haard leger Dit is de route van jullie groepje: Jullie beginnen bij LEGER. Ben je klaar, dan loop je door naar HUS EN HAARD. En zo verder.

Nadere informatie

Alle kerktorens zijn verschillend. Ze zitten vast aan de kerk of staan er los naast.

Alle kerktorens zijn verschillend. Ze zitten vast aan de kerk of staan er los naast. De geschiedenis van onze toren Alle kerktorens zijn verschillend. Ze zitten vast aan de kerk of staan er los naast. De vorm is spits of rond. Soms zit er een dakruiter op. Hoe ziet de kerktoren bij jou

Nadere informatie

Beleef de prehistorie HUNEBEDQUIZ. Door: Nadine Lemmers 1 februari 2016

Beleef de prehistorie HUNEBEDQUIZ. Door: Nadine Lemmers 1 februari 2016 Beleef de prehistorie HUNEBEDQUIZ Door: Nadine Lemmers 1 februari 2016 RONDE 1: HUNEBEDDEN 1. Wat is een hunebed? A. Een graf B. Een huis C. Een opslag D. Weten we niet 2. Hoe oud zijn de Nederlandse hunebedden?

Nadere informatie

Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is

Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is rcheobode Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is archeoloog. Hij hoort bij de groep archeologen die nu aan het opgraven is in Oosterhout in het gebied Vrachelen. Daar wordt over een jaar

Nadere informatie

Vallis ❿ 61. Prachtige gebouwen en panorama's

Vallis ❿ 61. Prachtige gebouwen en panorama's Route 6 60 Vallis 61 Prachtige gebouwen en panorama's In Vaals en Lemiers getuigen monumentale gebouwen van een bewogen verleden. De groene heuvels in de omgeving bieden allerlei fascinerende vergezichten.

Nadere informatie

Werkgroep Bouwhistorie Zutphen. Informatiekaart St. Janskerk. St. Janskerk

Werkgroep Bouwhistorie Zutphen. Informatiekaart St. Janskerk. St. Janskerk Informatiekaart St. Janskerk St. Janskerk De spits van deze lange slanke toren staat al eeuwen scheef. Hoe dat komt weten we niet, maar het zal tot in lengte van dagen wel zo blijven. De toren heeft niet

Nadere informatie

Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5

Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5 De Kerk Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5 2 1. Geschiedenis De grote bevolkingsgroei in de tweede helft van de 14de eeuw maakte het noodzakelijk nieuwe kerken

Nadere informatie

Hunebedden. Inleiding. Hoofdstuk 1 Wat zijn hunebedden en waar kun je ze vinden?

Hunebedden. Inleiding. Hoofdstuk 1 Wat zijn hunebedden en waar kun je ze vinden? Hunebedden Inleiding Ik hou mijn werkstuk over hunebedden, omdat ik het een leuk onderwerp vind. Maar ik hou het er ook over, omdat ik er veel van te weten wil komen. Ik ben op het idee gekomen, omdat

Nadere informatie

Archeologisch onderzoek begeleiding Kevelderstraat Groenlo GRONTMIJ ARCHEOLOGISCHE RAPPORTEN 68

Archeologisch onderzoek begeleiding Kevelderstraat Groenlo GRONTMIJ ARCHEOLOGISCHE RAPPORTEN 68 Archeologisch onderzoek begeleiding Kevelderstraat Groenlo GRONTMIJ ARCHEOLOGISCHE RAPPORTEN 68 Archeologische begeleiding Kevelderstraat Groenlo GRONTMIJ ARCHEOLOGISCHE RAPPORTEN 68 Definitief ISSN 1573-5710

Nadere informatie

Oerboeren in de Friese Wouden.

Oerboeren in de Friese Wouden. Stichting IJstijdenmuseum Buitenpost. www.ijstijdenmuseum.nl. Oerboeren in de Friese Wouden. Het grootste deel van de geschiedenis van ons mensen ligt in de prehistorie. Met prehistorie duiden we een tijd

Nadere informatie

Over Zavadi. Ingrid Luttik & Roland Koster

Over Zavadi. Ingrid Luttik & Roland Koster KISTENLAB Over Zavadi Uitvaartkisten zijn over het algemeen hard en koud. De dood ís al zo hard en vraagt om enige verzachting. Wij zijn ervan overtuigd dat juist een kist hieraan een positieve bijdrage

Nadere informatie

De presentatie rond de trap

De presentatie rond de trap Kijktocht OER! Plus 6000 jaar geleden woonden er al mensen in dit gebied. Het is de prehistorie; de tijd van de jagers en boeren. De mensen noemen we Swifterbantmensen. Deze kijktocht helpt je ontdekken

Nadere informatie

Restauratie Dorpskerk Woubrugge januari october 2014

Restauratie Dorpskerk Woubrugge januari october 2014 Restauratie Dorpskerk Woubrugge januari october 2014 Plan Stabiliseren van het hele kerkgebouw zodat ongelijkmatig verzakken wordt voorkomen. Er wordt niet geprobeerd de kerk weer recht te zetten. Niemand

Nadere informatie

Naam: De Romeinen. Vraag 1. De Romeinen hebben veel gebouwd. Noem vijf verschillende toepassingen. pagina 1 van 6

Naam: De Romeinen. Vraag 1. De Romeinen hebben veel gebouwd. Noem vijf verschillende toepassingen. pagina 1 van 6 Naam: De Romeinen De Romeinse bouwkunst. De Romeinen behoren tot de beste bouwers uit de geschiedenis. Ze bouwden tempels, riolen, waterleidingen, wegen, kanalen, huizen, aquaducten, havens, bruggen en

Nadere informatie

Wensenboek. cliënten DIT WENSENBOEK IS VAN:

Wensenboek. cliënten DIT WENSENBOEK IS VAN: Wensenboek cliënten DIT WENSENBOEK IS VAN: Beste..., Iedereen gaat een keer dood. Weet jij wat doodgaan is? Wat denk jij dat er gebeurt als je dood gaat? Dit boek helpt je hierover te praten en op te schrijven

Nadere informatie

S C H E N K I N G, G I F T O F N A L A T E N S C H A P

S C H E N K I N G, G I F T O F N A L A T E N S C H A P V o o r h e t b e h o u d v a n h e t D r e n t s e c u l t u r e l e e r f g o e d S C H E N K I N G, G I F T O F N A L A T E N S C H A P S t i c h t i n g O u d e D r e n t s e K e r k e n Dwalen door

Nadere informatie

Kerken. 1. Sint-Laureins. Sint-Laurentiuskerk

Kerken. 1. Sint-Laureins. Sint-Laurentiuskerk Kerken Het cultureel erfgoed van de gemeente Sint-Laureins wordt weerspiegeld in de vele kerken die onze gemeente rijk is. In elke kerk is er een folder te bekomen met heel wat kunsthistorische informatie.

Nadere informatie

De steenhuizen in Noord- en Zuidbroek.

De steenhuizen in Noord- en Zuidbroek. De steenhuizen in Noord- en Zuidbroek. Een van de belangrijkste en tevens meest tijdrovende onderdelen van onze hobby (het zoeken met de metaaldetector) is het opsporen van oude bewoningsresten. Vele uren

Nadere informatie

Opgravingen in Ruien - Rosalinde (gem. Kluisbergen) : van een prehistorisch kampement uit de ijstijd tot de Romeinse periode

Opgravingen in Ruien - Rosalinde (gem. Kluisbergen) : van een prehistorisch kampement uit de ijstijd tot de Romeinse periode Opgravingen in Ruien - Rosalinde (gem. Kluisbergen) : van een prehistorisch kampement uit de ijstijd tot de Romeinse periode Het onderzoeksgebied vanuit de lucht bekeken (Foto: Birger Stichelbaut). De

Nadere informatie

Dag van de Trage Wegen 2015 - Route 2 - Limburgs landschap Tösch route - 13 Km

Dag van de Trage Wegen 2015 - Route 2 - Limburgs landschap Tösch route - 13 Km Dag van de Trage Wegen 2015 - Route 2 - Limburgs landschap Tösch route - 13 Km Het Lemke Bergerkampstraat 18 A 3650 Dilsen-Stokkem - 089/562646 VZW Trage Wegen - www.tragewegen.be www.hetlemke.be www.tragewegen.be

Nadere informatie

Eerste poging een broodoven te bouwen binnens huis, in 1983-1984 naar opgravingsgegevens uit de IJzertijd ergens in Duitsland, net over de grens.

Eerste poging een broodoven te bouwen binnens huis, in 1983-1984 naar opgravingsgegevens uit de IJzertijd ergens in Duitsland, net over de grens. BROODOVEN BOUW Inhoud: 1. Ovenbouw in het museum blz. 3 2. Bouw binnenoven voor platte broodjes blz. 9 3. Het maken en bakken van platte broodjes voor die oven blz. 11 4. Maroccaanse experimenten in broodoven

Nadere informatie

Aanwijzing: Lees de verhalen op de borden boven de kist goed; er staan aanwijzingen op. Kijk goed in de kist. Valt je daar iets bijzonders op?

Aanwijzing: Lees de verhalen op de borden boven de kist goed; er staan aanwijzingen op. Kijk goed in de kist. Valt je daar iets bijzonders op? Ondergronds Opdrachten groepen 5, 6 en 7 In Ondergronds gaan kinderen aan de slag als een echte archeoloog. Ondergronds is een reconstructie van een archeologische opgraving. De leerlingen werken met echte

Nadere informatie

GENTSE PAROCHIEKERKEN ANALYSE & WAARDEBEPALING

GENTSE PAROCHIEKERKEN ANALYSE & WAARDEBEPALING GENTSE PAROCHIEKERKEN ANALYSE & WAARDEBEPALING PAROCHIEKERK Heilig Kruis Op basis van METHODOLOGIE THOMAS COOMANS Kerken in neostijlen in Vlaanderen. Ontwikkeling en implementatie van een methodologie

Nadere informatie

ARCHEOLOGISCHE KRONIEK

ARCHEOLOGISCHE KRONIEK ARCHEOLOGISCHE KRONIEK door H. Suurmond-van Leeuwen In 1989 verscheen wegens onvoldoende aanbod aan copy geen uitgave van Bodemonderzoek in Leiden. Het ligt in het voornemen van de Directie Civiele Werken

Nadere informatie

Examen VBO-MAVO-C. Wiskunde

Examen VBO-MAVO-C. Wiskunde Wiskunde Examen VBO-MAVO-C Voorbereidend Beroeps Onderwijs Middelbaar Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Vrijdag 24 mei 13.30 15.30 uur 20 02 Voor dit examen zijn maximaal 90 punten te behalen; het

Nadere informatie

Aan de geachte zusters en broeders in de Katholieke Kerk in Nederland

Aan de geachte zusters en broeders in de Katholieke Kerk in Nederland Aan de geachte zusters en broeders in de Katholieke Kerk in Nederland De Pastoor en de Parochianen van de parochie van de H. Aartsengel Michael in Mieścisko verzoeken om hulp bij de renovatie van een plaatselijke

Nadere informatie

Koker. Shute. Stortkanalen in muren Shutes in walls

Koker. Shute. Stortkanalen in muren Shutes in walls Shute I UDC 69.027.4 RVblad 01-1 Stortkanalen in muren Shutes in walls G. Berends Deze bijdrage is bedoeld als een aanzet tot het onderwerp en om meer bekendheid te geven aan het fenomeen, de documentatie

Nadere informatie

De protestantse kerk van Rinsumageest

De protestantse kerk van Rinsumageest De protestantse kerk van Rinsumageest De vermoedelijk aan Johannes de Doper of aan Sint Alexander gewijde kerk van Rinsumageest zal gebouwd zijn rond 1100 van tufsteen, een steensoort die via Deventer

Nadere informatie

Sporen in de Romeinse Vallei. Wandelroute. Vlengendaalroute. Uitgave van de gemeente Simpelveld

Sporen in de Romeinse Vallei. Wandelroute. Vlengendaalroute. Uitgave van de gemeente Simpelveld Vlengendaalroute Sporen in de Romeinse Vallei Wandelroute Vlengendaalroute Uitgave van de gemeente Simpelveld Beste wandelaar van de Vlengendaalroute, Onthaasting op prachtige plekjes in Simpelveld en

Nadere informatie

Nadine en Shannon op pad door de stad Bremen

Nadine en Shannon op pad door de stad Bremen Nadine en Shannon op pad door de stad Bremen Wij vonden het Bremen erg interessant, vooral Zelf zijn wij ook de geschiedenis en cultuur van een stad en hoe dit terug is te zien in de gebouwen. Dit vinden

Nadere informatie

wensenboek deel cliënten

wensenboek deel cliënten wensenboek deel cliënten Wensenboek Iedereen gaat een keer dood. Weet jij wat doodgaan is? Wat denk jij dat er gebeurt als je dood gaat? Dit boek helpt je hierover te praten en op te schrijven wat voor

Nadere informatie

koetsen, terwijl er bedienden met fakkels langs de wegstonden.

koetsen, terwijl er bedienden met fakkels langs de wegstonden. Tussen Rijn en Lek 1992 4. - Dl.26 4 om de dorpskerken waren vanouds Katholieke begraafplaatsen geweest. Dezewaren destijds voor de Katholieke eredienst gewijd en nooit ontwijd. Het feitdat de kerken voor

Nadere informatie

Algemene Docentenhandleiding bij de lesmaterialen over de archeologie van Vlaardingen

Algemene Docentenhandleiding bij de lesmaterialen over de archeologie van Vlaardingen Algemene Docentenhandleiding bij de lesmaterialen over de archeologie van Vlaardingen Inhoudsopgave INLEIDING... 3 1 DE LESPAKKETTEN IN HET KORT... 3 2 DE OPBOUW VAN DE LESSEN... 4 3 ACHTEGRONDINFORMATIE

Nadere informatie

Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015

Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015 Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015 Datum Naam Locatie/hulpmiddel Locatie(detail) Begeleiders 19-4-2015 Heffezand Wad/Schip Op het wad tussen Simonszand en de kust 2-5-2015 Eiland Emo en Menko Kwelder

Nadere informatie

1 ste OPDRACHT - Maquette

1 ste OPDRACHT - Maquette Naam... Klas... 1 ste OPDRACHT - Maquette 1a Zet de maquette van de Domkerk voorzichtig in elkaar, zoals hij te zien is op de plattegrond hieronder. 1b Zet de nummers op de juiste plaats in de tekening

Nadere informatie

PERSONALIA. Snijders b.v. Ondergetekende:... Voornamen:... Geboorteplaats:... Geboortedatum:... Burgerlijke staat:... Gehuwd / gehuwd geweest met:

PERSONALIA. Snijders b.v. Ondergetekende:... Voornamen:... Geboorteplaats:... Geboortedatum:... Burgerlijke staat:... Gehuwd / gehuwd geweest met: PERSONALIA Ondergetekende:.......................................... Voornamen:.......................................... Geboorteplaats:.......................................... Geboortedatum:..........................................

Nadere informatie

1 Hoe gaan we om met archeologie in de gemeente Oss? U heeft een omgevingsvergunning aangevraagd.voordat we een vergunning kunnen verlenen,

1 Hoe gaan we om met archeologie in de gemeente Oss? U heeft een omgevingsvergunning aangevraagd.voordat we een vergunning kunnen verlenen, Sinds 2010 heeft de gemeente Oss een archeologiebeleid. Vanaf 1 januari 2013 geldt dit voor het gehele grondgebied van de nieuwe gemeente Oss, inclusief Lith dus. Deze brochure is voor iedereen bedoeld

Nadere informatie

Uitpakken 3: Een merovingische pottenbakkersoven uit Kessel-Hout

Uitpakken 3: Een merovingische pottenbakkersoven uit Kessel-Hout Verschenen in: Archeologie in Limburg 79 (1999), 11-12. (1) Uitpakken 3: Een merovingische pottenbakkersoven uit Kessel-Hout Wim Hupperetz Inleiding Tijdens de inventarisatie van de collectie archeologie

Nadere informatie

Stichting Johannes van den Bosch

Stichting Johannes van den Bosch Stichting Johannes van den Bosch Familiebrief, 4 e jaargang nr. 1 (maart 2016). Beste familieleden, Zoals in de vorige familiebrief al was aangekondigd, is deze familiebrief geheel gewijd aan het familiegraf

Nadere informatie

De geschiedenis van de Onze- Lieve-Vrouwkerk van Herent & Toelichting bij de kunstwerken. Tentoonstelling

De geschiedenis van de Onze- Lieve-Vrouwkerk van Herent & Toelichting bij de kunstwerken. Tentoonstelling Tentoonstelling 14 maart tot 5 april 2010 O.L.Vrouwkerk, Herent-centrum De geschiedenis van de Onze- Lieve-Vrouwkerk van Herent & Toelichting bij de kunstwerken Teksten: Erfgoedcel Herent, M. Piot (Geschiedenis

Nadere informatie

Leergebied: Zuid Nederland. Constructies

Leergebied: Zuid Nederland. Constructies Techniekkit: Domein: Competentie: Leergebied: Zuid Nederland Constructies Toepassen Geschiedenis Mensen bouwen al duizenden jaren huizen om in te wonen. In de prehistorie woonden de mensen in Limburg al

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info De Chinese Muur 1. Voorwoord. 2. Wat is de Chinese Muur? 3. Waar ligt de Chinese Muur? 4. Waarom bouwden de Chinezen de Chinese Muur? 5. Hoe bouwden de Chinezen de Chinese Muur? 6. Hoe lang en hoe groot

Nadere informatie

Een zonnige open plek, op loopafstand van het Brinkdorp Norg.

Een zonnige open plek, op loopafstand van het Brinkdorp Norg. Op één van de mooiste plekjes gelegen. Een zonnige open plek, op loopafstand van het Brinkdorp Norg. Recreatiechaletnr. 31 Vraagprijs 65.000,-- k.k. Indeling recreatiechalet: Woonkamer met kleine open

Nadere informatie

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/26401

Nadere informatie

Schoon drinkwater aan de Singel

Schoon drinkwater aan de Singel Schoon drinkwater aan de Singel Bij een recente kleine verbouwing stuitten de eigenaren van een woonhuis aan de Singel plotseling op een deksel toen ze afvoerbuizen in de achtertuin wilden blootleggen.

Nadere informatie

Laatste Wensen Formulier

Laatste Wensen Formulier tel. : 0900-5555560 (meldnummer bij overlijden) mobiel : 06-52 67 6220 e-mail : info@holtlanduitvaartzorg.nl internet : www.holtlanduitvaartzorg.nl Laatste Wensen Formulier Mijn eigen wensen voor mijn

Nadere informatie

Lesbrief DUURZAAM BOUWEN OPDRACHT 1 - WAT IS DAT, DUURZAAMHEID?

Lesbrief DUURZAAM BOUWEN OPDRACHT 1 - WAT IS DAT, DUURZAAMHEID? Lesbrief Primair onderwijs - BOVENBOUW DUURZAAM BOUWEN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Veel mensen werken in de haven. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip

Nadere informatie

Maak je eigen tentoonstelling

Maak je eigen tentoonstelling Maak je eigen tentoonstelling MuseumKlas Met MuseumKlas maak je zelf een tentoonstelling, in de klas! Het Bijbels Museum biedt met deze toolkit suggesties voor het maken van een tentoon stelling over religieuze

Nadere informatie

Decker_Konincxveltc.jpg Deventer KV.JPG

Decker_Konincxveltc.jpg Deventer KV.JPG Koningsveld is het oudste en meest belangrijke klooster van Delft. Aan de bouw van dit klooster is oudere middeleeuwse bewoning vooraf gegaan. Onder de middeleeuwse ophogingen komen bovendien bewoningssporen

Nadere informatie

Het Stadskanaal, bevaren door houten en ijzeren schepen

Het Stadskanaal, bevaren door houten en ijzeren schepen Het Stadskanaal, bevaren door houten en ijzeren schepen Het laatste stuk onontgonnen gebied in het zuid-oosten van de provincie Groningen was niet in handen van de provincie maar van de stad Groningen.

Nadere informatie

SPEURTOCHT ARCHITECTUUR & DESIGN

SPEURTOCHT ARCHITECTUUR & DESIGN SPEURTOCHT ARCHITECTUUR & DESIGN Deze speurtocht is geschikt voor kinderen van 8 t/m 11 jaar. Dit jaar is door het Nederlands Bureau voor Toerisme & Congressen uitgeroepen tot het jaar van Architectuur

Nadere informatie

VAN RHEINLAND NAAR RIJNLAND

VAN RHEINLAND NAAR RIJNLAND VAN RHEINLAND NAAR RIJNLAND Bodemvondsten in Leiden H. Suurmond-van Leeuwen In 1976 werd op het terrein van de toekomstige nieuwbouw van het Hoogheemraadschap van Rijnland door het Instituut voor Prae-

Nadere informatie

Archeo-rapport 77 Het archeologisch vooronderzoek aan het Gemeenteplein 8 te Kontich

Archeo-rapport 77 Het archeologisch vooronderzoek aan het Gemeenteplein 8 te Kontich Archeo-rapport 77 Het archeologisch vooronderzoek aan het Gemeenteplein 8 te Kontich Kessel-Lo, 2011 Studiebureau Archeologie bvba Archeo-rapport 77 Het archeologisch vooronderzoek aan het Gemeenteplein

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg ter gelegenheid van in ontvangst nemen boek Klein en groot zijn daar gelijk, 23 november 2009

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg ter gelegenheid van in ontvangst nemen boek Klein en groot zijn daar gelijk, 23 november 2009 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg ter gelegenheid van in ontvangst nemen boek Klein en groot zijn daar gelijk, 23 november 2009 Dames en heren, Een nieuwe stad komt pas tot leven

Nadere informatie

WERKBLAD - ONDERBOUW VOORTGEZET ONDERWIJS DIJKEN

WERKBLAD - ONDERBOUW VOORTGEZET ONDERWIJS DIJKEN WERKBLAD - ONDERBOUW VOORTGEZET ONDERWIJS DIJKEN Je woont veilig in Nederland. Dat lijkt heel normaal, maar zo gewoon is dat niet. Een groot deel van Nederland ligt namelijk onder zeeniveau. Dus het gevaar

Nadere informatie

Wat houdt natuurbegraven in? Respect voor overledene en natuur

Wat houdt natuurbegraven in? Respect voor overledene en natuur Wat houdt natuurbegraven in? Respect voor overledene en natuur 3 Natuurbegraven is de oudste en meest natuurlijke manier om een overledene te begraven. Een manier om het lichaam terug te geven aan de natuur.

Nadere informatie

Informatieblad Doop-, Trouw- en Begraafboeken (DTB's)

Informatieblad Doop-, Trouw- en Begraafboeken (DTB's) Informatieblad Doop-, Trouw- en Begraafboeken (DTB's) Achtergrond In 1811 werd in de meeste delen van Nederland de Burgerlijke Stand ingevoerd. De overheid had op dat moment nauwelijks gegevens over de

Nadere informatie

Door : Roelof, Rohied & Seyit. Klas: 8A & 8B. Plusgroep van mr. Karel. St. Carolusschool. Den Haag.

Door : Roelof, Rohied & Seyit. Klas: 8A & 8B. Plusgroep van mr. Karel. St. Carolusschool. Den Haag. Door : Roelof, Rohied & Seyit. Klas: 8A & 8B. Plusgroep van mr. Karel. St. Carolusschool. Den Haag. 1 Inhoudsopgave: 1. Inleiding 2. Naturalis 3. De Burcht 4. Pieterskerk + lunch 5. Hortus botanicus 6.

Nadere informatie

De Maria Kerk te Kortezwaag

De Maria Kerk te Kortezwaag De Maria Kerk te Kortezwaag 't Ff! itq,,is$$ '.*f' l{(,, NNI i$s"' N $ KORTEZWAAG Het oude dorp Kortezwaag in de Gemeente Opsterland ligt in de omgeving van het dorp Gorredijk. Kortezwaag beslaat uit een

Nadere informatie

Aardewerken pot Vraag: hoe weet de onderzoeker hoe oud het voorwerp is?... Munten Vraag: hoe weet de onderzoeker hoe oud het voorwerp is?...

Aardewerken pot Vraag: hoe weet de onderzoeker hoe oud het voorwerp is?... Munten Vraag: hoe weet de onderzoeker hoe oud het voorwerp is?... WERKBLAD 1 HET WERK VAN DE ARCHEOLOOG Kruis aan welk materiaal jij met je groepje onderzoekt. Bekijk de film en zoek het antwoord op de vraag. Aardewerken pot Vraag: hoe weet de onderzoeker hoe oud het

Nadere informatie

1. Van je juf of meester krijg je een plaatje. Bekijk je plaatje goed. 3. Zoek samen nog vier klasgenoten met een ander plaatje.

1. Van je juf of meester krijg je een plaatje. Bekijk je plaatje goed. 3. Zoek samen nog vier klasgenoten met een ander plaatje. Opdracht 1 Ongeveer 150 jaar geleden stonden er veel steenfabrieken langs de IJssel. De stenen werden van klei gemaakt. Dat kon je langs de IJssel vinden. Als de rivier overstroomde, bleef er een laagje

Nadere informatie

De Sint-Amandus en Sint-Blasius Kerk

De Sint-Amandus en Sint-Blasius Kerk BEZIENSWAARDIGHEDEN WAREGEMSE KERKSCHATTEN (1) De Sint-Amandus en Sint-Blasius Kerk Waregem heeft zeven parochiekerken. Elk van deze kerken heeft haar eigen geschiedenis en bezit diverse kunstwerken. In

Nadere informatie

REDENGEVENDE OMSCHRIJVING RIOOL ONDER HET GLOP EN DE BOTERHAL

REDENGEVENDE OMSCHRIJVING RIOOL ONDER HET GLOP EN DE BOTERHAL REDENGEVENDE OMSCHRIJVING RIOOL ONDER HET GLOP EN DE BOTERHAL Inleiding Hoorn is een van de steden waar zich de uitzonderlijke situatie voordoet dat al vanaf de late Middeleeuwen riolen zijn aangelegd.

Nadere informatie

DE ROMEINEN KOMEN!! Groep 5 en 6. Vragenlijst Museumzaal Thermenmuseum. 1. Namen leerlingen: Naam van de school: Te:

DE ROMEINEN KOMEN!! Groep 5 en 6. Vragenlijst Museumzaal Thermenmuseum. 1. Namen leerlingen: Naam van de school: Te: DE ROMEINEN KOMEN!! Groep 5 en 6 Vragenlijst Museumzaal Thermenmuseum 1. Namen leerlingen: Naam van de school: Te: 1 In de museumzaal hangen banieren met tekst. Een banier is een soort vlag. Er staan ook

Nadere informatie

Een Middeleeuwse vuurdover van kasteel Nijenrode

Een Middeleeuwse vuurdover van kasteel Nijenrode Een Middeleeuwse vuurdover van kasteel Nijenrode Gert Immerzeel Straatweg23,3621BB Breukelen 105 In jaargang 7, nr. 2 (juni 1992) van het Tijdschrift Historische Kring Breukelen schreef de heer A.H. Verroen

Nadere informatie

Beste Donateurs, Voor u ligt de nieuwsbrief voorjaar 2013 van Stichting Historie Stedum.

Beste Donateurs, Voor u ligt de nieuwsbrief voorjaar 2013 van Stichting Historie Stedum. Beste Donateurs, Voor u ligt de nieuwsbrief voorjaar 2013 van Stichting Historie Stedum. Agenda 27 maart; donateursavond; ontvangst vanaf 19:30. Aanvang 19:45 15 maart onthulling monument armenlap om 15.00

Nadere informatie

Wilsbeschikkingsboekje

Wilsbeschikkingsboekje Wilsbeschikkingsboekje Inleiding Wanneer een familielid komt te overlijden, wordt u met diep verdriet geconfronteerd en moet er in aanzienlijk korte tijd veel geregeld worden. In dit wilsbeschikkingsboekje

Nadere informatie

Begraafplaatsen in Zwijndrecht

Begraafplaatsen in Zwijndrecht Begraafplaatsen in Zwijndrecht Begraafplaatsen in Zwijndrecht Inleiding Aan het einde van een mensenleven wacht onvoorwaardelijk de dood. Bij het eind van een leven hoort ook het proces van afscheid nemen.

Nadere informatie

Genootschap Hoofdredacteuren www.genootschapvanhoofdredacteuren.nl

Genootschap Hoofdredacteuren www.genootschapvanhoofdredacteuren.nl Genootschap Hoofdredacteuren www.genootschapvanhoofdredacteuren.nl cvanderwild@tiscali.nl; huub.elzerman@planet.nl; l.pronk96@upcmail.nl; ronabram@hetnet.nl; Ydens@zeelandnet.nl; Raad voor de journalistiek

Nadere informatie

U bewaart deze bij uw belangrijke papieren of u geeft deze af aan degene die de uitvaart te zijner tijd met ons bespreekt. Geboortedatum: te: BSN:

U bewaart deze bij uw belangrijke papieren of u geeft deze af aan degene die de uitvaart te zijner tijd met ons bespreekt. Geboortedatum: te: BSN: 1 Wilsbeschikking Bij een overlijden voelen nabestaanden zich gesteund als zij weten hoe de overledene dacht over zijn of haar afscheid en uitvaart. Om uw nabestaanden niet in onwetendheid achter te laten

Nadere informatie

PERSOONLIJK VERHAAL WIM VLAANDEREN - KISTBESLAG: KISTGREPEN OFWEL DEURKLOPPERS

PERSOONLIJK VERHAAL WIM VLAANDEREN - KISTBESLAG: KISTGREPEN OFWEL DEURKLOPPERS PERSOONLIJK VERHAAL WIM VLAANDEREN - KISTBESLAG: KISTGREPEN OFWEL DEURKLOPPERS Wim Vlaanderen Wim Vlaanderen (1940) begon in 1962 als tuinman en grafdelver op De Nieuwe Ooster in Amsterdam, in 1968 werd

Nadere informatie

Een raamwerk Horizontale verplaatsbare stokken Enkele hulpstokken Wollen garen. A van een boog B van 2 stokken in de grond

Een raamwerk Horizontale verplaatsbare stokken Enkele hulpstokken Wollen garen. A van een boog B van 2 stokken in de grond CURSUS SPRANG VLECHTEN Anneke Boonstra Geschiedenis van Sprang Uit een boek van Peter Collingwood, The techniques of sprang Sprang betekent in het Zweeds opengewerkt textiel. Sprang is een soort vlechttechniek.

Nadere informatie

het einde van onduidelijke kosten Monuta Uitvaartkostenmeter

het einde van onduidelijke kosten Monuta Uitvaartkostenmeter het einde van onduidelijke kosten Monuta Uitvaartkostenmeter het einde wat kost mijn uitvaart? Met de Uitvaartkostenmeter helpen we u de kosten van uw uitvaart op een rij te zetten. Er zijn verschillende

Nadere informatie

Richtlijnen voor het plaatsen van gedenktekens, sierurnen en beplanting op de gemeentelijke begraafplaatsen en het crematorium Hofwijk te Rotterdam

Richtlijnen voor het plaatsen van gedenktekens, sierurnen en beplanting op de gemeentelijke begraafplaatsen en het crematorium Hofwijk te Rotterdam Buitenruimte Richtlijnen voor het plaatsen van gedenktekens, sierurnen en beplanting op de gemeentelijke begraafplaatsen en het crematorium Hofwijk te Rotterdam Datum 1 januari 2014 Versie 1.2 Opdrachtgever

Nadere informatie

een zee Rendierjagers De rendierjagers leefden in de prehistorie in ons land. Dat is de tijd voordat de van tijd een zee van tijd

een zee Rendierjagers De rendierjagers leefden in de prehistorie in ons land. Dat is de tijd voordat de van tijd een zee van tijd Werkblad Ω Een tijd geleden... Ω Les : Rendierjagers Rendierjagers De rendierjagers leefden in de prehistorie in ons land. Dat is de tijd voordat de mensen konden schrijven. Ze woonden niet op een vaste

Nadere informatie

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Willibrord Willibrord werd geboren als zoon van pas bekeerde ouders en werd als zevenjarige jongen door zijn vader Wilgis toevertrouwd aan het klooster van Ripon nabij

Nadere informatie

Ontdekking. Dorestad teruggevonden

Ontdekking. Dorestad teruggevonden Dorestad teruggevonden Ontdekking Het vroegmiddeleeuwse Dorestad verdween na de negende eeuw van de kaart. Pas rond 1840 werd de stad teruggevonden, bij toeval. Kort daarna deed het RMO opgravingen en

Nadere informatie

Graven van burgemeesters op het Kamper kerkhof in IJsselmuiden door Kees Schilder

Graven van burgemeesters op het Kamper kerkhof in IJsselmuiden door Kees Schilder Graven van burgemeesters op het Kamper kerkhof in IJsselmuiden door Kees Schilder Vóór 1829 werden welgestelde burgers en inwoners van Kampen begraven in de kerken die de stad rijk was. Minder gegoeden

Nadere informatie

Nadere regels voor het plaatsen van gedenktekens e.d. 2005

Nadere regels voor het plaatsen van gedenktekens e.d. 2005 Nadere regels voor het plaatsen van gedenktekens e.d. 2005 Wetstechnische informatie Gegevens van de regeling Overheidsorganisatie gemeente Lelystad Officiële naam regeling Nadere regels voor het plaatsen

Nadere informatie

Levensloopje. Een wandeling van 7,2 km

Levensloopje. Een wandeling van 7,2 km Levensloopje Een wandeling van 7,2 km 1 Levensloopje De wandeling maakt onderdeel uit van het project Gedenkparken. Het vormt de verbinding tussen de twee deelprojecten Levensbomenbos en de oude begraafplaats

Nadere informatie

Hunebedden de steentijd

Hunebedden de steentijd Deze les hoort bij het prentenboek Het grote bouwwerk, geschreven door Rian Visser in de serie Terugblikken van Uitgeverij Delubas. Met tekeningen van Irene Goede. Doel: leerlingen bekend maken met hunebedden

Nadere informatie

Verhuisinstructie. Aan : Alle medewerkers Van : De Verhuiscoördinator Datum : Betreft : Verhuisinstructie. Beste collega s,

Verhuisinstructie. Aan : Alle medewerkers Van : De Verhuiscoördinator Datum : Betreft : Verhuisinstructie. Beste collega s, Verhuisinstructie Aan : Alle medewerkers Van : De Verhuiscoördinator Datum : Betreft : Verhuisinstructie Beste collega s, Zoals bekend start de verhuizing naar op vanaf uur. Hierbij ontvangen jullie allen

Nadere informatie

Examen VBO-MAVO-D. Wiskunde

Examen VBO-MAVO-D. Wiskunde Wiskunde Examen VBO-MAVO-D Voorbereidend Beroeps Onderwijs Middelbaar Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Vrijdag 6 mei 13.30 15.30 uur 0 00 Dit examen bestaat uit 4 vragen. Voor elk vraagnummer is

Nadere informatie

Symposium Pieterskerk Leiden 09/09/2009

Symposium Pieterskerk Leiden 09/09/2009 architektenburo veldman rietbroek smit Symposium Pieterskerk Leiden 09/09/2009 Wij zijn als architektenburo sinds 1990 betrokken bij de werkzaamheden aan de Pieterskerk. Aanvankelijk maakten we een 10-jaren

Nadere informatie

1 Vul in. 2 Vul in. Zoek de pagina in het lesboek. Lees de tekst en bekijk de foto of tekening. Maak dan de vraag. pagina 2 en 3

1 Vul in. 2 Vul in. Zoek de pagina in het lesboek. Lees de tekst en bekijk de foto of tekening. Maak dan de vraag. pagina 2 en 3 Herhaling Ω groep 6 Ω Nederland (blad 1) Zoek de pagina in het lesboek. Lees de tekst en bekijk de foto of tekening. Maak dan de vraag. pagina 2 en 3 1 Vul in. Het land waarin ik woon heet N. Amsterdam

Nadere informatie

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus 138 Tijdwijzer Het begin Op deze tijdbalk past niet de hele geschiedenis van de mens. Er lopen namelijk al zo n 100.000 jaar mensen rond op aarde. Eigenlijk zou er dus nog 95.000 jaar bij moeten op de

Nadere informatie

Wandelend langs de kerken en plaatsen van voormalige kerken van Gorredijk

Wandelend langs de kerken en plaatsen van voormalige kerken van Gorredijk Wandelend langs de kerken en plaatsen van voormalige kerken van Gorredijk Wandelroute van ongeveer een uur en een kwartier. Van de Ontmoetingskerk naar de voormalige Evangelische Gemeente Eben Haëzer Vanuit

Nadere informatie

Schoolmeesters in Friesland, 1600-1950

Schoolmeesters in Friesland, 1600-1950 Schoolmeesters in Friesland, 1600-1950 De verzamelaar en samensteller Hartman Sannes... 2 Schoolmeesters in Friesland; het materiaal... 3 Bronnen... 4 Aard van het materiaal... 5 Verantwoording... 6 De

Nadere informatie

Middenbeemster, Korenmolen De Nachtegaal

Middenbeemster, Korenmolen De Nachtegaal Inleiding In opdracht van Cultureel Erfgoed Noord-Holland heeft op 1 december 2010 een kort onderzoek plaatsgevonden naar de opbouw en datering van de lage voetmuur van de korenmolen De Nachtegaal, gelegen

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 1 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 1 Toetsvragen Tijdvak 1 Toetsvragen 1 De meeste kennis over de periode waarin de eerste mensen leefden, komt van archeologen. Wat houdt het werk van archeologen in? A Zij bestuderen de verschillende theorieën over de

Nadere informatie

Gebruiksaanwijzing Gaasbakken

Gebruiksaanwijzing Gaasbakken Gebruiksaanwijzing Gaasbakken Augustus 2013 001_NL Gebruiksvoorschrift F1 F2 F3 Er bestaan drie uitvoeringen gaasbakken. De 4983 heeft een verhoogde bodem. De 4980 en de 4984 hebben een verstevigde bodem

Nadere informatie

STAD EN TAAL ONTMOET KUNST

STAD EN TAAL ONTMOET KUNST STAD EN TAAL ONTMOET KUNST OPTIONELE OPDRACHTEN EN HUISWERKOPDRACHTEN 1 WAT WILT U? (voorbereiding op het bezoek) A. Wat wilt u graag in het Stedelijk Museum zien? (welke soort kunst, welke kunstenaar,

Nadere informatie

Mijn afscheid geregeld

Mijn afscheid geregeld Mijn afscheid geregeld Geeft uw wensen rondom uw afscheid weer. Het biedt ondersteuning voor uw nabestaanden en kan hun de nodige verlichting bieden bij het regelen van uw afscheid. woord vooraf 1 Woord

Nadere informatie