Sociale relaties in de buitenschoolse opvang: wie ben ik?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Sociale relaties in de buitenschoolse opvang: wie ben ik?"

Transcriptie

1 Sociale relaties in de buitenschoolse opvang: wie ben ik? 6 de congres Landelijk Pedagogenplatform Kinderopvang Utrecht, 26 januari 2011 Marianne Boogaard, onderzoeker Kohnstamm Instituut, Amsterdam en associate lector Ontwikkelingsgericht Onderwijs, Hogeschool Inholland Evalijn Draijer,docent pedagogiek Fontys Hogeschool en promovenda UvA: sociale relaties in de bso Je kunnen verplaatsen in een ander, empatisch vermogen, is een belangrijke voorwaarde voor het kunnen aangaan van relaties en vriendschappen. Wie zich kan voorstellen hoe iemand anders voelt of denkt is eerder geneigd tot sociaal gedrag: helpen, delen, samenwerken en opkomen voor een ander. Vriendschappen worden gedurende de bso-leeftijd voor kinderen ook steeds belangrijker bij het ontwikkelen van een eigen identiteit: ze willen erbij horen, zich geaccepteerd weten, en zich vergelijken met anderen om zichzelf beter te leren kennen. Wie ben ik? En wie ben ik juist helemaal niet? Pedagogisch medewerkers in de bso hebben een belangrijke rol in die identiteitsontwikkeling in de vrije tijd van kinderen. Maar ook groepssamenstelling en groepsstabiliteit zijn van belang voor de sociale relaties die kinderen kunnen aangaan. Dat samen brengt dilemma's met zich mee, met als kernvraag: hoe zorg je op de bso voor een optimaal klimaat voor de sociale ontwikkeling van kinderen? 1. Sociale relaties in de buitenschoolse opvang Wie ben ik? Wie zijn wij? Marianne = onderzoeker Kohnstamm Instituut en één van de auteurs van PK-kinderopvang Nu projectleider landelijke peiling pedagogische kwaliteit bso, en betrokken bij de ontwikkeling van een kwaliteitsmonitor bso. Daarnaast associate lector ontwikkelingsgericht onderwijs bij hogeschool Inholland. Evalijn: docent pedagogiek en onderzoeker, bezig met promotieproject en van daaruit ook betrokken bij de dataverzameling voor het peilingsonderzoek in de bso s. Zij richt zich in haar onderzoek specifiek op sociale relaties in de bso. 2. Door: Evalijn Buitenschoolse opvang is één van de omgevingen waar kinderen een belangrijk deel van hun tijd doorbrengen. Als het goed is, is het een plek waar zij zich thuisvoelen, waar zij met hun vriendjes en vriendinnetjes kunnen spelen en die hen mogelijkheden biedt om zich te ontwikkelen. Omdat bso een vrijetijdsvoorziening is gaat het vooral om spelend leren, en om de eigen keuzes van kinderen voor waarin zij zich willen ontwikkelen, en in welk tempo. Dat is anders dan op school waar het de bedoeling is dat kinderen een voorgeschreven curriculum aan leerstof doorwerken. En juist dat biedt mooie kansen voor hun sociale ontwikkeling. Dat schrijven we bijv. ook in het PKk 4-13 jaar (www.pedagogischkader.nl). Het hoe en waarom daarvan willen we in deze presentatie verder toelichten. 1

2 3. Door: Evalijn Eerst: wat weten we eigenlijk uit onderzoek over effecten van kinderopvang en buitenschoolse opvang? Zulk onderzoek gaat overigens vaak juist over effecten van kinderopvang op de sociaalemotionele ontwikkeling van kinderen. Verschillende onderzoekers (Howes e.a., Marshall e.a.) geven aan dat kinderen in de dagopvang een grotere sociale competentie ontwikkelen, en bijvoorbeeld meer vriendschappen hebben wanneer zij in de kleuterklas komen. Ook Pettit en collega s (1997) vonden effecten. Zij concluderen dat kinderen die deelnemen aan buitenschoolse opvang (after school care), minder vaak internaliserend probleemgedrag vertonen. Alleen verdwijnt dat positieve resultaat weer bij relatief veel uren opvang. Zij constateren ook dat de positieve effecten van buitenschoolse opvang op sociaal-emotioneel vlak sterker zijn voor jongens dan voor meisjes. Weer anderen ((Vandell & Shumow, 1999) signaleren dat de gevonden positieve effecten van buitenschoolse opvang sterker zijn voor jongere kinderen, voor kinderen uit gezinnen met een laag inkomen, en voor kinderen uit verstedelijkte of criminele buurten. Behalve positieve effecten van buitenschoolse opvang worden er overigens ook negatieve effecten gerapporteerd. Volgens Coley e.a. (2004) is er bijvoorbeeld een samenhang tussen deelname aan kinderopvang in de voorschoolse en schoolse periode en aanpassingsproblemen op latere leeftijd. 4. Door: Evalijn Wat vooral opvalt wanneer je op zoek bent naar literatuur is dat de onderzoekers het erover eens zijn dat er eigenlijk onvoldoende bekend is over de positieve of negatieve - effecten van buitenschoolse opvang op de kinderlijke ontwikkeling. Scott-Little, Hamann en Jurs hebben in 2002 alle onderzoeken naar effecten van buitenschoolse opvang naast elkaar gezet in een meta-analyse. Hun conclusie is dat er op dit moment nog geen enkele basis is voor conclusies over de effecten van opvang in de middle childhood -leeftijd. Verder is het onderzoek dat er is voornamelijk gedaan in de Verenigde Staten, en is het moeilijk in te schatten hoe uitkomsten uit Amerikaans onderzoek zich zouden laten vertalen naar de Nederlandse situatie. Doelstellingen en populatie van veel after-school programs zijn anders. En in veel van het Amerikaanse onderzoek wordt after-school care vergeleken met andere vormen van care, variërend van opvang door de ouder tot en met unsupervised care van sleutelkinderen, waarbij helaas meestal niet inhoudelijk is gekeken naar de inhoud van deze settings, de ervaringen die kinderen daar opdoen en de beleving van de kinderen. In Nederland is nog maar heel mondjesmaat onderzoek gedaan waarin de bso centraal staat. In dat onderzoek gaat het in elk geval niet over de effecten van bso op de ontwikkeling van kinderen. We weten wel (oa uit onderzoek van Boogaard e.a., 2007) dat alle betrokkenen pedagogen, pedagogisch medewerkers, ouders en kinderen zelf aangeven dat de sociale dimensie van de bso heel belangrijk is. De sociale leef- en leeromgeving met leeftijdgenoten en volwassenen op de bso vormt als het ware een leeromgeving voor de sociale ontwikkeling van de kinderen op de bso, uiteraard naast diverse andere contexten. Er is wel lopend onderzoek dat juist de sociale ontwikkeling in de bso als thema heeft, en dat is bijvoorbeeld het promotieonderzoek waarmee Evalijn in september is begonnen. 2

3 5. Door: Marianne Eerst een filmpje, met een kijkvraag: wat zie je dat gunstig is voor de sociale, of de sociaalemotionele ontwikkeling? Gewoon voor jezelf bedenken is genoeg (evt. aan enkele deelnemers in de zaal vragen). Filmpje 1: Chocoladebonbons - Samen plezier maken, samenwerken - Ik hoor nu bij jullie - Samen opruimen - Positieve bekrachtiging 6. Door: Marianne Los van de context van de buitenschoolse opvang weten we wel iets over de ontwikkeling van sociale competenties bij kinderen. Sommige van de dingen die genoemd zijn als positieve punten in het filmpje komen daarin terug. Jonge kinderen tot 4 jaar leven meestal in een heel beschermde, kleine wereld van het eigen gezin (en kinderopvang). Als kinderen eenmaal naar de basisschool gaan, komen ze steeds meer in contact met andere kinderen, en ook met andere volwassenen, bijv. de ouders van een vriendje, de zwemjuf enzovoort. Zo wordt hun wereld letterlijk steeds groter, en dat is maar goed ook, want kinderen zijn van zichzelf nieuwsgierig en leergierig, mits ze zich veilig genoeg weten. Door die nieuwe mensen en al die nieuwe omgevingen, kunnen ze nieuwe ontdekkingen doen en nieuwe vaardigheden leren. Zo worden ze als vanzelf steeds zelfstandiger, of ook wel: autonomer en dat zelf doen, ervaren dat je iets kunt geeft weer zelfvertrouwen, en dus ook het vertrouwen om nieuwe uitdagingen aan te gaan en jezelf nog verder te ontwikkelen. Dat is meteen punt 1: Kinderen tussen 6 en 10 zijn meestal wel enorm optimistisch over hun eigen kunnen. Dat komt vooral doordat ze meer kijken naar het resultaat dat ze willen bereiken, het beoogde eindproduct (zo n mooi ridderkasteel, een brief aan oma), dan dat inzicht hebben in de weg erheen. Alweer nuttig natuurlijk, om de moed erin te houden, maar: dan is het voor het behouden van die moed wel heel belangrijk dat er soms iemand in de buurt is die een beetje helpt om teleurstellingen te voorkomen, die je een complimentje geeft over wat je al kan, die zorgt dat je successen ervaart en vertrouwen in eigen kunnen blijft houden. Zoals de pm-er doet in dit filmpje: die zijn goed geworden, en die ook, dat heb je goed gedaan! Positieve bekrachtiging - vertrouwen in eigen kunnen - durf om nieuwe uitdagingen aan te gaan - groei naar zelfstandig in de wereld staan Samen opruimen is weer een ander aspect. Dat past misschien nog beter bij socialisatie, in elk geval gaat het over medeverantwoordelijkheid nemen voor je omgeving. Ook dat is belangrijk voor kinderen om te leren, alleen al uit praktische motieven natuurlijk. Het is ook belangrijk voor hun gevoel van eigenwaarde: er wordt iets van mij verwacht, dus ik besta, en ik word voor vol aangezien, ik kan dat ook. Al is opruimen misschien niet het allerleukste om te doen, daarmee hoor je wel bij de groep. Verder weten we dat mensen nu eenmaal sociale wezens zijn. Het is meestal verstandig voor jezelf als individu, maar ook om te overleven als mensensoort in het algemeen, om je sociaal te gedragen. Mensen willen dat ook graag: zich verbonden voelen met anderen, erbij horen, geeft een veilig gevoel. Sociaal gedrag houdt in: samen delen, samenwerken, een ander helpen. 3

4 Om je sociaal te kunnen gedragen moet je je kunnen verplaatsen in een ander, je moet het perspectief van die ander kunnen innemen en de gevoelens van die ander kunnen begrijpen. Je moet empathisch vermogen hebben, in vakjargon. Belangrijk voor dat empatisch vermogen zijn de zogeheten spiegelneuronen in de hersenen. Dezelfde hersencellen die actief zijn wanneer je zelf een handeling uitvoert, zijn dat, door die spiegelneuronen ook wanneer je een ander die handeling ziet uitvoeren. Aangenomen wordt dat deze spiegelneuronen een rol spelen bij het leren van nieuwe vaardigheden door ze van anderen te imiteren, en bij het begrijpen en kunnen interpreteren van acties en emoties van anderen. Je ziet dan bijvoorbeeld dat jonge kinderen een ander kind dat verdriet heeft, gaan troosten. Een mooi voorbeeld van sociaal gedrag. Wb filmpje: Samen plezier maken, draagt bij aan een groepsgevoel, erbij horen ( nu hoor ik bij jullie zegt de pedagogisch medewerkster, nl bij degenen die chocolade op hun neus hebben) komen in het filmpje duidelijk aan bod, en dat zijn dan ook belangrijke aspecten van sociale verbondenheid. Kinderen ontwikkelen de vaardigheid om zich in te leven in een ander vanaf dat ze ongeveer twee jaar zijn, stelt althans Dick Swaab in zijn onlangs verschenen boek Wij zijn ons brein. Voor je dat kunt moet je namelijk wel eerst onderscheid kunt maken tussen jezelf en de buitenwereld Door: Marianne Spiegelen Een geavanceerde vorm van empathie is niet mogelijk zonder dat een dier zichzelf en de buitenwereld kan onderscheiden. Dit vermogen is met een spiegel te testen. Nadat er een stip verf is aangebracht op het hoofd, zal het dier, als hij zichzelf herkent in de spiegel, proberen die stip verf weg te poetsen. Voor dit examen slagen kinderen boven de twee jaar, mensapen, dolfijnen en ook een olifant. (Swaab, 2010, p.??) Door: Marianne Om nog even bij Swaab en de apen te blijven, doen we nog een citaat: Geef twee apen een eerlijke beloning voor dezelfde taak, en alles loopt op rolletjes. Geef vervolgens één aap een veel lekkerder druif in plaats van de komkommer waarmee de ander steeds beloond wordt, en de onderbetaalde aap die dat ziet staakt zijn medewerking en gooit zijn stukje komkommer de kooi uit als protest. (Swaab, p. 299) Ook dit citaat gaat over empathie, maar nu draait het om de rol van de verzorger. De aap die nog steeds komkommer krijgt, vergelijkt zich met zijn collega-aap, en voelt zich daardoor achtergesteld, miskend door de verzorger, en terecht natuurlijk. Deze aap uit zijn frustratie in boosheid, een andere aap kruipt misschien verdrietig in een hoekje? 11. Door Marianne (Deze tekst is voor mij nog niet helemaal duidelijk) Sociale ontwikkeling Lijn 1: Identiteit Vergelijken met leeftijdgenoten Is ook wat kinderen van basisschoolleeftijd veel doen Lijn 2: Sociale relaties leren onderhouden, vriendschappen sluiten, leiding nemen, samenwerken op basis van gedeelde interesses, jezelf staande houden in een groep, erbij horen Ook dat moet je wel leren en oefenen Bso-context is in dat opzicht rijke omgeving 4

5 Prettig is bijv ook meer diversiteit in leeftijd, oa bij vgl met lftgenoten: dan zie je ook ik kan dat al, hij/zij die jonger is- nog niet, de groten kunnen dat, dat wil ik ook Marianne 12. Door: Evalijn We weten ook nog meer over sociale ontwikkeling van kinderen: Kinderen regelen hun sociale relaties meestal zelf heel goed, naarmate zij ouder worden brengen zij steeds meer tijd door met leeftijdgenoten, hun vrienden nemen een steeds grotere plek in, en de rol van ouders en andere volwassenen wordt kleiner. Kinderen kunnen hun sociale competenties het beste ontwikkelen in een groep waar voldoende leeftijdsgenootjes -ruim genomen- zijn. Een groep is een uitdagende omgeving die kansen biedt, maar die ook ingewikkeld kan zijn voor kinderen. Sociale ontwikkeling vraagt adequate begeleiding van opvoeders (niet elk kind vindt het bijvoorbeeld gemakkelijk zich aan te sluiten bij een groepje, dat is iets dat je moet leren en waarbij een volwassene, of misschien een ouder kind een belangrijke rol kan vervullen). Opvoeders zijn rolmodellen voor kinderen als het gaat om sociaal gedrag 13. Marianne of Evalijn? Filmpje 2: soms ook een handje hulp nodig, bijv. in hoe sluit ik me aan bij een groepje? Wanneer kan ik dat wel/niet doen? We willen nog een kort filmpje laten zien. Dat maakt duidelijk hoe subtiel het bevorderen van een positieve sfeer eigenlijk verloopt. Fietsenmakers Laat ook een dilemma zien - Samen een probleem oplossen - Groepje van drie - Een jongen zoekt aansluiting - Wat doe je nu als pedagogisch medewerker? o Geen aandacht: zelf laten oplossen o Geen aandacht: meer dan drie jongens kunnen er niet met een fiets bezig zijn o Wel aandacht: ga eens kijken bij 14. Door: Evalijn De groepsomgeving Wat is nu in de context van de bso nodig/aanwezig om de sociale ontwikkeling van kinderen te ondersteunen? Uitdagende omgeving: activiteitenaanbod (diversiteit, aansluitende bij verschillende interesses en talenten van kinderen, zodat zij daarin elkaar kunnen vinden, anders dan school legt dat minder nadruk op cognitieve prestaties en verschillen daarin tussen kinderen, meer mogelijkheden voor brede ontwikkeling naar eigen keuze, en dus voor succeservaringen, zelfvertrouwen, gevoel van competentie en dus voor willen exploreren en leren, zie eerder betoog) Groepssamenstelling (stabiliteit, en goede lft opbouw): voorwaarden voor kunnen ontwikkelen van vriendschappen, veilige relaties met anderen, en daarmee voor identiteitsontwikkeling, en gevoel erbij te horen, ik mag er zijn, zelfbewustzijn en de wens om zich sociaal te gedragen: iets doen voor een ander, ook weleens je eigen belangen opzij zetten Rol van de pmers: positief groepsklimaat, en steunen bij aangaan van vriendschapsrelaties 5

6 Op twee van deze aspecten gaan we nog iets verder in: - De groep - De opvoeders (en in de context van de bso zijn dat de pedagogisch medewerkers) 15. Door: Evalijn De groep Er zijn verschillende typen groepen: Een groep kan een negatieve sfeer hebben en daarmee een omgeving zijn die spanningen oproept voor het kind. In een negatieve groep zijn veel conflicten, die ook langdurig blijven bestaan, er is onderlinge agressie, of er zijn stillere vormen van negatief gedrag zoals negeren of uitsluiten. Er zijn machthebbers en volgers, en het is moeilijk om daar verandering in te brengen. De enige oplossing voor kinderen is om zich terug te trekken in kleine subgroepjes. Een variant is een los zand groep waar de kinderen eigenlijk geen echte onderlinge contacten hebben, waar weinig kinderen vriendschapsrelaties hebben met elkaar. In een groep met een positief en veilig klimaat weten kinderen zich geaccepteerd zoals zij zijn, en staan kinderen voor elkaar open, ook al verschillen hun thuissituaties of culturele achtergronden. Veel kinderen zijn met elkaar bevriend, ze helpen elkaar en komen voor elkaar op als dat nodig is. Er wordt niet gepest of buitengesloten. Conflicten worden vlot en gemakkelijk opgelost, en ze hebben geen blijvende invloed op de sfeer. En kinderen zijn actief in het samen ondernemen van dingen, ze kunnen hun individuele belang ook weleens opzij zetten voor het collectieve belang. Ze voelen zich medeverantwoordelijk voor de sfeer, en voor het welzijn van andere kinderen. Zo n hechte groep biedt een rijke leeromgeving voor sociale relaties. Kinderen kunnen vriendschapsrelaties opbouwen. Via die vriendschappen leren zij zichzelf kennen, en ontwikkelen zij een eigen identiteit: hoor ik erbij, bij wie voel ik me thuis, wat doe ik graag, wat kan ik goed? Het zal duidelijk zijn dat een positieve sfeer in een groep niet zomaar vanzelf ontstaat. Juist daarin spelen de pedagogisch medewerkers op de bso een belangrijke rol. Zij worden daarbij echter enorm geholpen als er een aantal gunstige randvoorwaarden zijn, zoals: groepsstabiliteit. 16. Door: Evalijn Stabiliteit Een belangrijke voorwaarde om een positieve sfeer te kunnen creëren is: stabiliteit, en dat in allerlei opzichten. Het is in de literatuur over kinderopvang in Nederland een belangrijk thema (Meij & Schreuder, 2007; Aarts & Riksen-Walraven, 2010). Het gaat dan om (zie figuur 1): - stabiliteit van de pedagogisch medewerker - stabiliteit van de samenstelling van de groep kinderen - stabiliteit van subgroepen - stabiliteit van vriendschapsrelaties (of: dyades) Een belangrijk onderdeel van de stabiliteit van de groep is de groepssamenstelling. De buitenschoolse opvang werkt vaak met een stamgroep. Kinderen worden verdeeld over een aantal groepen, waarmee zij iets eten en drinken na schooltijd (rustmoment). De samenstelling van deze groepen kunnen horizontaal (leeftijdsgenoten) of verticaal (gemengde leeftijdsgroepen) zijn. De vraag is welke samenstelling beter is? In het pedagogisch kader worden beide als positief beschreven. De praktijk geeft de voorkeur aan horizontale groepen, maar geeft bovendien aan dat dit in de praktijk moeilijk uitvoerbaar is (Inventarisatie Evalijn). Voor de identiteitsontwikkeling van kinderen kan de groep echter een belangrijke rol spelen. 6

7 Tegelijk is een opvallend kenmerk van de Nederlandse bso-groepen juist hun relatieve instabiliteit. Verreweg de meeste kinderen bezoeken de bso part-time, en per kind kan dat een andere combinatie van dagen zijn. Hetzelfde geldt voor de stabiliteit van de pedagogisch medewerkers. Ook veel van hen werken parttime, met als gevolg dat zowel de kind-kind-relaties en als de pedagogisch medewerker-kind-relaties telkens wisselen. Een belangrijke vraag is dan hoe kinderen die instabiliteit ervaren, en of zij geen problemen hebben met het vormen van (vriendschaps)relaties op de bso. Dit is nog niet onderzocht in de buitenschoolse opvang en vormt een onderdeel van het promotieonderzoek van Evalijn. 17. Door: Evalijn Activiteiten van een pedagogisch medewerker die bijdragen aan een positief groepsklimaat: Veilige sfeer creëren Rolmodel zijn Kansen scheppen Vriendschappen stimuleren Positief sociaal gedrag aanmoedigen Aandacht voor nieuwe kinderen in de groep Dit vraagt veel van pedagogisch medewerkers. Zij moeten op een juiste en adequate manier het kind begeleiden. Als het goed gaat, kan het ook heel gemakkelijk lijken. Zo hoorden we bij een van onze observatiebezoeken een pedagogisch medewerkster van een 8+ groep verzuchten: Soms sta ik langs de kant met mijn armen over elkaar en denk ik, wauw, ze hebben mij eigenlijk helemaal niet (meer) nodig! Maar voor het zover is, heb je als pedagogisch medewerker al heel wat werk verzet. 18. Door: Marianne Conclusie: De sociaal-emotionele ontwikkeling speelt een belangrijke rol in de buitenschoolse opvang Het kind wordt hierbij door verschillende actoren en niveaus beïnvloed. Onderzoek naar de sociale ontwikkeling in de buitenschoolse opvang is nodig. De rol van de pedagogisch medewerker mag hierbij niet vergeten worden 7

Goed toegerust op ontdekkingsreis

Goed toegerust op ontdekkingsreis PE DAGO G I S C H B E L E I D S PL A N Goed toegerust op ontdekkingsreis Inhoudsopgave INLEIDING Voor alle duidelijkheid 5 Colofon SAMENVATTING Goed toegerust op ontdekkingsreis 7 TEKST Vlietkinderen UITGANGSPUNTEN

Nadere informatie

2 Algemene doelstelling en visie

2 Algemene doelstelling en visie 2 Algemene doelstelling en visie 2.1 Algemene doelstelling De groene kikker heeft als doel huiselijke en persoonlijke kinderopvang te bieden, die optimaal tegemoet komt aan de behoeften van de kinderen.

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Flexkidz

Pedagogisch beleid Flexkidz Pedagogisch beleid Flexkidz Voor u ligt het verkorte pedagogisch beleidsplan van Flexkidz. Hier beschrijven we in het kort de pedagogische visie en uitgangspunten. In dit pedagogisch beleidsplan beschrijven

Nadere informatie

Veiligheid en welbevinden. Hoofdstuk 1

Veiligheid en welbevinden. Hoofdstuk 1 30 Veiligheid en welbevinden Kees (8) en Lennart (7) zitten in de klimboom. Kees geeft Lennart een speels duwtje en Lennart geeft een duwtje terug. Ze lachen allebei. Maar toch kijkt Lennart even om naar

Nadere informatie

Appendix bij Pedagogisch Beleidsplan voor Buiten Schoolse Opvang

Appendix bij Pedagogisch Beleidsplan voor Buiten Schoolse Opvang Appendix bij Pedagogisch Beleidsplan voor Buiten Schoolse Opvang INLEIDING Algemeen: Om tegemoet te komen aan de vraag van ouders vervullen wij op dezelfde locatie ook een BSO functie. Zij dit wel in beperkte

Nadere informatie

Zelfbeeld. Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld.

Zelfbeeld. Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld. Zelfbeeld Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld. Een kind dat over het algemeen positief over zichzelf denkt, heeft meer zelfvertrouwen.

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Tussenschoolse opvang

Pedagogisch beleid Tussenschoolse opvang Pedagogisch beleid Tussenschoolse opvang Introductie Introductie Het pedagogisch beleid van de tussenschoolse opvang SKN s Eetclub biedt een kader dat de overblijfkrachten en de coördinatoren tussenschoolse

Nadere informatie

Pedagogische kwaliteit. Hoofdstuk 8

Pedagogische kwaliteit. Hoofdstuk 8 108 Pedagogische kwaliteit Carlijn (8) houdt van dieren. Ze heeft thuis een poes, twee vissen en cavia Pluis. Op de buitenschoolse opvang zijn ook dieren. Daarom gaat ze er graag naartoe. Hoe zou het vandaag

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Inleiding Kinderopvang Haarlem heeft één centraal pedagogisch beleid. Dit is de pedagogische basis van alle kindercentra van Kinderopvang Haarlem.

Nadere informatie

Pedagogisch beleid. kinderdagverblijf

Pedagogisch beleid. kinderdagverblijf Pedagogisch beleid kinderdagverblijf maatwerk kinderopvang voor elk gezin Voorwoord Dit pedagogisch beleid is met het doel geschreven om duidelijkheid te geven aan de inhoud van een pedagogisch beleidsplan.

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan. Kid@home

Pedagogisch beleidsplan. Kid@home Pedagogisch beleidsplan Kid@home Pedagogisch beleidsplan Inhoud: 1. Inleiding 2. Pedagogische visie 3. Verzorging 4. Emotionele veiligheid 5. Persoonlijke competenties 6. Sociale competenties 7. Normen

Nadere informatie

Visie op ouderbetrokkenheid

Visie op ouderbetrokkenheid Visie op ouderbetrokkenheid Basisschool Lambertus Meestersweg 5 6071 BN Swalmen tel 0475-508144 e-mail: info@lambertusswalmen.nl website: www.lambertusswalmen.nl 1 Maart 2016 Inleiding: Een beleidsnotitie

Nadere informatie

Schoolkind. Kind op de basisschool. Een rustige ontwikkeling tussen driftige peuter en dwarse puber!?!

Schoolkind. Kind op de basisschool. Een rustige ontwikkeling tussen driftige peuter en dwarse puber!?! Schoolkind Oorspronkelijke tekst Hilde Breet Wilma Poot Illustraties Harmen van Straaten Uitgave: januari 1998 Herziene uitgave: maart 2010 Het is toegestaan deze folder in ongewijzigde vorm te multipliceren

Nadere informatie

Handleiding voor de Groepsmeter Sociale Contacten

Handleiding voor de Groepsmeter Sociale Contacten 4 Handleiding voor de Groepsmeter Sociale Contacten Het derde deelinstrument in de Kwaliteitsmonitor BSO is de Groepsmeter Sociale Contacten. Dit meetinstrument geeft inzicht in de mogelijkheden van kinderen

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan gastouderbureau Kind-Zijn

Pedagogisch beleidsplan gastouderbureau Kind-Zijn Pedagogisch beleidsplan gastouderbureau Kind-Zijn Kind zijn in de wereld van vandaag, waarin ouders ook werken en studeren. Wij zorgen voor kleinschalige en flexibele opvang in een gezinssituatie. Onze

Nadere informatie

Kwaliteitsvisie kinderopvang voor pedagogisch medewerkers en gastouders

Kwaliteitsvisie kinderopvang voor pedagogisch medewerkers en gastouders Kwaliteitsvisie kinderopvang voor pedagogisch medewerkers en gastouders Visie De pedagogische kwaliteiten van medewerkers bepalen voor een zeer groot deel de kwaliteit van de kinderopvang, passend bij

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Kinderdagverblijf de Harlekijn

Pedagogisch beleid Kinderdagverblijf de Harlekijn 1 Inhoud Inleiding... 3 Visie Kinderdagverblijf de Harlekijn... 4 Een gevoel van emotionele veiligheid en geborgenheid bieden... 5 Veiligheid en geborgenheid... 5 Persoonlijke competentie... 7 Ieder kind

Nadere informatie

De waarde van de buitenschoolse opvang. Hoofdstuk 9

De waarde van de buitenschoolse opvang. Hoofdstuk 9 114 De waarde van de buitenschoolse opvang Peter, de vader van Fleur (4), is eigenlijk blij verrast over de positieve kanten van de buitenschoolse opvang. Je begint als ouder met het idee: als wij beiden

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan. De Avonturiers BSO

Pedagogisch beleidsplan. De Avonturiers BSO Pedagogisch beleidsplan De Avonturiers BSO Goirle, Juli 2005 Herzien Januari 2007 Inhoudsopgave 1. Beschrijving van de organisatie 2. Doel van de organisatie 3. Visie 4. Pedagogische doelstelling 5. Pedagogisch

Nadere informatie

Inhoud van de ochtend

Inhoud van de ochtend Inhoud van de ochtend 1. Introductie in Pedagogisch kader 2. Begeleiden van de groep 3. Ontwikkelingsgericht werken 4. Pauze (15 minuten) 5. Kinderparticipatie 6. Vragen over andere onderwerpen 7. Voornemens

Nadere informatie

Pedagogisch werkplan BSO De Toermalijin het Rooster

Pedagogisch werkplan BSO De Toermalijin het Rooster Pedagogisch werkplan BSO De Toermalijin het Rooster 1. De locatie BSO De Toermalijn het Rooster bevindt zich in de wijk Zuidbroek in Apeldoorn. De locatie heeft 2 basisgroepen waar kinderen in de leeftijd

Nadere informatie

Pedagogisch werkplan BSO Bussloo

Pedagogisch werkplan BSO Bussloo Pedagogisch werkplan BSO Bussloo 1. De locatie Onze buitenschoolse opvang biedt opvang aan kinderen in de leeftijd van 4 tot 13 jaar. BSO Bussloo is gelegen in het gelijknamige dorp Bussloo(gemeente Voorst).

Nadere informatie

BSO Hakuna Matata pedagogisch beleidsplan samenvatting mei 2014

BSO Hakuna Matata pedagogisch beleidsplan samenvatting mei 2014 BSO Hakuna Matata pedagogisch beleidsplan samenvatting mei 2014 Inhoud BSO Hakuna Matata... 3 Pedagogisch klimaat BSO Hakuna Matata... 3 Uitgangspunten BSO... 4 Visie op de ontwikkeling van kinderen...

Nadere informatie

Pedagogisch beleid in een notendop. Inhoudsopgave. de eerste stap Een nieuwe wereld gaat open -------------------- 4

Pedagogisch beleid in een notendop. Inhoudsopgave. de eerste stap Een nieuwe wereld gaat open -------------------- 4 Pedagogisch beleid in een notendop Inhoudsopgave Een kind moet kunnen groeien voorwoord door Loek van de Loo ------------------------- 2 Ieder kind doet er toe ------------------------------ 3 de eerste

Nadere informatie

Hoe kijken wij naar kinderen? Pedagogisch beleid

Hoe kijken wij naar kinderen? Pedagogisch beleid Hoe kijken wij naar kinderen? Pedagogisch beleid Inleiding Wij vinden het belangrijk dat u uw kind met een gerust hart naar één van onze kindercentra brengt. In deze brochure laten wij u zien dat wij

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan

Pedagogisch beleidsplan Pedagogisch beleidsplan Auteur: Ingeborg van der Zanden Bartels Datum: 05 januari 2015 Plaats: Kerkdriel Versie: 0.1 Pedagogisch beleidsplan BSO VillaDriel 12 april 2015 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding...

Nadere informatie

Mikz kinderopvang. Algemeen Pedagogisch beleid. voor voor kleurrijke ontdekkers. 1. Inleiding. 3. Mikz: een plek voor kleurrijke ontdekkers

Mikz kinderopvang. Algemeen Pedagogisch beleid. voor voor kleurrijke ontdekkers. 1. Inleiding. 3. Mikz: een plek voor kleurrijke ontdekkers Algemeen Pedagogisch beleid Mikz kinderopvang 1. Inleiding 3. Mikz: een plek voor kleurrijke ontdekkers Mikz Kinderopvang stelt hoge eisen aan de manier waarop (pedagogisch) medewerkers en gastouders met

Nadere informatie

Kids2b. Een koffer vol bagage. Kleine kinderen worden groot. REIS vormt de kern van ons handelen; RES PEC VOOR. Het pedagogisch beleid

Kids2b. Een koffer vol bagage. Kleine kinderen worden groot. REIS vormt de kern van ons handelen; RES PEC VOOR. Het pedagogisch beleid Op REIS met Kids2b Kids2b Kids2b is zeer verheugd dat u uw kind aan ons toevertrouwd. Wij begrijpen dat het voor S I E R u als ouder een grote stap is om een deel van de zorg en opvoeding van uw kind te

Nadere informatie

Reactie op concept Pedagogisch kader kindercentra 4-13 jaar, in samenhang met de Pedagogisch kaders 0-4 jaar en Diversiteit

Reactie op concept Pedagogisch kader kindercentra 4-13 jaar, in samenhang met de Pedagogisch kaders 0-4 jaar en Diversiteit Pedagogisch kader kindercentra 4 13 jaar Reactie op concept Pedagogisch kader kindercentra 4-13 jaar, in samenhang met de Pedagogisch kaders 0-4 jaar en Diversiteit Door: Elly Singer 1.Inleiding Bij het

Nadere informatie

Dubbeldamseweg-Zuid 97, 3314 JC Dordrecht, 078-6139776

Dubbeldamseweg-Zuid 97, 3314 JC Dordrecht, 078-6139776 Versie 20 september 2010 Activiteitenprogramma VVE KDV De Huiskamer BV 1 Verdere professionalisering VVE activiteiten Kinderdagverblijf De Huiskamer is een zelfstandig en onafhankelijk kinderdagverblijf

Nadere informatie

Info boekje voor ouders Gastouderbureau MIAvoorgezinnen

Info boekje voor ouders Gastouderbureau MIAvoorgezinnen Info boekje voor ouders Gastouderbureau MIAvoorgezinnen Inhoudsopgave 1. Verantwoorde kinderopvang... 2 2. Pedagogisch beleid... 2 3. Kind/gastouder ratio... 4 4. Bemiddelingswerkwijze... 4 5. Begeleiding

Nadere informatie

Deel 1 Over het wat en hoe 15. 1 Over het wat 17

Deel 1 Over het wat en hoe 15. 1 Over het wat 17 Inhoud Deel 1 Over het wat en hoe 15 1 Over het wat 17 Alles is sociaal: sociale competentie in schema 17 De activiteiten 19 Geen methode, maar een methodiek 19 De opzet van het boek 21 2 Over het hoe

Nadere informatie

VELON conferentie 8 maart 2010 Ontwikkeling: Els Schellekens (Bureau ELS) Onderzoek: Dorian de Haan Marije de Hoogd

VELON conferentie 8 maart 2010 Ontwikkeling: Els Schellekens (Bureau ELS) Onderzoek: Dorian de Haan Marije de Hoogd VELON conferentie 8 maart 2010 Ontwikkeling: Els Schellekens (Bureau ELS) Onderzoek: Dorian de Haan Marije de Hoogd Subsidie: Bernard van Leer Foundation Inhoud presentatie Onze Klas Mijn Wereld Ontwikkeling:

Nadere informatie

Smart Competentiemeting BSO

Smart Competentiemeting BSO Smart Competentiemeting BSO Pedagogisch medewerker Naam: Josà Persoon Email Testcode : jose_p@live.nl : NMZFIC Leeftijd (jaar) : 1990 Geslacht Organisatie Locatie : v : Okidoki : Eikenlaan Datum invoer

Nadere informatie

GEIJSTEREN ONDERWIJSGROEP BUITENGEWOON UITWAAIEN ELK TALENT TELT! EEN INKIJK BIJ

GEIJSTEREN ONDERWIJSGROEP BUITENGEWOON UITWAAIEN ELK TALENT TELT! EEN INKIJK BIJ GEIJSTEREN ONDERWIJSGROEP BUITENGEWOON UITWAAIEN ELK TALENT TELT! EEN INKIJK BIJ UIT- WAAIEN Jeroen zit op de bank. Zijn moeder maakt in de keuken een heerlijke pasta. Het is 17.00 uur en hij kijkt TV.

Nadere informatie

PEDAGOGISCH BELEID KINDERDAGVERBLIJF HOJPIEPELOJ TE BREDA

PEDAGOGISCH BELEID KINDERDAGVERBLIJF HOJPIEPELOJ TE BREDA PEDAGOGISCH BELEID KINDERDAGVERBLIJF HOJPIEPELOJ TE BREDA Breda, september 2005 INLEIDING: In de wet kinderopvang wordt o.a. aangegeven wat de overheid verstaat onder kwaliteit in de kinderopvang: verantwoorde

Nadere informatie

Samenvatting pedagogisch beleid Kinderopvang Natuurlijk. Doel Doelstelling Doelgroep

Samenvatting pedagogisch beleid Kinderopvang Natuurlijk. Doel Doelstelling Doelgroep Samenvatting pedagogisch beleid Kinderopvang Natuurlijk. Het pedagogisch beleidsplan is bedoeld als leidraad bij de opvang van de kinderen van Chr. Kinderopvang Natuurlijk. Alle medewerkers van het kinderdagverblijf

Nadere informatie

Signaalkaart Jongeren

Signaalkaart Jongeren Signaalkaart Jongeren Naam: Mike de Boer Inhoudsopgave Inleiding... 3 Signaalkaart Mike... 5 Toelichting op de uitslag... 6 Pagina 2 van 8 Inleiding Op 14 maart 2014 heeft Mike de Boer de Signaalkaart

Nadere informatie

Het probleem is dat pesten soms wordt afgedaan als plagerij of als een onschuldig spelletje.

Het probleem is dat pesten soms wordt afgedaan als plagerij of als een onschuldig spelletje. 1-1. HET PROBLEEM Pesten en plagen worden vaak door elkaar gehaald! Het probleem is dat pesten soms wordt afgedaan als plagerij of als een onschuldig spelletje. Als je gepest bent, heb je ervaren dat pesten

Nadere informatie

Is een klas een veilige omgeving?

Is een klas een veilige omgeving? Is een klas een veilige omgeving? De klas als een vreemde sociale structuur Binnen de discussie dat een school een sociaal veilige omgeving en klimaat voor leerlingen moet bieden, zouden we eerst de vraag

Nadere informatie

COMPETENTIEBELEVINGSPROFIEL VROEG - ADOLESCENTEN PERSOONLIJKE RAPPORTAGE VAN

COMPETENTIEBELEVINGSPROFIEL VROEG - ADOLESCENTEN PERSOONLIJKE RAPPORTAGE VAN COMPETENTIEBELEVINGSPROFIEL VROEG - ADOLESCENTEN PERSOONLIJKE RAPPORTAGE VAN Naam Z Gegevens deelnemer Algemeen Naam Naam Z Leeftijd 14 Geslacht Normgroep Sociale wenselijkeheid man jongens 12 t/m 15 jaar

Nadere informatie

Inschrijfformulier Kidion

Inschrijfformulier Kidion Inschrijfformulier Kidion Gegevens kind 1: Gegevens kind 2: Achternaam: Achternaam: Voorvoegsels: Voorvoegsels: Voorna(a)m(en): Voorna(a)m(en): Roepnaam: Roepnaam: Geboortedatum: Geboortedatum: Geboorteplaats:

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Pedagogisch beleid kinderdagverblijf

Inhoudsopgave. Pedagogisch beleid kinderdagverblijf Bijlage Pedagogisch beleid kinderdagverblijf Inhoudsopgave Voorwoord... 3 Beschrijving van de organisatie... 4 Opvangmogelijkheden en openingstijden... 3 Dag opvang... 4 Flexibele opvang... 4 Pedagogische

Nadere informatie

informatiebrochure Faalangstreductie training (frt) Examenvreesreductie training (evt) Sociale vaardigheid training (sova)

informatiebrochure Faalangstreductie training (frt) Examenvreesreductie training (evt) Sociale vaardigheid training (sova) informatiebrochure Faalangstreductie training (frt) Examenvreesreductie training (evt) Sociale vaardigheid training (sova) Faalangstreductie training (frt) Wat is faalangst? Het zal je maar gebeuren..

Nadere informatie

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind MEE Nederland Raad en daad voor iedereen met een beperking Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Inhoudsopgave

Nadere informatie

Congres Landelijk Pedagogenplatform 26 januari 2011

Congres Landelijk Pedagogenplatform 26 januari 2011 Congres Landelijk Pedagogenplatform 26 januari 2011 Goede morgen Welkom op het 6 e congres van het Landelijk Pedagogenplatform Kinderopvang. Titel: Sociale relaties in de kinderopvang/ Kindervriendschappen

Nadere informatie

Verkorte versie van de pedagogische visie en beleid van Happy Kids kinderdagverblijf en buitenschoolse opvang.

Verkorte versie van de pedagogische visie en beleid van Happy Kids kinderdagverblijf en buitenschoolse opvang. Verkorte versie van de pedagogische visie en beleid van Happy Kids kinderdagverblijf en buitenschoolse opvang. Kinderen worden beschermd en gekoesterd door hun ouder(s) of verzorgers. Daar wordt de basis

Nadere informatie

Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland

Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland Kinderen 5-12 jaar KOPP/KVO Doe-praatgroep (8-12 jaar). Een vader of moeder met problemen Als je vader of moeder een psychisch of verslavingsprobleem heeft

Nadere informatie

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind MEE Utrecht, Gooi & Vecht Ondersteuning bij leven met een beperking Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Lunchkids

Pedagogisch beleid Lunchkids Pedagogisch beleid Lunchkids 1 Inleiding Voor u ligt het pedagogisch beleid van Lunchkids onderdeel van De Kinderkoepel. Het pedagogisch beleid geeft aan ouders, scholen, medewerkers en andere betrokkenen

Nadere informatie

Rotterdamse Observatielijst Peuter Kleuter. Analyse doelen Jonge kind

Rotterdamse Observatielijst Peuter Kleuter. Analyse doelen Jonge kind Rotterdamse Observatielijst Peuter Kleuter Analyse doelen Jonge kind Maart 2013 Verantwoording 2013 SLO (nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling), Enschede Mits de bron wordt vermeld, is het toegestaan

Nadere informatie

Stoer & Robuust. Locatie: Stoer & Robuust Adres: Veurselaan 15,2272 AP Voorburg LRK nummer: 965304747 KVK nummer: 27280272

Stoer & Robuust. Locatie: Stoer & Robuust Adres: Veurselaan 15,2272 AP Voorburg LRK nummer: 965304747 KVK nummer: 27280272 Stoer & Robuust Locatie: Stoer & Robuust Adres: Veurselaan 15,2272 AP Voorburg LRK nummer: 965304747 KVK nummer: 27280272 Versie nummer: maart 2016 Pedagogisch werkplan naschoolse opvang Naam: Stoer en

Nadere informatie

Pedagogisch fundament. handboek ikc leeuwarden

Pedagogisch fundament. handboek ikc leeuwarden Pedagogisch fundament handboek ikc leeuwarden pedagogisch fundament Inhoud Moreel kader IKC Leeuwarden Dit handboek is een hulpmiddel te komen tot een pedagogisch fundament voor een IKC s. Uitgangspunt

Nadere informatie

Deze gevoelens en emoties blijven bestaan totdat jij er aan toe bent om ze te uiten.

Deze gevoelens en emoties blijven bestaan totdat jij er aan toe bent om ze te uiten. Ik wil EmoKnallen. Sjoelen en uiten van emoties en gevoelens met jongeren en volwassenen. Benodigdheden: een sjoelbak en sjoelschijven. Te spelen op school, in jongeren en opvangcentra, in het gezin, bij

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan

Pedagogisch beleidsplan Pedagogisch beleidsplan Inhoudsopgave Inleiding... 3 Pedagogische visie... 4 o Mijn doelstelling... 4 Emotionele veiligheid... 4 Persoonlijke competentie... 5 Sociale competentie... 6 Overdracht van normen

Nadere informatie

Doelstellingen van PAD

Doelstellingen van PAD Beste ouders, We kozen er samen voor om voor onze school een aantal afspraken te maken rond weerbaarheid. Aan de hand van 5 pictogrammen willen we de sociaal-emotionele ontwikkeling van onze leerlingen

Nadere informatie

Babyplan Dreumesplan Peuterplan Bsoplan

Babyplan Dreumesplan Peuterplan Bsoplan Kinderbeleid Kindkracht 0/12 Kaag en Braassem Inleiding Voor u ligt het pedagogisch beleid, genaamd het kinderbeleid van kinderopvangorganisatie Kindkracht 0/12, dat bestaat uit kinderdagverblijfopvang

Nadere informatie

Het spel der democratische opvoeding Wat vooraf ging: Aan de hand van de 4 pijlers deden de ambassadeurs van Triodus samen goed voor later en de werkgroep wat iedere kindwijzerorganisatie deed, inventariseren!

Nadere informatie

Rijksuniversiteit Groningen

Rijksuniversiteit Groningen De adolescentiefase: over puberen, hersenontwikkeling, studiekeuze, risicogedrag en de relatie met ouders. Dr. Saskia Kunnen i.s.m. Dr. Anna Lichtwarck-Aschoff Afdeling Ontwikkelingspsychologie Rijksuniversiteit

Nadere informatie

Relaties in de groep. Hoofdstuk 5

Relaties in de groep. Hoofdstuk 5 76 Mohamed (6) is vandaag nieuw in de groep. Hij loopt aan de hand van pedagogisch medewerker Hans mee uit school naar de groepsruimte. Hans laat hem zien waar zijn haakje aan de kapstok is en zijn kastje

Nadere informatie

Samen de Wereld Kleuren. Pedagogische visie

Samen de Wereld Kleuren. Pedagogische visie Samen de Wereld Kleuren Pedagogische visie 2 SWK-Kinderopvang Samen de Wereld Kleuren Samen de Wereld Kleuren SWK-Kinderopvang: Samen de Wereld Kleuren Onze kinderopvangorganisaties hebben aandacht voor

Nadere informatie

Agressie: Agressief gedrag thuis en in de groep Opvoeders van kinderen in de leeftijd van 4 9 jaar en 9 14 jaar

Agressie: Agressief gedrag thuis en in de groep Opvoeders van kinderen in de leeftijd van 4 9 jaar en 9 14 jaar Agressie: Agressief gedrag thuis en in de groep Opvoeders van kinderen in de leeftijd van 4 9 jaar en 9 14 jaar Dit themapakket is gemaakt naar aanleiding van vragen van ouders, leerkrachten, schoolartsen

Nadere informatie

Identiteit van de Koos Meindertsschool

Identiteit van de Koos Meindertsschool Identiteit van de Koos Meindertsschool 1. Identiteit - het karakter van de school Wij zijn een open school waarin een ieder gelijkwaardig is. Wij heten elk kind welkom op de Koos Meindertsschool, ongeacht

Nadere informatie

Beschrijving modules KINDwijzeracademie

Beschrijving modules KINDwijzeracademie Beschrijving modules KINDwijzeracademie 1. Pedagogische Doelen Deze module bestaat uit vier onderdelen; de vier pedagogische doelen uit de wet Kinderopvang. Bieden van emotionele veiligheid Deze module

Nadere informatie

BREDE MARIA SCHOOL REUSEL

BREDE MARIA SCHOOL REUSEL BREDE MARIA SCHOOL REUSEL Pedagogisch beleid Brede Mariaschool Visie De Brede Mariaschool werkt vanuit een visie waarbij het welbevinden van de aan de Brede Mariaschool toevertrouwde kinderen centraal

Nadere informatie

Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success

Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success Leercentrum Nijmegen Oberon, november 2012 1 Inleiding Playing for Success heeft, naast het verhogen van de taal- en rekenprestaties van de

Nadere informatie

Pedagogisch Beleid. Nanny Association

Pedagogisch Beleid. Nanny Association Pedagogisch Beleid Nanny Association Rijen, juni 2006 Inhoud Inleiding 1. Nanny Association 2. Profiel nanny 3. Functie- en taakomschrijving 4. Accommodatie en materiaal 5. Ouderbeleid 6. Pedagogische

Nadere informatie

Wanneer ze op het schoolplein rond keek, dan zag ze dat sommige kinderen blij waren en andere kinderen verdrietig.

Wanneer ze op het schoolplein rond keek, dan zag ze dat sommige kinderen blij waren en andere kinderen verdrietig. Ik wil sjoelemo (Sjoelen en uiten van emoties en gevoelens met kinderen tot ± 12 jaar) Een verhaaltje om in de klas voor te lezen. Een oefening om te doen in het gezin. Dit verhaaltje gaat over gevoelens;

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan. Gastouderbureau Mamaloetje

Pedagogisch beleidsplan. Gastouderbureau Mamaloetje Pedagogisch beleidsplan Gastouderbureau Mamaloetje 1 Voorwoord In de beginjaren 60 is er een meisje geboren. Haar ouders noemden haar Esther. De ouders werkten allebei full time (bijzonder voor die tijd)

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan buitenschoolse opvang het Zwammeke

Pedagogisch beleidsplan buitenschoolse opvang het Zwammeke Pedagogisch beleidsplan buitenschoolse opvang het Zwammeke Inhoud 1. Inleiding 2. Onze visie 3. Doelstellingen 4. Pedagogische uitgangspunten voor het kind 5. Pedagogische uitgangspunten voor de groepsleiding

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan BSO De Schat

Pedagogisch beleidsplan BSO De Schat Pedagogisch beleidsplan BSO De Schat Inhoudsopgave: - Beschrijving van de organisatie - Doel van de organisatie - Visie - Pedagogische doelstelling - Pedagogisch klimaat Veiligheid Persoonlijke competentie

Nadere informatie

Pedagogisch Beleid. Inschrijving

Pedagogisch Beleid. Inschrijving Pedagogisch Beleid Inschrijving U vertrouwt ons uw kind toe en wij willen ook het allerbeste voor uw kind. In dit gesprek kunt u meer over uw kind vertellen.zijn er bijzonderheden waar wij rekening mee

Nadere informatie

Achtergrondinformatie

Achtergrondinformatie Achtergrondinformatie opdracht 1, module 2, les 7 Vriendschappen Vriendjes spelen een belangrijke rol in het leven van een kind. Kinderen spelen met elkaar en maken plezier. En vriendjes leren van elkaar.

Nadere informatie

ADHD. en kinderen (6-12 jaar)

ADHD. en kinderen (6-12 jaar) ADHD en kinderen (6-12 jaar) ADHD, DAAR BEN JE NIET BLIJ MEE Als je bij het buitenspelen een blauwe plek oploopt, dan zit je daar niet mee. Meestal is-ie na een paar dagen weer weg. Bij ADHD is dat anders,

Nadere informatie

Niets uit deze uitgave mag worden gekopieerd en/-of verspreid zonder schriftelijke toestemming van de Peuterspeelzaal Ukkie BV 2015-02

Niets uit deze uitgave mag worden gekopieerd en/-of verspreid zonder schriftelijke toestemming van de Peuterspeelzaal Ukkie BV 2015-02 Deel 1: Pedagogisch beleidsplan Peuterspeelzaal Ukkie 1.1 Visie 1.2 Missie 1.3 Uitgangspunten 1.4 Pedagogische doelen 1.4.1. Bieden van emotionele en lichamelijke veiligheid 1.4.2. Ontwikkeling sociale

Nadere informatie

Brochure. Primair onderwijs. Brochure. Primair onderwijs

Brochure. Primair onderwijs. Brochure. Primair onderwijs Brochure Primair onderwijs Brochure Primair onderwijs Positive Action Positive Action is een programma waarmee kinderen ondersteund en uitgedaagd worden in het ontwikkelen van hun unieke talenten. Het

Nadere informatie

Pauline Schreuder. Sociale kennis, sociale rollen en sociale relaties. algemene pedagogiek, RuG. faculteit gedrags- en maatschappijwetenschappen

Pauline Schreuder. Sociale kennis, sociale rollen en sociale relaties. algemene pedagogiek, RuG. faculteit gedrags- en maatschappijwetenschappen Datum 26-01-2011 Sociale kennis, sociale rollen en sociale relaties Pauline Schreuder algemene pedagogiek, RuG Datum 26-01-2011 2 inleiding 1. sociale dimensie van opgroeien en opvoeden 2. kinderopvang

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan

Pedagogisch beleidsplan Pedagogisch beleidsplan Ieder kind is uniek en mag zich naar eigen tempo en karakter ontwikkelen. Home gastouderbureau gaat ervan uit dat een kind zich ontwikkelt vanuit een wisselwerking tussen aangeboren

Nadere informatie

doordat er op dat moment geen leeftijdsgenootjes aanwezig zijn. Als ze iets mochten veranderen gaven ze aan dat de meeste kinderen iets aan de

doordat er op dat moment geen leeftijdsgenootjes aanwezig zijn. Als ze iets mochten veranderen gaven ze aan dat de meeste kinderen iets aan de SAMENVATTING Er is onderzoek gedaan naar de manier waarop kinderen van 6 8 jaar het best kunnen worden geïnterviewd over hun mening van de buitenschoolse opvang (BSO). Om hier antwoord op te kunnen geven,

Nadere informatie

Verkort pedagogisch beleid Berend Botje

Verkort pedagogisch beleid Berend Botje Verkort pedagogisch beleid Berend Botje hele dagopvang, buitenschoolse opvang, peuterspeelzaal Kinderopvang Berend Botje Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Inleiding... 3 1.1 Wie is Berend Botje?... 3 1.2 Wat doet

Nadere informatie

Loont VVE? Paul Leseman

Loont VVE? Paul Leseman Loont VVE? Paul Leseman Waar gaat VVE over? Extra kindplaatsen in peuterspeelzalen en kinderdagverblijven voor kinderen die anders niet aan zo n voorziening zouden deelnemen. Verbetering van de structurele

Nadere informatie

Tussendoelen sociaal - emotionele ontwikkeling - Relatie met andere kinderen

Tussendoelen sociaal - emotionele ontwikkeling - Relatie met andere kinderen Tussendoelen sociaal - emotionele ontwikkeling - Relatie met andere kinderen 1. Kijkt veel naar andere kinderen. 1. Kan speelgoed met andere kinderen 1. Zoekt contact met andere kinderen 1. Kan een emotionele

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/22989 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/22989 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/22989 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Pouw, Lucinda Title: Emotion regulation in children with Autism Spectrum Disorder

Nadere informatie

Brochure. Kindcentrum

Brochure. Kindcentrum Brochure Kindcentrum Positive Action Positive Action is een programma waarmee kinderen ondersteund en uitgedaagd worden in het ontwikkelen van hun unieke talenten. Het gaat daarbij niet alleen over goede

Nadere informatie

PEDAGOGISCH BELEIDSPLAN 0 4 JAAR

PEDAGOGISCH BELEIDSPLAN 0 4 JAAR PEDAGOGISCH BELEIDSPLAN 0 4 JAAR Inhoudsopgave Inleiding... 3 Kinderen... 4 Ik ben ik en jij bent jij... 4 Veiligheid... 4 Vertrouwde relaties... 4 Structuur en voorspelbaarheid... 5 Een gezonde omgeving...

Nadere informatie

Pedagogisch beleid House & Kids

Pedagogisch beleid House & Kids Pedagogisch beleid House & Kids Het opvangen van kinderen van anderen is een grote verantwoordelijkheid. Zeker als kinderen voor langere tijd naar een gastouder gaan, zoals het geval is in de gastouderopvang.

Nadere informatie

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: APQ rapportage Naam: Bea Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea Voorbeeld / 16.06.2015 / APQ rapportage 2 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in jouw inzetbaarheid. We bespreken hoe

Nadere informatie

Psychiatrie. Therapieprogramma. www.catharinaziekenhuis.nl

Psychiatrie. Therapieprogramma. www.catharinaziekenhuis.nl Psychiatrie Therapieprogramma www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Het therapieprogramma... 3 Waarom groepstherapie?... 3 De groepsindeling... 4 De observatiegroep... 4 De behandelgroep... 4 Werkwijze therapeuten...

Nadere informatie

Meditatie. Hartkwaliteiten. Vaardige middelen. Welbevinden GOED- HEID. Leerhouding. Sociaal competent. Visie Boeddhistisch curriculum

Meditatie. Hartkwaliteiten. Vaardige middelen. Welbevinden GOED- HEID. Leerhouding. Sociaal competent. Visie Boeddhistisch curriculum Het Boeddhistische Curriculum Onderstaande figuur geeft de visie van dit curriculum aan. Het uitgangspunt is Natuurlijke goedheid, dat ervaren kan worden als welbevinden, sociale competentie en een positieve

Nadere informatie

Iedereen heeft een eigen verhaal

Iedereen heeft een eigen verhaal informatie voor ouders Iedereen heeft een eigen verhaal > Goed om te weten als uw kind tijdelijk bij JJC verblijft Uw zoon of dochter gaat tijdelijk naar JJC in Den Haag. Wij gaan uw kind intensief begeleiden

Nadere informatie

Kids & Co Pedagogisch beleid Buitenschoolse opvang (BSO)

Kids & Co Pedagogisch beleid Buitenschoolse opvang (BSO) Kids & Co Pedagogisch beleid Buitenschoolse opvang (BSO) November 2014 Inhoudsopgave Inleiding 1 1. Veiligheid en welbevinden 1 2. Persoonlijke competenties 4 3. Sociale competenties 5 4. Waarden en normen

Nadere informatie

SPECIAAL ONDERWIJS TALENTEN CAMPUS VENLO GELUKT! ELK TALENT TELT! EEN INKIJK BIJ

SPECIAAL ONDERWIJS TALENTEN CAMPUS VENLO GELUKT! ELK TALENT TELT! EEN INKIJK BIJ SPECIAAL ONDERWIJS TALENTEN CAMPUS VENLO GELUKT! ELK TALENT TELT! EEN INKIJK BIJ GELUKT! Ik zit aan mijn ontbijt. Een beetje nerveus neem ik nog snel de krant door. Gek eigenlijk. Ik sta al jaren voor

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan BSO het Anker. (de Schat)

Pedagogisch beleidsplan BSO het Anker. (de Schat) Pedagogisch beleidsplan BSO het Anker. (de Schat) Inhoudsopgave: Beschrijving van de organisatie Visie Pedagogisch klimaat o Veiligheid o Persoonlijke competentie o Sociale competentie o Waarden en normen

Nadere informatie

VISIE PEDAGOGISCH PROJECT

VISIE PEDAGOGISCH PROJECT VISIE PEDAGOGISCH PROJECT van daltonschool De Kleine Icarus Algemene visie De opdracht van daltonschool De Kleine Icarus bevat naast het onderwijskundig eveneens een maatschappelijk aspect Wij brengen

Nadere informatie

Pedagogisch werkplan BSO De Koperwiek

Pedagogisch werkplan BSO De Koperwiek Pedagogisch werkplan BSO De Koperwiek 1. De locatie Buitenschoolse opvang De Koperwiek is gehuisvest bij basisschool De Kopermolen in Klarenbeek. De locatie heeft 1 basisgroep in de leeftijd van 4 t/m

Nadere informatie

Algemene informatie Kinderopvang 0-4. November 2014

Algemene informatie Kinderopvang 0-4. November 2014 Algemene informatie Kinderopvang 0-4 November 2014 Voorwoord Positive Action wordt in Amerika met veel succes uitgevoerd. Het is een bewezen effectief programma dat positieve resultaten behaalt op zowel

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan. Inleiding. BSO Vrij Spel

Pedagogisch beleidsplan. Inleiding. BSO Vrij Spel Pedagogisch beleidsplan Inleiding U heeft gekozen voor Vrij Spel en mag erop vertrouwen dat wij goed voor uw kind zullen zorgen. Uw kind zal in uw afwezigheid liefdevol en veilig worden opgevangen. Wij

Nadere informatie

Stichting Kinderopvang Alkmaar. Protocol Tussenschoolse opvang

Stichting Kinderopvang Alkmaar. Protocol Tussenschoolse opvang Stichting Kinderopvang Alkmaar Protocol Tussenschoolse opvang Inhoudsopgave 1. Algemene informatie 3 Tijden en locatie TSO 3 Locatie TSO 3 Naar de TSO 3 Als uw kind niet komt 3 2. Inschrijven en betalen

Nadere informatie

Pedagogisch werkplan BSO De Parken

Pedagogisch werkplan BSO De Parken Pedagogisch werkplan BSO De Parken 1. De locatie Buitenschoolse opvang De Parken is gehuisvest in de Parkenschool in de wijk de Parken in Apeldoorn. De locatie heeft 4 basisgroepen voor kinderen in de

Nadere informatie