Wettelijke accountantscontrole bij familiebedrijven noodzakelijk? Thijs J.T. Peeters Msc

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Wettelijke accountantscontrole bij familiebedrijven noodzakelijk? Thijs J.T. Peeters Msc"

Transcriptie

1 Wettelijke accountantscontrole bij familiebedrijven noodzakelijk? Thijs J.T. Peeters Msc

2 1 Inleiding In de media verschijnen met enige regelmaat berichten over het nut van accountantscontrole. Wat is nou de toegevoegde waarde van accountantscontrole? De afgelopen jaren is de regulering in de accountancy toegenomen, mede als gevolg van diverse boekhoudschandalen in het buitenland, maar ook in Nederland. Diverse ondernemers vragen zich echter af wat de toegevoegde waarde is van de verscherpte accountantscontrole en waarom hun onderneming überhaupt gecontroleerd moet worden en wie daar baat bij heeft. Er zijn verscheidene manieren om ondernemingen te classificeren. Naast beursgenoteerde en nietbeursgenoteerde ondernemingen, onderscheidt men grote ondernemingen en MKB-ondernemingen, internationaal opererende ondernemingen en regionaal opererende ondernemingen, familiebedrijven en niet-familiebedrijven. En dan spreek ik nog niet eens van al die organisaties zonder winstoogmerk die de externe accountant vragen om een onafhankelijk oordeel aangaande hun prestaties en status. Elk van de hiervoor genoemde type ondernemingen heeft unieke karaktereigenschappen. De mate waarin behoefte bestaat aan accountantscontrole, kan afhankelijk zijn van het type onderneming. En dan zien we dat vaak familiebedrijven er de noodzaak niet van inzien. Er zijn geen externe investeerders, de relatie met de bancaire financier is goed. Het is dat de wetgever het wil, maar anders had men nooit een externe accountant over de vloer gevraagd. 2

3 2 Accountantscontrole Wat houdt zo n accountantscontrole nu eigenlijk in? En wanneer is een onderneming verplicht haar boeken te laten controleren door een accountant? De wetgever heeft accountantscontrole verplicht gesteld voor een bepaalde categorie rechtspersonen en maakt een onderscheid naar de omvang van de rechtspersonen, ook wel de grootte- of omvangscriteria genoemd. Rechtspersonen die voldoen aan de criteria van een middelgrote of grote onderneming, zijn wettelijk verplicht de jaarrekening te laten controleren door een accountant (Burgerlijk Wetboek, artikel 2:393 en verder). Het doel van de accountantscontrole is het vertrouwen te versterken dat gebruikers hebben in de jaarrekening (NV COS 200.3). De accountant stelt een verklaring op waarin hij een oordeel geeft over de vraag of de jaarrekening in alle opzichten die van materieel belang zijn, in overeenstemming is met de richtlijnen voor de financiële verslaggeving. Uit de controleverklaring valt op te maken dat het oordeel van de accountant zich primair richt op het getrouwe beeld van de grootte en samenstelling van het vermogen en het resultaat van de onderneming. Maar de accountant geeft meer dan alleen dit oordeel. Hij neemt ook kennis van andere informatie die in de financiële overzichten is opgenomen, zoals een directieverslag. De accountant stelt dan vast dat deze informatie niet tegenstrijdig is met de jaarrekening. Zoals ik hiervoor heb opgemerkt, is de accountantscontrole bedoeld om gebruikers van de jaarrekening van dienst te zijn. Maar wie zijn die gebruikers? Dat zijn veelal externe partijen die er belang bij hebben dat een getrouw beeld geschetst wordt van de prestaties en resultaten van de onderneming, omdat zij daarop nu eenmaal hun (beleids)beslissingen moeten kunnen funderen. Ik noem: investeerders, beleggers, crediteuren, werknemers, financiers, Belastingdienst, verzekeringsmaatschappijen, vakbonden of ondernemingsraden. 3

4 3 Familiebedrijven Uit een onderzoek van Flören (2002) blijkt dat 83% van alle Nederlandse bedrijven een familiebedrijf is. Familiebedrijven kenmerken zich door een langetermijnhorizon, de betrokkenheid van de familie en de gevoeligheid voor reputatie. Deze kenmerken hebben mogelijk invloed op wijze waarin familiebedrijven de toepasselijke wet- en regelgeving voor externe verslaggeving hanteren. Om de vraag te beantwoorden wie heeft belang heeft bij een accountantscontrole, ga ik terug naar het ontstaan van de eerste multinationale onderneming, zo n vierhonderd jaar geleden (1602), te weten de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC). De VOC was, voor zover bekend, de eerste onderneming ter wereld met een aandelenkapitaal en een beursnotering. Er waren meerdere eigenaren, meerdere locaties, er was een meerhoofdige leiding ( de heeren XVII ) en verschillende systemen op basis waarvan de boekhouding werd gevoerd. Er was wel een scheiding tussen eigendom en leiding. Deze scheiding leidde tot belangentegenstellingen die de VOC uiteindelijk de das omdeden, al zijn er meer factoren te noemen (zoals fraude en corruptie) die de compagnie ten onder lieten gaan. De scheiding tussen eigendom en leiding wordt in de wetenschap aangeduid als de agency-theorie. Door deze scheiding ontstaat de behoefte aan een onafhankelijke controle van de jaarrekening. En als we dan de vraag in herinnering brengen wie belang heeft bij een accountantscontrole, ligt het antwoord voor de hand: allen die direct en indirect betrokken zijn bij ondernemingen waarin eigendom en leiding gescheiden zijn. De agency-theorie levert een essentieel probleem op in de verslaggeving. De scheiding tussen eigendom en leiding leidt immers tot belangentegenstellingen en daarmee tot een verschillende presentatie en perceptie van relevante informatie. Als reactie hierop zijn verslaggevingsrichtlijnen ontworpen om onafhankelijk te kunnen vaststellen dat de verslaggevingsrichtlijnen juist zijn toegepast en dat de jaarrekening dus een getrouw beeld geeft. 4

5 In één hand Maar wat nu als eigendom en leiding niet zijn gescheiden? Heeft een accountantscontrole dan ook nog toegevoegde waarde? Om terug te komen op het voorbeeld van familiebedrijven: deze kenmerken zich onder andere doordat eigendom en leiding niet of beperkt gescheiden zijn. Heeft accountantscontrole voor deze bedrijven dan nog zin? Of spelen andere factoren een rol? Mijn stelling is als volgt: Ik ben van mening dat wettelijke accountantscontroles voor familiebedrijven niet per definitie noodzakelijk zijn. Doordat in de meeste familiebedrijven eigendom en leiding beperkt of zelfs helemaal niet gescheiden zijn, liggen belangentegenstellingen tussen eigenaar en directeur niet voor de hand. De voornaamste gebruikers van deze jaarrekeningen zijn veelal de externe financier en de Belastingdienst. 5

6 4 Argumenten Ondanks het grote aandeel van familiebedrijven in het bedrijfsleven richten de onderzoeken op het gebied van de invloed van externe verslaggeving zich veelal op beursgenoteerde familiebedrijven. In Nederland is echter weinig onderzoek gedaan naar de effecten van externe verslaggeving van familiebedrijven. Dit in tegenstelling tot de buitenlandse praktijk waar wel wetenschappelijke onderzoeken zijn verricht naar de invloed van externe verslaggeving op de winstkwaliteit van familiebedrijven. Ondernemingen waarvan eigendom en leiding gescheiden zijn, worden immers geconfronteerd met belangentegenstellingen die op hun beurt prikkels geven om de presentatie van winsten te kleuren. Als de leiding de resultaten anders weergeeft dan ze feitelijk zijn, worden belanghebbenden misleid. De winstkwaliteit is daarmee aangetast: het gerapporteerde resultaat stemt niet langer overeen met het werkelijke resultaat (Pratt, 2000). Voor de goede orde merk ik hier op dat het begrip winstkwaliteit zich richt op de alomvattende toepassing van de vigerende verslaggevingsrichtlijnen, maar niet op individuele toepassing van bepaalde verslaggevingsrichtlijnen. Daarmee dient de vraag zich aan welke belangentegenstellingen in familiebedrijven voorkomen, wat de beweegredenen zijn om de presentatie van winsten te kleuren en in welke mate familiebedrijven de winsten bijstellen om belanghebbenden te misleiden. Laat mij voorop stellen dat de wetenschap geen eenduidige definitie van het begrip familiebedrijf kent. Maar een bruikbare omschrijving is de volgende: familiebedrijven zijn bedrijven waarvan de oprichter of zijn familie continu een belangrijke positie in de organisatie heeft gehad, zoals grootaandeelhouder, bestuurder of commissaris. Tot die familie worden personen gerekend die bloedverwant zijn met de oprichter of gehuwd zijn met de oprichter of diens bloedverwanten. Familiebedrijven onderscheiden zich verder van andere organisaties met winstoogmerk, doordat aandelen in het bezit zijn van de familie die ook vaak de feitelijke leiding heeft. Er is dus in dat opzicht geen tegengesteld belang tussen eigendom en leiding. Tegengestelde belangen doen zich uiteraard wel voor met andere partijen, zoals de Belastingdienst of financiers. Fiscale noodzaak? Het feit dat er belangentegenstellingen bestaan tussen een onderneming en een andere partij wil nog niet zeggen dat accountantscontrole noodzakelijk is. De Belastingdienst hoeft niet op de accountantscontrole te steunen om mogelijke belangenconflicten te voorkomen. De dienst stelt zijn eigen regels, op basis waarvan de winst bepaald moet worden. De Belastingdienst heeft zijn eigen 6

7 inspecteurs die boekenonderzoeken (laten) uitvoeren die veelal betrekking hebben op een tijdvak van meerdere boekjaren. Daar komt bij dat de Belastingdienst met de introductie van horizontaal toezicht steeds meer naar een andere aanpak streeft, namelijk van controle naar samenwerken en een actueel toezicht op basis van vertrouwen. De Belastingdienst bewerkstelligt dit door afspraken te maken (convenanten) met ondernemingen of adviseurs van deze ondernemingen, zoals accountantskantoren. Wettelijke accountantscontrole is in dat opzicht dus niet noodzakelijk. Positie ten opzichte van financier Een mogelijk belangenconflict tussen de onderneming en een financier behoeft ook niet door een wettelijke accountantscontrole te worden ondervangen. De onderneming en de financier sluiten leningsovereenkomsten af, waarin bepalingen zijn opgenomen die gerelateerd zijn aan een te behalen resultaat. Ik noem solvabiliteitseisen inzake dividenduitkeringen als voorbeeld. Indien de financier het noodzakelijk vindt dat er een accountantscontrole wordt ingesteld, wordt die voorwaarde in de leningsovereenkomst opgenomen. Het is dus niet noodzakelijk om dit in de wet te verankeren. Andere factoren Uit diverse wetenschappelijke onderzoeken worden conclusies getrokken die mij aanleiding geven om te stellen dat er voor familiebedrijven minder noodzaak is een accountantscontrole te laten instellen dan voor niet-familiebedrijven. Zo verwijzen Villalonga en Amit (2006) bijvoorbeeld naar een stelling van Berle en Means (1932) dat een concentratie van het aandelenbezit een positief effect heeft op de waarde van een onderneming, doordat het de tegengestelde belangen tussen de eigenaar en de leiding vermindert. Anderson et al. (2003) benadrukken dat familiebedrijven zich kenmerken door de nauwe betrokkenheid bij de dagelijkse gang van zaken, de langetermijnhorizon en de waarde die wordt gehecht aan haar reputatie. Aandeelhouders van familiebedrijven leggen veelal de nadruk op het overleven van het bedrijf (continuïteit) en het overdragen van het bedrijf aan erfgenamen. Zij willen de onderneming het liefst in eigen handen houden. Andere aandeelhouders hechten juist belang aan het behalen van een maximaal rendement. Zij hebben er minder moeite mee als hun bedrijf van de hand wordt gedaan, fuseert met, of opgaat in een andere organisatie. Een langetermijnhorizon maakt familiebedrijven gevoelig voor reputatieschade. Zij bouwen veelal een langdurige relatie op met externe partijen, zoals financiers, leveranciers en afnemers. 7

8 Objectieve verslaggeving? In een onderzoek van Tong (2008) staat de vraag centraal of familiebedrijven financiële verslaggeving anders toepassen dan niet-familiebedrijven. Grote boekhoudschandalen bij familiebedrijven, zoals Adelphia Communications van de familie Rigas in 2002 (in 2006 overgenomen door Time Warner Cable) en WorldCom van Bernard Ebbers (mede-oprichter, grootaandeehouder en CEO) in 2005, roepen de vraag op of oprichters van familiebedrijven hun machtspositie gebruiken om privégelden aan de onderneming te onttrekken en dit proberen te verhullen door manipulatie van financiële verslaggeving. In dit onderzoek worden de volgende vooronderstellingen geponeerd: het belang voor de lange termijn, de zorgen over de reputatie en beter toezicht op de leiding verhogen de kwaliteit van financiële verslaggeving van familiebedrijven; de mogelijkheid andere aandeelhouders te misleiden verlaagt de kwaliteit van financiële verslaggeving van familiebedrijven. Tong concludeert uit de onderzoeksresultaten dat de kwaliteit van de financiële verslaggeving van familiebedrijven hoger is dan die van niet-familiebedrijven. Ali et al. (2007) hebben de winstkwaliteit bij familiebedrijven onderzocht. Familiebedrijven worden intensiever bestuurd door de eigenaren dan andere bedrijven, waardoor resultaatafhankelijke managementbeloningen minder noodzakelijk zijn. Dit heeft tot gevolg dat de resultaten van familiebedrijven minder aan manipulatie onderhevig zijn. Ook onderzoeken van Wang (2006), Ali et al. (2007) en Tong (2008) tonen aan dat de specifieke kenmerken van familiebedrijven (eigendom en leiding niet of beperkt gescheiden, nauwe betrokkenheid bij dagelijkse gang van zaken, langetermijnhorizon en reputatie) een positief effect hebben op de kwaliteit van de winst. Samenvattend stel ik dat het volgende van toepassingen is op familiebedrijven en dat accountantscontrole derhalve niet noodzakelijk is: een concentratie van het aandelenbezit heeft een positief effect op de waarde van een onderneming, doordat het de tegengestelde belangen tussen de eigenaar en de leiding vermindert; het belang voor de lange termijn, de zorgen over de reputatie en een beter toezicht op de leiding verhogen de kwaliteit van financiële verslaggeving van familiebedrijven. 8

9 5 Tegenargumenten Tong (2008) constateert dat de agency-theorie minder van toepassing is op familiebedrijven. In familiebedrijven wordt de scheiding tussen de grootaandeelhouder en de overige aandeelhouders eerder als een agency-probleem ervaren. De grootaandeelhouder is doorgaans de oprichter van het bedrijf of een opvolger uit dezelfde familie. Naast het grote aandelenbezit fungeert deze persoon in veel gevallen tevens als manager. Hierdoor treedt informatieasymmetrie op tussen de familie enerzijds en de overige aandeelhouders anderzijds 1. Hetzelfde kan zich voordoen tussen de familie enerzijds en de verschaffers van vreemd vermogen anderzijds. Deze informatieasymmetrie zou het mogelijk maken om waarden aan de onderneming te onttrekken ten gunste van de familie en ten koste van de overige financiers. Dit kan voordelen opleveren voor het familiebedrijf, maar de nadelen laten zich evenzeer gelden. Villalonga en Amit (2006) stellen dat de positie van de grootaandeelhouder het mogelijk maakt waarden te onttrekken aan het bedrijf ten koste van de andere aandeelhouders. Onderzoeken naar de bedrijfsprestaties van familiebedrijven in de Verenigde Staten lijken dat te bevestigen. Anderson en Reeb (2003) concluderen naar aanleiding van eerdere onderzoeken dat: grootaandeelhouders de mogelijkheid hebben om oneigenlijk waarden te onttrekken ten gunste van privédoeleinden (Fama en Jensen, 1983; Demsetz, 1983; Shleifer en Vishny, 1997); acties van de familie ten koste kunnen gaan van werknemers en hun productiviteit (Burkart, Gromb en Panunzi, 1997); families ertoe geprikkeld worden zichzelf te bevoordelen ten koste van werknemers (Shleifer en Summer, 1988); grootaandeelhouders het belang van de familie vooropstellen ten nadele van dat van het bedrijf/management (DeAngelo en DeAngelo, 2000). De negatieve vooronderstellingen zijn onder andere gebaseerd op situaties waarin ondernemingen een grootaandeelhouder en één of meer kleine aandeelhouders hebben. In deze situaties treden belangentegenstellingen op. En omdat veel familiebedrijven een grootaandeelhouder en één of meerdere kleine aandeelhouders kennen, zou dat negatieve gevolgen moeten hebben op de kwaliteit van de winst. En dus menen voorstanders van de accountantscontrole dat een accountantscontrole bij familiebedrijven van toegevoegde waarde kan zijn. 1 Bij informatie asymmetrie heeft de ene partij een informatievoordeel heeft ten opzichte van de andere partij. De leiding van een onderneming beschikt bijvoorbeeld over meer informatie dan een aandeelhouder. De leiding heeft bijvoorbeeld belang bij het be halen van een bepaald resultaat. De aandeelhouder heeft hier nauwelijks invloed op. 9

10 6 Weerleggingen Maar daar is veel op af te dingen. Al eerder merkte ik op dat diverse onderzoeken in de Verenigde Staten hebben aangetoond dat de winstkwaliteit van familiebedrijven hoger is dan die van nietfamiliebedrijven. De vraag is of dit verschil verklaard kan worden door bijvoorbeeld cultuurverschillen. Het zou immers kunnen dat de winstkwaliteit van ondernemingen in het algemeen in Nederland hoger is dan die ondernemingen in de Verenigde Staten. Hoe is het dan gesteld met de winstkwaliteit van familiebedrijven in Nederland? Voor mijn afstudeerscriptie heb ik onderzoek gedaan naar verschillen in de winstkwaliteit tussen familiebedrijven en niet-familiebedrijven in Nederland. In dit onderzoek heb ik van 75 familiebedrijven en 75 niet-familiebedrijven over de perioden 2005 tot en met 2009 de winstkwaliteit gemeten aan de hand van een aantal factoren, waaronder de mate waarin zogeheten accruals worden toegepast2. Naar aanleiding van mijn onderzoek concludeer ik dat de winstkwaliteit van familiebedrijven niet verschilt van die van niet-familiebedrijven in Nederland, maar dat de richting waarin de winsten worden bijgesteld, wel duidelijk varieert. Voor familiebedrijven is de tendens waar te nemen dat de winsten naar beneden worden bijgesteld, terwijl niet-familiebedrijven de winsten juist naar boven bijstellen. Fiscale prikkels zijn een motief voor familiebedrijven om de winsten naar beneden bij te stellen. Zoals ik al eerder opmerkte, zou een accountantscontrole niet per definitie voor de Belastingdienst uitgevoerd behoeven te worden, aangezien die zijn eigen regels bepaalt voor de berekening van de winst en eigen inspecteurs heeft die de boekhouding onderzoeken. Behalve de Belastingdienst zijn er in beginsel geen andere belanghebbenden die worden benadeeld door een lagere gerapporteerde winst. De andere voornaamste belanghebbenden, naast de familie, zijn eventuele financiers. De financier stelt zijn vergoeding niet afhankelijk van het resultaat, maar hanteert andere uitgangspunten. Familiebedrijven onderhouden vaak een langdurige relatie met de financier. In het verlengde daarvan heb ik het gemiddelde rentepercentage over vreemd vermogen van familiebedrijven vergeleken met dat van niet-familiebedrijven. Op basis daarvan stel ik vast dat het gemiddeld rentepercentage voor familiebedrijven significant lager is dan dat voor nietfamiliebedrijven. Ik heb niet onderzocht waarom financiers een lagere vergoeding in rekening brengen aan familiebedrijven, maar het is wel een interessante vraag. Ik kan me voorstellen dat de langdurige 2 Accruals zijn onder te verdelen in discretionary accruals en non-discretionary accruals. Discretionary accruals zijn overlopende posten die de bedrijfsleiding in de gelegenheid stellen om creatief om te gaan met verslaggevingsregels. Op non-discretionary accruals daarentegen kan de bedrijfsleiding geen invloed uitoefenen door creatief om te gaan met de verslaggevingsregels. 10

11 relatie tussen de financier en het familiebedrijf heeft geleid tot een bepaalde mate van vertrouwen in het familiebedrijf. Accountantscontrole kan dit opgebouwde gevoel van vertrouwen hooguit bevestigen. 11

12 7 Kanttekeningen In mijn betoog stel ik dat de wettelijke accountantscontrole voor familiebedrijven niet noodzakelijk is, onder andere vanwege de kenmerken van het familiebedrijf. Ik plaats hierbij twee kanttekeningen. Zoals ik al eerder opmerkte bestaat in de wetenschap geen eenduidige definitie voor het begrip familiebedrijf. In de huidige wetgeving bestaan geen criteria op grond waarvan een bedrijf als familiebedrijf gekwalificeerd kan worden. Om familiebedrijven te kunnen vrijstellen van wettelijke accountantscontrole moet de wetgever een definitie formuleren van het familiebedrijf. Mogelijk kan de wetgever hier aansluiting vinden bij de fiscale wetgeving omtrent de directeur-grootaandeelhouder (Wet op de loonbelasting 1964). Wel moet voorkomen worden dat andere belanghebbenden worden benadeeld, zoals investeerders, crediteuren, werknemers, verzekeringsmaatschappijen, vakbonden of ondernemingsraden. Zo kan de wetgever familiebedrijven verplichten om het toepassen van deze vrijstelling toe te lichten in de openbaar te maken jaarrekening. Daarnaast kan de wetgever belanghebbenden in de gelegenheid stellen om wettelijke accountantscontrole op verzoek in te stellen. Onderzoeksresultaten tonen aan dat de winstkwaliteit van familiebedrijven hoger is dan die van nietfamiliebedrijven. Anderson en Reeb (2003) hebben onderzoek gedaan naar de bedrijfsprestaties van familiebedrijven en niet-familiebedrijven in de Verenigde Staten en tonen aan dat familiebedrijven beter presteren dan niet-familiebedrijven. Zij hebben de bedrijfsprestaties gemeten door EBITDA te delen door het balanstotaal. In mijn onderzoek naar verschillen in winstkwaliteit van familiebedrijven en niet-familiebedrijven heb ik dezelfde wijze de bedrijfsprestaties gemeten tussen familiebedrijven en niet-familiebedrijven in Nederland over de periode van 2005 tot en met Hieruit blijkt dat over deze periode de bedrijfsprestaties van familiebedrijven in Nederland hoger waren dan de bedrijfsprestaties van niet-familiebedrijven. Miller (2002) heeft onderzoek gedaan naar de relatie tussen bedrijfsprestaties en de mate waarin verslaggevingsregels worden toegepast. Hij toont in zijn onderzoek aan dat bedrijven meer informatie toelichten als de bedrijfsprestaties goed zijn en dat de toelichtingen achterblijven zodra de bedrijfsprestaties afnemen. Het feit dat de winstkwaliteit van familiebedrijven hoger is dan die van niet-familiebedrijven, kan dus ook hierin gelegen zijn dat familiebedrijven gemiddeld beter presteren. Dit kan dus impliceren dat familiebedrijven die slecht presteren, minder geneigd zijn de verslaggevingsregels juist toe te passen. In dat geval stel ik wel dat het aan de belanghebbende, vaak de financier is, om accountantscontrole in te stellen als daar aanleiding toe is. 12

13 8 Conclusie De afgelopen jaren is de regulering in de accountancy toegenomen, mede als gevolg van diverse boekhoudschandalen. Ik heb mij dan ook afgevraagd of een accountantscontrole noodzakelijk is voor alle bedrijven. Ik heb me met name gericht op de familiebedrijven in Nederland en stel dat accountantscontrole van familiebedrijven niet per definitie bij wet geregeld hoeft te worden. Ik stel hierbij wel als voorwaarde dat andere belanghebbenden niet benadeeld mogen worden. Het familiebedrijf onderscheidt zich van andere bedrijven doordat eigendom en leiding beperkt of niet gescheiden zijn, de familie betrokken is bij de dagelijkse gang van zaken, de langetermijnhorizon in het beleid een rol speelt en de reputatie van de onderneming gekoesterd wordt. De noodzaak tot accountantscontrole manifesteert zich zodra er door belangentegenstellingen conflicten kunnen ontstaan. Doordat eigendom en leiding beperkt of niet gescheiden zijn, bestaat er geen belangtegenstelling tussen eigendom en leiding, zoals dat voor andere bedrijven wel het geval kan zijn. De belangrijkste belangtegenstellingen voor familiebedrijven bestaan met de Belastingdienst en de financier. De Belastingdienst stelt zijn eigen regels op basis waarvan de winst bepaald moet worden en beschikt over voldoende controlecapaciteit om boekenonderzoeken uit te voeren, die veelal betrekking hebben op een tijdvak van meerdere boekjaren. De onderneming en de financier sluiten leningsovereenkomsten af. Indien de financier het noodzakelijk vindt dat er een accountantscontrole wordt ingesteld, wordt dit in de leningsovereenkomst opgenomen. Nu uit diverse internationale onderzoeken blijkt dat de winstkwaliteit van familiebedrijven hoger is dan die van niet-familiebedrijven en uit mijn eigen onderzoek blijkt dat de winstkwaliteit van familiebedrijven in Nederland niet afwijkt van die van niet-familiebedrijven, ja, dat familiebedrijven eerder geneigd zijn de resultaten naar beneden bij te stellen, kan ik niet anders concluderen dan dat wettelijke accountantscontroles voor familiebedrijven niet per definitie noodzakelijk zijn. 13

14 Bronnen Ali, A., T. Chen & S. Radhakrishnan (2007). Corporate disclosures by family firms. Journal of Accounting and Economics, Vol. 44, p Anderson, R.C. & D.M. Reeb (2003). Founding-Family Ownership and Firm Performance: Evidence from the S&P500. The Journal of Finance, Vol. 3, p Anderson, R.C., S.A. Mansi & D.M. Reeb (2003). Founding family ownership and the agency cost of debt. Journal of Financial Economics, Vol. 68, p Berle, A.A. & G.C. Means (1932). The Modern Corporation and Private Property. New York: Harcourt, Brace & World. Burkart, M., D. Gromb & F. Panunzi (1997). Large shareholders, monitoring, and the value of the firm. Quarterly Journal of Economics, Vol. 112, p DeAngelo, H. & L. DeAngelo (2000). Controlling stockholders and the disciplinary role of corporate payout policy: A study of the Times Mirror Company. Journal of Financial Economics, Vol. 56, p Demsetz, H. (1983). The Structure of Ownership and the Theory of the Firm. Journal of Law and Economics, Vol. 26, p Fama, E.F. & M.C. Jensen (1983). Separation of Ownership and Control. Journal of Law and Economics, Vol. 26, p Flören, R.H. (2002). Cijfers en feiten van het familiebedrijf: 10 jaar onderzoek onder familiebedrijven. BDO CampsObers Accountants & Adviseurs. Miller, G.S. (2002). Earnings Performance and Discretionary Disclosure. Journal of Accounting Research, Vol. 40, p Pratt, J. (2000). Financial Accounting in an Economic Context. Cincinnati, OH: South-Western College Publishing. Shleifer, A. & R. Vishny (1997). A survey of corporate governance. Journal of Finance, Vol. 52, p Tong, Y.H. (2008). Financial Reporting Practices of Family Firms. Advances in Accounting, Vol. 23, p Villalonga, B. & R. Amit (2006). How do family ownership, control and management affect firm value? Journal of Financial Economics, Vol. 80, p Wang, D. (2006). Founding Family Ownership and Earnings Quality. Journal of Accounting Research, Vol. 44, No. 3, p

Open vragen 1. Wat zijn stakeholders van een onderneming?

Open vragen 1. Wat zijn stakeholders van een onderneming? Vragen hoofdstuk 8: Externe verslaggeving Open vragen 1. Wat zijn stakeholders van een onderneming? Externe verslaggeving is, zoals de naam al aangeeft, gericht op het verschaffen van informatie aan partijen

Nadere informatie

Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de controleverklaring 24 april 2012

Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de controleverklaring 24 april 2012 Nadere toelichtingen in de controleverklaring 24 april 2012 Datum: 24 april 2012 Onderwerp: Van toepassing op: Status: Accountants die controleopdrachten uitvoeren Praktijkhandreiking Relevante regelgeving

Nadere informatie

Halfjaarbericht 2015. N.V. Dico International

Halfjaarbericht 2015. N.V. Dico International Halfjaarbericht 2015 N.V. Dico International Inhoud Jaarverslag Directieverslag N.V. Dico International Verkorte halfjaarcijfers 2015 1. Verkort overzicht financiële positie per 30 juni 2015 2. Verkort

Nadere informatie

Concept Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring

Concept Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring maart 2012 Concept Praktijkhandreiking 1119 Inleiding Binnen de huidige wet- en regelgeving kan de accountant reeds uitdrukkelijk inspelen op

Nadere informatie

CONTROLEVERKLARING VAN DE ONAFHANKELIJKE ACCOUNTANT i

CONTROLEVERKLARING VAN DE ONAFHANKELIJKE ACCOUNTANT i CONTROLEVERKLARING VAN DE ONAFHANKELIJKE ACCOUNTANT i Aan: de aandeelhouders en de raad van commissarissen van... (naam entiteit(en)) A. Verklaring over de in het jaarverslag opgenomen jaarrekening 201X

Nadere informatie

Alternatieve financiële prestatie-indicatoren. Toezicht Kwaliteit Accountantscontrole & Verslaggeving

Alternatieve financiële prestatie-indicatoren. Toezicht Kwaliteit Accountantscontrole & Verslaggeving Alternatieve financiële prestatie-indicatoren Toezicht Kwaliteit Accountantscontrole & Verslaggeving April 2014 Inhoudsopgave 1 Conclusie en samenvatting 4 2 Doelstellingen, onderzoeksopzet en definiëring

Nadere informatie

NBA-handreiking 1128 De betrokkenheid van de accountant bij de publicatie van persberichten over jaarcijfers Oktober 2014

NBA-handreiking 1128 De betrokkenheid van de accountant bij de publicatie van persberichten over jaarcijfers Oktober 2014 Dit document maakt gebruik van bladwijzers. NBA-handreiking 1128 Oktober 2014 NBA-handreiking 1128 NBA-handreiking 1128 publicatie van persberichten over jaarcijfers Van toepassing op: Accountants die

Nadere informatie

De reactie van de NBA Young profs op het consultatiedocument Transparant over de controle' van 17 november 2014

De reactie van de NBA Young profs op het consultatiedocument Transparant over de controle' van 17 november 2014 Visie NBA Young Profs Aanleiding Op 26 juni 2015 publiceerde de NBA haar consultatiedocument rondom de aanpassing van de controleverklaring voor álle controles. Het consultatiedocument heeft betrekking

Nadere informatie

Structuur voordracht

Structuur voordracht Mogelijke aanwijzingen voor Faillissementsfraude: wetenschappelijk onderzoek naar (1) kenmerken bij Raden van Bestuur en Bestuurders (2) welke informative ontvangt de externe bestuurder Prof.dr. Ann Jorissen-Universiteit

Nadere informatie

Reactie NVP op de concept corporate governance code

Reactie NVP op de concept corporate governance code Reactie NVP op de concept corporate governance code 1. Inleiding De Nederlandse Vereniging van Participatiemaatschappijen ( NVP ) maakt langs deze weg graag gebruik van de uitnodiging om te reageren op

Nadere informatie

Update ' toezicht op bestuur in relatie tot de rol van participatiemaatschappijen in hun portefeuillebedrijven'

Update ' toezicht op bestuur in relatie tot de rol van participatiemaatschappijen in hun portefeuillebedrijven' Update ' toezicht op bestuur in relatie tot de rol van participatiemaatschappijen in hun portefeuillebedrijven' 1 Toezicht op bestuur Op 31 mei 2011 is het wetsvoorstel bestuur en toezicht (het "Wetsvoorstel")

Nadere informatie

Toelichting op minderheidsbelangen. Toezicht Financiële Verslaggeving

Toelichting op minderheidsbelangen. Toezicht Financiële Verslaggeving Toelichting op minderheidsbelangen Toezicht Financiële Verslaggeving Oktober 2012 Inhoudsopgave 1 Executive Summary 4 2 Belangrijkste onderzoeksresultaten 7 3 Aanleiding, doelstellingen en populatie 10

Nadere informatie

Prof dr Philip Wallage 2 JUNI 2010 AMSTERDAM SEMINAR EUMEDION, NIVRA EN VBA

Prof dr Philip Wallage 2 JUNI 2010 AMSTERDAM SEMINAR EUMEDION, NIVRA EN VBA Wat is de feitelijke rol van de accountant ten aanzien van het jaarverslag en elders opgenomen niet financiële informatie? In hoeverre matcht deze rol met de verwachtingen van beleggers? Prof dr Philip

Nadere informatie

Materieel belang in de jaarrekening. Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving

Materieel belang in de jaarrekening. Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving Materieel belang in de jaarrekening Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving Agenda Inleiding Doel van de jaarrekening Wat is materieel belang Wat

Nadere informatie

Indorama Ventures Public Company Limited Ondernemingsbestuur beleid

Indorama Ventures Public Company Limited Ondernemingsbestuur beleid Indorama Ventures Public Company Limited Ondernemingsbestuur beleid (Goedgekeurd door de raad van bestuur vergadering nr.1/2009 op 29 september 2009) Bericht van de voorzitter Indorama Ventures Public

Nadere informatie

INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING (ISA)

INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING (ISA) INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING (ISA) ISA 706, PARAGRAFEN TER BENADRUKKING VAN BEPAALDE AANGELEGENHEDEN EN PARAGRAFEN INZAKE OVERIGE AANGELEGENHEDEN IN DE CONTROLEVERKLARING VAN DE ONAFHANKELIJKE AUDITOR

Nadere informatie

INGETROKKEN PER 6 DECEMBER 2016

INGETROKKEN PER 6 DECEMBER 2016 Dit document maakt gebruik van bladwijzers NBA-handreiking 1119 Nadere toelichting in de controleverklaring 24 april 2012 NBA-handreiking 1119 NBA-handreiking 1119: Van toepassing op: Accountants die controle-opdrachten

Nadere informatie

BusinessGuard Aansprakelijkheidsverzekering voor Bestuurders en Commissarissen. A Force in Europe A MEMBER OF AMERICAN INTERNATIONAL GROUP, INC.

BusinessGuard Aansprakelijkheidsverzekering voor Bestuurders en Commissarissen. A Force in Europe A MEMBER OF AMERICAN INTERNATIONAL GROUP, INC. BusinessGuard Aansprakelijkheidsverzekering voor Bestuurders en Commissarissen A Force in Europe A MEMBER OF AMERICAN INTERNATIONAL GROUP, INC. Bestuurdersaansprakelijkheid De kern van de aansprakelijkheidsverzekering

Nadere informatie

Accountants kunnen prima rapporteren over het jaarverslag van goede doelen organisaties

Accountants kunnen prima rapporteren over het jaarverslag van goede doelen organisaties Accountants kunnen prima rapporteren over het jaarverslag van goede doelen organisaties Gert-Peter den Hollander Samenvatting Voor goededoelenorganisaties (en andere organisaties zonder winststreven) is

Nadere informatie

Impact of BEPS disruptions on TCF / TRM / Tax Strategy

Impact of BEPS disruptions on TCF / TRM / Tax Strategy Impact of BEPS disruptions on TCF / TRM / Tax Strategy Be prepared for the future Herman Huidink & Hans de Jong TCF / TRM Basics (I) Werkstromen Tax Tax risk management & control Tax reporting & compliance

Nadere informatie

Jaarrekening Zeestad Beheer BV - Den Helder

Jaarrekening Zeestad Beheer BV - Den Helder Jaarrekening 2013 Zeestad Beheer BV - Den Helder Datum: 21 mei 2014 Inhoud Inleiding - Rapport indeling Jaarrekening 2013 - Balans per 31 december 2013 - Winst- en verliesrekening over 2013 - Toelichting

Nadere informatie

Verplichte Audit-Firm Rotatie: de effecten op de kwaliteit van de accountantscontrole

Verplichte Audit-Firm Rotatie: de effecten op de kwaliteit van de accountantscontrole Verplichte Audit-Firm Rotatie: de effecten op de kwaliteit van de accountantscontrole Door: Marinka Karsemeijer Collegekaartnummer: 5876699 Datum: 21 juli 2011 Universiteit van Amsterdam (FEB) Supervisor:

Nadere informatie

HEIJMANS N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE

HEIJMANS N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE HEIJMANS N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE Vastgesteld door de RvC op 10 maart 2010 1 10 maart 2010 INHOUDSOPGAVE Blz. 0. Inleiding... 3 1. Samenstelling... 3 2. Taken en bevoegdheden... 3 3. Taken betreffende

Nadere informatie

Themaonderzoek 2011 Winst per aandeel (IAS 33)

Themaonderzoek 2011 Winst per aandeel (IAS 33) Themaonderzoek 2011 Winst per aandeel (IAS 33) Toezicht Financiële Verslaggeving 27 oktober 2011 Autoriteit Financiële Markten De AFM bevordert eerlijke en transparante financiële markten. Wij zijn de

Nadere informatie

Meer duidelijkheid over samenstellingsopdrachten met komst Standaard 4410

Meer duidelijkheid over samenstellingsopdrachten met komst Standaard 4410 Spotlight Meer duidelijkheid over samenstellingsopdrachten met komst Standaard 4410 Robert van der Glas - Statutaire compliance, Tax Reporting & Strategy De NBA heeft onlangs de herziene standaard uitgebracht

Nadere informatie

Vennootschapsvormen en de daaraan gekoppelde keuzes, en risico s. Bruno De Vuyst. VUB Starterseminarie 18 oktober 2007 NV: 61.500.

Vennootschapsvormen en de daaraan gekoppelde keuzes, en risico s. Bruno De Vuyst. VUB Starterseminarie 18 oktober 2007 NV: 61.500. MARX VAN RANST VERMEERSCH & PARTNERS The LAW FIRM that WORKS Vennootschapsvormen en de daaraan gekoppelde keuzes, en risico s VUB Starterseminarie 18 oktober 2007 Bruno De Vuyst MVV&P - 2007 Vereist aantal

Nadere informatie

Bedrijfsoverdracht in Vlaanderen

Bedrijfsoverdracht in Vlaanderen Bedrijfsoverdracht in Vlaanderen Onderzoek over de planning van de bedrijfsoverdracht uitgevoerd met de steun van Agentschap Ondernemen: Executive summary Prof. dr. Tensie Steijvers drs. Ine Umans Universiteit

Nadere informatie

Directiestatuut. Waterleidingmaatschappij Drenthe

Directiestatuut. Waterleidingmaatschappij Drenthe Directiestatuut Waterleidingmaatschappij Drenthe Inhoud Directiestatuut van de NV Waterleidingmaatschappij Drenthe Artikel 1 Definities 3 Artikel 2 Inleiding 3 Artikel 3 Taken van de directie 3 Artikel

Nadere informatie

Triodos Custody bv JAARVERSLAG 2008. TlCustody

Triodos Custody bv JAARVERSLAG 2008. TlCustody Triodos Custody bv JAARVERSLAG 2008 TlCustody Inhoud 3 Directieverslag Jaarrekening 2008 4 Balans per 31 december 2008 5 Winst- en verliesrekening over 2008 6 Toelichting op de balans en de winst- en verliesrekening

Nadere informatie

TRIODOS CUSTODY BV Jaarverslag 2013

TRIODOS CUSTODY BV Jaarverslag 2013 1 TRIODOS CUSTODY BV Jaarverslag 2013 INHOUDSOPGAVE Directieverslag 3 Jaarrekening 2013 Balans per 31 december 2013 4 Winst- en verliesrekening over 2013 5 Toelichting op de balans en de winst- en verliesrekening

Nadere informatie

ABN AMRO Basic Funds N.V. Jaarrekening 2013

ABN AMRO Basic Funds N.V. Jaarrekening 2013 Jaarrekening 2013 Pagina 1 van 12 INHOUD Pagina Directieverslag 3 Balans per 31 december 2013 4 Winst- en verliesrekening 2013 5 Toelichting algemeen 6 Toelichting op de balans per 31 december 2013 8 Toelichting

Nadere informatie

Stichting Nederlands Debat Instituut. Rapport inzake de Jaarrekening 11 januari 2013 tot en met 31 augustus 2014

Stichting Nederlands Debat Instituut. Rapport inzake de Jaarrekening 11 januari 2013 tot en met 31 augustus 2014 Stichting Nederlands Debat Instituut Rapport inzake de Jaarrekening 11 januari 2013 tot en met 31 augustus 2014 Inhoudsopgave Pagina Financieel verslag Samenstellingsverklaring 2 Algemeen 4 Jaarrekening

Nadere informatie

Corporate Governance verantwoording

Corporate Governance verantwoording Corporate Governance verantwoording Algemeen De Raad van Commissarissen en de Raad van Bestuur van Verenigde Nederlandse Compagnie (VNC) respecteren de principes en best practice bepalingen van de Corporate

Nadere informatie

Stichting Martini Paviljoen

Stichting Martini Paviljoen Stichting Martini Paviljoen Stichting Martini Paviljoen (voorheen: Stichting Vrienden van het Martini Ziekenhuis) Jaarrekening 2014 INHOUDSOPGAVE I ALGEMEEN I.1 Naam en vestigingsplaats 1 I.2 Samenstelling

Nadere informatie

Nieuwe rol accountant bij goedkeuring bestuursverslag

Nieuwe rol accountant bij goedkeuring bestuursverslag Nieuwe rol accountant bij goedkeuring bestuursverslag Anton Dieleman RA Deze bijdrage aan AccountantWeek besteedt aandacht aan de rol van de accountant bij het bestuursverslag 1. Aanleiding hiervoor is,

Nadere informatie

Het accountantsrapport en uw onderneming

Het accountantsrapport en uw onderneming Het accountantsrapport en uw onderneming 1. Inleiding Elke onderneming heeft belanghebbenden. Denk bijvoorbeeld aan personeelsleden, crediteuren en de overheid (de fiscus, subsidieverlenende instanties).

Nadere informatie

Bedrijfsopvolging binnen of buiten Familieverband Mirjam van Praag Hoogleraar Ondernemerschap en organisatie (UvA) Wetenschappelijk directeur ACE

Bedrijfsopvolging binnen of buiten Familieverband Mirjam van Praag Hoogleraar Ondernemerschap en organisatie (UvA) Wetenschappelijk directeur ACE Bedrijfsopvolging binnen of buiten Familieverband Mirjam van Praag Hoogleraar Ondernemerschap en organisatie (UvA) Wetenschappelijk directeur ACE SIRET jaarcongres 13-9-2013 Amsterdam Actueel Oud-ondernemers

Nadere informatie

FACTSHEET 23 juli 2013

FACTSHEET 23 juli 2013 FACTSHEET 23 juli 2013 Bedrijf : Trotter International Holding B.V. ( Trotter ) Opgericht : 26-4-2012 Gevestigd in : Nederland Branche : Dienstverlening Werknemers : 0 50 Jaarrekening : Unaudited concept

Nadere informatie

Arjan Brouwer in gesprek met Rients Abma. In gesprek met stakeholders

Arjan Brouwer in gesprek met Rients Abma. In gesprek met stakeholders In gesprek met stakeholders Arjan Brouwer in gesprek met Rients Abma Rients Abma (l.) is directeur bij Eumedion, platform voor institutionele beleggers. Arjan Brouwer (r.) is partner bij PwC en was lid

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de algemene vergadering van Nederlandse Waterschapsbank N.V. Verklaring over de jaarrekening 2014 Ons oordeel Wij hebben de jaarrekening 2014 van

Nadere informatie

Equitisation and Stock-Market Development

Equitisation and Stock-Market Development Samenvatting In deze dissertatie worden twee belangrijke vraagstukken met betrekking tot het proces van economische hervorming in Vietnam behandeld, te weten de Vietnamese variant van privatisering (equitisation)

Nadere informatie

Een bv was nog nooit zo interessant Hoe overstappen naar een flex-bv u nieuwe kansen biedt. WHITEPAPER

Een bv was nog nooit zo interessant Hoe overstappen naar een flex-bv u nieuwe kansen biedt. WHITEPAPER Een bv was nog nooit zo interessant Hoe overstappen naar een flex-bv u nieuwe kansen biedt. WHITEPAPER Gemaakt door: info@tavernemeun.nl www.tavernemeun.nl 0318-518810 Introductie van de flex-bv Per 1

Nadere informatie

Mijndomein.nl Services BV

Mijndomein.nl Services BV 15 Mijndomein.nl Services BV 1 Cappa Accountants & Adviseurs Inhoudsopgave jaarrekening 2015 De in dit rapport opgenomen getallen tussen haakjes zijn negatief. Tenzij anders vermeld luiden de bedragen

Nadere informatie

Raadsstuk. Onderwerp: Dividendbeleid voor deelnemingen Reg.nummer: 2013/109710

Raadsstuk. Onderwerp: Dividendbeleid voor deelnemingen Reg.nummer: 2013/109710 Raadsstuk Onderwerp: Dividendbeleid voor deelnemingen Reg.nummer: 2013/109710 1. Inleiding Haarlem heeft aandelen in enkele vennootschappen, zogenoemde deelnemingen. Met het deelnemen in het kapitaal van

Nadere informatie

TRIODOS CUSTODY BV Jaarverslag 2012

TRIODOS CUSTODY BV Jaarverslag 2012 1 TRIODOS CUSTODY BV Jaarverslag 2012 INHOUDSOPGAVE Directieverslag 3 Jaarrekening 2012 Balans per 31 december 2012 4 Winst- en verliesrekening over 2012 5 Toelichting op de balans en de winst- en verliesrekening

Nadere informatie

AGENDA. Voor (het advies inzake) de routebeschrijving en bereikbaarheid met het openbaar vervoer verwijzen wij u naar onze website: www.nedap.com.

AGENDA. Voor (het advies inzake) de routebeschrijving en bereikbaarheid met het openbaar vervoer verwijzen wij u naar onze website: www.nedap.com. AGENDA voor de jaarlijkse Algemene Vergadering van Aandeelhouders van de N.V. Nederlandsche Apparatenfabriek Nedap, gevestigd te Groenlo, te houden op 3 april 2014, s morgens om 11.00 uur in het EYE (filmmuseum)

Nadere informatie

AGENDA. 5 Verlening van décharge aan de Directie voor het gevoerde beleid (stempunt)

AGENDA. 5 Verlening van décharge aan de Directie voor het gevoerde beleid (stempunt) AGENDA voor de jaarlijkse Algemene Vergadering van Aandeelhouders van SnowWorld N.V., te houden op donderdag 12 maart 2015 om 10:00 uur CET bij de vestiging van SnowWorld aan de Buytenparklaan 30, 2717

Nadere informatie

Concept Regeling van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van (Regeling aanwijzing directeur-grootaandeelhouder 2014)

Concept Regeling van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van (Regeling aanwijzing directeur-grootaandeelhouder 2014) Concept Regeling van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van (Regeling aanwijzing directeur-grootaandeelhouder 2014) De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, handelend in overeenstemming

Nadere informatie

Stichting St. Pieters en Bloklands Gasthuis - Beleid te Amersfoort. Rapport inzake jaarstukken 2013

Stichting St. Pieters en Bloklands Gasthuis - Beleid te Amersfoort. Rapport inzake jaarstukken 2013 aren DICHTBIJ MAAKT DOELEN BEREIKBAAR Stichting St. Pieters en Bloklands Gasthuis - Beleid te Amersfoort Rapport inzake jaarstukken 2013 Auren Accounting Products Amersfoort B.V. Amsterdamseweg 3, Postbus

Nadere informatie

Bedrijfseconomie. B-cluster BBBBEC2A.1

Bedrijfseconomie. B-cluster BBBBEC2A.1 Bedrijfseconomie B-cluster BBBBEC2A.1 Succes met leren Leuk dat je onze bundels hebt gedownload. Met deze bundels hopen we dat het leren een stuk makkelijker wordt. We proberen de beste samenvattingen

Nadere informatie

Ter Reigerie 7 bus 3, 8800 Roeselare. www.pouseele.be. Resultaatmanipulatie. Pouseele B. & C, Bedrijfsrevisoren

Ter Reigerie 7 bus 3, 8800 Roeselare. www.pouseele.be. Resultaatmanipulatie. Pouseele B. & C, Bedrijfsrevisoren Pouseele B. & C, Bedrijfsrevisoren Ter Reigerie 7 bus 3, 8800 Roeselare www.pouseele.be Resultaatmanipulatie Pouseele B. & C, Bedrijfsrevisoren Resultaatmanipulatie Bij resultaatmanipulatie wendt de bedrijfsleiding

Nadere informatie

De locatie van de vergadering wordt op 20 april 2010 via de website van de Vennootschap (investor.oce.nl) bekend gemaakt.

De locatie van de vergadering wordt op 20 april 2010 via de website van de Vennootschap (investor.oce.nl) bekend gemaakt. Agenda van de Jaarlijkse Algemene Vergadering van Aandeelhouders van de naamloze vennootschap Océ N.V., gevestigd te Venlo, te houden in Venlo ten kantore van de Vennootschap op donderdag 22 april 2010,

Nadere informatie

Toelichting op belangen in ondernemingen. Kwaliteit Accountantscontrole en Verslaggeving

Toelichting op belangen in ondernemingen. Kwaliteit Accountantscontrole en Verslaggeving Toelichting op belangen in ondernemingen Kwaliteit Accountantscontrole en Verslaggeving Publicatiedatum: 29 oktober 2015 Autoriteit Financiële Markten De AFM maakt zich sterk voor eerlijke en transparante

Nadere informatie

Provinciale Normenkader Rechtmatigheid 2015(aangepast)

Provinciale Normenkader Rechtmatigheid 2015(aangepast) Provinciale Normenkader Rechtmatigheid 2015(aangepast) Inleiding Met ingang van 2004 moeten alle provinciale jaarrekeningen worden voorzien van een accountantsverklaring met betrekking tot de financiële

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 32 873 Wijziging van boek 2 van het Burgerlijk Wetboek ter verduidelijking van de artikelen 297a en 297b Nr. 3 MEMORIE VAN TOELICHTING 1 Het advies

Nadere informatie

Stichting Bewaarder Fonds Bloemendaal

Stichting Bewaarder Fonds Bloemendaal te Amsterdam Jaarrekening 2010-1 - - 2 - Stichting Bewaarder Fonds Bloemendaal Inhoudsopgave Jaarrekening 2010 Balans 4 Staat van baten en lasten 5 Toelichting 6 Accountantsverklaring 7 Amsterdam, 12 april

Nadere informatie

650819 Bevestiging bij de jaarrekening 2014

650819 Bevestiging bij de jaarrekening 2014 tal Heemstede Ernst & Young Nederland LLP t.a.v. de heer R. Ellermeijer RA Postbus 7883 1008 AB AMSTERDAM Verzenddatum Bijlage Ons kenmerk Betreft 14 april 2015 650819 Bevestiging bij de jaarrekening 2014

Nadere informatie

Deze 3 verslagen dienen in onderlinge samenhang te worden gelezen en kunnen niet afzonderlijk van elkaar worden gezien of gebruikt.

Deze 3 verslagen dienen in onderlinge samenhang te worden gelezen en kunnen niet afzonderlijk van elkaar worden gezien of gebruikt. Hoofding van het kantoor XYZ Verslagen van de bedrijfsrevisor (1) aan de raad van bestuur (2) van de Vlaamse rechtspersoon in uitvoering van artikel 9 van het Besluit van de Vlaamse Regering van 7 september

Nadere informatie

REGLEMENT AUDIT COMMISSIE BALLAST NEDAM N.V.

REGLEMENT AUDIT COMMISSIE BALLAST NEDAM N.V. REGLEMENT AUDIT COMMISSIE BALLAST NEDAM N.V. Vastgesteld door de RvC op 13 december 2007 Reglement Audit Commissie Ballast Nedam N.V. d.d. 13 december 2007 1 / 10 INLEIDING 3 1. SAMENSTELLING 3 2. TAKEN

Nadere informatie

ISA 710, TER VERGELIJKING OPGENOMEN INFORMATIE - OVEREENKOMSTIGE CIJFERS EN VERGELIJKENDE FINANCIELE OVERZICHTEN

ISA 710, TER VERGELIJKING OPGENOMEN INFORMATIE - OVEREENKOMSTIGE CIJFERS EN VERGELIJKENDE FINANCIELE OVERZICHTEN INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING (ISA) ISA 710, TER VERGELIJKING OPGENOMEN INFORMATIE - OVEREENKOMSTIGE CIJFERS EN VERGELIJKENDE FINANCIELE OVERZICHTEN Deze Internationale controlestandaard (ISA) werd

Nadere informatie

+RH NDQ (XURSD KHW YHUWURXZHQ LQ GH ILQDQFLsOHPDUNWHQKHUVWHOOHQ"

+RH NDQ (XURSD KHW YHUWURXZHQ LQ GH ILQDQFLsOHPDUNWHQKHUVWHOOHQ 63((&+ 'HKHHU)ULWV%RONHVWHLQ Lid van de Europese Commissie verantwoordelijk voor Interne Markt en Belastingzaken +RH NDQ (XURSD KHW YHUWURXZHQ LQ GH ILQDQFLsOHPDUNWHQKHUVWHOOHQ" Toespraak ABN-AMRO $PVWHUGDPQRYHPEHU

Nadere informatie

WAT IS DE WAARDE VAN DE CONTROLEVERKLARING?

WAT IS DE WAARDE VAN DE CONTROLEVERKLARING? 1 WAT IS DE WAARDE VAN DE CONTROLEVERKLARING? Het accountantsberoep ligt als gevolg van de financiële crisis onder vuur. Over de reikwijdte van de accountantscontrole en hoe de accountant in zijn controleverklaring

Nadere informatie

ACTIVINVESTOR MANAGEMENT B.V. Amsterdam. Halfjaarbericht per 30 juni 2012

ACTIVINVESTOR MANAGEMENT B.V. Amsterdam. Halfjaarbericht per 30 juni 2012 ACTIVINVESTOR MANAGEMENT B.V. Amsterdam Halfjaarbericht per 30 juni 2012 Profiel ActivInvestor Management B.V. is 16 december 2004 opgericht en heeft als doel het opzetten en beheren van niche vastgoedbeleggingsfondsen

Nadere informatie

Financieren anno 2015 BDO M&A - Debt Advisory Strategisch financieringsadvies

Financieren anno 2015 BDO M&A - Debt Advisory Strategisch financieringsadvies Financieren anno 2015 BDO M&A - Debt Advisory Strategisch financieringsadvies drs. Roel van der Sar RC RV Manager Corporate Finance Debt Advisory Introductie drs. Roel van der Sar RC RV Senior Manager

Nadere informatie

Nieuwe boekhoudwetgeving op komst

Nieuwe boekhoudwetgeving op komst Nieuwe boekhoudwetgeving op komst Prof. dr. Stijn Goeminne, Universiteit Gent, Vakgroep Publieke Governance, Management en Financiën In het werkveld zijn de bepalingen van W.Venn. en haar uitvoeringsbesluit

Nadere informatie

INTERN REGLEMENT VAN HET DIRECTIECOMITÉ

INTERN REGLEMENT VAN HET DIRECTIECOMITÉ BIJLAGE 4 BIJ HET CORPORATE GOVERNANCE CHARTER INTERN REGLEMENT VAN HET DIRECTIECOMITÉ OPGESTELD DOOR DE RAAD VAN BESTUUR INHOUDSOPGAVE Algemeen... 3 1. Samenstelling... 3 2. Benoeming... 3 3. Bevoegdheden

Nadere informatie

Gedragscode. Inleiding

Gedragscode. Inleiding Gedragscode Inleiding Deze gedragscode is van toepassing op alle werknemers (inclusief de directeurs) die voor een of meer van de entiteiten werken die tot de VastNed Groep behoren (VastNed Retail N.V.,

Nadere informatie

TOELICHTING behorende bij de agenda van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Alliander N.V., te houden op donderdag 12 april 2012

TOELICHTING behorende bij de agenda van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Alliander N.V., te houden op donderdag 12 april 2012 TOELICHTING behorende bij de agenda van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Alliander N.V., te houden op donderdag 12 april 2012 1. Opening en mededelingen De heer mr. E.M. d Hondt, voorzitter

Nadere informatie

Inleiding / Doel van de vraag om advies. Belangrijkste gegevens van het dossier. Ref: Accom AFWIJKING 2004/1

Inleiding / Doel van de vraag om advies. Belangrijkste gegevens van het dossier. Ref: Accom AFWIJKING 2004/1 ADVIES- EN CONTROLECOMITE OP DE ONAFHANKELIJKHEID VAN DE COMMISSARIS Ref: Accom AFWIJKING 2004/1 Samenvatting van het advies met betrekking tot een vraag om afwijking van de regel die het bedrag beperkt

Nadere informatie

Kamervragen van de leden Omtzigt en Van Hijum (beiden CDA)

Kamervragen van de leden Omtzigt en Van Hijum (beiden CDA) De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 Telefoon (070) 333 44 44 Fax (070) 333 40 33

Nadere informatie

Externe verslaglegging voor buitenstaanders (banken, aandeelhouders, belangrijke schuldeisers) Fiscale verslaglegging voor de belastingdienst.

Externe verslaglegging voor buitenstaanders (banken, aandeelhouders, belangrijke schuldeisers) Fiscale verslaglegging voor de belastingdienst. www.jooplengkeek.nl Externe financiële verslaglegging Externe verslaglegging voor buitenstaanders (banken, aandeelhouders, belangrijke schuldeisers) Interne verslaglegging voor eigen organisatie (management)

Nadere informatie

Rechtsvorm en gebruik van LLP s en LLC s

Rechtsvorm en gebruik van LLP s en LLC s Rechtsvorm en gebruik van LLP s en LLC s Onderzoek door mr. J.M. Blanco Fernández en prof. mr. M. van Olffen (Van der Heijden Instituut, Radboud Universiteit Nijmegen) in opdracht van het Wetenschappelijk

Nadere informatie

Verslag van de raad van bestuur in het kader van de bepalingen van de artikelen 583, 596 juncto 603 en 598 van het wetboek vennootschappen

Verslag van de raad van bestuur in het kader van de bepalingen van de artikelen 583, 596 juncto 603 en 598 van het wetboek vennootschappen Verslag van de raad van bestuur in het kader van de bepalingen van de artikelen 583, 596 juncto 603 en 598 van het wetboek vennootschappen Gebruik makend van haar prerogatieven in het kader van het toegestane

Nadere informatie

II. VOORSTELLEN VOOR HERZIENING

II. VOORSTELLEN VOOR HERZIENING II. VOORSTELLEN VOOR HERZIENING 2. VERSTEVIGING VAN RISICOMANAGEMENT Van belang is een goed samenspel tussen het bestuur, de raad van commissarissen en de auditcommissie, evenals goede communicatie met

Nadere informatie

Stichting Bewaarder European Opportunities Fund. te Amsterdam. Jaarrekening 2013 - 1 -

Stichting Bewaarder European Opportunities Fund. te Amsterdam. Jaarrekening 2013 - 1 - Stichting Bewaarder European Opportunities Fund te Amsterdam Jaarrekening 2013-1 - - 2 - Stichting Bewaarder European Opportunities Fund Inhoudsopgave Jaarrekening 2013 Balans 4 Staat van baten en lasten

Nadere informatie

van van feitelijke bevindingen OPDRACHT Wij hebben een aantal specifieke Werkzaamheden verricht met betrekking tot het (financieel)

van van feitelijke bevindingen OPDRACHT Wij hebben een aantal specifieke Werkzaamheden verricht met betrekking tot het (financieel) van Aan: opdrachtgever van feitelijke bevindingen Betreft: Rapport van feitelijke bevindingen inzake onderzoek (financieel) jaarverslag en additionele informatie van (naam lokale mediainstelling te...

Nadere informatie

Halfjaarcijfers Add Value Fund Management B.V. Johannes Vermeerstraat DR Amsterdam. Tel: Fax:

Halfjaarcijfers Add Value Fund Management B.V. Johannes Vermeerstraat DR Amsterdam. Tel: Fax: Halfjaarcijfers 2014 Add Value Fund Management B.V. Johannes Vermeerstraat 14 1071 DR Amsterdam Tel: 020-570 30 57 Fax: 020-570 30 50 Inhoud Halfjaarcijfers 2014 Balans per 30 juni 2014 3 Winst- en verliesrekening

Nadere informatie

Accountantsverslag 2012

Accountantsverslag 2012 pwc I Accountantsverslag 2012 Permar Energiek B.V. 24 mei 2013 pwc Permar Energiek B.V. T.a.v. de Raad van Commissarissen en de Directie Horaplantsoen 2 6717LT Ede 24 mei 2013 Referentie: 31024B74/DvB/e0291532/zm

Nadere informatie

op woensdag, 28 april 2010 om 14.00 uur in het Hilton Hotel, Apollolaan 138, 1077 BG Amsterdam

op woensdag, 28 april 2010 om 14.00 uur in het Hilton Hotel, Apollolaan 138, 1077 BG Amsterdam AGENDA Algemene Vergadering van Aandeelhouders BETER BED HOLDING N.V. op woensdag, 28 april 2010 om 14.00 uur in het Hilton Hotel, Apollolaan 138, 1077 BG Amsterdam 1. Opening. 2. Bespreking jaarverslag

Nadere informatie

Tussentijds bericht Staalbankiers Beleggingsfondsen Beheer B.V. per 30-06-2013

Tussentijds bericht Staalbankiers Beleggingsfondsen Beheer B.V. per 30-06-2013 Tussentijds bericht Staalbankiers Beleggingsfondsen Beheer B.V. per 30-06-2013 Inhoudsopgave 1. Verslag van de directie 3 2. Jaarrekening 5 Balans per 30 juni 2013 Winst- en verliesrekening over 26 april

Nadere informatie

Inspiratiedag. Workshop 1: Risicogestuurde interne controle. 15 september 2016

Inspiratiedag. Workshop 1: Risicogestuurde interne controle. 15 september 2016 Inspiratiedag Workshop 1: Risicogestuurde interne controle 15 september 2016 Programma Inleiding Risicomanagement Interne beheersing Relatie met de externe accountant Van interne controle naar beheersing

Nadere informatie

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2013

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2013 Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM Rapport inzake de jaarrekening 2013 Inhoudsopgave Pagina Opdracht 1 Algemeen 1 Resultaten 1 Financiële positie 2 Kengetallen

Nadere informatie

fjr/cewaierhouse(ajpers I

fjr/cewaierhouse(ajpers I fjr/cewaierhouse(ajpers I It PricewaterhouseCoopers Bedrijfsrevisoren PricewaterhouseCoopers Reviseurs d'entreprises Financial Assurance Services Woluwe Garden Woluwedal 18 8-1932 Sint-Stevens-Woluwe Telephone

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de algemene vergadering en de directie van Hanzevast capital N.V. Verklaring betreffende de jaarrekening Wij hebben de in dit rapport opgenomen

Nadere informatie

EXTERNAL INVESTORS IN PRIVATE FAMILY FIRMS AN EXPLORATORY STUDY OF FAMILY FIRM HETEROGENEITY JEROEN NECKEBROUCK, SOPHIE MANIGART & MIGUEL MEULEMAN

EXTERNAL INVESTORS IN PRIVATE FAMILY FIRMS AN EXPLORATORY STUDY OF FAMILY FIRM HETEROGENEITY JEROEN NECKEBROUCK, SOPHIE MANIGART & MIGUEL MEULEMAN EXTERNAL INVESTORS IN PRIVATE FAMILY FIRMS AN EXPLORATORY STUDY OF FAMILY FIRM HETEROGENEITY JEROEN NECKEBROUCK, SOPHIE MANIGART & MIGUEL MEULEMAN Overzicht Controle in het familiebedrijf Governance en

Nadere informatie

NIEUWE REGELGEVING VOOR ORGANISATIES VAN OPENBAAR BELANG De gevolgen voor uw organisatie op een rij

NIEUWE REGELGEVING VOOR ORGANISATIES VAN OPENBAAR BELANG De gevolgen voor uw organisatie op een rij NIEUWE REGELGEVING VOOR ORGANISATIES VAN OPENBAAR BELANG De gevolgen voor uw organisatie op een rij Omdat mensen tellen. Nieuwe regelgeving voor Organisaties van Openbaar Belang 3 Invoering nieuwe regelgeving

Nadere informatie

SGG Depositary B.V. Jaarverslag 2013/2014

SGG Depositary B.V. Jaarverslag 2013/2014 SGG Depositary B.V. Jaarverslag 2013/2014 Amsterdam, Hoogoorddreef 15 Kamer van Koophandel Amsterdam, 59.062.576 Inhoudsopgave Algemeen 3 Balans per 31 december 2014 4 Winst- en Verliesrekening over de

Nadere informatie

JAN. Aan: het bestuur van het Nederlands Instituut voor Volksontwikkeling en Natuurvriendenwerk (Vereniging NIVON) te Amsterdam

JAN. Aan: het bestuur van het Nederlands Instituut voor Volksontwikkeling en Natuurvriendenwerk (Vereniging NIVON) te Amsterdam CONTROLEVERKLARING VAN DE ONAFHANKELIJKE ACCOUNTANT Aan: het bestuur van het Nederlands Instituut voor Volksontwikkeling en Natuurvriendenwerk (Vereniging NIVON) te Amsterdam A. Verklaring over de in het

Nadere informatie

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2015

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2015 Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM Rapport inzake de jaarrekening 2015 Inhoudsopgave Pagina Opdracht 1 Algemeen 1 Resultaten 1 Financiële positie 2 Fiscale positie

Nadere informatie

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE RAAD VAN COMMISSARISSEN KWH Water B.V.

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE RAAD VAN COMMISSARISSEN KWH Water B.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE RAAD VAN COMMISSARISSEN KWH Water B.V. Vastgesteld door de Raad van Commissarissen op 11 december 2014 INLEIDING Dit reglement is opgesteld ingevolge artikel 12 lid 5 en 12 van

Nadere informatie

Praktijkhandreiking 1115 Aanpassing van het oordeel in de controleverklaring bij materiële tekortkomingen in de toelichting op de jaarrekening

Praktijkhandreiking 1115 Aanpassing van het oordeel in de controleverklaring bij materiële tekortkomingen in de toelichting op de jaarrekening Praktijkhandreiking 1115 Aanpassing van het oordeel in de controleverklaring bij materiële tekortkomingen in de toelichting op de jaarrekening NIVRA en NOvAA gebruiken de merknaam NBA (Nederlandse Beroepsorganisatie

Nadere informatie

AGENDA. 2. Bespreking notulen van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van 24 april 2008.

AGENDA. 2. Bespreking notulen van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van 24 april 2008. GENDA AGENDA Buitengewone Algemene Vergadering van Aandeelhouders De Buitengewone Algemene Vergadering van Aandeelhouders van DNC De Nederlanden Compagnie N.V. ( DNC ) wordt gehouden op 4 november 2008

Nadere informatie

ISA 320, MATERIALITEIT BIJ DE PLANNING EN UITVOERING VAN EEN CONTROLE

ISA 320, MATERIALITEIT BIJ DE PLANNING EN UITVOERING VAN EEN CONTROLE INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING (ISA) ISA 320, MATERIALITEIT BIJ DE PLANNING EN UITVOERING VAN EEN CONTROLE Deze Internationale controlestandaard (ISA) werd in 2009 in de Engelse taal gepubliceerd door

Nadere informatie

Nieuwe regels voor transparantere verslaglegging in Nederland

Nieuwe regels voor transparantere verslaglegging in Nederland Nieuwe regels voor transparantere verslaglegging in Nederland Arjan Brouwer en Jos de Groot, Assurance Met de Transparantierichtlijn, die binnenkort in Nederland in werking treedt, wil de EU bereiken dat

Nadere informatie

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2014

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2014 Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM Rapport inzake de jaarrekening 2014 Inhoudsopgave Pagina Opdracht 1 Algemeen 1 Resultaten 1 Financiële positie 2 Kengetallen

Nadere informatie

ISA 710, Ter vergelijking opgenomen informatie overeenkomstige cijfers en vergelijkende financiële overzichten.

ISA 710, Ter vergelijking opgenomen informatie overeenkomstige cijfers en vergelijkende financiële overzichten. INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING (ISA) ISA 710, Ter vergelijking opgenomen informatie overeenkomstige cijfers en vergelijkende financiële overzichten. Copyright IFAC Deze Internationale controlestandaard

Nadere informatie

REGLEMENT BESTUURSRAAD (RAAD VAN TOEZICHT) STICHTING DE KEMPEL

REGLEMENT BESTUURSRAAD (RAAD VAN TOEZICHT) STICHTING DE KEMPEL REGLEMENT BESTUURSRAAD (RAAD VAN TOEZICHT) STICHTING DE KEMPEL Dit reglement is op 12 december 2005 door de bestuursraad van Stichting De Kempel, statutair gevestigd te Helmond, kantoorhoudende te 5709

Nadere informatie

het commissarisverslag 2013 ERRATUM

het commissarisverslag 2013 ERRATUM VERSLAG VAN DE COMMISSARIS AAN DE ALGEMENE VERGADERING VAN DE NV OVER HET BOEKJAAR AFGESLOTEN OP 20 Overeenkomstig de wettelijke en statutaire bepalingen 30) en de toelichting. Verslag over Oordeel met

Nadere informatie

ACTIVINVESTOR MANAGEMENT B.V. Amsterdam. Halfjaarbericht per 30 juni 2013

ACTIVINVESTOR MANAGEMENT B.V. Amsterdam. Halfjaarbericht per 30 juni 2013 ACTIVINVESTOR MANAGEMENT B.V. Amsterdam Halfjaarbericht per 30 juni 2013 Profiel ActivInvestor Management B.V. is 16 december 2004 opgericht en heeft als doel het opzetten en beheren van niche vastgoedbeleggingsfondsen

Nadere informatie

Het besturen van een familie en een bedrijf

Het besturen van een familie en een bedrijf Het besturen van een familie en een bedrijf Een familiebedrijf runnen is als jongleren. De doelstellingen van het bedrijf groei en goede resultaten realiseren moeten worden afgewogen tegen de behoeften

Nadere informatie