Het project dat helpt te verdienen aan duurzaamheid

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het project dat helpt te verdienen aan duurzaamheid"

Transcriptie

1 Eerste tastbare resultaten van Energieke Regio Goeree-Overflakkee Van de benaderde bedrijven en maatschappelijke ondernemingen is ca. 80% deelnemer geworden. Inmiddels is door de deelnemers voor meer dan aan duurzame maatregelen aanbesteed. Bij veel deelnemers worden besparingsmogelijkheden van 10 tot 25% van hun energieverbruik gevonden. Er zijn deelnemers die per jaar meer dan besparen op alleen al de kosten van hun aansluiting. Voor het gelijktijdig in kaart brengen en oplossen van comfortproblemen bestaat veel waardering. Stichting Energieke Regio Stichting Energieke Regio beoogt een substantiële bijdrage te leveren aan de afspraken op het gebied van energiebesparing in de gebouwde omgeving en het decentraal opwekken van duurzame energie, zoals die zijn vastgelegd in het SER Energieakkoord. Stichting Energieke Regio is de aangewezen partner voor gemeenten en lokale Rabobanken, helpt gemeenten hun doelstellingen op het gebied van verduurzaming van de gebouwde omgeving te realiseren en helpt lokale Rabobanken de hypotheekportefeuille te vergroenen en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen te stimuleren. Stichting Energieke Regio trekt landelijk op met de Rijksoverheid, gemeente Goeree-Overflakkee, Rabobank Nederland, VNG, Stichting Natuur & Milieu, provinciale Natuur en Milieufederaties en Meer Met Minder. Stichting Energieke Regio trekt lokaal op met partijen die vergelijkbare doelen nastreven. Stichting Energieke Regio helpt lokale adviseurs onafhankelijk, praktisch en effectief te adviseren. Stichting Energieke Regio staat voor samenwerking, kennisoverdracht en inbreng van positieve energie. Stichting Energieke Regio combineert de 'Energieke Samenleving' en de 'participatiemaatschappij' in een aansprekende en effectieve projectvorm. Wilt u meer weten? Indien u vragen heeft over Energieke Regio, dan kunt u contact opnemen met: van Stichting Energieke Regio: (06) of Het project dat helpt te verdienen aan duurzaamheid Wordt ook u een Energieke Regio-deelnemer? Zie de oproep hiertoe van o.a. staatssecretaris Wilma Mansveld en astronaut André Kuipers in ons introductiefilmpje! Bekijk het filmpje op Jan Verhage van Rabobank Goeree-Overflakkee: (0187) of Lennard Seriese van de gemeente Goeree-Overflakkee: (0187) of Zie verder de website en volg Energieke Regio op Twitter

2 Wie wil er geen energie besparen? Hoewel het er vaak niet van komt, heeft iedereen zijn of haar eigen motivatie om energie te willen besparen. Voor de één gaat het om een bijdrage aan het milieu, voor de ander om harde euro's. Nieuwbouwprojecten worden steeds energiezuiniger en moeten vanaf 2020 zelfs energieneutraal zijn. Maar ook in bestaande gebouwen is heel veel te winnen! Veel gebouweigenaren weten echter niet waar te beginnen. Ook is de onbekendheid met de financiële voordelen van verduurzaming groot. Tijd voor actie, tijd voor Energieke Regio! Energieke Regio helpt te verdienen aan duurzaamheid! Begin 2013 hebben het Ministerie van Infrastructuur en Milieu, de gemeente Goeree-Overflakkee, Rabobank Goeree-Overflakkee en architectenbureau Casa Ratsma de handen ineen geslagen. Onder de naam Energieke Regio is in maart 2013 een pilotproject gestart, dat energiebesparing en de mogelijkheden van lokale opwekking van duurzame energie op Goeree-Overflakkee stimuleert. Nu het succes van deze pilot overduidelijk is, wordt het project in meer regio's gestart. Aanleiding voor het initiatief was een bezoek van drie topambtenaren van het Ministerie aan het energieneutrale bedrijfspand van Casa Ratsma in Dirksland. Architect vertelde hen dat er, ondanks alle goede bedoelingen tijdens de bouw en ondanks het energiebewuste gebruik, in de praktijk circa 50% meer energie werd verbruikt dan vooraf was berekend. In het eerste jaar na oplevering is het energieverbruik, door kleine aanpassingen aan installaties, de toepassing van slimmere regeltechnieken en meer inzicht in onnodig energieverbruik door apparaten, teruggebracht tot onder het berekende niveau. Dat betekende een besparing van circa per jaar, waarbij de benodigde investeringen binnen een jaar waren terugverdiend. Het gebouw heeft inmiddels een flink energie-overschot! De regionale aanpak: vele kleintjes maken samen één grote Per regio wordt op basis van de local-for-local gedachte een Energieke Regio-community opgebouwd. In de community spelen de gemeenten, de lokale Rabobanken en media en waar mogelijk lokale adviseurs een centrale rol. Eerst worden de koplopers op het gebied van duurzaamheid en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen benaderd. Zij helpen het enthousiasme voor verduurzaming verder te stimuleren. Doelstelling is uiteindelijk in circa 100 regio's totaal minimaal adviestrajecten en voor aan duurzame investeringen voor energiebesparing, comfortverbetering en opwekking van duurzame energie te realiseren. Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Energieke Regio richt zich dus in eerste instantie op bedrijven en maatschappelijke organisaties die koploper willen zijn op het gebied van duurzaamheid en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. De doelstelling is om in een eerste ronde per regio uit iedere sector minimaal één regionaal bekend gebouw te onderzoeken, dat als voorbeeld kan dienen voor de rest van de sector. Voorafgaand aan de adviestrajecten wordt een inspirerend startsymposium georganiseerd, waarbij de nodige publiciteit gegenereerd wordt en de genodigden hun maatschappelijke betrokkenheid kunnen etaleren. De belangrijkste algemene conclusies uit de regionale adviezen worden uiteindelijk in een eindrapportage vastgelegd en gepresenteerd op een afsluitend symposium. Tussentijds wordt de regio voortdurend op de hoogte gehouden over de bereikte resultaten. Succesverhalen stimuleren immers en trekken anderen over de streep om ook op duurzaamheid in te zetten. Hoe ziet het adviestraject eruit? Voor veel gebouweigenaren geldt terecht het motto 'eerst zien, dan geloven'. Daarom laten de deskundige en onafhankelijke adviseurs van Energieke Regio via een laagdrempelig praktisch onderzoek zien dat vergaande energiebesparing eenvoudig te realiseren is en zeker lucratief kan zijn. Ook wordt geadviseerd hoe energie voordeliger kan worden ingekocht. Directies en gebouwbeheerders van deelnemende bedrijven en maatschappelijke organisaties worden nauw bij het onderzoek betrokken. Het adviestraject begint met een inventarisatie. Tijdens een gesprek van ca. 2 uur wordt het energiek 3P-profiel opgesteld. Door gericht vragen te stellen vanuit de invalshoeken People, Planet en Profit krijgen de directie en onze adviseurs een helder beeld van de stand van zaken op het gebied van binnencomfort (People), energiezuinigheid (Planet) en de verdiencapaciteit (Profit) van duurzame energie. De tweede stap is een QuickScan. Het doel van die QuickScan is het geven van heldere adviezen voor aanpassingen die in circa twee jaar terug te verdienen zijn, inclusief de kosten van de QuickScan. De rapportage biedt inzicht in de grote verbruiksposten, noemt de best lonende aanpassingen met een raming van de kosten en de terugverdientijd en stelt vervolgonderzoeken naar kansrijke grotere aanpassingen voor. Die vervolgonderzoeken (BigScans) kunnen nóg grotere besparingen opleveren of zelfs tot duurzame energieproductie leiden. De BigScans kunnen direct aansluitend op de QuickScan plaatsvinden, maar ook op een later moment uitgevoerd worden, als bijvoorbeeld groot onderhoud, een verbouwing of vervanging van installaties gepland staan. De resultaten van de aanpassingen kunnen worden gemonitord.

3 Wat is Energieke Regio? Het project is opgezet door het Ministerie van Infrastructuur en Milieu, de gemeente Goeree-Overflakkee, Rabobank Goeree-Overflakkee en architectenbureau Casa Ratsma. Het bestaat uit de volgende componenten: Informeren en inspireren van de regio over energiebesparing en lokaal opwekken van duurzame energie. Adviseren van bedrijven, maatschappelijke ondernemingen en particuliere woningeigenaren. Voordelig inkopen van (duurzame) energie via bemiddeling door één van onze samenwerkingspartners. Een platform voor deelnemers om hun maatschappelijke betrokkenheid te etaleren. Een sterk netwerk van integere onafhankelijke adviseurs, actief op alle relevante adviesgebieden. Stichting Energieke Regio Stichting Energieke Regio beoogt een substantiële bijdrage te leveren aan de afspraken op het gebied van energiebesparing in de gebouwde omgeving en het decentraal opwekken van duurzame energie, zoals die zijn vastgelegd in het SER Energieakkoord. Stichting Energieke Regio is de aangewezen partner voor gemeenten en lokale Rabobanken, helpt gemeenten hun doelstellingen op het gebied van verduurzaming van de gebouwde omgeving te realiseren en helpt lokale Rabobanken de hypotheekportefeuille te vergroenen en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen te stimuleren. Stichting Energieke Regio trekt landelijk op met de Rijksoverheid, gemeente Goeree-Overflakkee, Rabobank Nederland, VNG, Stichting Natuur & Milieu, provinciale Natuur en Milieufederaties en Meer Met Minder. Stichting Energieke Regio trekt lokaal op met partijen die vergelijkbare doelen nastreven. Stichting Energieke Regio helpt lokale adviseurs onafhankelijk, praktisch en effectief te adviseren. Stichting Energieke Regio staat voor samenwerking, kennisoverdracht en inbreng van positieve energie. Stichting Energieke Regio combineert de 'Energieke Samenleving' en de 'participatiemaatschappij' in een aansprekende en effectieve projectvorm. Wilt u meer weten? Hoe scoort úw organisatie op het gebied van energie en de 3 P's? 2 Planet Indien u vragen heeft over Energieke Regio, dan kunt u contact opnemen met: van Stichting Energieke Regio: (06) of Zie verder de website en volg Energieke Regio op Twitter People Profit

4 Nulmeting van uw energiek People-Planet-Profit profiel Het energiek People-Planet-Profit profiel (e3p-profiel) is ontwikkeld om u inzicht te bieden in de mate waarin uw organisatie maatschappelijk verantwoord en kosten-efficiënt omgaat met energie en comfort. In eerste instantie wordt een nulmeting verricht, die de huidige situatie in kaart brengt. Aan de hand van deze nulmeting helpen we u uw ambities te bepalen, zodat we effectief kunnen werken aan een verbetertraject. Halverwege dat traject kan een tussenmeting verricht worden, om te bezien of er bijstellingen gewenst zijn. Na uitvoering van de aanbevolen aanpassingen kan de behaalde winst in kaart gebracht worden. Welke vraagstukken komen er aan bod? Het zal u niet verbazen dat er drie hoofdcategorieën met vraagstukken zijn. Elk van deze hoofdcategorieën stelt één van de drie P's centraal. De drie P's worden echter steeds in hun onderlinge samenhang bekeken. Dat resulteert in negen (drie keer drie) hoofdvragen. Bij elke hoofdvraag hoort een aantal detailvragen. Als alle detailvragen gesteld zijn, is de huidige situatie in beeld gebracht. De tiende hoofdvraag betreft uw ambitie om verbeteringen aan te brengen. Als ook die vraag is beantwoord, dan is de nulmeting voltooid. Hoe werkt het? In het e3p-profiel worden de drie aspecten van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen belicht: People: hoe ervaren en beïnvloeden gebruikers van uw gebouw het binnencomfort en het energieverbruik? Planet: hoe duurzaam is de energiehuishouding van uw organisatie? Profit: hoe kunt u kosten besparen en zelfs geld verdienen aan het opwekken van duurzame energie? Door het gezamenlijk opstellen van uw e3p-profiel worden deze drie aspecten in hun samenhang bekeken. We maken inzichtelijk hoe het gebruik van uw gebouw, het gebouw zelf en de installaties samen uw binnencomfort, energieverbruik en kosten beïnvloeden. Vervolgens bekijken we hoe we uw organsiatie op de drie P's en hun onderlinge samenhang beter kunnen laten scoren en doen een aanbieding voor het bijbehorende adviestraject. Wat kost deze nulmeting? De nulmeting met behulp van het e3p-profiel is geen doel op zich, maar het begin van het adviestraject dat zal leiden tot energiebesparing, comfortverbetering en wellicht het zelf gaan opwekken van duurzame Planet-hoofdvragen: Hoe duurzaam/energie-efficiënt zijn de comfortinstallaties van het gebouw? Hoe duurzaam is de energievoorziening van het gebouw? Hoe energie-efficiënt worden installaties en apparatuur ingezet? Planet People Profit People-hoofdvragen: Profit-hoofdvragen: Wordt er verdiend aan duurzame energie? Hoe voordelig wordt er energie ingekocht? Hoe energie-efficiënt wordt het comfortniveau bereikt? energie. Deze eerste stap kost u 400 excl. BTW. U hoeft niets voor te bereiden en ontvangt na afloop een overzichtelijke rapportage, voorzien van een plan van aanpak met modulaire offerte voor het vervolgtraject. 1 Is het binnencomfort maximaal op de gebruikers van het gebouw afgestemd? 2 Weten de gebruikers hoe ze het gebouw energie-efficiënt kunnen gebruiken? Bij voorkeur wordt het e3p-profiel opgesteld in samenspraak met een directielid en de gebouwbeheerder. De bespreking bij u op locatie zal circa twee uur tijd in beslag nemen. Daarna schrijven wij het profiel uit. 9 Wordt energie-efficiënt gedrag van de gebruikers beloond? Bij voorkeur ontvangen wij vooraf (digitale) installatietekeningen en energienota's/verbruiksgegevens. Het plan van aanpak bevat voorstellen voor maatwerkadviezen, die voortborduren op onze ervaringen uit vergelijkbare adviestrajecten. Vanzelfsprekend richten wij ons daarbij op de voor uw organisatie meest effectieve maatregelen op het gebied van comfortverbetering, energiebesparing en energieproductie. Is uw interesse gewekt? Bent u benieuwd naar de e3p-score van uw organisatie? Naar de verbetermogelijkheden? Laten we dan een afspraak maken om de nulmeting te verrichten. U bepaalt vervolgens zelf of u verder geholpen wilt worden.

5 GOEREE-OVERFLAKKEE - Eigenlijk ben je gek als je t níet doet, het levert namelijk veel geld op. Dat zei een jaar geleden de Dirkslandse architect in Eilanden-Nieuws, in een interview over energieneutraal bouwen. is deskundige op het gebied van duurzaamheid en energieneutraal bouwen, en geniet in den lande goede bekendheid, niet alleen als architect, maar ook vanwege zijn expertise op het gebied van energiebesparing. Hij initieerde het pilotproject Energieke Regio Goeree-Overflakkee. Daarin maken hij en enkele andere prominente partijen (Ministerie van Infrastructuur en Milieu, gemeente Goeree-Overflakkee en Rabobank Goeree- Overflakkee) zich sterk om op het eiland energiebesparing, opwekking van duurzame energie en vergroting van bedrijfscomfort hierdoor te bevorderen en om voor dit alles als kenniscentrum te fungeren. Principiële en financiële argumenten samen laten gaan Eerste duurzaamheidsproject binnen Energieke Regio voltooid Door Hans Villerius Voor deelname aan het project Energieke Regio hebben diverse bedrijven op het eiland zich inmiddels aangemeld, om in hun onderneming verdergaande energiebesparing door te voeren en een bewuste bijdrage te leveren aan duurzaamheid. De eerste ondernemer bij wie het complete traject gerealiseerd werd is Tieleman Keukens te Middelharnis. Nee, het klinkt misschien gek, maar als motivatie speelde geld hierbij geen enkele rol!, vertelt directeur Jan Tieleman van Tieleman Keukens. Op de hem eigen wijze - vurig en vol overtuiging als hij ergens voor gaat - vertelt hij waarom hij meteen aan Energieke Regio meedeed. Als je ziet welke ontwikkelingen zich op de wereld afspelen op het gebied van milieu en natuur, dan zijn wij daar met z n allen debet aan en hebben wij daar met z n allen ook onze verantwoording in te nemen! De leefbaarheid van onze aarde hebben wij zelf door onze productie- en consumptiemaatschappij ernstig aangetast. En meer en meer wordt duidelijk hoe hoog tijd het is dat we daar wat aan gaan doen! Ook met het oog op onze komende generaties. Daarom heb ik direct ja gezegd op het project Energieke Regio, niet voor t geld maar uit principe! Natuurlijk is het wel mooi als je principiële en financiële argumenten samen kunt laten gaan. Energieke Regio Op de eerste lentedag van dit jaar werd in het auditorium van tbp electronics te Dirksland het startsymposium Energieke Regio Goeree-Overflakkee gehouden, onder andere bedoeld om ondernemend Goeree-Overflakkee te informeren óver en te enthousiasmeren vóór het werken aan duurzame energie. Hoewel er met meerdere windmolenparken veel groene energie wordt opgewekt, blijkt de bebouwde omgeving op het eiland flink achter te lopen op het landelijk gemiddelde voor wat betreft energiebesparing en het bekend zijn met verduurzaming en de financiële voordelen daarvan. Om een inhaalslag te maken heeft bestuurlijk Goeree-Overflakkee de ambitie uitgesproken om in 2020 als regio energieneutraal te willen zijn. Het project Energieke Regio - dat als proefproject op het eiland werd gestart, en later ook in andere regio s zal worden uitgerold - bedoelt hieraan een belangrijke impuls te geven. Het project richt zich op bedrijven en instellingen die in de regio koploper willen zijn op het gebied van vergroening en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen, en die zo als voorbeeld willen dienen om te laten zien wát er kan en dát het kan. Procestraject Zo n vijftien bedrijven en instellingen vanuit diverse branches (landbouw, transport, zorg, onderwijs, detailhandel, bouw en sport) hebben zich inmiddels aangemeld. Meedoen aan dit project kan inderdaad eenvoudig door zich aan te melden. Wat daarna volgt is, kortgezegd, een traject waarin door middel van gesprekken en onderzoeken binnen het bedrijf inzichtelijk wordt gemaakt door middel van wélke maatregels hóeveel energie kan worden bespaard of zelfs kan worden opgewekt. Specifiek gericht op het bedrijf of de instelling wordt een rapport opgesteld en een geheel onafhankelijk advies uitgebracht, en wordt hierover verder doorgesproken, ook over welke leverancier en welke installateur het beste gekozen kunnen worden om de nodige voorzieningen aan te brengen. Vervolgens kan tot uitvoering worden overgegaan. Meten is weten Tot de vijftien bedrijven die zich bij Energieke Regio aanmeldden, hoort ook Tieleman Keukens. Na het startsymposium van 31 maart heb ik meteen met een afspraak gemaakt, vertelt Jan Tieleman, om te kijken wat er hier allemaal te verbeteren viel op het gebied van duurzaamheid en energiegebruik. Weliswaar zetten we daarin voortdurend stappen, maar energiegebruik blijft toch altijd een kostenpost waar op te besparen valt. Daarnaast bleek het comfort binnen het bedrijf een punt te zijn waarop nog winst te behalen viel. Naar aanleiding van een rapportering van Krijn Ratsma zijn we toen met alle bij de bouw van dit pand betrokken bouwondernemers rond de tafel gaan zitten. Die kregen van Krijn een verslag met voorstellen om tot verbetering te komen, met daarin ook het effect als de voorgestelde duurzaamheidsmaatregels doorgevoerd zouden worden. Alle onze bouwpartners waren meteen enthousiast. Krijn vult aan: Om die effecten te kunnen bepalen, zijn we constant aan het meten. Terwijl hij dit zegt laat hij één van de vele elektronische meetapparaatjes zien die overal in het pand worden gebruikt om het effect te registreren van allerlei factoren die op het energiegebruik van invloed kunnen zijn. Ook als in het kader van een duurzaamheidsproject alle voorzieningen zijn geïnstalleerd blijven we het effect monitoren en kan er, indien nodig, optimaal worden bijgesteld. Meten is gewoon weten. Financieel lonend Maar bij alles, vervolgt Ratsma, blijft wel als uitgangspunt dat verduurzaming financieel lonend moet zijn. Anders zal een project toch niet haalbaar blijken. Zo hebben we uitgerekend dat de investering die hier, bij Tieleman, is gepleegd al binnen zeven jaar wordt terugverdiend. Dat is best Tevreden kijken (l.), Jan Tieleman (r.) en Edwin Klepper naar het gerealiseerde Foto: Hans Villerius duurzaamheidsproject, met op de achtergrond één van de daken die voorzien zijn van zonnepanelen. snel, maar wel mede afhankelijk van andere aspecten, zoals je energieverbruik, welke energieprijs je betaalt, of je geld moet lenen om de investeringen te kunnen doen, hoeveel subsidie je krijgt en natuurlijk spelen ook fiscale aspecten een rol. Tevreden Door werd voor ons het bedrijf Deltazon uit Noordgouwe als leverancier geadviseerd voor de nodige duurzame voorzieningen, en Installatiebedrijf Deurloo uit Schuddebeurs als installateur, vertelt Tieleman, en we zijn uiterst tevreden over zowel de kwaliteit van het geleverde werk als over de wijze waarop beide bedrijven hun werkzaamheden hebben uitgevoerd. Ook over de onderlinge afstemming en de begeleiding hier ter plekke. Toen t proces eenmaal liep, verliep t ook vlekkeloos en hadden we eigenlijk nergens meer omkijken naar, vult Edwin Klepper van Tieleman Keukens aan. Hij zit in het managementteam en is onder andere verantwoordelijk voor het beheer van het bedrijfsgebouw. Vandaaruit is hij ook nauw betrokken bij het project duurzame energie binnen de Tielemanorganisatie en werkt hij eraan dat bij alle medewerkers een besef gaande blijft om duurzaam met energie om te gaan. Het is overigens best waardevol, geeft Ratsma tussendoor aan, dat er binnen het bedrijf één centrale persoon is, zoals Klepper hier, voor een duurzaamheidsproject. Heel plezierig, noemt Klepper het verder dat Deltazon voor alle medewerkers Van Tieleman Keukens een collectiviteitskorting biedt, waarmee ze thuis een stuk voordeliger ook duurzame voorzieningen kunnen treffen. Verwachtingen overtreffen Namens Deltazon geeft Dominic van Doorn aan er trots op te zijn om op deze manier zich aan Energieke Regio te kunnen verbinden. Wij hebben al eerder met Krijn en met de Rabobank gebrainstormd over hoe een impuls gegeven zou kunnen worden aan een regionale invulling van duurzame energie, met name zonne-energie, en om dit te stimuleren. Een bijdrage leveren aan Energieke Regio deden wij dus maar wat graag. Wij zijn landelijk distributeur en gespecialiseerd in grote PV-projecten. Binnen de regio waren echter nog niet veel projecten van grotere omvang gerealiseerd. Het deed ons dan ook goed dat een bedrijf als Tieleman Keukens hier de eerste stap zette. De lat werd zeer hoog gelegd, zowel door als door de heer Tieleman. Het is echter altijd ons doel om de klantverwachting te overtreffen. Wij zagen het daarom als een uitdaging om de uitvoering en realisatie van het project te spiegelen aan de eigen werkwijze van Tieleman keukens: topkwaliteit, en alles tot in detail verzorgd. We zullen ons altijd moeten bewijzen, dat was ook hier weer het geval, maar met dit project hopen we zeker onze expertise en kwaliteiten aangetoond te hebben. Bij Tieleman Keukens is in ieder geval de eerste aanzet in het project Energieke Regio gegeven, met een omvang die te vergelijken is met het verbruik van maar liefst 34 huishoudens op jaarbasis! Wij vliegen projecten als deze graag sámen met de cliënt en stellen daarbij diens uitgangspunten centraal. Daarom profileren wij ons graag als Uw partner in zonne-energie, transparant, no-nonsense en flexibel, aldus Van Doorn. Maatwerk Toch zullen, geeft Ratsma aan, voor een volgende ondernemer die een duurzaamheidsproject wil starten ongetwijfeld andere leveranciers- of installateursnamen worden genoemd. Dit blijft namelijk helemaal maatwerk: welke leverancier en installateur passen het beste bij dít bedrijf en bij de de werkzaamheden die híer moeten worden uitgevoerd? En we benadrukken nogmaals dat we dit volkomen onafhankelijk doen. Als ons door een leverancier provisie wordt aangeboden om zaken te mogen doen, valt die meteen al af! Meer info Naast Deltazon en Deurloo is Jan Tieleman onder de indruk van het werk en de inzet van Ratsma. Ik ben echt heel blij met de professionele ondersteuning, de expertise, de onafhankelijkheid en de integriteit van Krijn, die op Goeree-Overflakkee in het kader van de Energieke Regio voor iedereen als aanspreekpunt fungeert. Het project staat op het punt een tweede ronde te beginnen. Geïnteresseerde bedrijven of instellingen kunnen zich (weer) aanmelden. Per 1 oktober zal ook voor particulieren een ronde van start gaan, waarvoor na de zomervakantie een speciale informatieavond zal worden belegd. Zie voor meer info of neem contact op met, tel ,

6 6 VRIJDAG 4 JULI 2014 Achtergrond DIRKSLAND - Aangename woning, flink wat kubieke meters, ruime tuin op het zuiden, een woonplek met historie. Wat wil je nog meer, zou je denken. Maar er is altijd verbetering mogelijk, zo blijkt na het keukentafeladviesgesprek van Energieke Regio. Er is geld te besparen en meer comfort behoort tot de mogelijkheden. Keukentafeladviesgesprek Energieke Regio wijst uit: Lagere energierekening en meer comfort door een aantal eenvoudige maatregelen Joop Bensdorp (rechts) in de tuin bij de familie Van Rixoort. Tekst en foto: Kees van Rixoort Energieke Regio is een project dat iedereen helpt die energie wil besparen of energie wil opwekken in de gebouwde omgeving. Wij geven advies, zowel aan particulieren, ondernemers als beheerders van maatschappelijk vastgoed, zegt Krijn Ratsma, die Energieke Regio startte als particulier initiatief. Let op: Energieke Regio is onafhankelijk. Onze adviezen zijn objectief. Het is niet de bedoeling dat we iets verkopen. Het motto is: verdien aan duurzaamheid... Ben je idealistisch, dan geldt daarnaast: en help de wereld. Energieke Regio is in maart 2013 gestart. Het initiatief heeft in de korte tijd daarna een stormachtige ontwikkeling doorgemaakt. Aanvankelijk ontvingen desgevraagd alleen ondernemers en beheerders van maatschappelijk vastgoed op Goeree-Overflakkee adviezen. In 2014 is begonnen met het geven van advies aan particulieren. Dit gebeurt via de zogenoemde keukentafeladviesgesprekken. Meer dan veertig adviezen heeft Energieke Regio al verstrekt, het merendeel aan ondernemers en schoolbesturen. Sinds 27 juni is Energieke Regio een stichting. Een uitrol over Nederland in voorbereiding. Dit laatste nadat onder anderen de staatssecretaris, Rabobank Nederland, natuur- en milieuorganisaties en de provincies enthousiast waren geworden over het initiatief. Ratsma: Het doel is om honderd vergelijkbare regio s in Nederland te krijgen. Een mooi voorbeeld van eilandmarketing. Allerlei vragen Zo n keukentafeladviesgesprek, hoe gaat dat in zijn werk? Op een avond in juni zit Joop Bensdorp van Energieke Regio bij mij aan de keukentafel. In mijn aangename huis met flink wat kubieke meters, ruime tuin op het zuiden en historische sfeer. Hij stelt allerlei vragen. Wat is het bouwjaar van het huis? Met hoeveel mensen wonen jullie hier? Hoe hoog is het gasverbruik? Hoeveel elektriciteit heb je jaarlijks nodig? Is er een energielabel? Hoe verwarm je het huis? Is er een kruipruimte onder de houten vloer? Gebruik je spaarlampen of ledlampen? Zet je de tv en andere apparaten uit na gebruik? Zijn de gevels geïsoleerd? Is er dubbel glas? Ventileren, hoe gebeurt dat hier? Na de vragen zo goed mogelijk te hebben beantwoord - tja, wat is het bouwjaar van dit ingewikkelde huis, dat onderdeel is van een complex geheel dat teruggaat tot eind zestiende eeuw? - maken we een rondje door het huis. Joop kijkt naar alle details en maakt verwoed aantekeningen. Dubbel glas? Alleen aan de voorkant. Vanuit de tuin bestudeert hij het licht geïsoleerde dak. De vraag is hoeveel zonnepanelen hier zouden passen en hoeveel stroom je dus zelf kunt opwekken. Die lange muur aan de oostkant, die is in ieder geval niet geïsoleerd. De opname Dan is het beeld compleet. De opname, noemt Energieke Regio het. Wat volgt is een uitgewerkt rapport met een advies: Wat je zou kunnen doen om het energieverbruik te verminderen en het comfort te verhogen. Eventueel stellen we een vervolgonderzoek voor. Als je ons advies opvolgt en maatregelen wilt nemen, benader je zelf een aannemer of een installateur of vraagt ons ook dat voor je te verzorgen. Niet lang na het keukentafeladviesgesprek valt het rapport in de digitale brievenbus. Het telt tien pagina s. De opname staat erin, naast de adviezen, de vervolgstappen en een rijtje interessante websites. De voorgestelde maatregelen zijn onderverdeeld in slim en rendabel, duurzaam, comfortabel en let op veiligheid en gezondheid. Nog aangenamer? Hoe kan ons aangename huis nog aangenamer worden? Wat moeten we doen om energie te besparen? De adviezen van Energieke Regio zijn duidelijk. Volledig isoleren is zeer kostbaar, het duurt vele jaren voordat de investeringen zijn terugverdiend. Maar er is zeker wat te bereiken door een aantal eenvoudige maatregelen. Isoleer de zoldervloer. Isoleer de oostgevel, al is dit relatief kostbaar. Breng HR-beglazing aan waar dit nog niet is gebeurd. Laat een zonneboiler installeren voor heet tapwater. Leg zonnepanelen op het dak, maar bij voorkeur niet aan de voorzijde, want dat zou het beeld ontsieren. Nog een paar tips: gebruik zoveel mogelijk led-lampen of spaarlampen. Zet de tv uit als je niet kijkt, maak het huis tochtdicht, breng radiatorfolie aan tussen de radiator en de wand. Vervolgstappen die Energieke Regio op zich kan nemen: een onderzoek naar de mogelijkheden om de vloer op de begane grond te isoleren, het aanvragen van offertes, begeleiding bij de uitvoering. Nuttige en heldere adviezen, we zullen eens kijken hoe we ermee verder gaan. De bewustwording heeft een impuls gekregen. Wie wil zijn aangename woning nu niet nog aangenamer maken én zijn energierekening verlagen? Een keukentafeladviesgesprek van Energieke Regio kost 225 euro (inclusief btw). Meer informatie: Bel of klopper? Wist u dat een voordeurbel, zo n elektrische, constant stroom gebruikt? Alleen als er wordt aangebeld, valt de elektriciteit even weg. Hoe vaak zal dat zijn? Vijf, zes keer per week? Veel geld zal het per voordeurbel niet kosten, maar opgeteld voor heel Europa zijn er twee kerncentrales continu aan het werk om al die elektrische bellen van stroom te voorzien. Als we allemaal een deurklopper nemen, kunnen die twee centrales dicht.

7 Voor u ligt de eerste column over het project Energieke Regio. Hoe begin je die? Moet ik eerst mezelf voorstellen en hopen dat u daarna nog verder leest? Of eerst vertellen wat het project Energieke Regio inhoudt? Laat ik u eerst iets over ons bijzondere eiland vertellen! Ons eiland is namelijk in veel opzichten bijzonder, maar wijzelf vinden dat doodgewoon. Het is bijvoorbeeld de dunstbevolkte regio van ons land. s Nachts is het op Goeree-Overflakkee donkerder dan in de rest van Nederland. We hebben een eigen dialect, een eigen volkslied en zeker ook een eigen mening. Ook is er in ons land geen regio waarvan zo vaak gezegd wordt dat die bij een andere provincie hoort en ook nergens ligt zo n vergissing gevoeliger dan hier. We hebben voor een kleine gemeenschap ook opvallend veel kampioenen: een wereldkampioen kitesurfen, een shortstyledogfrisbeekampioen (mooi Scrabblewoord!), een prijswinnende bruidsfotograaf, idem kapsalon en dito keukencentrum, een bekroonde geitenkaas en dan vergeet ik vast nog wel het een en ander. Excuus daarvoor, u kunt zich melden als ik u gepasseerd heb! Nu terug naar het onderwerp van deze column: ons eiland wordt wellicht de eerste regio in Nederland die zich energieneutraal mag noemen. Dat vraagt om enige toelichting. Wanneer ben je energieneutraal? Dat ben je, als je over een jaar bezien evenveel energie produceert als je gebruikt. Dat betekent niet dat we als regio, wat veel eilanders graag zouden willen, op het gebied van energie onafhankelijk van de overkant zullen worden. Het betekent wel dat de overkant ons net zo hard nodig heeft als wij hen. Dat is toch een mooi begin? Goeree-Overflakkee wil, net als Texel, al in 2020 energieneutraal zijn. We doen dat vooral met windenergie. Dat is niet onomstreden, maar wel duurzaam. De windmolens leveren ons energie en een deel van de opbrengsten is voor ons eiland. Is het opvallend dat we met deze ambitie voorop lopen? We staan immers als behoudend bekend. In Den Haag vond men het in ieder geval opvallend genoeg om vanuit het Ministerie van Infrastructuur en Milieu een werkbezoek te organiseren, waarbij ook mijn eigen energieneutrale bedrijfspand bezocht werd. Tijdens dat bezoek zijn de contacten gelegd die tot het project Energieke Regio hebben geleid. Wat houdt Energieke Regio dan in? Het project draait om energiebesparing, het zelf opwekken van duurzame energie en kennisoverdracht. Hoe we dat doen, kunt u in het kader lezen. We helpen het tempo waarin onze regio energieneutraal kan worden te versnellen, zodat we misschien net wat eerder dan Texel ons doel bereiken. En dat maakt ons dus weer kampioen! Tot de volgende keer! is architect/eigenaar van Casa Ratsma uit Dirksland en initiatiefnemer van het project Energieke Regio. Na de pilot op Goeree- Overflakkee wordt dit project landelijk Het energieneutrale bedrijfspand van Fit & Fysio Dirksland en Casa Ratsma. (foto Wim van Vossen). Energieke Regio richt zich in de eerste fase op eilandelijk bekende bedrijven en instellingen uit verschillende sectoren. De deelnemers aan het project gaan besparen op hun energiekosten, gaan verdienen aan het zelf opwekken van duurzame energie en dragen bij aan een beter milieu. Ook worden hun comfortproblemen aangepakt. De verwachting is dat geboekte successen andere gebouweigenaren enthousiast maken om ook aan hun energiehuishouding te gaan werken. Dat Energieke Regio breed actief is, laat de huidige lijst van deelnemers zien: uit de agrarische sector radijskweker Coolbergen, bloembollenen akkerbouwbedrijf Dogterom, aspergekweker van der Velde en geitenboerderij De Mèkkerstee en uit de transportwereld van Dongen Vastgoed en J.L. Mijnders Transport. Maar ook sportcomplex de Gooye, CSG Prins Maurits, Tieleman Keukens, TBP Electronics, Esselink Bouwmaterialen, CuraMare, De Vos financiële diensten, wooncorporatie Fides- Wonen en de gemeente Goeree- Overflakkee doen al mee. Energieke Regio wordt ondersteund door het Ministerie van Infrastructuur en Milieu, de gemeente Goeree- Overflakkee en Rabobank Goeree- Overflakkee. Het eerste concrete resultaat is dat er al voor ca kwh per jaar aan zonnepanelen besteld is, vergelijkbaar met het elektragebruik van ca. 140 huishoudens. Meer informatie vindt u op Volg Energieke Regio op Twitter

8 Deze tweede column gaat over zichtbare en onzichtbare successen van het project Energieke Regio. Weet u het nog? Ons doel is bedrijven en instellingen (en na de zomer ook particuliere huiseigenaren) te helpen energie te besparen en zelf duurzame energie op te wekken. Ook helpen we het comfort te verhogen en goedkoper energie in te kopen. Daarnaast dragen we kennis over, via deze column, maar ook via workshops zoals de afgelopen weken bij het jubileum van Esselink en aan medewerkers van Rabobank Goeree-Overflakkee. Zichtbare successen? Soms zijn ze zelfs vanuit de auto zichtbaar. Wie via de Magdalenadijk Oude-Tonge in- of uitrijdt, ziet bij radijskweker Coolbergen een strak vlak van 108 zwarte zonnepanelen op het dak. Bij Tieleman Keukens kan je ze vanaf de rotonde zien. Hoewel, je ziet ze bijna niet! Dat was daar de opdracht: bijna onzichtbaar verduurzamen. Er liggen daar ca. 470 panelen op het dak, goed voor ruim kwh per jaar. Daarmee wordt een flink deel van de elektra voor de showroomverlichting zelf opgewekt. Nog minder zichtbaar zijn de besparingen door energiemisbruik op te heffen. Nee, verwacht niet dat ik namen ga onthullen! Alle deelnemers aan Energieke Regio gaan heel bewust met energie om, maar missen hier en daar de kennis om de goede beslissingen te nemen. Schrijnende voorbeelden: een te koude airco die gecompenseerd wordt door de radiatoren in die ruimte een beetje aan te zetten, een installatie die eerst water verwarmt waarna het verderop weer teruggekoeld wordt, ventilatiesystemen die dag en nacht doorventileren zonder dat dat nodig is. Toch één naam noemen? OK, dan die van mezelf! In ons eigen gebouw gaat alle verlichting automatisch aan en uit behalve... de lampen boven de tafels in wachtkamer en kantine van Fit & Fysio Dirksland. Daar hadden we vlak voor de oplevering nog vier leuke bollampen voor gekocht, met ieder 20 lampjes. Veel complimenten, maar ook klachten dat die ruimten aardig warm werden. Het bleek dat deze vier lampen goed voor 17% van ons totale energieverbruik waren! Nu zitten er in elk armatuur 20 LEDlampjes. Kosten 200 per armatuur, het dubbele van de oorspronkelijke prijs, maar in acht maanden terugverdiend. En geloof me, in bijna elk gebouw hangen van dit soort onverwachte energieslurpers, die meestal de meeste branduren maken! Bij u ook? Kijk er eens naar! Volgende keer meer over ons aanbod voor particuliere woningeigenaren. En iets wat ik nu helaas nog niet mag verklappen... Dat kost moeite hoor! is architect/eigenaar van Casa Ratsma uit Dirksland en initiatiefnemer van het project Energieke Regio. Na de pilot op Goeree- Overflakkee wordt dit project landelijk De zonnepanelen op het dak van radijskweker Coolbergen te Oude-Tonge. Energieke Regio richt zich in de eerste fase op eilandelijk bekende bedrijven en instellingen uit verschillende sectoren. De deelnemers aan het project gaan besparen op hun energiekosten, gaan verdienen aan het zelf opwekken van duurzame energie en dragen bij aan een beter milieu. Ook worden hun comfortproblemen aangepakt. De verwachting is dat geboekte successen andere gebouweigenaren enthousiast maken om ook aan hun energiehuishouding te gaan werken. Een onverwacht succes is de scan op energienota s door één van onze samenwerkingspartners. Wat blijkt? Veel gebouweigenaren betalen veel te veel voor hun energie. Niet alleen per kwh stroom of per m 3 aardgas, maar vooral ook voor hun aansluitcapaciteit. Eenmalig hoog piekverbruik in het verleden kan jaren doortellen in de toekomst, wat leidt tot verhoging van het vastrecht. Als men later energie gaat besparen of bijvoorbeeld besluit machines één voor één op te starten, waardoor de piek verlaagd wordt, dan wordt men niet beloond door het vastrecht te verlagen. Schandalig toch? Onze scan heeft enkele eilandelijke ondernemers al meer dan tienduizend euro per jaar aan verlaging van hun vastrecht opgeleverd! Dit deel van ons advies is op basis van no cure no pay, dus laat het maar weten als u interesse heeft! Meer informatie vindt u op Volg Energieke Regio op Twitter

9 Voor u ligt de derde column van Energieke Regio. Comfort is deze keer het onderwerp. Binnenklimaat en energiebesparing hebben vaak meer met elkaar te maken dan u in eerste instantie zal denken. Als we met een gebouweigenaar in gesprek gaan om een adviestraject uit te stippelen, dan komen comfortproblemen telkens weer uitgebreid aan bod. Bij het ene gebouw gaat het om tocht bij kozijnen (energieverlies), bij het andere om oververhitting in de zomer waardoor de koeling het niet aankan (ook energieverlies) en bij een derde gebouw levert het verwarmingssysteem te grote schommelingen in temperatuur op (energie wordt niet efficiënt ingezet). Vaak zien we zon heeft grote invloed op de binnentemperatuur dat er in de loop der jaren allerlei noodverbanden zijn aangelegd, waardoor de installaties voor verwarming, koeling en ventilatie niet meer optimaal samenwerken, als ze dat ooit al gedaan hebben Dat laatste is namelijk een van de grootste oorzaken van energieverlies en van klachten over het binnenklimaat. Energieverlies is onzichtbaar, tenzij je het energieverbruik regelmatig meet en vergelijkt met het vooraf berekende verbruik. Er kan dus jarenlang energie verspild worden, zonder dat iemand het opmerkt. Vaak gaat het om 20% van het verbruik! Binnencomfort is wél voor iedereen tastbaar, daar hoef je geen deskundige voor te zijn. Helaas is het pas tastbaar nadat een gebouw in gebruik is genomen. Het energieverbruik en het binnencomfort zijn afhankelijk van de afstemming van het gebouw en de installaties op het gebruik van het gebouw. Daarvoor worden vóóraf aannames gedaan en die pakken vaak niet zo gunstig uit! Dat kan verschillende oorzaken hebben. Soms is vooraf niet duidelijk hoe een gebouw gebruikt gaat worden, bijvoorbeeld als een bedrijf in een bestaand gebouw trekt dat voor ander gebruik ontworpen is of als het gebouw alleen maar aan de norm hoefde te voldoen. Soms wordt een gebouw ook intensiever gebruikt dan gedacht, werken er meer mensen in een ruimte dan voorzien was en wordt het daarom te warm en snel muf. Ook schieten architecten en temperatuur achter glas binnentemperatuur andere adviseurs soms tekort in hun advisering op het gebied van comfort, bijvoorbeeld door te veel glas op het zuiden te leggen en geen zonwering in het ontwerp op te nemen. Vrijwel altijd ligt een deel van de oorzaak in het feit dat installaties een sluitpost op de begroting van een bouwproject vormen. Dure ingrepen achteraf lijken dan vaak onontkoombaar. Aan ons de dankbare taak deze problemen op te lossen. Dat doen we samen met de gebouweigenaar (de deskundige op het gebied van het gebruik) en de installateur van het pand (die de installaties door en door kent). Nóóit zullen we daarbij verwijten maken over hoe iets ontstaan is. Altijd gaan we op zoek naar een constructieve oplossing, die het binnencomfort verhoogt en dat doet met een zo laag mogelijk energieverbruik. Meestal zullen we eerst een aantal maanden meten hoe het verloop van de temperatuur, de luchtvochtigheid en de binnenluchtkwaliteit gedurende de dag, de week en de seizoenen is. Met een warmtebeeldcamera inspecteren we de bouwkundige staat van het gebouw. Uit al die gegevens trekken we gezamenlijk conclusies en doen we goed onderbouwde aanbevelingen. Vaak gaat het om het bijregelen van bestaande installaties, gecombineerd met het aanpakken van de resterende knelpunten. Altijd in hun onderlinge samenhang, want niemand is gebaat bij lapmiddelen of onnodig hoge kosten! is architect/eigenaar van Casa Ratsma uit Dirksland en initiatiefnemer van het project Energieke Regio. Na de pilot op Goeree- Overflakkee wordt dit project landelijk Energieke Regio richt zich in de eerste fase op eilandelijk bekende bedrijven en instellingen uit verschillende sectoren. De deelnemers aan het project gaan besparen op hun energiekosten, gaan verdienen aan het zelf opwekken van duurzame energie en dragen bij aan een beter milieu. Ook worden hun comfortproblemen aangepakt. De verwachting is dat geboekte successen andere gebouweigenaren enthousiast maken om ook aan hun energiehuishouding te gaan werken. Komend najaar wordt ook gestart met advisering aan particuliere huiseigenaren. Mensen die interesse hebben om hun huis energiezuiniger en comfortabeler te maken, of zelf energie willen gaan opwekken, doen er verstandig aan de avond van 1 oktober alvast te reserveren voor een voorlichtingsavond op een nader te bepalen locatie in Middelharnis. In de volgende column van Energieke Regio leest u hier meer over. U kunt zich alvast aanmelden via energiekeregio.nl en wordt dan verder op de hoogte gehouden. Meer informatie vindt u op Volg Energieke Regio op Twitter

10 Dit is alweer de vierde column van Energieke Regio. Deze keer is zonne-energie het onderwerp. Met aan het eind van de column nog een mooie primeur! Zonne-energie is hot! Zonne-energie is dan ook één van de meest succesvolle onderdelen van het project Energieke Regio. Meer dan de helft van de deelnemende bedrijven en instellingen heeft besloten te investeren in het zelf opwekken van duurzame energie op het eigen dak! Dit omdat het goed voelt, maar ook omdat het geld oplevert. Waar verdien je dan mee? Deels is dat omdat je stroom die je zelf opwekt niet van het energiebedrijf hoeft te kopen. Dan bespaar je dus op de kosten. Deels is het ook omdat je overtollige stroom teruglevert aan het elektriciteitsnet. Daar krijg je een vergoeding voor. De andere verdiensten zitten hem in subsidies (voor particulieren en voor grootverbruikers met een aansluiting van meer dan 3x80 Ampère in de meterkast) en in fiscale voordelen (aantrekkelijk voor ondernemers die winst maken, die zijn er gelukkig nog steeds). De subsidiepotten voor 2013 zijn vrijwel allemaal leeg. Omdat de Rijksoverheid vol op duurzame energie inzet, zullen die begin 2014 naar verwachting weer gevuld worden. Dat is goed nieuws voor particulieren en voor grootverbruikers. Voor kleinverbruikers (dus t/m 80 Ampère) is er geen subsidie, maar zij krijgen net als particulieren over de aan het net teruggeleverde stroom de energiebelasting vergoed. Ze verkopen hun overschot daardoor net zo duur als ze hun tekort inkopen. Dat noemt men salderen en dat mag bij de meeste energiebedrijven onbeperkt, zolang je per jaar maar niet méér teruglevert dan je afneemt. Voor boeren met asbestdaken is er ook nog de regeling asbest eraf, zonnepanelen erop, waarin subsidies voor asbestsanering worden gecombineerd met fiscale voordelen. Ingewikkeld? Jazeker, maar absoluut geen reden om dan maar te denken dat het niet interessant is! Via Energieke Regio is inmiddels ruim aan subsidie binnengehaald. Samen met de nog lopende aanvragen komen we zelfs al op een half miljoen. De kosten voor het objectief bepalen van de optimale grootte van de installatie en het aanvragen van de subsidie bedroegen voor de desbetreffende ondernemers gemiddeld slechts 1% van hun subsidiebedrag. Dus ondernemer met een geschikt dak: grijp deze kans en laat onderzoeken of ook u goed geld kunt verdienen aan duurzame energie. Zeker als uw jaarverbruik onder de kwh ligt en u dit jaar nog weinig geïnvesteerd heeft, liggen er hele mooie kansen! Tot slot de beloofde primeur. Twee maanden geleden vroeg het Ministerie van Infrastructuur & Milieu me of er op Goeree-Overflakkee een programma samengesteld kon worden voor een werkbezoek van Staatssecretaris Mansveld. Er lagen twee zeer concurrerende voorstellen, maar ze komt hoor, met een delegatie jongeren die zich in de Verenigde Naties met duurzaamheid bezighouden! 18 september is het zo ver. We staan op de duurzame kaart! Meer details volgen De zonnestroominstallatie op het dak van van Dongen in Dirksland. is architect/eigenaar van Casa Ratsma uit Dirksland en initiatiefnemer van het project Energieke Regio. Na de pilot op Goeree- Overflakkee wordt dit project landelijk Energieke Regio richt zich in de eerste fase op eilandelijk bekende bedrijven en instellingen uit verschillende sectoren. De deelnemers aan het project gaan besparen op hun energiekosten, gaan verdienen aan het zelf opwekken van duurzame energie en dragen bij aan een beter milieu. Ook worden hun comfortproblemen aangepakt. De verwachting is dat geboekte successen andere gebouweigenaren enthousiast maken om ook aan hun energiehuishouding te gaan werken. Nieuw adviesinstrument is het energiek 3P-profiel. Bedrijven en instellingen krijgen tijdens een adviesgesprek van ca. 2 uur inzicht hoe ze op energiegebied omgaan met de pijlers van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (People-Planet- Profit). Het energiek 3P-profiel brengt de sterke kanten in beeld, maar laat ook zien waar winst te behalen valt op het gebied van energiebesparing, het verdienen aan het opwekken van duurzame energie en aan het verbeteren van het binnencomfort. Een zeer effectief middel om effectief en resultaatgericht te kunnen adviseren. Meer informatie vindt u op Volg Energieke Regio op Twitter

11 De vijfde column alweer. Is dat een lustrum? Geen idee, maar dat maakt me ook niet uit! Het wordt een column over een zeer bijzondere ochtend 18 september was het zo ver: Staatssecretaris Wilma Mansveld kwam met een aantal medewerkers van haar Ministerie (Infrastructuur & Milieu) en een groep jongeren die namens Nederland actief zijn in de jongerenraad van de Verenigde Naties voor een werkbezoek naar Goeree- Overflakkee. Twee maanden daarvoor was mij vanuit het Ministerie gevraagd om een programma samen te stellen, waarbij onze eilandelijke duurzaamheidsprojecten centraal zouden staan. Om zes uur s ochtends stapte ik in de auto, op weg naar Den Haag. Onderweg pikte ik onze zeer deskundige maar altijd bescheiden klimaatambtenaar Lennard Seriese op. Veel te vroeg waren we op het Ministerie, waar de VIP-bus zou vertrekken. Tegen half negen stapte iedereen de bus in, mevrouw Mansveld als laatste. Hoewel er een stikt protocol werd gevolgd, was de sfeer direct heel ontspannen. Lennard mocht onderweg een presentatie geven over de talloze duurzaamheidsprojecten waarmee ons eiland de weg naar energieneutraliteit vorm geeft, van kleinschalig (Ecoschools) tot zeer groot (de plannen voor een getijdencentrale in de Brouwersdam). Ook mooie projecten in voorbereiding zoals het waterstoftankstation, de duurzame jachthaven, GreenHuus en het Eco2Hotel werden door Lennard toegelicht en positief ontvangen. Energieke Regio kwam ook aan bod, en het kwam me goed uit dat de buschauffeur dacht dat je vanuit Den Haag over de A29 naar Ouddorp moest rijden. Nu kwamen we immers langs onze opdrachtgevers VOF Dogterom, Tieleman Keukens en TBP Aangekomen bij het Zonnepark Ouddorp aan Zee, dat o.a. camping de Klepperstee van duurzame stroom voorziet, kwam wethouder Arend- Jan van der Vlugt de delegatie verwelkomen. Hij ontpopte zich als een prima gastheer. Monique Sweep, directeur van Deltawind, vertelde over haar windcoöperatie en over het Zonnepark (beide behorend tot de eersten en grootsten van ons land). Daarna gingen we met de bus door naar Dirksland. Onderweg mocht ik vertellen over ons eigen energieneutrale pand, hoe daar het idee voor Energieke Regio ontstaan is en dat we met haar Ministerie in gesprek zijn om er een landelijk duurzaamheidsproject van te maken. Ons pand viel goed in de smaak. Met name de nuchtere aanpak van het duurzaamheidsvraagstuk werd hoog gewaardeerd. Even kon ze Rabobank MVOspecialist Jan Verhage de hand schudden, toen moesten we weer verder, naar de ecologische woning van Monique Sweep en Joop Bensdorp. Ook die oogstte veel waardering. Hier was het de zichtbaarheid van duurzaamheid die tot de verbeelding sprak. Na deze laatste bezichtiging namen we afscheid, want de staatssecretaris moest per auto door naar een volgende afspraak. Bij het afscheid sprak ze de voor mij nu al onvergetelijke woorden Dit is zoals de energietransitie hoort te verlopen. Als ik je ergens mee kan helpen met je project Energieke Regio, laat het me dan weten. Een paar seconden later had ik de toezegging op zak dat ze mee wil werken aan een promotiefilmpje voor het landelijk uitrollen van Energieke Regio. En toen werd ik wakker? Nee hoor, het was allemaal echt. Prachtige promotie voor duurzaam Goeree-Overflakkee, een eiland om trots op te zijn! De staatssecretaris in het energieneutrale bedrijfspand van Casa Ratsma en Fit & Fysio Dirksland. is architect/eigenaar van Casa Ratsma uit Dirksland en initiatiefnemer van het project Energieke Regio. Na de pilot op Goeree- Overflakkee wordt dit project landelijk Energieke Regio richt zich in de eerste fase op eilandelijk bekende bedrijven en instellingen uit verschillende sectoren. De deelnemers aan het project gaan besparen op hun energiekosten, gaan verdienen aan het zelf opwekken van duurzame energie en dragen bij aan een beter milieu. Ook worden hun comfortproblemen aangepakt. De verwachting is dat geboekte successen andere gebouweigenaren enthousiast maken om ook aan hun energiehuishouding te gaan werken. Energieke Regio is één van de talloze duurzame initiatieven die ons eiland kent. Wist u bijvoorbeeld dat DecoHome van Rossum (Sommelsdijk) per blik verf (leeg of met verfresten) dat u bij hen inlevert een euro aan u en een euro aan een goed doel betaalt, alleen om te voorkomen dat de blikken in de kliko verdwijnen? Heeft u ook een duurzaam initiatief dat te weinig bekend is, laat het me graag weten! Meer informatie vindt u op Op vindt u een link naar een filmpje over het werkbezoek van de staatssecretaris. Volg Energieke Regio op Twitter

12 Deze zesde column richt zich met name tot de directies van de bedrijven en instellingen op ons mooie Eiland. Natuurlijk kent u als ondernemer of bestuurder de drie P s: People, Planet en Profit. Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) is immers hot. Bij MVO bestuur je de organisatie zodanig, dat de belangen van de drie P s zo goed mogelijk met elkaar in evenwicht zijn. Met dit in gedachten hebben we voor Energieke Regio een nieuw adviesinstrument ontwikkeld: het energiek 3P-profiel. Dit instrument is een hulpmiddel om effectief te kunnen beoordelen in hoeverre een organisatie haar energiebeleid in evenwicht brengt met de 3 P s. Het werkt heel simpel. Als u geïnteresseerd bent, dan nodigt u ons uit om bij u langs te komen. We doen een rondje door uw pand en gaan daarna anderhalf à twee uur met u in gesprek over uw energiebeleid. Bij voorkeur is ook uw gebouwbeheerder daarbij aanwezig. We bevragen u vanuit de invalshoeken van de 3P s, we veroordelen uw beleid nooit. De People-kant betreft het binnencomfort. Hoe is het daarmee gesteld? Hebben de mensen die in het pand verblijven mogelijkheden om het comfortniveau naar hun eigen wens bij te stellen? Kennen ze uw energiebeleid? Helpen ze u dit uit te voeren en worden ze daarvoor beloond? Als we het over het aspect Planet gaan hebben, dan gaat het over duurzaamheid. Zijn uw installaties duurzaam? Koopt u groene energie in? Of nog beter: wekt u het zelf op? Ook de Profit-kant komt uiteraard aan bod. Energieke Regio is immers opgezet om u er van te overtuigen dat ook u geld kunt verdienen aan duurzaamheid. Wij vragen u of u dat al doet, of u geholpen wilt worden uw energie zo voordelig mogelijk in te kopen en of we moeten aantonen dat ook u bijvoorbeeld aan het duurzaam opwekken van elektriciteit met zonnepanelen kunt verdienen. Als we dit allemaal in kaart hebben gebracht, dan zijn ongemerkt alle aspecten die met energiebesparing, de mogelijkheid energie op te wekken en alle klachtjes en wensen op het gebied van het binnencomfort besproken. Omdat we alle antwoorden direct invullen in een rekenmodelletje, rolt er een score uit, waarbij in één oogopslag de meer en de minder ontwikkelde kanten van het energiebeleid zichtbaar worden. Bij ons eigen energieneutrale pand verwachte ik een dikke acht te scoren. Dat viel tegen: we kwamen uit op een 6,6. Vooral op het aandachtgebied van energievoorlichting aan onze medewerkers scoorden we slecht. Alles is bij ons vrijwel automatisch geregeld, maar we gaan ze nu toch vertellen hoe alles werkt en waarom we zo weinig energie verbruiken. Ook voor het nieuwe adviescentrum van de Rabobank in Middelharnis hebben we het profiel opgesteld. Daar scoorde men een prachtige 7,6. Hun uitleg naar de medewerkers was beter dan die van ons. Logisch, want daar zijn 20 medewerkers opgeleid om rondleidingen door het pand te kunnen geven. Slim bezig! Het rapportcijfer op zich is natuurlijk niet zo belangrijk. Waar het om gaat, is dat je ziet waar je verbetering kunt behalen. Aan het eind van het gesprek bespreken we dan ook uw ambities. Op kantoor werken we uw profiel verder uit en stellen we een plan van aanpak op. Het energiek 3Pprofiel helpt ons en u om zo effectief mogelijk samen aan verbeteringen te kunnen werken. People, Planet en Profit varen er wel bij! Het schema van het energiek 3P-profiel. Meer informatie over dit adviesinstrument vindt u op (of via Google, zoekterm energiek 3P-profiel ). is architect/eigenaar van Casa Ratsma uit Dirksland en initiatiefnemer van het project Energieke Regio. Na de pilot op Goeree- Overflakkee wordt dit project landelijk Energieke Regio richt zich op bedrijven en instellingen. De deelnemers aan het project gaan besparen op hun energiekosten, gaan verdienen aan het zelf opwekken van duurzame energie en dragen bij aan een beter milieu. Ook worden hun comfortproblemen aangepakt. Op 21 maart 2013 zijn we op Goeree-Overflakkee gestart met het pilotproject. Op 18 september mochten we staatssecretaris Mansveld informeren over het project. Inmiddels zijn we in gesprek met de Rijksoverheid, de Vereniging Nederlandse Gemeenten, Stichting Natuur en Milieu, Rabobank Nederland en astronaut André Kuipers om de komende jaren 100 Energieke Regio s te starten. Daarmee zou Goeree- Overflakkee (opnieuw) een rol als groene trendsetter vertolken! Meer informatie vindt u op Op vindt u een link naar een filmpje over het werkbezoek van de staatssecretaris. Volg Energieke Regio op Twitter

13 Was de zesde column gericht aan de eilandelijke ondernemers, in deze zevende column komen eindelijk de particuliere huiseigenaren aan bod. Want ook thuis wordt vaak onnodig veel energie verbruikt. Hoe is dat bij u? Energieke Regio is er vanaf januari ook voor de particulier. Op 20 januari organiseren we samen met de gemeente en de Rabobank een informatieavond in het Rondeel in Middelharnis, waarmee we ons duurzaamheidproject ook voor huiseigenaren openstellen. U kunt daar horen wat in het algemeen de beste besparingsmogelijkheden zijn, hoe u zelf thuis energie kunt opwekken, maar ook welke aantrekkelijke financieringsvormen de gemeente en de Rabobank u kunnen bieden. Voor mensen die nóg meer willen weten hebben we het keukentafeladvies ontwikkeld. Eén van onze adviseurs komt bij u ter plekke kijken welke besparingsmaatregelen voor u het best lonen en of uw huis geschikt is om bijvoorbeeld zonnepanelen te laten plaatsen. We doen dat volstrekt onafhankelijk, zijn niet gebonden aan leveranciers en ontvangen dan ook geen provisies. Onze doelstelling is ook u als particulier te laten verdienen aan duurzaamheid en waar mogelijk gelijk uw binnencomfort te verbeteren. Vanzelfsprekend hebben we, collegaarchitect Joop Bensdorp en ik, als voorbereiding een aantal keukentafelgesprekken gevoerd. Die waren heel verrassend. Energieke Regio is een eilandelijk pilotproject, maar ons eerste gesprek was hoog boven de grond in een Rotterdamse nieuwbouwflat. De eigenaren hebben een zomerhuisje op ons Eiland, vandaar Ze hadden geen energieproblemen, maar wel veel comfortklachten door een ondoordacht en waarschijnlijk te goedkoop aangelegd ventilatiesysteem in combinatie met veel glas en een verbod op buitenzonwering. Dat onze adviezen dankbaar zijn aanvaard, kunt u teruglezen op onze website Het tweede gesprek was wel op het Eiland, in een bijna honderd jaar oude woning. De bewoners gaan zeer bewust met energie om, hebben al heel veel gedaan om energie te besparen maar bleven met wat restvragen zitten die we zo goed mogelijk beantwoord hebben. Men gaat er mee aan de slag. Bij het derde gesprek viel onze mond soms open. Wie verwacht er in een vrijstaande woning uit 1990, waarin geen nieuwe isolatie is aangebracht, een gasverbruik van m 3 per jaar? Wie redt het met z n tweeën met jaarlijks kwh elektra en wekt zelf kwh op? Ik doe het ze niet na! Hulde voor deze energiebewuste bewoners. En toch hadden we nog bruikbare tips voor ze. Wilt u ook energie besparen of zelf opwekken en weet u niet waar u aan moet kloppen? Kom dan naar de informatieavond op 20 januari in het Rondeel in Middelharnis die we samen met de gemeente en de Rabobank organiseren. U kunt zich nu al opgeven via energiekeregio.nl en krijgt dan een officiële uitnodiging. Één van de woningen waarover geadviseerd is. is architect/eigenaar van Casa Ratsma uit Dirksland en initiatiefnemer van het project Energieke Regio. Na de pilot op Goeree- Overflakkee wordt dit project landelijk Energieke Regio richt zich op bedrijven, instellingen en nu ook op particuliere huiseigenaren. De deelnemers aan het project gaan besparen op hun energiekosten, gaan verdienen aan het zelf opwekken van duurzame energie en dragen bij aan een beter milieu. Ook worden hun comfortproblemen aangepakt. Op 21 maart 2013 zijn we op Goeree-Overflakkee gestart met het pilotproject. Op 18 september mochten we staatssecretaris Mansveld informeren over het project. Inmiddels zijn we in gesprek met de Rijksoverheid, de Vereniging Nederlandse Gemeenten, Stichting Natuur en Milieu, Rabobank Nederland, Meer Met Minder, de Natuur- en milieufederatie en astronaut André Kuipers om de komende jaren 100 Energieke Regio s te starten. Daarmee zou Goeree-Overflakkee (opnieuw) een rol als groene trendsetter vertolken! Meer informatie vindt u op Op vindt u een link naar een filmpje over het werkbezoek van de staatssecretaris. Volg Energieke Regio op Twitter

14 Deze achtste Energieke Regiocolumn heeft lang op zich laten wachten. Is de fut eruit? Integendeel, we zijn actiever dan ooit! Op zoveel fronten tegelijk, dat er even geen tijd beschikbaar was om u te informeren. Ons eerste promotiefilmpje is uit! Op 6 maart ging het in première in de gemeenteraad, ingeleid door een enthousiaste wethouder Arend-Jan van de Vlugt. Dat het filmpje op dit podium in première mocht gaan, onderstreept de warme band tussen onze gemeente en Energieke Regio. Wethouder van der Vlugt zegt in het filmpje dan ook dat Energieke Regio voor de gemeente een beleidsinstrument geworden is. Laten we hopen dat de komende jaren wethouders in andere gemeenten die woorden zullen uitspreken. Gemeente Goeree- Overflakkee, dank voor alle ondersteuning! Als u nieuwsgierig naar het filmpje bent, dan kunt u het bekijken op Het kost u maar drie minuten. Ik heb het de laatste dagen aan veel mensen mogen laten zien en zag tot mijn grote vreugde dat ze allemaal glimlachend zaten te kijken. Dat is ook ons doel! Verduurzamen is geen zware kost, het is leuk en levert een goed gevoel én geld op. Zegt het voort! Weet u trouwens hoeveel tijd het kost om een filmpje van drie minuten te maken? Veel! Het team van Arjo van der Graaff, veelvoudig gelauwerd fotograaf en filmer uit Dirksland, heeft onze uitdaging gepassioneerd en professioneel opgepakt. Zijn team werd ondersteund door ons verse kernteamlid Leon Blokland. Hij onderhield de contacten met de hoofdrolspelers en bewaakte het in overleg opgestelde draaiboek. Dit filmpje is een echte teamprestatie, waar ons eiland weer trots op kan zijn. De kopstukken Wilma Mansveld en André Kuipers hadden ieder een kwartier van hun kostbare tijd beschikbaar gesteld. Uiterst professioneel brachten zij hun boodschap. Omdat het bij ESA waar we André Kuipers filmden flink stormde, was hij zo vriendelijk zijn teksten s avonds laat aan de keukentafel nogmaals op zijn telefoon in te spreken. Bijzonder dat dit soort mensen ons belangeloos helpt! Ook Rabobankman Jan Verhage en wethouder Arend-Jan van der Vlugt zijn gefilmd, evenals ondergetekende. Vreemd om jezelf terug te zien en vooral om je eigen stem te horen! Hoe nu verder? Dit filmpje wordt zelfs door de Ministeries die met verduurzaming bezig zijn ingezet in hun campagnes. Gemeenten waarmee we over nieuwe Energieke Regio s spreken, bieden spontaan aan het in hun samenwerkingsverbanden te laten zien. Ook bij de aanvragen die we her en der voor subsidies hebben uitgezet wordt het filmpje gebruikt. De mooiste reactie tot nu toe kwam van een Zeeuwse wethouder: als deze mensen er aan meewerken, dan zijn jullie vast geen prutsers. Hij heeft gelijk! Wij adviseren onafhankelijk en deskundig over het thema energiebesparing en het zelf opwekken van energie in de gebouwde omgeving. Wij helpen bedrijven, maatschappelijke ondernemingen en particulieren, vanaf het in kaart brengen van de kansen tot en met de oplevering van de voorgestelde maatregelen. Zolang zij het nuttig vinden, want met nutteloos adviseren houden wij ons niet bezig. In de volgende column zal ik een aantal nieuwe veelbelovende initiatieven aan u presenteren. Astronaut André Kuipers met Energieke Regio-initiator. Foto: Arjo van der Graaff. is architect/eigenaar van Casa Ratsma uit Dirksland en initiatiefnemer van het project Energieke Regio. Na de pilot op Goeree- Overflakkee wordt dit project landelijk Stichting Energieke Regio (i.o.) richt zich op bedrijven, maatschappelijke ondernemingen en nu ook op particuliere huiseigenaren. De deelnemers aan het project gaan besparen op hun energiekosten, gaan verdienen aan het zelf opwekken van duurzame energie en dragen bij aan een beter milieu. Ook worden hun comfortproblemen aangepakt. Op 21 maart 2013 zijn we op Goeree-Overflakkee gestart met het pilotproject. Op 18 september 2013 mochten we staatssecretaris Mansveld informeren over het project. Inmiddels werken we met de Rijksoverheid, gemeente Goeree-Overflakkee, Vereniging Nederlandse Gemeenten, Stichting Natuur & Milieu, Rabobank Nederland, Meer Met Minder en Natuur & Milieufederatie Zuid- Holland aan een Green Deal om de komende jaren 100 Energieke Regio s te organiseren. Daarmee vertolkt Goeree-Overflakkee (opnieuw) een rol als groene trendsetter! Meer informatie en onze contactgegevens vindt u op Daar kunt u ook ons promotiefilmpje bekijken. Volg Energieke Regio op Twitter

15 Voor u ligt de negende column van Energieke Regio. Voor de tweede keer is zonne-energie het onderwerp. Deze keer besteden we onder andere aandacht aan de subsidiemogelijkheden voor grootverbruikers. Al eerder kon u in één van onze columns lezen dat ongeveer de helft van de aan Energieke Regio deelnemende bedrijven en maatschappelijke organisaties heeft besloten te investeren in het zelf opwekken van duurzame energie op het eigen dak! Zij doen dat deels uit ideële overwegingen, maar óók omdat het geld oplevert. Een wijd verbreid misverstand is dat zonnepanelen niet zouden lonen bij grootverbruikers die stroom afnemen tegen een laag tarief. Voor grootverbruikers, dat zijn organisaties die zwaarder dan 3 x 80 Ampère afgezekerd zijn, bestaat er namelijk een zeer aantrekkelijke subsidieregeling. De SDE+ regeling voor 2014 is in april opengesteld. SDE staat voor Subsidieregeling Duurzame Energie. De regeling betaalt gegarandeerd 15 jaar lang een bedrag voor de opgewekte zonnestroom. De regeling ziet er ingewikkeld uit: vrijwel iedere maand gaat er een nieuwe subsidieronde open. Elke ronde wordt het subsidiebedrag per opgewekte hoeveelheid zonnestroom verhoogd. Het lijkt dus aantrekkelijk om te wachten op een ronde met een hogere vergoeding maar... op een bepaald moment is de totale pot leeg en vis je voor dat jaar achter het net. Echte idealisten schrijven in op een subsidiebedrag dat hun investering net renderend maakt. Behoort u tot die groep, schrijf dan per 12 mei in. Veel Energieke Regio deelnemers kiezen echter voor een hoger rendement en gokken op een volgende ronde. Vanaf de ronde die 16 juni open gaat, liggen de terugverdientijden vrijwel altijd onder de negen jaar. In sommige gevallen hebben we er vorig jaar zelfs een terugverdientijd van zes à zeven jaar uit kunnen slepen. In alle gevallen geldt: kunt u uw installatie financieren, dan maakt u al vanaf het eerste jaar winst! Het aanvragen van de subsidie is niet ingewikkeld, het bepalen van de ideale omvang van de zonnestroominstallatie vraagt wel om de nodige kennis. De Energieke Regio-adviseurs beschikken over deze kennis en zijn volstrekt onafhankelijk. Zij hebben er geen belang bij wie uw installatie komt installeren en ook niet hoeveel panelen er aangebracht gaan worden. Daarom kunt u erop vertrouwen dat we de voor u ideale configuratie adviseren. Waar dat van afhangt? Met name van het beschikbare dakoppervlak, de oriëntatie t.o.v. het zuiden, uw elektraverbruik, de spreiding daarvan over dag, week en seizoenen en uw financiële en fiscale situatie. Ons onafhankelijke advies kost u 250,- excl. BTW en voor 100,- extra vragen wij ook uw SDE-subsidie aan. Voor dit beperkte bedrag halen we al gauw enkele tienduizenden euro s aan subsidie voor u binnen. Desgewenst vragen we daarna offertes op bij betrouwbare leveranciers van installaties, ook dat natuurlijk weer volstrekt onafhankelijk en objectief. Voor kleinverbruikers (t/m 80 Ampère) is er geen subsidieregeling, maar zij krijgen net als particulieren over de aan het net teruggeleverde stroom de energiebelasting vergoed. Ze verkopen hun overschot aan elektriciteit daardoor net zo duur als ze hun tekort inkopen. Dat noemt men salderen en dat mag bij de meeste energiebedrijven onbeperkt, zolang u per jaar maar niet veel meer teruglevert dan u afneemt. Hoeveel jaar er nog gesaldeerd mag worden, kan helaas niemand met zekerheid zeggen, maar zolang het mag is de kleinverbruiker nóg beter af dan de grootverbruiker. Voor boeren met asbestdaken is er ook nog de regeling asbest eraf, zonnepanelen erop, waarin subsidies voor asbestsanering worden gecombineerd met diverse fiscale voordelen. Particulieren kunnen de BTW die ze over hun zonnestroominstallatie betalen terugvorderen. Rendementen op de installatie lopen daardoor op tot boven 10%. Probeer dat maar eens als rente op spaargeld te krijgen! Voor vrijwel iedereen is er dus een stimulerende financiële prikkel beschikbaar. Naast alle financiële voordelen maakt een eigen zonnestroominstallatie je ook nog eens extra gelukkig als de zon schijnt. Dat gevoel mag u bij het financiële rendement optellen! Zonnepanelen op het dak van Casa Ratsma en Fit & Fysio Dirksland. is architect/eigenaar van Casa Ratsma uit Dirksland en initiatiefnemer van het project Energieke Regio, dat in het voorjaar van 2014 wordt ondergebracht in Stichting Energieke Regio. Naar aanleiding van het succes van de pilot op Goeree-Overflakkee wordt dit project de komende jaren landelijk Stichting Energieke Regio (i.o.) richt zich op bedrijven, maatschappelijke ondernemingen en op particuliere huiseigenaren. De deelnemers aan het project gaan besparen op hun energiekosten, gaan verdienen aan het zelf opwekken van duurzame energie en dragen bij aan een beter milieu. Ook worden hun comfortproblemen aangepakt. Op 21 maart 2013 zijn we op Goeree-Overflakkee gestart met het pilotproject. Op 18 september 2013 mochten we staatssecretaris Mansveld informeren over het project. Inmiddels werken we met de Rijksoverheid, gemeente Goeree-Overflakkee, Vereniging Nederlandse Gemeenten, Stichting Natuur & Milieu, Rabobank Nederland, Meer Met Minder en Natuur & Milieufederatie Zuid- Holland aan een Green Deal om de komende jaren 100 Energieke Regio s te organiseren. Daarmee vertolkt Goeree-Overflakkee (opnieuw) een rol als groene trendsetter! Meer informatie en onze contactgegevens vindt u op Daar kunt u ook ons promotiefilmpje met astronaut André Kuipers en staatssecretaris Wilma Mansveld bekijken. Volg Energieke Regio op Twitter

16 Dit is de tiende column van Energieke Regio! Deze lustrum-editie informeert u over de stand van zaken rond het verduurzamingsproject. Op Goeree-Overflakkee hebben inmiddels ca. 30 MKB-bedrijven en organisaties zoals scholen, woningcorporaties, de gemeente en zorgorganisaties zich laten adviseren over het terugdringen van hun energieverbruik. Bij veel van deze deelnemers is ook aangegeven hoe het binnencomfort verhoogd kan worden. In alle gevallen kunnen de advieskosten en de benodigde investeringen in een paar jaar terugverdiend worden! Bespaard wordt er vooral op het elektraverbruik. Het gaat dan om minimaal 10 tot 20%, in sommige gevallen om veel meer. Ook heeft onze adviseur Joop Bensdorp een aantal huiseigenaren veel praktische bespaartips gegeven tijdens een keukentafeladviesgesprek. De landelijke uitrol naar 100 Energieke Regio-projecten begint steeds meer vorm te krijgen. De landelijke ambitie vraagt om een sterke organisatie. Daarom is het project eind juni ondergebracht in een stichting. Het bestuur van Stichting Energieke Regio wordt gevormd door Leon Blokland, Jaap Willem Eijkenduijn, Jan Verhage en ondergetekende, allen woonachtig en werkzaam op ons mooie eiland. Hoe landelijk we ook actief worden, de wortels van het project liggen op Goeree-Overflakkee en de touwtjes blijven we vanaf ons eiland in handen houden. Energieke Regio wordt één van onze exportproducten! Inmiddels wordt er al volop in Zeeland geadviseerd. Ook lopen er elders in Zuid-Holland gesprekken om nieuwe projecten op te zetten, maar ook in Noord-Brabant, Utrecht, Gelderland, Noord-Holland en Overijssel. Samen met de gemeente Goeree- Overflakkee, drie ministeries, de twaalf provinciale natuur- en milieufederaties, Meer Met Minder en Rabobank Nederland wordt hoogstwaarschijnlijk dit najaar de Green Deal Energieke Regio ondertekend. Minister Kamp en Staatssecretaris Mansveld tekenen met ons mee! In de Green Deal worden de afspraken gemaakt die bijdragen aan onze doelstelling: zoveel mogelijk bedrijven, maatschappelijke organisaties, huurders en particuliere woningbezitters te helpen verdienen aan duurzaamheid. Ook vergroot een Green Deal onze landelijke bekendheid. Daarnaast is Energieke Regio inmiddels betrokken bij een tweede Green Deal. Die betreft de Energie Prestatie Keuring (EPK). In het SER Energieakkoord hebben ca. 40 landelijke partijen, waaronder alle overheden en veel branche-organisaties, afgesproken dat de Wet Milieubeheer beter nageleefd moet worden. Die wet verplicht MKB-bedrijven met bijvoorbeeld een elektraverbruik boven kwh per jaar om alle energiemaatregelen die zich binnen vijf jaar laten terugverdienen uit te voeren, tenzij er goede redenen zijn om dit niet te doen. Vrijwel geen ondernemer kent deze wet. Het EPK-instrument is bedoeld om ondernemers die dit soort maatregelen treffen te belonen met een keurmerk. Zij profiteren uiteraard vooral van de kostenbesparingen, maar kunnen ook naar de buitenwereld en naar de handhavers van de wet laten zien hoe goed ze bezig zijn! Energieke Regio gaat helpen het EPK-instrument te ontwikkelen en uit te testen, o.a. op Goeree-Overflakkee. Zoals u wellicht weet hebben de 14 ondernemersverenigingen van het eiland samen de Federatie Ondernemersverenigingen Goeree-Overflakkee (FOGO) opgericht. De FOGO is er voor alle ondernemers die lid zijn van één van de eilandelijke ondernemersverenigingen. Energieke Regio is actief lid geworden van de FOGO-werkgroep Energiebesparing en Duurzame Energie. De activiteiten van Energieke Regio op Goeree- Overflakkee zullen voortaan samen met de lokale Rabobank, de gemeente en de FOGO worden georganiseerd. Tot slot kan ik u melden dat er gewerkt wordt aan een nieuwe Energieke Regio-website. Op die website willen we onze opdrachtgevers veel meer mogelijkheid bieden om hun ervaringen op het gebied van energiebesparing, het zelf opwekken van energie en het verbeteren van hun binnencomfort te delen. Hopelijk kan ik u in de volgende column vertellen dat de nieuwe website in de lucht is! De vier bestuursleden van Stichting Energieke Regio foto Arjo van der Graaff (v.l.n.r. Jaap Willem Eijkenduijn, Krijn Ratsma, Jan Verhage en Leon Blokland). is architect/eigenaar van Casa Ratsma uit Dirksland en initiatiefnemer van het project Energieke Regio, dat inmiddels is ondergebracht in Stichting Energieke Regio. Naar aanleiding van het succes van de pilot op Goeree-Overflakkee wordt dit project de komende jaren landelijk Stichting Energieke Regio richt zich op bedrijven, maatschappelijke organisaties, huurders en particuliere huiseigenaren. De deelnemers aan het project gaan besparen op hun energiekosten, gaan verdienen aan het zelf opwekken van duurzame energie en dragen bij aan een beter milieu. Ook worden hun comfortproblemen aangepakt. Op 21 maart 2013 is het pilotproject Energieke Regio Goeree-Overflakkee gestart. Op 18 september 2013 mochten we staatssecretaris Mansveld informeren over het project. Inmiddels werken we met de Rijksoverheid, gemeente Goeree-Overflakkee, de 12 provinciale natuur en milieufederaties, Rabobank Nederland en Meer Met Minder aan een Green Deal om de komende jaren 100 Energieke Regio s te organiseren. Daarmee vertolkt Goeree-Overflakkee (opnieuw) een rol als groene trendsetter! Meer informatie en onze contactgegevens vindt u op: Daar kunt u ook ons promotiefilmpje met astronaut André Kuipers en staatssecretaris Wilma Mansveld bekijken. Volg Energieke Regio op Twitter

Deel 3: voorbeeldaanpak bedrijven en maatschappelijk vastgoed

Deel 3: voorbeeldaanpak bedrijven en maatschappelijk vastgoed Deel 3: voorbeeldaanpak bedrijven en maatschappelijk vastgoed Inhoud 1. Maak van uw gemeente een Energieke Regio... 2 2. De start... 3 3. Het vervolg... 4 4. Aanbod... 5 1 1. Maak van uw gemeente een Energieke

Nadere informatie

Ontbijtbijeenkomst GRIC Gilze en Rijen 16 september 2015

Ontbijtbijeenkomst GRIC Gilze en Rijen 16 september 2015 Ontbijtbijeenkomst GRIC Gilze en Rijen 16 september 2015 Krijn Ratsma (architect en voorzitter Stichting Energieke Regio) inhoud: ontstaan Energieke Regio opzet van het project ook in Gilze en Rijen? ons

Nadere informatie

Masterclass Provincie Zuid-Holland Gouda 17 september 2015

Masterclass Provincie Zuid-Holland Gouda 17 september 2015 Masterclass Provincie Zuid-Holland Gouda 17 september 2015 Krijn Ratsma (architect en voorzitter Stichting Energieke Regio) inhoud: ontstaan Energieke Regio opzet van het project ook in uw regio? bedrijvencoöperatie?

Nadere informatie

Energieke Regio in Holland Rijnland? Alphen aan den Rijn 11 november 2015

Energieke Regio in Holland Rijnland? Alphen aan den Rijn 11 november 2015 Energieke Regio in Holland Rijnland? Alphen aan den Rijn 11 november 2015 Krijn Ratsma (architect en voorzitter Stichting Energieke Regio) inhoud: ontstaan Energieke Regio opzet van het project ook in

Nadere informatie

Energieke Regio in vogelvlucht

Energieke Regio in vogelvlucht Energieke Regio in vogelvlucht Krijn Ratsma (architect en voorzitter Stichting Energieke Regio) inhoud: ontstaan opzet ontwikkeling rol van de gemeente vragen (en antwoorden) ontstaan Energieke Regio er

Nadere informatie

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF De Eshof op weg naar energie neutraal! = woningen Eshof naar nul op de meter = Inhoud 1. Ambitie: naar meest duurzame wijk van Elst? 2. Meten is weten: per wijk per

Nadere informatie

Duurzame dienstverlening Rekenen aan rendement

Duurzame dienstverlening Rekenen aan rendement Duurzame dienstverlening Rekenen aan rendement Rekenen aan rendement zonnepanelen Monique van der Meij Energie-adviseur Monique.vanderMeij@flynth.nl mobiel: 06 53 26 19 68 LTO Noord Programma Ondernemer

Nadere informatie

Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015

Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015 Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015 Een beter klimaat begint bij jezelf! Erik de Ruijter, Coöperatie EnergiekAlphen SAMEN, LOKAAL EN DUURZAAM

Nadere informatie

STAPPENPLAN AANSCHAF ZONNE-COLLECTOREN INDIVIDUEEL

STAPPENPLAN AANSCHAF ZONNE-COLLECTOREN INDIVIDUEEL STAPPENPLAN AANSCHAF ZONNE-COLLECTOREN INDIVIDUEEL Introductie De ontwikkelingen op het gebied van zonne-energie staan nooit stil. Heeft u ook belangstelling, dan kunt u zich als deelnemer aansluiten bij

Nadere informatie

Quickscan energiebesparing

Quickscan energiebesparing Quickscan energiebesparing Golf Club Zeegersloot Kromme Aarweg 5 Alphen a/d Rijn Samen op weg naar 30% besparing! ~ 1 15 maart 2013 Inleiding Als relatie van etb a. hogenes bv heeft u gebruik gemaakt van

Nadere informatie

Startadvies Energiebesparing

Startadvies Energiebesparing Startadvies Stephanusplein 1, 7772 BR Hardenberg Startadvies : Op basis van de besparingscheck (zie bijlage) heeft uw woning een indicatief energielabel F. Het energielabel voor woningen loopt van A tot

Nadere informatie

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u!

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u! energie besparen = woonlasten verlagen VRAGEN? Bent u geïnteresseerd in één van de mogelijkheden die in deze brochure zijn beschreven, heeft u nog vragen of wilt u meer weten over de kosten? Vul dan het

Nadere informatie

Minder energie meer comfort. Maak gebruik van de duurzaamheidslening. Ook een vereniging van eigenaren kan een lening aanvragen.

Minder energie meer comfort. Maak gebruik van de duurzaamheidslening. Ook een vereniging van eigenaren kan een lening aanvragen. Ook een vereniging van eigenaren kan een lening aanvragen De maatregelen verdienen zichzelf terug. Daar valt met de huidige lage rentestand niet tegenop te sparen. aldus Henk Brouwer (VVE Beheerder) van

Nadere informatie

Naar een klimaatneutrale sportvereniging

Naar een klimaatneutrale sportvereniging Naar een klimaatneutrale sportvereniging Leidraad voor het maken van een eigen projectplan of Plan van Aanpak Inleiding Steeds meer sportverenigingen met een eigen accommodatie komen in actie om energie

Nadere informatie

Subsidieaanvraag in het kader van het leefbaarheidsbudget Gemeente Geldermalsen

Subsidieaanvraag in het kader van het leefbaarheidsbudget Gemeente Geldermalsen Subsidieaanvraag in het kader van het leefbaarheidsbudget Gemeente Geldermalsen Meteren, 15 januari 2014 Inleiding Coöperatieve vereniging 11duurzaam heeft zich de afgelopen twee jaar ingezet voor duurzaamheid

Nadere informatie

Besparen op uw maandelijkse energiekosten is uw eerste winst!

Besparen op uw maandelijkse energiekosten is uw eerste winst! Accountants controleren over het algemeen niet de energierekening van hun cliënten op fouten! Controleert u de energierekening op fouten? Uit onderzoek van de NMa blijkt dat meer dan 20% van energierekeningen

Nadere informatie

ECO Oostermoer in oprichting

ECO Oostermoer in oprichting Samen sterk voor een leefbaar en duurzaam platteland ECO Oostermoer in oprichting Nieuwsbrief 18 juni 2012 Voor u ligt de eerste nieuwsbrief van ECO Oostermoer, waarin wij u nader informeren over de stand

Nadere informatie

Vraag- en antwoordlijst Windenergie op Goeree-Overflakkee Aanleiding

Vraag- en antwoordlijst Windenergie op Goeree-Overflakkee Aanleiding 1 Vraag- en antwoordlijst Windenergie op Goeree-Overflakkee Versie: 25 april 2013 Opgesteld door: Windgroep Goeree-Overflakkee, gemeente Goeree-Overflakkee en provincie Zuid-Holland Aanleiding Waarom zijn

Nadere informatie

Investeer slim in uw woning met energiebesparende maatregelen. Aantrekkelijke rente - boetevrij aflossen

Investeer slim in uw woning met energiebesparende maatregelen. Aantrekkelijke rente - boetevrij aflossen Investeer slim in uw woning met energiebesparende maatregelen Aantrekkelijke rente - boetevrij aflossen Slim besparen 2 Slimme investeerder Familie Roubos: We wonen in een hoekhuis met veel ramen en hebben

Nadere informatie

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu ENERGIECONCEPTEN Advies op maat ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energiekosten zal dit in 10

Nadere informatie

Meer voordeel uit uw huis halen? Bespaar op energie!

Meer voordeel uit uw huis halen? Bespaar op energie! Meer voordeel uit uw huis halen? Bespaar op energie! voorbeeld van mogelijke besparingen Een huishouden is jaarlijks zo n q 2.000 kwijt aan gas en licht. En daar kunt u tot wel 30% op besparen. Dat begint

Nadere informatie

WERKWIJZE WERKTERREIN

WERKWIJZE WERKTERREIN Het merendeel van de bedrijfsgebouwen stamt uit een tijd dat we ons nog geen zorgen maakten over energieverbruik. De kosten waren laag en investeren in energiebesparing was niet of nauwelijks rendabel.

Nadere informatie

ZONNEPANELEN PROJECT. RADIJSSTRAAT 2 t/m 82 te Groningen

ZONNEPANELEN PROJECT. RADIJSSTRAAT 2 t/m 82 te Groningen ZONNEPANELEN PROJECT RADIJSSTRAAT 2 t/m 82 te Groningen Waarom dit project? De ambitie van de gemeente Groningen is om in 2035 energieneutraal te zijn. De Gemeente Groningen ondersteund dit project met

Nadere informatie

Jaarverslag 2013. Van pionieren naar realiseren

Jaarverslag 2013. Van pionieren naar realiseren Jaarverslag 2013 Van pionieren naar realiseren 1 1.1 1.2 1.2.1 1.2.2 2 2.1 2.2 2.3 Inhoudsopgave 1. Bestuur ECD Het bestuur van de ECD, in 2013 bestaande uit dhr. D.A. van Steensel (HVC) en dhr. H.P.A.

Nadere informatie

ENERGIE IN EIGEN HAND

ENERGIE IN EIGEN HAND Zonne-energie voor bedrijven? ENERGIE IN EIGEN HAND De Stichting Beheer Bedrijvenpark Merm, heeft een onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor bedrijven om d.m.v. aanbrengen van zonnepanelen op het

Nadere informatie

Businesscases zonne-energie: waar kan het, en wat levert het op?

Businesscases zonne-energie: waar kan het, en wat levert het op? Businesscases zonne-energie: waar kan het, en wat levert het op? Door: Ronald Franken en Maarten Corpeleijn (r.franken@atrive.nl / m.corpeleijn@atrive.nl) 3 september 2013 Ten geleide Met het nieuwe energie-akkoord

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015

energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015 energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015 Marc Smijers M 06-23924330 www.smijers-energieadvies.nl info@smijers-energieadvies.nl 1 Onderwerpen Relatie tussen energielabel en energiegebruik

Nadere informatie

Investering grootste drempel om energie te besparen

Investering grootste drempel om energie te besparen Digitale nieuwsbrief juni 2013 MKB Green Deals in trek bij ondernemers De MKB Green Deals blijken een succes. Er doen 625 mkb-bedrijven mee aan het project, samen goed voor een besparingspotentieel vergelijkbaar

Nadere informatie

Vereniging Amersfoort Bedrijven (VAB) Dinsdag 3 maart 2015

Vereniging Amersfoort Bedrijven (VAB) Dinsdag 3 maart 2015 Vereniging Amersfoort Bedrijven (VAB) Dinsdag 3 maart 2015 Kenniscentrum Duurzaam Bouwen Elke bijdrage is er één Kenniscentrum Duurzaam Bouwen Een unieke samenwerking van Amersfoortse bedrijven die:» Elkaar

Nadere informatie

Gezamenlijk aan de slag met Zonne-energie

Gezamenlijk aan de slag met Zonne-energie Gezamenlijk aan de slag met Zonne-energie Advies op Maat Johannes Zijlstra 09-12-2013 LTO Noord Advies Onderwerpen Rendement zonnepanelen Wat bepaalt de terugverdientijd Rendementsberekening Voor wie is

Nadere informatie

Zonne-energie voor ondernemers

Zonne-energie voor ondernemers Zonne-energie voor ondernemers Een zonnige en zuinige toekomst? Johannes Zijlstra 20-03-2013 LTO Noord Advies Zonne energie; drijvende kracht!? 1 Zonuren Onderwerpen Energie en duurzaamheid Ontwikkeling

Nadere informatie

Duurzaamheid is meer dan emotie het levert ook geld op

Duurzaamheid is meer dan emotie het levert ook geld op 1. Wat is het gemiddelde water-, elektra- en gasverbruik voor een huishouden en wat kost dat per jaar, per maand? Hoeveel betaalt u daarvan aan belasting? Bij een gemiddeld huishouden van 2,2 personen

Nadere informatie

Energiescan.nu info@energiescan.nu www.energiescan.nu. Naam: Adres: Postcode Factuurnr.: Boekel, 6 januari 2016,

Energiescan.nu info@energiescan.nu www.energiescan.nu. Naam: Adres: Postcode Factuurnr.: Boekel, 6 januari 2016, Energiescan.nu info@energiescan.nu www.energiescan.nu Naam: Adres: Postcode Factuurnr.: Boekel, 6 januari 2016, Beste, Bedankt voor het invu llen van de Energiescan. Voor u ligt het adviesrapport. Op basis

Nadere informatie

Hoe zuinig is uw nieuwe woning?

Hoe zuinig is uw nieuwe woning? Hoe zuinig is uw nieuwe woning? verhuisplannen? een initiatief van: Warm welkom in Rivierenland Verhuist u binnenkort naar een koopwoning in Rivierenland? Tijd misschien voor een nieuwe keuken of badkamer?

Nadere informatie

VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT

VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT De overheid wil duurzame energie stimu leren en innovatie van duurzame energietechnieken bevor deren: meer duurzame energie in de toekomst. Doel is 16% duur

Nadere informatie

Raadscommissievoorstel

Raadscommissievoorstel Raadscommissievoorstel Status: Voorbereidend besluitvormend Agendapunt: 7 Onderwerp: Meerjarenprogramma Duurzaamheid 2014-2015 Datum: 12 november 2013 Portefeuillehouder: dhr. N.L. Agricola Decosnummer:

Nadere informatie

ZON PRIVE ZONNIG VOORDEEL. Informatiebrochure over de zonnepanelenactie exclusief voor medewerkers van gemeente Utrecht

ZON PRIVE ZONNIG VOORDEEL. Informatiebrochure over de zonnepanelenactie exclusief voor medewerkers van gemeente Utrecht ZONNIG VOORDEEL ZON PRIVE 2013 Informatiebrochure over de zonnepanelenactie exclusief voor medewerkers van gemeente Utrecht De actie loopt tot en met 30 september 2013 2 Zon-Privé Utrecht Schoon, Slim

Nadere informatie

Salderingsoverzicht 2012 Inventarisatie van het beleid omtrent salderen en terugleveren van zonnestroom in de Nederlandse energiemarkt

Salderingsoverzicht 2012 Inventarisatie van het beleid omtrent salderen en terugleveren van zonnestroom in de Nederlandse energiemarkt Salderingsoverzicht 2012 Inventarisatie van het beleid omtrent salderen en terugleveren van zonnestroom in de Nederlandse energiemarkt Stichting Zonne-energie Wageningen Rogier Coenraads Frank Zegers Juli

Nadere informatie

Recapitulatie voortgang woning Nul73

Recapitulatie voortgang woning Nul73 Daviottenweg 30 5222 BH s-hertogenbosch (Nederland) Telefoon nr. (+31) 73 623 00 33 ww.in2cmove.com info@in2cmove.com KvK nr. 16025664 s-hertogenbosch BTW nr. NL 0036.66.402 ING 107.75.75 ABN AMRO 53.86.56.204

Nadere informatie

energiebesparing bestaande bouw Noord-West Veluwe

energiebesparing bestaande bouw Noord-West Veluwe energiebesparing bestaande bouw Noord-West Veluwe Marc Smijers M 06-23924330 www.smijers-energieadvies.nl info@smijers-energieadvies.nl 1 Onderwerpen Hoe komt energielabel tot stand Relatie (of niet!)

Nadere informatie

Samen besparen we ons rijk. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer

Samen besparen we ons rijk. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer Samen besparen we ons rijk Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer Deze Menukaart geeft voorbeelden hoe u als bewoner geld kunt besparen en meer wooncomfort kunt

Nadere informatie

Quick Energie Scan. Betreft: Maasstraat 33, 1972 ZA IJmuiden. Opdrachtgever: BEPROMA. Uitgevoerd door: B.G.P. Wouda. Uitvoeringsdatum: 1 juni 2013

Quick Energie Scan. Betreft: Maasstraat 33, 1972 ZA IJmuiden. Opdrachtgever: BEPROMA. Uitgevoerd door: B.G.P. Wouda. Uitvoeringsdatum: 1 juni 2013 Betreft: Maasstraat 33, 1972 ZA IJmuiden Opdrachtgever: BEPROMA Uitgevoerd door: B.G.P. Wouda Uitvoeringsdatum: 1 juni 2013 1 Inleiding In opdracht van BEPROMA heeft BEPROMA een uitgevoerd in en aan het

Nadere informatie

De zon als energiebron!

De zon als energiebron! De zon als energiebron! Zelf elektriciteit opwekken met de zon? Door middel van (diverse) subsidie(s) is het zéér rendabel! Met zonnepanelen verlaagt u uw energiekosten. Deze besparing wordt alleen maar

Nadere informatie

Groninger Energiepremie

Groninger Energiepremie Groninger Energiepremie Subsidie voor energiebesparende maatregelen Vraag aan vóór 1 april 2015! Wilt u uw woning verduurzamen? Lees hier of de Groninger Energiepremie iets voor u is Wat houdt de Groninger

Nadere informatie

26 actieve leden van VET-Vught en ECSchijndel hebben de enquête ingevuld.

26 actieve leden van VET-Vught en ECSchijndel hebben de enquête ingevuld. Resultaat Vragenlijst: Waarom doe je mee met de lokale energiecoöperatie? 26 actieve leden van VET-Vught en ECSchijndel hebben de enquête ingevuld. 1. Ik ben op de volgende manier betrokken bij de lokale

Nadere informatie

Salderingsoverzicht 18-12-2012

Salderingsoverzicht 18-12-2012 Salderingsoverzicht 18-12-2012 Salderingsoverzicht Particulieren Door zelf zonne-energie op te wekken bespaart u op uw energierekening. Uw stroomtarief is opgebouwd uit een kaal leveringstarief, energiebelasting

Nadere informatie

Zonne-energie voor ondernemers. Een zonnige en zuinige toekomst?

Zonne-energie voor ondernemers. Een zonnige en zuinige toekomst? Zonne-energie voor ondernemers Een zonnige en zuinige toekomst? Sjoerd Bootsma LTO Noord Advies Zonne-energie Onderwerpen Energie en duurzaamheid Ontwikkeling elektriciteitsprijs Aandeel groene stroom

Nadere informatie

Veel gestelde vragen over zonnepanelen gaan over:

Veel gestelde vragen over zonnepanelen gaan over: Veel gestelde vragen over zonnepanelen gaan over: 1. Opbrengst zonnepanelen 2. Huurverhoging en energiekosten 3. Teruglevering 4. Techniek 5. Plaatsing 6. Gebruik 7. De slimme meter 1. Opbrengst zonnepanelen

Nadere informatie

Rapportage Energiezuinige Woningen

Rapportage Energiezuinige Woningen Rapportage Energiezuinige Woningen Start peiling : 21 mei 2013 Einde peiling : 3 juni 2013 Aantal uitnodigingen tot deelname : circa 150 Aantal deelnemers peiling : 58 Respons : circa 30% Amersfoort, juli

Nadere informatie

Veelgestelde vragen & antwoorden. 020-80 80 854 info@sungevity.nl

Veelgestelde vragen & antwoorden. 020-80 80 854 info@sungevity.nl Veelgestelde vragen & antwoorden. 020-80 80 854 info@sungevity.nl Ontdek de voordelen van de zon. Onafhankelijk Verzekerd van het gebruik van schone stroom die u zelf opwekt. Besparen Bespaar op uw energierekening

Nadere informatie

VERSLAG CLUSTER VVE, 13 MAART 2012. Anne Opent:

VERSLAG CLUSTER VVE, 13 MAART 2012. Anne Opent: VERSLAG CLUSTER VVE, 13 MAART 2012 Anne Opent: Wij krijgen Kippen is een project dat is gestart om proces en systeeminnovatie voor elkaar te krijgen. We hebben een prachtige lijst met 50 initiatieven,

Nadere informatie

Belangrijke vragen over zonnepanelen

Belangrijke vragen over zonnepanelen Persoonlijk advies? Bent u benieuwd naar de mogelijkheden voor uw situatie? Neem geheel vrijblijvend contact op via mail: info@sygosolar.nl, of bel 0183-565308. Belangrijke vragen over zonnepanelen Met

Nadere informatie

Zonnepanelen, wat U moet weten

Zonnepanelen, wat U moet weten 8-3-2014 GPI Elektrotechniek Zonnepanelen, wat U moet weten Fiscale voordelen GPI Elektrotechniek Fresialaan 5 6851 TH Huissen 026-4423257 Voordelen Maatschappelijk verantwoord ondernemen wordt steeds

Nadere informatie

Ik wil zonnepanelen. Presentatie: Joop Eising van Invent www.invent.nl Erik Koning van Energiewacht www.ewacht.nl

Ik wil zonnepanelen. Presentatie: Joop Eising van Invent www.invent.nl Erik Koning van Energiewacht www.ewacht.nl Ik wil zonnepanelen. Presentatie: Joop Eising van Invent www.invent.nl Erik Koning van Energiewacht www.ewacht.nl Aanleiding vereniging voor energiebesparing: 1 hogere gemeentelijke tarieven voor verenigingen

Nadere informatie

De zon als energiebron

De zon als energiebron De zon als energiebron Voor bedrijven nog aantrekkelijker! Panelen die elektra opwekken worden ook wel zonnepanelen of PV (in Engels photo voltaic) panelen genoemd. De panelen worden aangesloten op één

Nadere informatie

ALGEMENE INFORMATIE SALDEREN SOLAR2020. Uw Specialist in Zonnepaneelsystemen.NL

ALGEMENE INFORMATIE SALDEREN SOLAR2020. Uw Specialist in Zonnepaneelsystemen.NL ALGEMENE INFORMATIE SALDEREN SOLAR2020 Salderingsoverzicht Particulieren Door zelf zonne-energie op te wekken bespaart u op uw energierekening. Uw stroomtarief is opgebouwd uit een kaal leveringstarief,

Nadere informatie

Veel gestelde vragen Over zonnepanelen

Veel gestelde vragen Over zonnepanelen A. Opbrengsten zonnepanelen Hoeveel brengen de zonnepanelen op en kunnen jullie dat garanderen? De te verwachten opbrengst van een installatie is een indicatie. De werkelijke opbrengst kan iets hoger of

Nadere informatie

ROMS interieur & display makers

ROMS interieur & display makers Gespreksverslag januari 2013 Duurzaamheid ROMS interieur & display makers Waarderveldseweg 97 Dhr. O. Meijer 023-5347284 oscar@roms.nl Rinco Bakker 06 532 95 684 energiecoach@parkmanagement.nl Aanleiding:

Nadere informatie

2016-728. Initiatiefvoorstel Sport en duurzaamheid

2016-728. Initiatiefvoorstel Sport en duurzaamheid 2016-728 Initiatiefvoorstel Sport en duurzaamheid Voorgestelde behandeling: - Statencommissie Commissie Omgevingsbeleid op 23 maart 2016 - Provinciale Staten op 13 april 2016 - fatale beslisdatum: 13 april

Nadere informatie

Een nieuwe woning in Zoetermeer 42 woningen De Blauwe Tuinen

Een nieuwe woning in Zoetermeer 42 woningen De Blauwe Tuinen KLIMAATGARANT Een nieuwe woning in Zoetermeer 42 woningen De Blauwe Tuinen De energie van morgen vandaag in huis Project in Rijswijk Een energieneutrale woning: het kan! Binnenkort start de verkoop van

Nadere informatie

Energie besparen en meer wooncomfort. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen.

Energie besparen en meer wooncomfort. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen. Energie besparen en meer wooncomfort Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen. Deze Menukaart geeft voorbeelden hoe u als bewoner geld kunt besparen en meer wooncomfort kunt

Nadere informatie

Ik kan de meeste energie besparen door de volgende maatregel(en) toe te passen: 1. 2. 3.

Ik kan de meeste energie besparen door de volgende maatregel(en) toe te passen: 1. 2. 3. Antwoordblad Opdracht 1 Noteer de startwaarden en scores Kijk bij het dashboard. Noteer de startwaarden en scores die je hier ziet staan in de tabel hieronder. CO₂ uitstoot (ton per jaar ) Investeringen

Nadere informatie

Ruinerwold. Energie Neutraal. // Energiescan. Ruinerwold Energie Neutraal. Toelichting

Ruinerwold. Energie Neutraal. // Energiescan. Ruinerwold Energie Neutraal. Toelichting Ruinerwold Energie Neutraal // Energiescan Ruinerwold Energie Neutraal Toelichting De energiescan is zo opgezet dat er voor een minimum aan kosten, een advies gegeven kan worden, geheel afgestemd op de

Nadere informatie

ZONNE-ENERGIE IS DE ENERGIE VAN NU ÉN VAN ONZE TOEKOMST!

ZONNE-ENERGIE IS DE ENERGIE VAN NU ÉN VAN ONZE TOEKOMST! ZONNE-ENERGIE IS DE ENERGIE VAN NU ÉN VAN ONZE TOEKOMST! MONTAGE DOOR KOMO GECERTIFICEERD DAKDEKKERS- BEDRIJF ADVISEREN LEVEREN INSTALLEREN ADVISEREN Green Power Systems is uw adviseur, leverancier en

Nadere informatie

Advies zonnepanelen. John van Veen senior adviseur Woonbond Kennis- en Adviescentrum oktober 2013

Advies zonnepanelen. John van Veen senior adviseur Woonbond Kennis- en Adviescentrum oktober 2013 John van Veen senior adviseur Woonbond Kennis- en Adviescentrum oktober 2013 Advies zonnepanelen Inleiding p 3 september 2013 is de eerste Huurders Advies Groep (HAG) van Acantus in Winschoten van start

Nadere informatie

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE 1 PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE BIJEENKOMST 3 DECEMBER 2015 Programma Duurzaam Landgraaf TON ANCION WETHOUDER GEMEENTE LANDGRAAF RONALD BOUWERS PROJECTLEIDER DUURZAAMHEID WIE ZIJN WIJ? PROJECTTEAM

Nadere informatie

Van asbestsanering tot zonnedak: een totaaloplossing zonder poespas

Van asbestsanering tot zonnedak: een totaaloplossing zonder poespas Van asbestsanering tot zonnedak: een totaaloplossing zonder poespas Haal rendement uit uw nieuwe dakbedekking: kies voor de zon! Duurzaam ondernemen is van deze tijd. Groene energie is van deze tijd. Asbest

Nadere informatie

Mogelijkheden voor energie coöperaties. Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195

Mogelijkheden voor energie coöperaties. Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195 Mogelijkheden voor energie coöperaties Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195 Inhoud Samen sterker Belang van gezamenlijke projecten Variant 1: alles achter de meter Variant 2: korting

Nadere informatie

Wonen in een energieneutrale woning

Wonen in een energieneutrale woning Wonen in een energieneutrale woning Als u kiest voor een huurwoning in Plantsoensingel Noord, kiest u voor een energieneutrale woning. Dat betekent dat uw energielasten een stuk lager zullen zijn dan u

Nadere informatie

Voorbeeldstraat 1 in Hilversum

Voorbeeldstraat 1 in Hilversum Voorbeeldstraat 1 in Hilversum Klantnummer 11111VA1 Contactpersoon Kasper van Heteren Energie prestatie adviseur woningen (EPA-W) Johannes Frölich E-mailadres kasper.van.heteren@maakjehuishoom.nl Datum

Nadere informatie

Cursus energiebesparing bij de dorpshuizen in Tytsjerksteradiel

Cursus energiebesparing bij de dorpshuizen in Tytsjerksteradiel Cursus energiebesparing bij de dorpshuizen in Tytsjerksteradiel W2N advies bureau in Drachten Freerk Wiersum Inhoud Deel1 Deel2 - Trias energetica - Verbruik/kosten - Constructie/installatie - Monitoring

Nadere informatie

ENERGIE. besparen. vandorp.eu

ENERGIE. besparen. vandorp.eu ENERGIE besparen ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energieprijzen zal dit in 10 jaar al gauw

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

Harderwijk in de zon

Harderwijk in de zon Harderwijk in de zon Informatieavond zonne-energie Veluwe Duurzaam samen met Gemeente Harderwijk 17 juni 2014 ir. A.D. Hekstra Handicom Solar solar@handicom.nl 0341-412629 Vanavond Zonnestraling -> warmte

Nadere informatie

Zonne-energie gratis en schoon

Zonne-energie gratis en schoon Zonne-energie gratis en schoon Samen gaan we voor duurzaam Genieten van de zon. Buiten in de tuin, in het park of op het strand. De zon geeft ons gratis energie. We kunnen de zon ook op een andere manier

Nadere informatie

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding Inleiding s Ochtends word je gewekt door je smartphone. Je doet een lamp aan en zet de verwarming een graadje hoger. Snel onder de douche, haar föhnen. Dan kopje thee zetten of een glas melk uit de koelkast

Nadere informatie

Zonne-energie financieel

Zonne-energie financieel Zijtak OZ 39 7833 AN Nieuw Amsterdam Tel: 0591 532347 E mail: info@zon-panelen.nl Zonne-energie financieel Deze handleiding geeft een overzicht van het financiële plaatje van zonnestroom voor particulieren,

Nadere informatie

VAN HARTE WELKOM INFORMATIE AVOND PV- PROJECT NAMENS WETHOUDER TON ANCION OP DE. Duurzame Verlichting Landgraaf

VAN HARTE WELKOM INFORMATIE AVOND PV- PROJECT NAMENS WETHOUDER TON ANCION OP DE. Duurzame Verlichting Landgraaf 1 NAMENS WETHOUDER TON ANCION VAN HARTE WELKOM OP DE INFORMATIE AVOND PV- PROJECT Duurzame Verlichting Landgraaf PROJECTLEIDER GEMEENTE LANDGRAAF: RONALD BOUWERS ALGEMEEN Een van de milieu ambities van

Nadere informatie

Een leuke bonus, hoger dan verwacht. > Zonnig huren

Een leuke bonus, hoger dan verwacht. > Zonnig huren Een leuke bonus, hoger dan verwacht > Zonnig huren Zonnig huren Voor St. Joseph zijn betaalbaarheid en duurzaamheid belangrijke thema s. Energiekosten zijn een steeds belangrijker onderdeel van de woonlasten.

Nadere informatie

Energiekosten van een huishouden in Nederland

Energiekosten van een huishouden in Nederland Energiekosten van een huishouden in Nederland Veel consumenten hebben problemen om te bepalen hoe hoog hun energiekosten werkelijk zijn en hoe deze te controleren. De nota van het energiebedrijf is niet

Nadere informatie

: Communicatie Subsidieverordening Maatregelenplan Duurzaamheid

: Communicatie Subsidieverordening Maatregelenplan Duurzaamheid Memo Aan : Van : Rienk Sijbrandij Bureau : Ruimtelijke Ordening, Wonen en Milieu Datum : 29 november 2011 Onderwerp : Communicatie Subsidieverordening Maatregelenplan Duurzaamheid De gemeenteraad van Strijen

Nadere informatie

Veel gestelde vragen over zonnepanelen

Veel gestelde vragen over zonnepanelen Veel gestelde vragen over zonnepanelen Hieronder treft u de antwoorden aan op veel gestelde vragen over zonnepanelen 1. Opbrengsten zonnepanelen 2. Huurverhoging en energiekosten 3. Terug levering 4. Techniek

Nadere informatie

energiedeskundige / Dit certtficaat is geldig tot en met 27 juni 2021 berekend energieverbruik (kwh/m 2):

energiedeskundige / Dit certtficaat is geldig tot en met 27 juni 2021 berekend energieverbruik (kwh/m 2): certificaatnummer 20110627-0000869054-00000007-9 straat Wijngaardstraat nummer 39 bus bestemming type eengezinswoning gesloten bebouwing softwareversie 1.3.3 berekend energieverbruik (kwh/m 2): Het berekende

Nadere informatie

Salderen. Artikel 95c

Salderen. Artikel 95c Salderen Salderen is de regeling dat zonnestroom die aan het elektriciteitsnet wordt terugeleverd, mag worden verrekend met uit het net geïmporteerde stroom. Als U bijvoorbeeld 2400 kwh stroom afneemt

Nadere informatie

Salderingsoverzicht 18-12-2012

Salderingsoverzicht 18-12-2012 Salderingsoverzicht 18-12-2012 Salderingsoverzicht Particulieren Door zelf zonne-energie op te wekken bespaart u op uw energierekening. Uw stroomtarief is opgebouwd uit een kaal leveringstarief, energiebelasting

Nadere informatie

Energiezuinig en comfortabel wonen in Rijswijk; een initiatief van Stadsgewest Haaglanden

Energiezuinig en comfortabel wonen in Rijswijk; een initiatief van Stadsgewest Haaglanden Energiezuinig en comfortabel wonen in Rijswijk; een initiatief van Stadsgewest Haaglanden Welkom door wethouder Dick Jense Rob Klokman Ecostream Wat kunt u verwachten deze avond Wat is Wonen++ Energiebesparende

Nadere informatie

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptips die watt opleveren samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptip 1 Waterbesparende douchekop (max. 8L per minuut doe de emmerproef om dit te testen) ± 90 p.j. De groenste

Nadere informatie

Zuinige ketel? Dat loont! Ontdek de mogelijkheden, voordat uw oude verwarmingsketel stuk gaat.

Zuinige ketel? Dat loont! Ontdek de mogelijkheden, voordat uw oude verwarmingsketel stuk gaat. Zuinige ketel? Dat loont! Ontdek de mogelijkheden, voordat uw oude verwarmingsketel stuk gaat. Een nieuwe, zuinige ketel? Denk er nu al over na! Is uw ketel oud aan het worden? Wacht niet totdat hij stuk

Nadere informatie

rondetafelgesprek Z[[bd[c[hi l$b$d$h$ 0 :_Ya If_[h_d]" @ei 8[[hi[" HkkZ lwd M_`d]WWhZ[d" H[d @Wdi[d */

rondetafelgesprek Z[[bd[c[hi l$b$d$h$ 0 :_Ya If_[h_d] @ei 8[[hi[ HkkZ lwd M_`d]WWhZ[d H[d @Wdi[d */ rondetafelgesprek Welke rol kunnen gemeenten en andere overheden spelen bij het stimuleren van duurzaam ondernemen? Over die vraag en over daaraan gerelateerde kwesties, vond op initiatief van de Milieudienst

Nadere informatie

Wonen in een energieneutrale woning

Wonen in een energieneutrale woning Wonen in een energieneutrale woning Als u kiest voor een huurwoning aan de Eltenseweg in Stokkum, kiest u voor een energieneutrale woning. Dat betekent dat uw energielasten een stuk lager zullen zijn dan

Nadere informatie

Koen Nieuwenhuis. Advies-specialist voor het Buitengebied

Koen Nieuwenhuis. Advies-specialist voor het Buitengebied Koen Nieuwenhuis Advies-specialist voor het Buitengebied Kort voorstellen Problematiek asbestdaken Wetgeving Tijdig voorsorteren 2024 Subsidiemogelijkheden Zonnepanelen ja of nee? De Asbesttrein 1-1-2016

Nadere informatie

Stadjers over energie en energiebesparing. Een Stadspanelonderzoek

Stadjers over energie en energiebesparing. Een Stadspanelonderzoek B A S I S V O O R B E L E I D Stadjers over energie en energiebesparing Een Stadspanelonderzoek Onderzoek en Statistiek Groningen heeft als kernactiviteiten instrumentontwikkeling voor en uitvoering van

Nadere informatie

+HUIS renovatie. Het beste energieneutraal renovatieconcept voor de Sparrenhoeven

+HUIS renovatie. Het beste energieneutraal renovatieconcept voor de Sparrenhoeven +HUIS renovatie Het beste energieneutraal renovatieconcept voor de Sparrenhoeven Dirk de Vroome Door Zon en Wind Atelier 10/15 Zehnder J.E.StorkAir GeoEnergie Datum: 11 november 2013 1 +HUIS renovatie

Nadere informatie

Stadsdialoog particuliere woningverbetering

Stadsdialoog particuliere woningverbetering Stadsdialoog particuliere woningverbetering Jasper van der Wal, Hiske de Ridder en Rob van Beek 6 oktober 2013 14.30 uur Opening 14.35 uur Terugkoppeling resultaten van de stadsenqûete 14.45 uur Nadere

Nadere informatie

Waarom zonnestroom? 21 maart 2013 1

Waarom zonnestroom? 21 maart 2013 1 Waarom zonnestroom? De zon is ruim voorradig. Je eigen stroom duurzaam zelf opwekken. Verwachte levensduur panelen ca. 30 jaar. Minder afhankelijk van de grote maatschappijen Minder invloed van wat ver

Nadere informatie

12 duurzaamheidstips voor monumenten. Tips voor het verlagen van uw energiegebruik en het verbeteren van het comfort.

12 duurzaamheidstips voor monumenten. Tips voor het verlagen van uw energiegebruik en het verbeteren van het comfort. 12 duurzaamheidstips voor monumenten Tips voor het verlagen van uw energiegebruik en het verbeteren van het comfort. 1 12 duurzaamheidstips voor monumenten Woont u in een monument of ander karakteristiek

Nadere informatie

Wanneer zijn zonnepanelen voor huurders interessant en hoe moet Acantus zonnepanelen inzetten, zodat het voor huurders en Acantus aantrekkelijk is?.

Wanneer zijn zonnepanelen voor huurders interessant en hoe moet Acantus zonnepanelen inzetten, zodat het voor huurders en Acantus aantrekkelijk is?. Onderwerp: reactie op advies HAG Zonnepanelen Bijlage: reactie op deelvragen Geachte heer, mevrouw, In september is de eerste huurdersadviesgroep (HAG) van Acantus gestart. U heeft deelgenomen aan deze

Nadere informatie