Ontwerp Softwaresystemen Module 1.2 van de studies BIT en INF Werkdocument

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ontwerp Softwaresystemen Module 1.2 van de studies BIT en INF Werkdocument"

Transcriptie

1 Ontwerp Softwaresystemen Module 1.2 van de studies BIT en INF Werkdocument Luis Ferreira Pires Marieke Huisman Jan Kamphuis Arend Rensink Klaas Sikkel 22 mei

2 Inhoudsopgave 1 Inleiding Ontwerpcriteria Inbedding in het curriculum Benodigde voorkennis Geleverde voorkennis Wiskundelijn Opzet en keuzes Globale indeling Werkvormen Materiaal Crosscutting concerns System development Concurrency Security Academische vaardigheden Projecten O-project: Requirements model en requirements analysis P-project: Spelletje bouwen Resources Menskracht Zalen Toetsing Deeltoetsen en weging Herkansingen Weekindeling Week Academische Vaardigheden Ontwerpen: Informatiesysteem-ontwerp en -eisen, activiteiten- en use case diagrammen Programmeren: Klassen + objecten, variabelen in al hun verschijningsvormen Week Academische Vaardigheden Ontwerpen: Requirements analyse, klassendiagrammen Programmeren: Specificaties (JML), testen (testplan, testraamwerk) Week Academische Vaardigheden Ontwerpen: Objectinteracties; collaboration, sequence en toestandsdiagrammen Programmeren: Abstractie en overerving Week Wiskunde: Leibniz en Newton in de Informatica Ontwerpen: Toets Programmeren: Interfaces en abstracte klassen; arrays Week Academische Vaardigheden Ontwerpen: Software-architectuur en -ontwerp Programmeren: Lijsten, genericiteit, collections (arrays) Week Academische Vaardigheden Ontwerpen: Design patterns Programmeren: Exceptions, I/O, GUI Week Ontwerpen: Softwaremetrieken Programmeren: Parallel + Netwerkprogrammeren

3 3.8 Week Ontwerpen: Constraints (OCL) Programmeren: Security Week Programmeren: Eindproject Week Academische Vaardigheden Programmeren: Eindproject en tournooi Toetsen A Ontwerpcriteria Module 1.2 (Softwaresystemen) 31 A.1 Voorkennis A.2 Leerdoelen A.3 Verdere criteria voor het ontwerp A.4 Veronderstellingen over het vervolg van de leerlijn programmeren A.5 Vergelijking met het huidige INF-curriculum A.6 Vergelijking met het ACM-curriculum B Toetsschema 33 3

4 1 Inleiding Dit is het ontwerpdocument van Module 1.2 (Softwaresystemen) in het beoogde nieuwe BSc-curriculum van INF en BIT. Het beschrijft de opzet van de module, de gemaakte keuzes, en de beoogde invulling van de tien weken van de module, in termen van werkvormen, behandelde stof en ideeën voor opgaven en toetsen. Aan de hand van dit document zal de module in meer detail ingevuld worden. De volgende stap is het opzetten van een handleiding waarin de weekindelingen en opgaven in meer detail uitgewerkt zullen worden. Hieronder vatten we eerst de belangrijkste randvoorwaarden voor het ontwerp van de module op. In de volgende paragrafen gaan we op het eigenlijke ontwerp in. 1.1 Ontwerpcriteria De ontwerpcriteria voor de module, inclusief leerdoelen, zijn in een eerder stadium opgesteld. Voor de volledigheid zijn de criteria als appendix aan dit document toegevoegd (Appendix A). 1.2 Inbedding in het curriculum De hier beschreven module zal afgenomen worden door de studierichtingen INF en BIT. In deze opleidingen vormt dit Module 1.2. De ervaring met het bestaande curriculum leert dat de inhoud voor BIT-studenten lastig is, terwijl de module voor INF-studenten tot de kern van de studie en vaak ook het interessegebied behoort; maar ook onder de laatsten zijn er elk jaar een aantal die veel minder affiniteit met het onderwerp blijken te hebben en er hard voor moeten werken Benodigde voorkennis Bij het ontwerp van de module is er van uitgegaan dat in Module 1.1 al enige onderwerpen aan de orde komen die hier als voorkennis kunnen worden verondersteld: Algoritmiek Kennismaking met imperatief algoritmisch denken en elementaire complexiteitscriteria, aan de hand van zoek- en sorteeralgoritmen op integer-arrays. Recursie Kennismaking met recursiviteit (in het kader van functioneel programmeren). Zowel BIT- als INF-studenten hebben van deze onderwerpen kennis genomen. Dit is vanwege het hierboven genoemde verschil in vaardigheden tussen de studenten van deze twee studies van groot belang Geleverde voorkennis De module Softwaresystemen (1.2) levert directe voorkennis aan de module Data & Informatie (1.4). Ook andere modules kunnen er van uit gaan dat studenten na het volgen van Module 1.2 voldoende ontwerp- en programmeervaardigheden hebben. 1.3 Wiskundelijn Op UT-niveau is vastgelegd dat elke eerstejaarsmodule naast het opleidingsspecifieke gedeelte ook een component wiskunde inhoudt, in het vervolg de wiskundelijn genoemd. Voor Module 1.2 is de omvang van de wiskundecomponent 3 EC, oftewel eenvijfde van de totaal beschikbare tijd. De inhoud van de wiskundelijn bestaat uit: Newton Functieleer, integreren. De verroostering van de wiskundelijn is UT-breed afgesproken, in ieder geval voor wat totale omvang en tijdstippen van hoorcolleges en toetsing betreft. De indeling van de werkcollege- en zelfstudie-uren is in overleg met de opleiding bepaald. In dit document wordt slechts sporadisch ingegaan op de inhoud van de wiskundelijn. 4

5 2 Opzet en keuzes 2.1 Globale indeling Naast de wiskundelijn bestaat de module uit twee (hoofd)leerlijnen: de ontwerp- en de programmeerlijn. Om een idee te geven: in vergelijking met het bestaande curriculum overlapt de ontwerplijn grotendeels met de vakken Informatiesystemen (IS) en Software Engineering-modellen (SEM) en de programmeerlijn met de vakken Programmeren 1 en 2. Inhoudelijk wordt er een sterk verband gelegd tussen ontwerp- en programmeerlijn. Orthogonaal op de leerlijnen staan de zgn. crosscutting concerns; zie 2.4. Deze zijn grotendeels ingebed in de stof van de ontwerp- dan wel programmeerlijn; dat geldt echter minder voor het onderwerp academische vaardigheden, dat om die reden in dit document wordt beschreven als vierde leerlijn. In het onderstaande gebruiken we de volgende afkortingen voor de leerlijnen in Softwaresystemen: W De wiskundelijn O De ontwerplijn P De programmeerlijn A Academische vaardigheden (zie 2.4.4) Figuur 1 geeft de houtskoolschets van de module, met daarin een verdeling van de O- en P-lijnen over het kwartiel, alsmede de W-lijn en de academische vaardigheden. Figuur 1: Houtskoolschets van de module 2.2 Werkvormen Uitgangspunt: De hele week is verroosterd, met 40 uur/week (geen 42!). Dat wil zeggen dat er voor elk uur een beoogde soort activiteit (werkvorm) in het rooster is opgenomen, in combinatie met de leerlijn. Het werk wordt uitgevoerd in groepen van wisselende grootte. De gebruikte terminologie: G Alle studenten die de module volgen G24 Traditionele werkcollegegroep; in de praktijk man, soms minder Gx met x = 2,4,8,...: een groep die in principe uit x studenten bestaat, gebruikt bij practicum- en project-vormen In Tabel 1 worden de werkvormen opgesomd en uitgelegd. 5

6 Afk Naam Omschrijving Groep col Colstructie Een mengvorm van hoorcollege en werkcollege. diag Diagnostische toets Gebruikt om studenten de kans te geven hun eigen kunnen in te schatten. Deelname verplicht, geen effect op eindcijfer. ipr Instructiepracticum Een mengvorm van werkcollege en (strak geregisseerd) practicum: studenten doen kleine opdrachten, theoretisch en praktisch, die afgetekend moeten worden. Dit wordt gedaan in G2- verband, per G24 begeleid door een docent of studentassistent. hc Hoorcollege College voor G waarin de stof geheel of gedeeltelijk de revue passeert. De functie van het hc is hoofdzakelijk motiverend en structurerend; het wordt in het onderstaande daarom ook wel motiverend hoorcollege (mhc) genoemd. mhc Motiverend hc Zie hoorcollege pfb Peer feedback Studenten vertellen elkaar wat ze gedaan hebben en wat ze van andermans werk vinden. In principe zelfgestuurd. pj Project Deels in college/practicumzaal met aanwezige SA. Het project wordt in G4- of G2-verband gedaan (voor O- resp. P-lijn), per G24 door een SA begeleid. qa Vragenuur Gelegenheid voor studenten om vragen te stellen, voor docenten om nader toe te lichten. tts Toets Summatieve toets, deel uitmakend van het tentamen. wc Werkcollege Groepssessie waarin opgaven door de studenten individueel worden doorgewerkt met actieve aanwijzingen van de docent; af en toe wordt iets klassikaal uitgelegd. zs Zelfstudie Vindt thuis plaats, of (in sommige gevallen) onder begeleiding in een collegezaal of Tabel 1: Werkvormen 2.3 Materiaal Als materiaal is gekozen voor twee boeken en een combinatie van tools. Daarnaast zal er een handleiding worden samengesteld. Ontwerplijn: Object Oriented Systems Analysis and Design using UML, Edition 4, van Bennett, McRobb & Farmer [Bennett]. Dit boek is gekozen omdat het een goede balans kent tussen inzicht en praktische informatie, de laatste met name over het gebruik van UML. Hiermee is het niet nodig om een apart boek alleen voor UML te gebruiken. Bovendien is het boek redelijk nieuw (4de editie in 2010 uitgebracht) en als zodanig refereert het naar de laatste versie van UML en naar recente literatuur. Het boek heeft de vorm van een studieboek, met een inzichtelijke indeling en voldoende voorbeelden. Voor software-metrieke in week 7 gaan we zelf een stuk schrijven op basis van boeken en informatie van het Internet. Daarnaast gaan we een Eclipse plugin gebruiken in het instructiepracticum, zoals bijvoorbeeld 1. Dat betekent dat de terminologie in ons eigen stuk over softwaremetrieke op de gekozen plugin afgestemd moet worden. Programmeerlijn: An Introduction to Programming and Object-Oriented Design Using Java van Niño & Hosch [Niño & Hosch], aangevuld met stukken uit CoreJava (deel I en II) van Horstmann & Cornell [Core Java 1, Core Java 2]. 1 Hoewel op deze site staat dat Eclipse 3.1 vereist is, werkt deze plugin prima met Eclipse 4.2 6

7 Het boek van Niño & Hosch wordt al jaren met tevredenheid gebruikt in Programmeren 1&2. Het gebruikt de objects first -strategie die wij ook voorstaan (en die nodig is om de band met de ontwerplijn goed te krijgen) en bevat de meeste onderwerpen die we willen behandelen. Voor het schrijven van specificaties gebruiken we als aanvullend materiaal een eigen handleiding over JML. Dit wordt een gestripte versie van de JML handleiding die gebruikt wordt bij System Validation (pre- en postconditions, klasse-invarianten, specificatie-expressies), geschreven door Marieke Huisman. Dit wordt als appendix in de reader opgenomen. Onderwerpen die niet in [Niño & Hosch] staan zijn: multithreading en netwerkprogrammeren en security. Hiervoor gebruiken we het volgende materiaal: Multithreading, hoofstuk 14 van [Core Java 1], tot BlockingQueues (p ). Networking, hoofdstuk 3 van [Core Java 2], tot Making URL Connections (p ) Security, [Core Java 2], hoofdstuk 9 volledig (p ). De bedoeling is dat het niet nodig is dat studenten [Core Java 1, Core Java 2] aanschaffen, in plaats daarvan willen we hoofdstukken uit het boek in de handleiding zetten dan wel een elektronische versie van het boek op Blackboard zetten. In hoeverre dit copyright-technisch kan wordt nog uitgezocht. Tooling: We voorzien het gebruik van de volgende tools. Eclipse in combinatie met Visual Paradigm (zie OpenJML voor het typechecken van specificaties (zie voor test coverage: EMMA, stand-alone en Eclipse plugin (zie aanbieden van mogelijkheid om verschillende tools te gebruiken die feedback geven op programmeerstijl etc. (o.a. CheckStyle). Eclipse wordt momenteel ook al gebruikt voor het de programmeervakken. Voor Visual Paradigm is gekozen omdat het naar verwachting zowel voor de ontwerp- als voor de programmeerlijn bruikbaar is; daarnaast is het met een gratis onderwijslicentie beschikbaar met de gewenste functionaliteit (alle diagrammen die nodig zijn voor de ontwerp- en programmeerlijn, en reverse engineering ) en wordt actief onderhouden. Visual Paradigm wordt dit jaar beschikbaar gesteld aan de Programmeren 2 studenten als alternatief voor de verouderde Borland tools. OpenJML lijkt de meest geschikte tool voor JML. Alle onderdelen van JML die we gebruiken worden door OpenJML ondersteunt. Geïnteresseerde studenten kunnen ook de mogelijkheden uitproberen om specificaties te valideren (bijv. door runtime checking). Informatie hoe dit gegaan kan worden moet ergens beschikbaar zijn (bijv. in context van een bonusopgave). EMMA is een tool dat op eenvoudige wijze meet welke regels Java-code tijdens het draaien van een programma worden uitgevoerd, en hier dan een net rapportje in HTML-formaat van kan ophoesten. Daaruit valt bijvoorbeeld line coverage direct af te leiden. Het tool bestaat ook als Eclipse-plugin. De bedoeling is dat studenten dit gebruiken om te meten en te laten zien in hoeverre hun testcases de hele code afdekken. Voor de programmeer-feedback tools bestaan een aantal systemen die de studenten automatisch feedback kunnen geven op hun programmeerstijl, commentaar etc. Deze systemen moeten meestal wel gefinetuned worden voor de eisen die wij stellen. Het plan is om een studentassistent aan te stellen die zich hier in gaat verdiepen, en om de studenten vervolgens een geschikte omgeving aan te bieden. Gebruik hiervan zal niet verplicht zijn. Handleiding: Bevat alle opgaven voor de ontwerp- en programmeerlijn, per week ingedeeld. De handleiding beschrijft van week tot week wat er van de studenten verwacht wordt. Zowel de opgaven die elke week gemaakt worden als de randvoorwaarden voor het project staan hierin vermeld. Voor de docenten is er een exemplaar waarin ook de uitwerkingen staan. De handleiding zal in het Engels worden uitgevoerd. Een (groot) deel van de uitwerkingen zal achteraf via Blackboard aan de studenten ter beschikking worden gesteld. Overig: Ook bij de W-lijn en de academische vaardigheden (zie 2.4.4) hoort materiaal; de keuze hiervan is elders al gemaakt. Voor Academische Vaardigheden wordt gebruik gemaakt van Skill Sheets (Van Tulder, Pearson 2012) [Skill Sheets]. 7

8 2.4 Crosscutting concerns In elke module van de opleiding INF dient aandacht te worden geschonken aan een aantal crosscutting concerns. Hieronder wordt puntsgewijs aangegeven welke onderwerpen in deze module aan de orde komen System development Software Management UML diagrammen: bijv. klassediagrammen, activiteitendiagrammen (processen), use case diagrammen (requirements) Software life cycles Gebruik Visual Paradigm Requirements Engineering Requirements elicitation d.m.v. interviews Requirements specification d.m.v. UML-diagrammen Testen Unit testen Maken testplan Test coverage meten m.b.v. plugin Specificatie en Verificatie Pre- en postconditiespecificaties, klasseinvarianten en loopinvarianten, gebruik JML syntax/tools Enige intuitie over het redeneren met loopinvarianten om postcondities aan te tonen Bonusoefening: spelen met JML validatietools Concurrency Basisprincipes concurrent programming in Java (threads, start, join, wait, notify, locks dmv synchronized) Gedistribueerd programmeren adhv Socket API Graphische User Interfaces en het belang van threads Geoefend tijdens practicum en toegepast in eindproject programmeerlijn Security Dit onderwerp wordt ingevuld door studenten te laten kennismaken met de Java-ondersteuning op dit punt. Daarnaast is er een tweetal motiverende hoorcolleges. Het gaat bijvoorbeeld om de volgende onderwerpen: Access control mechanismen & policies Public Key Infrastructure, digital signatures, code signing In het eindproject van de P-lijn komen security aspecten naar voren, zoals bijvoorbeeld authenticatie mechanismes en toegangscontrole tot resources in remote systemen Academische vaardigheden Het thema van de module is Zelfwerkzaamheid en Planning. De stof komt overeen met [Skill Sheets, B3 4,B8 10]. 8

9 Leerdoelen Aan het einde van de module kent de student de basisprincipes van timemanagement op het gebied van prioriteren, plannen en bewaken van de uitvoering. De student heeft kennisgemaakt met verschillende vormen van self assessment, in ieder geval op het gebied van persoonlijkheidskenmerken en uitstelgedrag. De student is in staat te reflecteren op de effectiviteit van zijn eigen gedrag op prioriteren, plannen en uitvoeren en kan hierbij op basis van de aangedragen principes concrete verbeterpunten formuleren. Om dit in te vullen zijn de volgende contactmomenten voorzien: Week 1: Uitleg leerstijlen, invullen eigen schema & bespreken hiervan Week 2: Colstructie over persoonlijkheidskenmerken en uitstelgedrag; bijhouden eigen tijdsbesteding Week 3: Peer feedback op tijdsbesteding; opstellen planning projectwerk Week 5: Peer feedback met reflectie op projectplanning en uitvoering; analyse groepsparticipatie Week 6: Projectmanagement; aanwijzingen voor reflectie in eindopdracht In het verslag van de eindopdracht is een verplichte component waarin gereflecteerd dient te worden op de planning en de uitvoering. Voor meer detail zie de invulling van de betreffende weken. 2.5 Projecten De O-lijn behelst een project dat wordt afgerond in week 4, en de P-lijn eindigt met een groter project. Hieronder wordt beschreven hoe deze projecten er uit zien O-project: Requirements model en requirements analysis Bij de ontwerpopdracht werken studenten in groepen van 4 aan een requirements model en een requirements analysis model te maken van een niet-triviaal systeem. We volgen daarbij het boek van Bennett. Een requirements model omvat o.a. een requirements list, een glossary, en een use case model. Om de requirements op te stellen is het nodig met verschillende belanghebbenden te gaan praten. Een requirements analysis model voegt daar o.a. communication diagrams en class diagrams aan toe. Daarmee komen alle onderdelen die tot nu toe in de ontwerplijn behandeld en geoefend zijn aan bod in het ontwerpproject. De casus voor 2013/14 is FoodCo Ltd (casestudy B in Bennett et al.), een gefingeerd agrarisch bedrijf dat voorheen zijn producten alleen leverde aan een grote supermarkteken (als huismerk), maar nu vanwege de afgenomen marges een productielijn voor een eigen merk op wil zetten. Mocht deze casus minder goed bevallen, dan kan in volgende jaren een andere worden uitgewerkt. Opdracht Maak een requirements model, een requirements analysis model en een analyse van interacties en toestanden voor [nader te omschrijven delen van] het nieuwe informatiesysteem voor FoodCo. Een beschrijving op hoofdlijnen is gegeven in hoofdstuk B1. Teksten van aanvullende interviews worden ter beschikking gesteld. Heeft u nog verdere vragen, dan kunt u daarvoor terecht bij [namen + rollen]. Houd er rekening mee dat deze mensen druk bezet zijn en maak tijdig een afspraak. De gevraagde modellen komen overeen met de modellen in de hoofdstukken A2, A3 en A4 in het boek. Organisatie Voor het project staan 7,5 dagdelen ter beschikking: telkens één middag in week 1 t/m 3, in week 4 nog 4,5 dagdelen. Bij de voor het project verroosterde blokken zijn studentassistenten telkens een deel van de tijd aanwezig voor begeleiding. Beoordeling De gevraagde analyse omvat een verslag met daarbij de volgende soorten modellen Requirements List Use Case Model Glossary Initial System Architecture Communication Diagrams Class Diagram Sequence Diagrams State Machines 9

10 Het verslag met de modellen wordt beoordeeld op Volledigheid van de modellen (zijn alle belangrijke eisen opgenomen) Syntactische en semantische correctheid (zijn de modelleringstechnieken juist gebruikt, zijn de modellen consistent en is de analyse correct) Leesbaarheid en overzichtelijkheid van het verslag P-project: Spelletje bouwen De studenten ontwerpen en programmeren een gedistribueerd multiplayer-game. Dit wordt gedaan in paren. Het spel wordt van tevoren door de docent(en) geselecteerd, doorgaans op basis van een bestaand (bord)spel; van deze keuze kan niet worden afgeweken. In het spel komen alle aspecten van het ontwerpen en ook alle behandelde aspecten van de taal Java aan de orde. Opdracht Elke uitwerking bestaat uit een client en een server. Per G24 wordt er een protocol afgesproken volgens welke de clients van de ene uitwerking met de servers van de andere uitwerking moeten kunnen samenwerken. De afspraken over het protocol worden door één van de studenten bijgehouden en bij onduidelijkheden bijgewerkt; deze student krijgt hier een bonus voor. Elke client moet ook een automatische spelmodus bieden, waarin de computer dus de zetkeuze doet. Er moet een grafische user interface gemaakt worden die informatie geeft over de toestand van het spelletje. De servers moeten communiceren met een highscore server die de beste scores bijhoudt. Deze highscore server wordt door studenten-assistenten geïmplementeerd en werkt met authenticatiemechanismes om de authenticiteit van de server te controleren. Als bonus kan er geprobeerd worden om de beveiliging van highscore server te breken om zo de positie van een gebruiker in de highscore server te verbeteren. Organisatie Het project begint in week 5; in weken 5 7 wordt er een paar uur per week voor ingeruimd, vooral in klassikale besprekingen en discussies over de eisen en het te implementeren protocol. Ook wordt als onderdeel van het practicum gevraagd om te beginnen aan de implementatie van onderdelen van de eindopdracht. Vanaf week 8 is er meer tijd beschikbaar voor het project; in weken 9 en de eerste helft van 10 wordt voltijds aan het project gewerkt. Van de studenten wordt verwacht dat ze in het begin een planning maken; in de loop van het project wordt gecontroleerd dat ze zich daar ook aan houden. Deze controle (en de meeste begeleiding) gebeurt door studentassistenten. Beoordeling De afronding bestaat uit een toernooi, waarin de programma s tegen elkaar spelen. De winnaar van het toernooi krijgt een bonus. De uitwerkingen worden beoordeeld op een aantal aspecten, waaronder in ieder geval: Verslaglegging, o.a. documentatie van de definitie van eisen en het ontwerp Specificatie en (code-)documentatie Testplan en uitvoering daarvan Correcte werking van het programma (o.a. gedurende het toernooi) Grafische vormgeving Beveiliging van de communicatie met de highscore server Software-metrieke analyse met gebruik van tools zoals Het cijfer wordt bepaald door een basiscijfer, dat bereikt wordt wanneer aan een aantal minimumeisen voldaan is; daarboven kunnen bonuspunten verdiend worden als er extra functionaliteit geïmplementeerd is. 2.6 Resources Menskracht De menskracht nodig voor deze module (zonder rekening te houden met de wiskundelijn) bestaat uit 2 docenten voor de ontwerplijn en 2 docenten voor de programmeerlijn. De module kent een modulecoördinator (liefst een 10

11 SUMMatieve cijfers (SUMM): 1 t/m 10 Cijfer Weging Minimum Wiskunde 1 4,5 Herkansingen geregeld volgens systeem Wi Ontwerptoets 1 4,5 Tentamenmoment week 4; herkansing week 10 Programmeertoets 1 4,5 Tentamenmoment week 9; herkansing week 10 SUMM gem 0,0 Gewogen gemiddelde van SUMM cijfers SUMM eind 0,0 3 6,0 Maximaal 5,0 als één van SUMM cijfers < minimum PERFormancecijfers (PERF): 5 t/m 10, een 5 staat voor onvoldoende inspanning Cijfer Weging Ontwerpproject 1 Opleveren eind week 4 Programmeerproject 1 Opleveren week 10 PERF gem 0,0 Gewogen gemiddelde van PERF cijfers PERF eind 0,0 2 Maximaal 5,0 als één van PERF cijfers < 6,0 TOTaalcijfer TOT gem 0,0 Gewogen gemiddelde van SUMM en PERF TOT eind 0,0 Maximaal 5,0 als SUMM < minimum of PERF < 6 Figuur 2: Toetsschema Module 1.2 van deze 4 docenten) die als contact persoon voor de module fungeert. Deze docenten zijn in principe ook verantwoordelijk voor de activiteiten gerelateerd aan de academische vaardigheden, maar worden in deze activiteiten eventueel bijgestaan door een onderwijskundige. Deze docenten bereiden alle activiteiten in de module voor (hoorcolleges, colstructies, practica, projecten en toetsen). Ze geven de hoorcolleges en colstructies, en zorgen voor aansprekende sprekers voor de motiverende hoorcolleges. Practica en projecten worden zo veel mogelijk door studenten-assistenten en/of promovendi begeleid. De docenten kijken de toetsen na, mogelijk geholpen door studenten-assistenten en/of promovendi Zalen Deze module vereist twee type zalen: 1. Collegezalen voor rond 100 studenten voor de hoorcolleges en toetsen. 2. Zalen voor colstructie, practica en projecten waar studenten in groepen van 24 kunnen werken. De voorkeur gaat uit naar een multifunctionele zaal waarin het makkelijk en snel omgeschakeld kan worden tussen een opstelling met groepen van 24 studenten naar een klassikale opstelling met de hele groep van 100 studenten. Door de laptop-plicht in beide opleidingen (INF en BIT) zijn practicumzalen uitgerust met computers niet meer nodig. Aan de andere kant moeten colstructie-, practica- en projectzalen van genoeg stopcontacten en wificapaciteit worden voorzien. 2.7 Toetsing De toetsing verloopt volgens het bij INF opleidingsbreed afgesproken stramien, waarbij het tentamencijfer een gewogen gemiddelde is van twee soorten deelcijfers: Summatieve cijfers (SUMM). Deze worden (in de module Softwaresystemen) verkregen op basis van schriftelijk afgenomen theoretische toetsen. Hierin wordt vooral kennis en begrip van deelonderwerpen getest. Elk individueel SUMM-cijfer moet tenminste 4,5 bedragen; het gemiddelde van de SUMM-cijfers moet bovendien tenminste 6,0 bedragen (beide vóór afronding). Er kan dus tot op zekere hoogte tussen de SUMM-cijfers gecompenseerd worden. Performancecijfers (PERF). Deze worden (in Softwaresystemen) verkregen op basis van praktische toetsen, namelijk de twee projecten. Bij PERF-cijfers wordt uitgegaan van het principe dat er een duidelijk gedefinieerd minimum-niveau bestaat dat, wanneer het behaald wordt, een 6,0 garandeert; hogere cijfers zijn het gevolg van extra prestaties bovenop dit minimum. Een onvoldoende kan niet gecompenseerd worden, maar vereist een aanvulling Deeltoetsen en weging Het eindcijfer zal bepaald worden als een ongewogen gemiddelde van de volgende vijf cijfers, met de hierboven genoemde randvoorwaarden voor SUMM- en PERF-cijfers (zie ook Figuur 2): 11

12 Wiskunde (individueel; SUMM) Project O-lijn (in G4; PERF) Schriftelijke toets O-lijn (individueel; SUMM). Hierbij komen wellicht ook wat onderwerpen van de P-lijn aan de orde. Project P-lijn (in G2; PERF) Schriftelijke toets P-lijn (individueel; SUMM). Hierbij komt ook het theoretische deel van de O-lijn in week 5 8 aan de orde. Appendix B laat de koppeling zien tussen leerdoelen van de module en deze deeltoetsen. Hiernaast wordt een combinatie van kleine diagnostische toetsen en peer feedback nagestreefd; zie Herkansingen De herkansingen vinden plaats in week 10 voor de W-lijn, maar ook voor de O- en de P-lijn. Een student mag de toets O-lijn óf de toets P-lijn herkansen, niet allebei. Aanvullingen op het O-project en het P-project kunnen tot en met het eind van week 10 ingeleverd worden. 12

13 3 Weekindeling 3.1 Week 1 Uur Ma Di Wo Do Vr 1 hc D O col D O ipr S24 W zs N P hc D 2 A col D O col D O ipr S24 W zs N P ipr S24 3 W hc D O zs N P hc D W wc D24 P ipr S24 4 W hc D O zs N P ipr S24 W wc D24 P ipr S24 6 O hc D W zs S24 O pj4 S24 O col D P qa D 7 O ipr S24 W zs S24 O pj4 S24 O col D P ipr S24 8 O zs N W wc D24 O pj4 N O zs N P ipr S24 9 O zs N W wc D24 O pj4 N O zs N P ipr S24 Afk Werkvorm col Colstructie diag Diagnostische toets hc Hoorcollege ipr Instructiepracticum pfb Peer feedback pj Poject qa Vragenuur tts Toets wc Werkcollege zs Zelfstudie Afk Leerlijn A Ac. Vaardigheden O Ontwerpen P Programmeren W Wiskunde Afk Begeleiding D Docent S Studentassisgent N Geen (zelfstandig) Vet gedrukt = contactuur Afk Groepsgrootte Hele jaargang x Groep van plm. x Het eerste college op maandagochtend is bestemd voor het uitleggen van de structuur en de werkwijze in de module Academische Vaardigheden Voor de colstructie op Ma 2 is het volgende gepland: Toelichting leerdoelen en werkvormen Informatie: Introductie belang en basisbeginselen timemanagement Invullen oefening tijdbudget Instructie opdracht week 2: tijdschrijven (weekschema planning / uitvoering / resultaat) Ontwerpen: Informatiesysteem-ontwerp en -eisen, activiteiten- en use case diagrammen O-0: Introductie Uitdagingen voor informatiesysteemontwerp Doel: Kennis van (delen van) [Bennett]: Wat zijn informatiesystemen? Waarom is het moeilijk om ze te ontwerpen? Hoe kan je die moelijkheden met succes het hoofd bieden? Wat is object-oriëntatie? Ma 6 Hoorcollege met motiverend voorbeeld Ma 7 Installatie en uitproberen van Eclipse en Visual Paradigm Ma 6 8 Zelfstudie: aan te wijzen delen uit [Bennett, H1 4] lezen en vragen daarover beantwoorden. O-1: Activiteitendiagrammen Doel: Activiteiten kunnen achterhalen uit een tekstuele beschrijving en kunnen vastleggen in een activiteitendiagram, Di 1 2 Colstructie Di 3 4 Zelfstudie: [Bennett, H5] plus extra materiaal (uitgebreider syntax voor aktiviteitendiagrammen, o.a. fork en rejoin) Wo 1 2 Instructiepracticum: maak een aktviteitendiagram aan de hand van een casusbeschrijving Project Begin van het project dat uiteindelijk in week 4 wordt afgerond. Opgave voor vandaag: De casus bestuderen en activiteitendiagrammen opstellen voor een paar essentiële processen. Het opstellen van activiteitendiagrammen dient hier vooral om er achter te komen of uit de beschrijving precies duidelijk is hoe de processen in elkaar zitten. 13

14 O-2 Requirements capture en use cases Doel: Requirements kunnen achterhalen uit teksten en d.m.v. interviews / Requirements kunnen omzetten in een use case diagram / Een Requirements list op kunnen stellen. Do 6 7 Colstructie Do 8 9 Zelfstudie: [Bennett, H6,A2]. Afspraak maken voor een interview, waarvan de resultaten verwerkt moeten worden in het instructiepracticum Wk 2, ma 6 7 Instructiepracticum Merk op: interviews kunnen worden afgenomen met de projectgroep (G4). Dat betekent dat er genoeg personen beschikbaar en gebriefd moeten zijn om 25 interviews te kunnen geven. Materiaal [Bennett, H.1 6] Programmeren: Klassen + objecten, variabelen in al hun verschijningsvormen Motiverend hoorcollege Verschil compilatie/bytecode/interpretatie; verschil met Python in M1.1 Hoe worden klassendiagrammen (behandeld in de O-lijn) vertaald naar Java-klassen? Verschil ER-diagrammen en klassendiagrammen uitleggen (voor INF studenten die hebben ER-diagrammen in Module 1.1 al gezien) Verschil queries/commands Instruerend practicum Hello World-opgave, gebruikmakend van plain texteditor + command line-aanroepen Opgaven uit boek (zie huidig P1) Modulo-berekening + three-way-lamp (zie huidig P1) Implementatie Gast uit hotelvoorbeeld Toelichting weekindeling Wo 3+4 Eerste mhc, gevolgd door Hello World Vr 1 4 Nog een mhc, daarna werken aan ipr Vr 6 9 Vragenuur voor de hele jaargang, daarna verder met ipr; afgetekend aan het eind van de dag Materiaal [Niño & Hosch, H.0 4]. Nota bene: H4 overlapt met de stof uit M1.1 14

15 3.2 Week 2 Uur Ma Di Wo Do Vr 1 W diag D O hc D O ipr S24 W zs N P hc D 2 W diag D O hc D O ipr S24 W zs N P ipr S24 3 W hc D O zs N P hc D W wc D24 P ipr S24 4 W hc D O zs N P ipr S24 W wc D24 P ipr S24 6 O ipr S24 W zs S24 O pj4 S24 O hc D P diag D 7 O ipr S24 W zs S24 O pj4 S24 O hc D P ipr S24 8 A col D W wc D24 O pj4 N O zs N P ipr S24 9 A col D W wc D24 O pj4 N O zs N P ipr S24 Afk Werkvorm col Colstructie diag Diagnostische toets hc Hoorcollege ipr Instructiepracticum pfb Peer feedback pj Poject qa Vragenuur tts Toets wc Werkcollege zs Zelfstudie Afk Leerlijn A Ac. Vaardigheden O Ontwerpen P Programmeren W Wiskunde Afk Begeleiding D Docent S Studentassisgent N Geen (zelfstandig) Vet gedrukt = contactuur Afk Groepsgrootte Hele jaargang x Groep van plm. x Academische Vaardigheden Gedurende deze hele week moeten studenten hun tijdsbesteding bijhouden. Invulling colstructie Di 6 7: Informatie: Persoonlijkheidskenmerken: bv Big Five / MBTI / kernkwaliteiten ( B3, B4) Invullen self assesment bv Big Five Informatie: invloed persoonlijkheidskenmerken op : leerstijl selfmanagement teamwork Informatie: Timemanagement en effectief gedrag, Eisenhowermatrix (belangrijk /urgent)( B8) Informatie: Uitstelgedrag ( the procrastination equation )( B9) Self assessment uitstelgedrag Matriaal: [Skill Sheets, B3,4,8,9] Ontwerpen: Requirements analyse, klassendiagrammen Ma 6 7 Instructiepracticum van onderwerp O-2. O-3 Requirements analyse (1): Analysis class diagram Doel: Collaboration diagrams en eenvoudige klassendiagrammen (zonder generalisatie) afleiden uit use case diagrams Di 1 2 Colstructie Di 3 4 Zelfstudie: [Bennett, H , 7.7, A3] Wo 1 2 Instructiepracticum: maak bij een gegeven use case diagram de bijbehorende collaboration diagrams en een analysis class diagram Project Studenten werken verder aan het project. Wat ze precies doen is niet voorgeschreven, maar deze middag is het mogelijk (op afspraak) om een interview te houden met een deskundige van het project. 15

16 O-4 Requirements analyse (2): Volledig class diagram Doel: Volledige klassendiagrammen op kunnen stellen Do 6 7 Colstructie Do 8 9 Zelfstudie: Bennett H8 Ma wk 3, 6 7 Instructiepracticum: Stel een uitgebreid klassendiagram op aan de hand van een specificatie Materiaal [Bennett, H7, 8, A3] Programmeren: Specificaties (JML), testen (testplan, testraamwerk) Motiverend hoorcollege Programming by Contract, gebruikmakend van JML-syntax Testen: V-module, unit-testen, regressie, automatisering, test suite, test coverage Instruerend practicum Specificatie three-way-lamp, Rectangle in compileerbaar JML; run-time assertion checking Three-way-lamp ook mbv Java enums Testen: testplan maken voor Gast, Kluisje & tests schrijven en uitvoeren; coverage vaststellen TUI voor hotelsysteem Diagnostische toets Meerkeuze over specificatie en testen. Toelichting weekindeling Wo 3+4 mhc over specificatie, gevolgd door eerste opgaven Vr 1 4 mhc over testen, gevolgd door ipr Vr 6 9 Disgnostische toets, eventueel gevolgd door vragen; daarna ipr afmaken en aftekenen Materiaal [Niño & Hosch, H5 8] 16

17 3.3 Week 3 Uur Ma Di Wo Do Vr 1 O diag D O col D O ipr S24 W zs N P hc D 2 W diag D O col D O ipr S24 W zs N P ipr S24 3 W hc D O zs N P hc D W wc D24 P ipr S24 4 W hc D O zs N P ipr S24 W wc D24 P ipr S24 6 O ipr S24 W zs S24 O pj4 S24 O col D W zs N 7 O ipr S24 W zs S24 O pj4 S24 O col D W zs N 8 A pfb D24 W wc D24 O pj4 N O zs N W tts D 9 A pfb D24 W wc D24 O pj4 N O zs N W tts D Afk Werkvorm col Colstructie diag Diagnostische toets hc Hoorcollege ipr Instructiepracticum pfb Peer feedback pj Poject qa Vragenuur tts Toets wc Werkcollege zs Zelfstudie Afk Leerlijn A Ac. Vaardigheden O Ontwerpen P Programmeren W Wiskunde Afk Begeleiding D Docent S Studentassisgent N Geen (zelfstandig) Vet gedrukt = contactuur Afk Groepsgrootte Hele jaargang x Groep van plm. x Academische Vaardigheden Invulling van de peer feedbacksessie (Di 6 7, groepen van 4 personen): reflectie op tijdschrijven reflectie op tijdbudget (verschil theorie praktijk gewenste situatie) aandachtspunten voor opstellen planning projectwerk Ontwerpen: Objectinteracties; collaboration, sequence en toestandsdiagrammen Ma 6 7 Instructiepracticum van onderwerp O-4. O-5 Requirements analyse (2): Objectinteracties Doel: Interacties tussen objecten kunnen herkennen en weergeven in daarvoor geschikte diagrammen. Collaboration diagrams kwamen al aan de orde in O-3, daar komen nu sequence diagrams bij. Di 1 2 Colstructie Di 3 4 Zelfstudie: [Bennett, H9] Wo 1 2 Instructiepracticum: maak bij een gegeven casus bijbehorende collaboration diagrams en sequence diagrams Project Studenten werken verder aan het ontwerpproject. O-6 Toestandsdiagrammen Doel: Toestanden kunnen herkennen en benoemen, een toestandsdiagram kunnen opstellen. Do 6 7 Colstructie Do 8 9 Zelfstudie: [Bennett, H11, A4] Ma wk 4, 6 7 Instructiepracticum: Maak een verfijnd ontwerp zoals in hoofdstuk A4, inclusief toestandsdiagrammen do 6/7 hoorcollege Materiaal [Bennett, H9, 11, A4] 17

18 3.3.3 Programmeren: Abstractie en overerving Motiverend hoorcollege Abstractie en overerving; link met O-lijn (onder de noemer generalisatie ook in deze week behandeld) Overriding van methoden; effecten voor specificatie, i.h.b. contracten Sequnce-diagrammen, verband met O-lijn (deze week behandeld) Instruerend practicum Wachtwoorden & Controlleurs (zie huidige P1) Hotel met verschillende typen kamers Toelichting weekindeling Wo 3+4 mhc over abstractie en overerving; eerste opgaven Vr 1 4 mhc over overriding, aan de slag met ipr. Merk op dat er maar een halve dag beschikbaar is; dat is niet veel tijd! Materiaal: [Niño & Hosch, H9 11] 18

19 3.4 Week 4 Uur Ma Di Wo Do Vr 1 O pj4 N O pj4 N O pj4 N O zs N P hc D 2 O pj4 N O pj4 N O pj4 N O zs N P ipr S24 3 O pj4 N O pj4 S24 O pj4 N O zs N P ipr S24 4 O pj4 N O pj4 S24 O pj4 N O zs N P ipr S24 6 O ipr S24 W hc D12 O pj4 S24 O tts D P ipr S24 7 O ipr S24 W hc D12 O pj4 S24 O tts D P ipr S24 8 O pj4 N W hc D12 O pj4 N O tts D P diag D 9 O pj4 N W pfb D12 O pj4 N O tts D P diag D Afk Werkvorm col Colstructie diag Diagnostische toets hc Hoorcollege ipr Instructiepracticum pfb Peer feedback pj Poject qa Vragenuur tts Toets wc Werkcollege zs Zelfstudie Afk Leerlijn A Ac. Vaardigheden O Ontwerpen P Programmeren W Wiskunde Afk Begeleiding D Docent S Studentassisgent N Geen (zelfstandig) Vet gedrukt = contactuur Afk Groepsgrootte Hele jaargang x Groep van plm. x Wiskunde: Leibniz en Newton in de Informatica De wiskundetijd op dinsdag 6 9 is bedoeld om de link tussen het wiskundeonderwijs van module 2 (en evt. ook module 1) met informatica te maken. Inhoudelijke overwegingen Opzet In het programmeerpracticum komt een opdracht om zelf een aantal wiskundige functies te implementeren: het gebruik van informatica voor de wiskunde. In dit dagdeel willen we laten zien dat de wiskunde uit deze modules ook op veel plekken binnen de informatica gebruikt wordt. Om de details te begrijpen, hebben de studenten nog niet voldoende kennis (dit zal vaak pas op Masterniveau in de opleiding voorkomen), maar deze voorbeelden kunnen wel als motivatie dienen. Tijdens de uren 6-7 vinden er speed dates plaats. De studenten praten in groepjes van 8-10 studenten met iemand die vertelt hoe de wiskunde van Newton en Leibniz in zijn onderzoek gebruikt wordt. Elk groepje heeft 3 gesprekken van 30 minuten (13:45-14:15, 14:20-14:50, 14:55-15:25). Mogelijke deelnemers vanuit de opleiding: Paul Havinga/PS: bereik van wireless sensoren CAES, hardware analyse Mariëlle Stoelinga (FMT), probabilistische analyse Bodo Manthey (DMPP), geavanceerde complexiteitsanalyse DACS, netwerkanalyse, performance analyse logistics, MB HMI, graphics Jan Broenink, control theory Tijdens het 8e uur wordt dor studenten in paren (G2) een presentatie van 5 minuten in elkaar gezet over de volgende vragen: Welke toepassingen was je je van te voren van bewust? Over welke toepassingen heb je vandaag geleerd? Wat sprak je het meeste aan? Wat verandert dit aan je kijk op de W-lijn? Tijdens het 9e uur presenteren de G2-groepjes hun bevindingen aan elkaar, in groepen van plm. 12 (zodat er 6 presentaties te verwachten zijn) 19

20 3.4.2 Ontwerpen: Toets Ma 6 7 Instructiepracticum van onderwerp O-6 Project In het project wordt een ontwerpdocument opgeleverd voor FoodCo Ltd, analoog aan de hoofdstukken A2, A3 en A4 van [Bennett]. Het document bestaat uit een aantal diagrammen en een tekst waarin de samenhang van de diagrammen en, waar nodig, ontwerpkeuzes worden toegelicht. De precieze eindtermen worden nog nader omschreven als de opdracht wordt uitgewerkt. Voor het project zijn nog 4,5 dagdelen beschikbaar, het moet uiterlijk woensdagmiddag 18:00 worden ingeleverd. Ma 1 2 Individuele planning maken voor de rest van het project, in overleg met groep (G4) Ma 5 6 Tijdens instructiepracticum terugkoppeling op ingeleverde planning Ma 1 4, 6 7, Di 1 4, Wo 1 4, 6 9 Verder werken aan project. Di 3 4, Wo 5 6 Begeleiders zijn aanwezig voor vragen en feedback Toets (individuele schriftelijke toets) De toets heeft de vorm van een schriftelijk tentamen. Bij een gegeven casus dienen (individueel) ontwerpdiagrammen gemaakt te worden. Do 1 4 Zelfstudie, voorbereiding op de toets Do 6 9 Toets Programmeren: Interfaces en abstracte klassen; arrays Deze week is er alleen op vrijdag programmeren Inhoudelijke overwegingen Arrays hebben ze gezien in M1.1; het gaat hier om verversing Dit hoeft alleen in ipr Link met W-lijn: definieer Functie interface, met verschillende implementaties, o.a. polynomen. Definieer operaties zoals integreren en afleiden op symbolische wijze, o.a. implementatie van kettingregel met gebruik van late binding. Zelfde toepassing kan in week 5 ook gebruikt worden om verschillende representaties te illustreren. Motiverend hoorcollege Waarom interfaces? (Geen multiple inheritance) Interfaces vs. abstracte klassen: wat wanneer? Diagnostische toets Pubquiz overerving Toelichting weekindeling Vr 1 4 mhc interfaces; daarna ipr uitloop overerving & interfaces Vr 6 7 Aftekenen ipr Vr 8 9 Pubquiz-diagnostische toets over overerving, naadloos overgaand in borrel Materiaal [Niño & Hosch, H9 11] (zie vorige week) 20

B.Sc. Informatica Module 4: Data & Informatie

B.Sc. Informatica Module 4: Data & Informatie B.Sc. Informatica Module 4: Data & Informatie Djoerd Hiemstra, Klaas Sikkel, Luís Ferreira Pires, Maurice van Keulen, en Jan Kamphuis 1 Inleiding Studenten hebben in modules 1 en 2 geleerd om moeilijke

Nadere informatie

Studiewijzer. Bachelor Informatica. Inleiding Programmeren Studiejaar en semester: jaar 1, semester 1 (blok 1)

Studiewijzer. Bachelor Informatica. Inleiding Programmeren Studiejaar en semester: jaar 1, semester 1 (blok 1) Studiewijzer Bachelor Informatica Vak: Inleiding Programmeren Studiejaar en semester: jaar 1, semester 1 (blok 1) Coördinator: J. Lagerberg Docenten: R. Poss en J. Lagerberg Studielast: 6 EC Studiegidsnummer:

Nadere informatie

Vergelijking Oracle certificering voor Java en het CPP Gecertificeerd Javaprogrammeur van de Open Universiteit

Vergelijking Oracle certificering voor Java en het CPP Gecertificeerd Javaprogrammeur van de Open Universiteit Vergelijking Oracle certificering voor Java en het CPP Gecertificeerd Javaprogrammeur van de Open Universiteit Inleiding Op het gebied van scholing van de taal Java zijn er vele aanbieders op de markt.

Nadere informatie

Inhoud. Introductie tot de cursus

Inhoud. Introductie tot de cursus Inhoud Introductie tot de cursus 1 Plaats en functie van de cursus 7 2 Inhoud van de cursus 8 2.1 Voorkennis 8 2.2 Leerdoelen 8 2.3 Opbouw van de cursus 8 2.4 Leermiddelen 9 3 Aanwijzingen voor het bestuderen

Nadere informatie

Inhoud introductie. Introductie tot de cursus

Inhoud introductie. Introductie tot de cursus Inhoud introductie Introductie tot de cursus 1 Plaats en functie van de cursus 7 2 Inhoud van de cursus 8 2.1 Voorkennis 8 2.2 Leerdoelen 8 2.3 Opbouw van de cursus 9 2.4 Leermiddelen 9 3 Tentaminering

Nadere informatie

Informatica 2 Studiehandleiding

Informatica 2 Studiehandleiding Informatica 2 Studiehandleiding Embedded Systems Engineering Groep: ES1D ir drs E.J Boks 25-02-2010 Inhoud 1 Inleiding... 2 2 Doelstelling... 3 3 Beoordeling... 4 4 Eisen aan het verslag... 6 Voorbeeld

Nadere informatie

Cursusevaluatie Onderwijsinstituut voor Informatica en Informatiekunde format versie 2 april 2006

Cursusevaluatie Onderwijsinstituut voor Informatica en Informatiekunde format versie 2 april 2006 Cursusevaluatie Onderwijsinstituut voor Informatica en Informatiekunde format versie 2 april 2006 Basisgegevens naam van de cursus cursuscode academisch jaar, semester (herfst/lente) docenten Design of

Nadere informatie

Programmeren met Java

Programmeren met Java Modulehandleiding voor Programmeren met Java PRO1 Progress code : PRO1 Schooljaar : 2012 2013 Docenten : R.van den Ham / U. Van Heesch Module omvang : 6 credits, 168 studiebelastingsuren Doel Inleiding

Nadere informatie

Inhoud. Introductie tot de cursus

Inhoud. Introductie tot de cursus Inhoud Introductie tot de cursus 1 De functie van de cursus 7 2 De inhoud van de cursus 7 2.1 Voorkennis 7 2.2 Leerdoelen van de cursus 8 2.3 Opbouw van de cursus 8 3 Leermiddelen en wijze van studeren

Nadere informatie

Vorig jaar in 5v cluster, tot en met OO hoofdstukken, geen problemen. Nu in mengcluster, tot OO hoofdstukken, wel problemen bij 4h leerlingen

Vorig jaar in 5v cluster, tot en met OO hoofdstukken, geen problemen. Nu in mengcluster, tot OO hoofdstukken, wel problemen bij 4h leerlingen Eerste programmeertaal Leren programmeren vs. een programmeertaal leren In Nijmegen: Algol68 als basis voor o.a. Modula-2 en C Voor Codi/Boxmeer: Pascal, Java, HTML/PHP Niet helemaal tevreden over Java

Nadere informatie

Project. 3D-Fraggel. Plan van aanpak. Door: IH1T08 1/1

Project. 3D-Fraggel. Plan van aanpak. Door: IH1T08 1/1 Project 3D-Fraggel Plan van aanpak Door: 1/1 Project 3D-Fraggel Plan van aanpak Datum: 07-05-2001 Plaats: Enschede Opdrachtgever: Saxion Hogeschool Enschede Instituut ICT Afdeling Hogere Informatica Contactpersoon

Nadere informatie

Inhoud. Introductie tot de cursus

Inhoud. Introductie tot de cursus Inhoud Introductie tot de cursus 1 Plaats en functie van de cursus 7 2 Inhoud van de cursus 7 2.1 Tekstboek 7 2.2 Voorkennis 8 2.3 Leerdoelen 8 2.4 Opbouw van de cursus 9 3 Leermiddelen en wijze van studeren

Nadere informatie

Modulewijzer tirprog02/infprg01, programmeren in Java 2

Modulewijzer tirprog02/infprg01, programmeren in Java 2 Modulewijzer tirprog02/infprg01, programmeren in Java 2 W. Oele 17 november 2009 1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Studiehouding 3 3 Voorkennis 4 4 Inhoud van deze module 5 5 Leermiddelen 5 6 Theorie en

Nadere informatie

Introductie tot de cursus

Introductie tot de cursus Inhoud introductietalen en ontleders Introductie tot de cursus 1 Plaats en functie van de cursus 7 2 Inhoud van de cursus 7 2.1 Voorkennis 7 2.2 Leerdoelen 8 2.3 Opbouw van de cursus 8 3 Leermiddelen en

Nadere informatie

GROEPSDYNAMICA STUDIEHANDLEIDING

GROEPSDYNAMICA STUDIEHANDLEIDING GROEPSDYNAMICA STUDIEHANDLEIDING Opleiding Sociaal Pedagogische Hulpverlening Instituut ISO/Hogeschool Rotterdam Code ISOGDY Module-beheerder: Claudine van Boxtel Studiejaar: 2014-2015 Kwartaal: 1 Opleiding:

Nadere informatie

Zelftest Java concepten

Zelftest Java concepten Zelftest Java concepten Document: n0838test.fm 22/03/2012 ABIS Training & Consulting P.O. Box 220 B-3000 Leuven Belgium TRAINING & CONSULTING INLEIDING BIJ DE ZELFTEST JAVA CONCEPTEN Om de voorkennis nodig

Nadere informatie

Op de computer kan naar eigen inzicht software op worden geïnstalleerd, een andere besturingssysteem is mogelijk.

Op de computer kan naar eigen inzicht software op worden geïnstalleerd, een andere besturingssysteem is mogelijk. Planningsfase 1. Afspraken maken over doelstelling en randvoorwaarden De doelstelling van het project: De doelstelling van het project: het maken van het gewenste product. De doelstelling van de student:

Nadere informatie

Software Test Plan. Yannick Verschueren

Software Test Plan. Yannick Verschueren Software Test Plan Yannick Verschueren November 2014 Document geschiedenis Versie Datum Auteur/co-auteur Beschrijving 1 November 2014 Yannick Verschueren Eerste versie 1 Inhoudstafel 1 Introductie 3 1.1

Nadere informatie

APPLICATIEBOUW 1E COLLEGE: INTRODUCTIE. Onderdeel van SmartProducts

APPLICATIEBOUW 1E COLLEGE: INTRODUCTIE. Onderdeel van SmartProducts APPLICATIEBOUW 1E COLLEGE: INTRODUCTIE Onderdeel van SmartProducts EVEN VOORSTELLEN DOCENT Fjodor van Slooten N208 (Horstring Noord) F.vanSlooten@utwente.nl Assistentie door: Hans Tragter, Marc Schreiber,

Nadere informatie

Informatica-Actief. i&i-conferentie. 25 november 2015, Amersfoort. Pieter Vorstenbosch en Paul Bergervoet

Informatica-Actief. i&i-conferentie. 25 november 2015, Amersfoort. Pieter Vorstenbosch en Paul Bergervoet Informatica-Actief i&i-conferentie 25 november 2015, Amersfoort Pieter Vorstenbosch en Paul Bergervoet 1 Inhoud Vorm en techniek Stijl van de cursussen SSO Inhoud Programmeerblok en meer Intro, Processing,

Nadere informatie

Scenario: theoretisch blok (voorbeeldscenario / blauwdruk van een leerpraktijk)

Scenario: theoretisch blok (voorbeeldscenario / blauwdruk van een leerpraktijk) Christine Prast, onderwijskundige Scenario: theoretisch blok (voorbeeldscenario / blauwdruk van een leerpraktijk) Vooraf Onderwijskundig kader waarbinnen herontwerp plaatsvond Uitgangspunt bij het hier

Nadere informatie

APPLICATIEBOUW 1E COLLEGE: INTRODUCTIE. Onderdeel van SmartProducts

APPLICATIEBOUW 1E COLLEGE: INTRODUCTIE. Onderdeel van SmartProducts APPLICATIEBOUW 1E COLLEGE: INTRODUCTIE Onderdeel van SmartProducts EVEN VOORSTELLEN DOCENT Fjodor van Slooten N208 (Horstring Noord) F.vanSlooten@utwente.nl Assistentie door: Hans Tragter, Nadia Klomp,

Nadere informatie

Lineaire Algebra voor E (VKO)

Lineaire Algebra voor E (VKO) Lineaire Algebra voor E (VKO) dr. G.R. Pellikaan Studiewijzer voor het studiejaar 2006/2007 College 2DE01 Faculteit Wiskunde en Informatica, Capaciteitsgroep Wiskunde, Leerstoelgebied Coderingstheorie

Nadere informatie

DOCENTENHANDREIKING WAT BAK JIJ ER VAN?

DOCENTENHANDREIKING WAT BAK JIJ ER VAN? DOCENTENHANDREIKING WAT BAK JIJ ER VAN? INLEIDING BLENDED LEARNING Met blended learning, letterlijk iets als gemengd leren, bedoelen we dat een docent lesstof aan de leerlingen aanbiedt in een combinatie

Nadere informatie

Designing dialogues. Module 3 : Foundation course in interaction design CMDDES01-6

Designing dialogues. Module 3 : Foundation course in interaction design CMDDES01-6 Designing dialogues Module 3 : Foundation course in interaction design CMDDES01-6 Aantal studiepunten: 3 Modulehouder: James M. Boekbinder Versie: 20 mei 2013 1 Korte Modulebeschrijving Modulenaam Modulecode

Nadere informatie

Programmeren in Java 2

Programmeren in Java 2 / CMI Programmeren in Java 2 Tinpro01-2 Aantal studieunten: 2 ects Modulebeheerder: Wessel Oele Goedgekeurd door: (namens toetscommissie) Datum: Tinpro01-2 12 november 2015 Inhoudsopgave 1 Algemene omschrijving

Nadere informatie

HOGESCHOOL ROTTERDAM / CMI

HOGESCHOOL ROTTERDAM / CMI HOGESCHOOL ROTTERDAM / CMI Inleiding Ontwerpen CMTONT01-1 Aantal studiepunten: 2 Modulebeheerder: Rob Zoeteweij Modulebeschrijving 3 1. Algemene omschrijving 4 1.1. Inleiding 4 1.2. Relatie met andere

Nadere informatie

Producten en prijzen 2012

Producten en prijzen 2012 Informatica Voortgezet Onderwijs Postbus 38 2410 AA Bodegraven Nederland Tel. 0172-65 09 83 Fax 0172-61 83 15 www.instruct.nl instruct@instruct.nl België www.instruct.be instruct@instruct.be Producten

Nadere informatie

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING studiejaar 2010-2011. Deel B. HOOFDSTUK 1 - Doelstellingen en eindtermen van de opleiding

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING studiejaar 2010-2011. Deel B. HOOFDSTUK 1 - Doelstellingen en eindtermen van de opleiding UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING studiejaar 2010-2011 Deel B MASTEROPLEIDING SOFTWARE ENGINEERING 1 september 2010 HOOFDSTUK

Nadere informatie

Ontwikkeling informatiesysteem

Ontwikkeling informatiesysteem Ontwikkeling informatiesysteem Voorletters en naam: xxx Studentnummer: xxx Datum: 23 december 2013 Onderwijsinstelling: NCOI Opleidingsgroep Naam opleiding: Bachelor Bedrijfskundige Informatica Naam module:

Nadere informatie

Inhoud. Introductie tot de cursus

Inhoud. Introductie tot de cursus Inhoud Introductie tot de cursus 1 Inleiding 7 2 Voorkennis 7 3 Het cursusmateriaal 7 4 Structuur, symbolen en taalgebruik 8 5 De cursus bestuderen 9 6 Studiebegeleiding 10 7 Huiswerkopgaven 10 8 Het tentamen

Nadere informatie

Modulebeschrijving voor MOD1

Modulebeschrijving voor MOD1 Modulebeschrijving voor MOD1 Fontys Venlo Afd. informatica 12 april 2013 Samenvatting 1 Identificatie Module Modeling 1 ProgressCode MOD1 Docenten Ferd van Odenhoven Afdeling Fontys Hogeschool Techniek

Nadere informatie

Software Test Documentation

Software Test Documentation FACULTEIT INGENIEURSWETENSCHAPPEN & WE- TENSCHAPPEN DEPARTMENT OF COMPUTER SCIENCE AND APPLIED COMPUTER SCIENCE Software Test Documentation Software Engineering Nicolas Carraggi, Youri Coppens, Christophe

Nadere informatie

Jaarproject programmeren bij LORE

Jaarproject programmeren bij LORE Jaarproject programmeren bij LORE Elke onderzoeksgroep heeft een eigen karakter en vereisten. Zo ook met LORE. Opdat je zou weten wat we van je verwachten maar ook wat je van ons mag verwachten, hebben

Nadere informatie

Media Outlook 2 HOGESCHOOL ROTTERDAM / CMI CDMMOU02-2. Aantal studiepunten:2 Modulebeheerder: Ayman van Bregt. Goedgekeurd door:

Media Outlook 2 HOGESCHOOL ROTTERDAM / CMI CDMMOU02-2. Aantal studiepunten:2 Modulebeheerder: Ayman van Bregt. Goedgekeurd door: HOGESCHOOL ROTTERDAM / CMI Media Outlook 2 CDMMOU02-2 Aantal studiepunten:2 Modulebeheerder: Ayman van Bregt Goedgekeurd door: (namens curriculumcommissie) Datum: MARKETING MET INTERACTIEVE MEDIA 6-5 -

Nadere informatie

Plan van Aanpak. Christophe Deloo, Roy Straver & Machiel Visser. Versie 4 (26-06-2010)

Plan van Aanpak. Christophe Deloo, Roy Straver & Machiel Visser. Versie 4 (26-06-2010) Plan van Aanpak Christophe Deloo, Roy Straver & Machiel Visser Versie 4 (26-06-2010) Inhoudsopgave Voorwoord... 2 1 Inleiding... 3 1.1 Aanleiding... 3 1.2 Accordering en bijstelling... 3 1.3 Toelichting

Nadere informatie

Creative Technology module 1: We CreaTe Identity

Creative Technology module 1: We CreaTe Identity Creative Technology module 1: We CreaTe Identity 1. Opleiding Creative Technology 2. Modulenummer en naam Module 1: We CreaTe Identity 3. Moduleteam Dennis Reidsma module coördinator Angelika Mader Gerrit

Nadere informatie

Communicatie voor juristen. mevrouw drs. D. van der Wagen. Communicatie voor juristen. Beschrijving en doel van dit beroepsproduct

Communicatie voor juristen. mevrouw drs. D. van der Wagen. Communicatie voor juristen. Beschrijving en doel van dit beroepsproduct Titel Onderwijseenheid (OWE) Code OWE Eigenaar OWE Communicatie voor juristen COJE 1 Opleiding HBO-Rechten 2 Doelgroep: variant(en) VT / DT / DU / EL mevrouw drs. D. van der Wagen E-learning Cluster A-cluster

Nadere informatie

Software Test Plan. PEN: Paper Exchange Network Software Engineering groep 1 (se1-1415) Academiejaar 2014-2015

Software Test Plan. PEN: Paper Exchange Network Software Engineering groep 1 (se1-1415) Academiejaar 2014-2015 Software Test Plan PEN: Paper Exchange Network Software Engineering groep 1 (se1-1415) Academiejaar 2014-2015 Jens Nevens - Sander Lenaerts - Nassim Versbraegen Jo De Neve - Jasper Bevernage Versie 1 Versie

Nadere informatie

HOGESCHOOL ROTTERDAM

HOGESCHOOL ROTTERDAM HOGESCHOOL ROTTERDAM IAN02 - Informatie-analyse (objectgeoriënteerde analyse) M O D U L E W I J Z E R I A N 0 2 1 V A N 1 5 Modulecode: IAN02 Modulenaam: Informatieanalyse 2 Belasting (aantal cp): 2 Bestemd

Nadere informatie

Bijlage 5 Interviewformulier studieadviseurs

Bijlage 5 Interviewformulier studieadviseurs Bijlage 5 Interviewformulier studieadviseurs Studentnummer: Naam aanmelder: Stap 1. Welkom heten en uitleggen wat het onderzoek inhoudt (Tijd: 5 minuten) Landelijk en bij de FEM is er sprake van een hoge

Nadere informatie

SECTORWERKSTUK 2013-2014

SECTORWERKSTUK 2013-2014 SECTORWERKSTUK 2013-2014 1 HET SECTORWERKSTUK Het sectorwerkstuk is een verplicht onderdeel voor alle leerlingen uit het Mavo. Het maken van een sectorwerkstuk is een manier waarop je, als eindexamenkandidaat,

Nadere informatie

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces Software Processen Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1 Het software proces Een gestructureerd set van activiteiten nodig om een software systeem te ontwikkelen Specificatie;

Nadere informatie

Programmeren in C++ (deel 1)

Programmeren in C++ (deel 1) FHT&L MODULE BESCHRIJVING Programmeren in C++ (deel 1) PRO4 Samenstelling: Cees van Tilborg, Thijs Dorssers Datum: september 2011 Versie: 1h Titel: Programmeren in C++ Identificatie Progresscode: PRO4

Nadere informatie

Universitaire Pabo van Amsterdam Studiehandleiding CE RF Cultuureducatie en Erfgoed

Universitaire Pabo van Amsterdam Studiehandleiding CE RF Cultuureducatie en Erfgoed Universitaire Pabo van Amsterdam Studiehandleiding CE RF Cultuureducatie en Erfgoed Bachelorjaar: 3 Cursusjaar: 01-013 Semester 1, blok 1 nr? Docenten: Mila Ernst en Roosien Verlaan In studiejaar 01-013

Nadere informatie

SQL & Relationele datamodellen in interactieve media

SQL & Relationele datamodellen in interactieve media SQL & Relationele datamodellen in interactieve media HVA-IAM-V1-TDI-SQL Algemene handleiding bij het vak 2010-2011 Inhoud Inhoud... 2 Inleiding... 3 Leerdoelen:... 3 Competenties:... 3 Plaats in het leerplan:...

Nadere informatie

ORGANISATORISCHE IMPLENTATIE BEST VALUE

ORGANISATORISCHE IMPLENTATIE BEST VALUE ORGANISATORISCHE IMPLENTATIE BEST VALUE EEN ONDERZOEK NAAR DE IMPLEMENTATIE VAN BEST VALUE BINNEN EEN SYSTEMS ENGINEERING OMGEVING STEPHANIE SAMSON BEST VALUE KENNIS SESSIE WESTRAVEN 17 JUNI 09.00 12.00

Nadere informatie

Producten en prijzen 2012

Producten en prijzen 2012 Informatica Voortgezet Onderwijs Postbus 38 2410 AA Bodegraven Nederland Tel. 0172-65 09 83 Fax 0172-61 83 15 www.instruct.nl instruct@instruct.nl België www.instruct.be instruct@instruct.be Producten

Nadere informatie

Marketing met Interactieve Media

Marketing met Interactieve Media HOGESCHOOL ROTTERDAM / CMI Marketing met Interactieve Media CDMMIM01-1 Aantal studiepunten:2 Modulebeheerder: Ayman van Bregt Goedgekeurd door: (namens curriculumcommissie) Datum: MARKETING MET INTERACTIEVE

Nadere informatie

Object Oriëntatie Foundation (OOF.NL)

Object Oriëntatie Foundation (OOF.NL) Object Oriëntatie Foundation (OOF.NL) EXIN Hét exameninstituut voor ICT ers Janssoenborch - Hoog Catharijne Godebaldkwartier 365 3511 DT Utrecht Postbus 19147 3501 DC Utrecht Nederland T +31 30 234 48

Nadere informatie

MODULEBESCHRIJVING Databases DBS1

MODULEBESCHRIJVING Databases DBS1 MODULEBESCHRIJVING Databases DBS1 Samensteller(s): Richard van den Ham Datum: 30-08-2012 Versie: 1.0 Module: Databases Identificatie Progresscode: DBS1 Semester: 1 Omvang: 140 SBUs/ 5 ECTS-punten Lestijd:

Nadere informatie

tot oplevering (thuis e maken met ondersteuning via forum) Cursus Moodle, boek, internet

tot oplevering (thuis e maken met ondersteuning via forum) Cursus Moodle, boek, internet ECTS fiche Module info OPLEIDING STUDIEGEBIED AFDELING MODULE MODULENAAM Programmeren 4 MODULECODE B3 STUDIEPUNTEN 10 VRIJSTELLING MOGELIJK Handelswetenschappen en bedrijfskunde HBO Informatica Evaluatie

Nadere informatie

Keuzeverslag. Mijn keuze is ITM. Studentnaam : Shanilla Nazier Studentnummer : 500676665

Keuzeverslag. Mijn keuze is ITM. Studentnaam : Shanilla Nazier Studentnummer : 500676665 Keuzeverslag Mijn keuze is ITM Studentnaam : Shanilla Nazier Studentnummer : 500676665 Klas : IP110 Emailadres : Naziers001@hva.nl Datum : 18/10/2012 1 Inhoudsopgave 2 Inleiding... 2 3 Wie ben ik... 3

Nadere informatie

PROJECT PLAN VOOR DE IMPLEMENTATIE VAN EEN STANDAARD SITE VOOR DE VERENIGING O3D

PROJECT PLAN VOOR DE IMPLEMENTATIE VAN EEN STANDAARD SITE VOOR DE VERENIGING O3D PROJECT PLAN VOOR DE IMPLEMENTATIE VAN EEN STANDAARD SITE VOOR DE VERENIGING O3D Auteur : P. van der Meer, Ritense B.V. Datum : 17 juli 2008 Versie : 1.3 2008 Ritense B.V. INHOUD 1 VERSIEBEHEER...1 2 PROJECT

Nadere informatie

Onderwijseenheid INLMIC Inleiding microcontrollers

Onderwijseenheid INLMIC Inleiding microcontrollers Studiebelasting: 3 CP Kwartaal: EQ1.1, EQ3D.1 Verantwoordelijke docenten: J.E.J. op den Brouw, B. Kuiper Opbouw onderwijseenheid. OEdeel kwt sbu theo pract proj toetswijze bs INLMIC-co1 1 42 14 Meerkeuze

Nadere informatie

Bijlage D Nadere uitwerking van de onderwijseenheden van het Associate degree-programma:

Bijlage D Nadere uitwerking van de onderwijseenheden van het Associate degree-programma: Bijlage D Nadere uitwerking van de onderwijseenheden van het Associate degree-programma: 2 E JAAR (HOOFDFASE)... 2 ONDERZOEK... 2 IT SERVICE MANAGEMENT... 3 TESTEN... 4 CONNECTED DEVICES... FOUT! BLADWIJZER

Nadere informatie

SQL & Datamodelleren

SQL & Datamodelleren SQL & Datamodelleren HVA-CMD-V1-datamodelleren Algemene handleiding bij het lesprogramma 2012-2013 Inhoud Inhoud... 2 Inleiding... 3 Leerdoelen:... 3 Plaats in het leerplan:... 3 Werkwijze:... 3 Lesstof:...

Nadere informatie

Zelfreflectie Jaar 1 Marco Kleine Deters 1550275 Bedrijfskundige Informatica

Zelfreflectie Jaar 1 Marco Kleine Deters 1550275 Bedrijfskundige Informatica Zelfreflectie Jaar 1 Marco Kleine Deters 1550275 Bedrijfskundige Informatica Auteur: Marco Kleine Deters Opleiding: Bedrijfskundige Informatica Klas: BIEV2B Studentcode: 1550275 Datum: 8-6-2009 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Software Test Plan. Yannick Verschueren

Software Test Plan. Yannick Verschueren Software Test Plan Yannick Verschueren Maart 2015 Document geschiedenis Versie Datum Auteur/co-auteur Beschrijving 1 November 2014 Yannick Verschueren Eerste versie 2 December 2014 Yannick Verschueren

Nadere informatie

Individueel Onderwijsontwerp Traject (IOT)

Individueel Onderwijsontwerp Traject (IOT) universitair onderwijscentrum groningen Cursusontwerp Individueel Onderwijsontwerp Traject (IOT) Versie Augustus 2013 Naam: Datum: Dit sjabloon geeft een structuur voor het ontwerpen van uw cursus. Onder

Nadere informatie

Software Test Document

Software Test Document Software Test Document PEN: Paper Exchange Network Software Engineering groep 1 (se1-1415) Academiejaar 2014-2015 Jens Nevens - Sander Lenaerts - Nassim Versbraegen Jo De Neve - Jasper Bevernage Versie

Nadere informatie

Hoorcollege 1 datavisualisatie 21-11-12

Hoorcollege 1 datavisualisatie 21-11-12 Hoorcollege 1 21-11-12 docenten! http://vimeo.com/31244010#at=10 hoorcollege 1 introductie HVA CMD V2 21 november 2012!! justus sturkenboom! j.p.sturkenboom@hva.nl! yuri westplat! y.westplat@hva.nl! vandaag

Nadere informatie

[STUDIEHANDLEIDING PROJECTMANAGEMENT]

[STUDIEHANDLEIDING PROJECTMANAGEMENT] 2014/2015 ROC van Amsterdam Projectmanagement Schooljaar 2014/2015; Joerie Smit [STUDIEHANDLEIDING PROJECTMANAGEMENT] Een project draaien kunnen velen. Er één managen is een kunst Inleiding Een project

Nadere informatie

Leergang Ambtelijk Secretaris III De invloedrijke OR

Leergang Ambtelijk Secretaris III De invloedrijke OR Leergang Ambtelijk Secretaris III De invloedrijke OR Cursusdag 1 09:30 uur Kennismaking We starten deze module een kennismaking. We inventariseren de verwachtingen van alle deelnemers. U krijgt een toelichting

Nadere informatie

De student krijgt de opdracht een dynamische webomgeving te ontwerpen. Als het ontwerp is goedgekeurd moet hij deze realiseren en vervolgens testen.

De student krijgt de opdracht een dynamische webomgeving te ontwerpen. Als het ontwerp is goedgekeurd moet hij deze realiseren en vervolgens testen. LEEREENHEID Systeem ontwikkeling 2 Dit document bestaat uit twee onderdelen - Onderdeel Leereenheid - Onderdeel Onderwijsproduct 1 Naam leereenheid In deze tabel staat de naam en het type van de leereenheid

Nadere informatie

HvA School voor interactie. HvA IAM Projectmanagement 9 Februari 2009

HvA School voor interactie. HvA IAM Projectmanagement 9 Februari 2009 HvA School voor interactie HvA IAM Projectmanagement 9 Februari 2009 Agenda voor vandaag Projectteam V1 project Programma PM Wat is PM en waarom PM? Projectstappen d.m.v. behandeling 2 korte cases Volgende

Nadere informatie

Praktische zaken INFOB3SO

Praktische zaken INFOB3SO Praktische zaken INFOB3SO Department of Information and Computing Sciences, Universiteit Utrecht November 7, 2014 Welkom bij INFOB3SO Ofwel: Systeemontwikkeling: Methoden en Management Vervolg op MSO,

Nadere informatie

Software Engineering (I00094) College 3:

Software Engineering (I00094) College 3: Software Engineering (I00094) College 3: Kwaliteit, organisatie en documentatie Marko van Eekelen marko@cs.ru.nl kamer HG02.074 1 Huidige planning 1. 6 feb: Het systeemontwikkelproces 2. 13 feb: Requirements-analyse

Nadere informatie

Rapport over het werkprofiel van Software engineer (sr)

Rapport over het werkprofiel van Software engineer (sr) Rapport over het werkprofiel van Software engineer (sr) Identificatienummer: Publicatiedatum: 19 november 2015 Leeswijzer Dit rapport omschrijft het werkprofiel van 'Software engineer (sr)' zoals die door

Nadere informatie

Ontwikkelmethoden en technieken. Ontwikkelmethoden & Technieken HC 2

Ontwikkelmethoden en technieken. Ontwikkelmethoden & Technieken HC 2 Ontwikkelmethoden en technieken 1 Vandaag Een kleine geschiedenis (vervolg) Klein stukje XP Afbakening verwachtingen 2 Werkwijze theorie Lesstof Presentaties Boek Aantekeningen Introductie/overzicht Week

Nadere informatie

Projectdocument [versie 2.0]

Projectdocument [versie 2.0] Projectdocument [versie 2.0] Static Void 2 december 2011 Universiteit van Utrecht Team 2 Dit projectdocument is gemaakt door StaticVoid (team 2) voor het vak Introductieproject Informatica (INFOB1PICA).

Nadere informatie

notitie Systems Engineering Lesplan Requirements Engineering (RE) Werkgroep opleidingen Definitief; vastgesteld Stuurgroep 4P

notitie Systems Engineering Lesplan Requirements Engineering (RE) Werkgroep opleidingen Definitief; vastgesteld Stuurgroep 4P notitie Van project onderwerp opgemaakt door Systems Engineering Lesplan Requirements Engineering (RE) Werkgroep opleidingen status datum opmaak 20-7-2012 bijlagen Definitief; vastgesteld Stuurgroep 4P

Nadere informatie

Design research and use context

Design research and use context Design research and use context Module 1 : Foundation course in interaction design CMDDES02-4 Aantal studiepunten: 3 Modulehouder: James M. Boekbinder Versie: 20 november 2013 Modulewijzer Design research

Nadere informatie

TestNet Voorjaarsevenement 2010 Jurian van de Laar 12 mei 2010 info@improveqs.nl

TestNet Voorjaarsevenement 2010 Jurian van de Laar 12 mei 2010 info@improveqs.nl Testers helpen ontwikkelaars of andersom? TestNet Voorjaarsevenement 2010 Jurian van de Laar 12 mei 2010 info@improveqs.nl Improve Quality Services B.V. 2 Agenda Hoe veilig is een muur? Past Scrum ook

Nadere informatie

DRENTHECOLLEGE.NU STUDIEGIDS ICT-LYCEUM 2014-2015. Programma van Toetsing en Afsluiting. TE-17092014nr1

DRENTHECOLLEGE.NU STUDIEGIDS ICT-LYCEUM 2014-2015. Programma van Toetsing en Afsluiting. TE-17092014nr1 DRENTHECOLLEGE.NU STUDIEGIDS ICT-LYCEUM 2014-2015 Programma van Toetsing en Afsluiting TE-17092014nr1 Voorkant Techniek A5.indd 1 10-9-2012 9:31:16 Voorkant Techniek.indd 1 10-9-2012 9:26:36 Studiegids

Nadere informatie

Systems Engineering en de Modelgebaseerde aanpak. Eric Burgers

Systems Engineering en de Modelgebaseerde aanpak. Eric Burgers Systems Engineering en de Modelgebaseerde aanpak Eric Burgers 2 Context: Toepassing MBSE in tunnelprojecten Modelprecisie / formaliteit LST 1.2 LST 1.1 Nijverdal (2011) SysML Statisch model Dynamisch model

Nadere informatie

INTERNATIONAL LIFESTYLE STUDIES. Studiegids LSW 1 DROMEN Jaar 1

INTERNATIONAL LIFESTYLE STUDIES. Studiegids LSW 1 DROMEN Jaar 1 INTERNATIONAL LIFESTYLE STUDIES Studiegids LSW 1 DROMEN Jaar 1 HEALTH LEISURE APPEARANCE FOOD HUMAN MOVEMENT LIVING Pagina Stagegids 3 INHOUDSOPGAVE Pagina 4 Pagina 7 Pagina 8 Pagina 10 Pagina 11 1 INLEIDING

Nadere informatie

Opdrachtformulering (pagina 3 van 7)

Opdrachtformulering (pagina 3 van 7) Afstudeerovereenkomst van Tim Wils Bijlage 1 Opdrachtformulering (pagina 3 van 7) Dit project betreft een eigen framework (soort API) waarmee relatief gemakkelijk en in korte tijd eindproducten opgezet

Nadere informatie

Modulebeschrijving FINSLC0108

Modulebeschrijving FINSLC0108 pagina 1 van 5 Modulebeschrijving FINSLC0108 Naam module FINSLC0108 Vakgebied(en) Studieloopbaancoaching Studiepunten 1 EC Voorkennis De vereiste voorkennis van deze module zijn de stagevoorbereidingsactiviteiten

Nadere informatie

Scrumscrumscrumscrumscrumscrum scrumscrumscrumscrumscrumscrum scrumscrumscrumscrumscrumscrum agileagileagileagileagileagileagileagil

Scrumscrumscrumscrumscrumscrum scrumscrumscrumscrumscrumscrum scrumscrumscrumscrumscrumscrum agileagileagileagileagileagileagileagil Scrumscrumscrumscrumscrumscrum scrumscrumscrumscrumscrumscrum scrumscrumscrumscrumscrumscrum agileagileagileagileagileagileagileagil eagileagileagileagileagileagileagileagi leagileagileagileagileagileagileagileag

Nadere informatie

mevrouw drs. D. van der Wagen Rechtsvinding van straf- en procesrecht Beschrijving en doel van dit beroepsproduct

mevrouw drs. D. van der Wagen Rechtsvinding van straf- en procesrecht Beschrijving en doel van dit beroepsproduct Titel Onderwijseenheid (OWE) Code OWE Eigenaar OWE Juridisch argumenteren JDD 1 Opleiding HBO-Rechten 2 Doelgroep: variant(en) VT / DT / DU / EL mevrouw drs. D. van der Wagen E-learning Cluster C-, D-

Nadere informatie

Een visie op het natuurkundig practicum

Een visie op het natuurkundig practicum Een visie op het natuurkundig practicum Martijn Koops, Peter Duifhuis en Floor Pull ter Gunne; vakgroep Nastec, FE, HU Inleiding Practicum is belangrijk bij het vak natuurkunde. Het kan de theorie ondersteunen

Nadere informatie

UML is een visuele taal om processen, software en systemen te kunnen modeleren.

UML is een visuele taal om processen, software en systemen te kunnen modeleren. Vragen inleinding UML 1. Wat is UML? UML is een visuele taal om processen, software en systemen te kunnen modeleren. 2. Waar bestaat UML uit? Notaties(zijn symbolen, commentaar en waarden etc.) en diagrammen(grafische

Nadere informatie

Master Software Engineering. Inhoud, begeleiding, tentamen dr. Anda Counotte Docent en mentor

Master Software Engineering. Inhoud, begeleiding, tentamen dr. Anda Counotte Docent en mentor Master Software Engineering Inhoud, begeleiding, tentamen dr. Anda Counotte Docent en mentor Thema Software Architectuur Design Patterns (DP) ir. Sylvia Stuurman, dr.ir. Harrie Passier en dr. Bastiaan

Nadere informatie

Clean code improves test quality

Clean code improves test quality Clean code improves test quality Michel Kroon, Senior Consultant, SIG TestNet Voorjaarsevenement 30 juni 2008 Arent Janszoon Ernststraat 595-H NL-1082 LD Amsterdam info@sig.nl www.sig.nl De Software Improvement

Nadere informatie

Modeleren. Modelleren. Together UML. Waarvan maken we een model? overzicht les 14 t/m 18. ControlCenter 6.2

Modeleren. Modelleren. Together UML. Waarvan maken we een model? overzicht les 14 t/m 18. ControlCenter 6.2 Modelleren Werkelijkheid Modelleren Modeleren Waarvan maken we een model?!analyse " Maak een model van de te automatiseren werkelijkheid of van het op te lossen probleem! Domeinkennis = structuur! Functionele

Nadere informatie

Opleidingsplan. Studenten. MDL- referentie. Clermond de Hullu Wiebren Wolthuis Simon Wels Maik Gosenshuis D04

Opleidingsplan. Studenten. MDL- referentie. Clermond de Hullu Wiebren Wolthuis Simon Wels Maik Gosenshuis D04 Opleidingsplan Studenten Clermond de Hullu Wiebren Wolthuis Simon Wels Maik Gosenshuis MDL- referentie D04 Versiebeheer Versie Datum Wijzigingen Door wie 0.1 20-09- 2009 Eerste opzet voor het document.

Nadere informatie

ad Matres Upgrade Functioneel Beheer Word in drie maanden functioneel beheerder Benut je werkervaring Leren in de praktijk Persoonlijke begeleiding

ad Matres Upgrade Functioneel Beheer Word in drie maanden functioneel beheerder Benut je werkervaring Leren in de praktijk Persoonlijke begeleiding Upgrade Functioneel Beheer Leren in de praktijk Benut je werkervaring Opleiding op maat Persoonlijke begeleiding Word in drie maanden functioneel beheerder Upgrade Functioneel Beheer Als je - optimaal

Nadere informatie

Vormgeving van SLB in de praktijk

Vormgeving van SLB in de praktijk Vormgeving van SLB in de praktijk Inhoudsopgave Inleiding...2 Het eerste leerjaar...2 Voorbeeld Programmering Studieloopbaanbegeleiding (SLB) niveau 3-4...3 POP en Portfolio...8 Vervolg...10 Eisma-Edumedia

Nadere informatie

HOGESCHOOL ROTTERDAM / CMI. Organiseren zonder Organisaties MODULEWIJZER MEDBV201D

HOGESCHOOL ROTTERDAM / CMI. Organiseren zonder Organisaties MODULEWIJZER MEDBV201D HOGESCHOOL ROTTERDAM / CMI Organiseren zonder Organisaties MODULEWIJZER MEDBV201D Aantal studiepunten: 2 CP Module beheerder: Elske Revelman de Vries, mailadres: revee@hr.nl Opleiding: CMD Deeltijd Versie

Nadere informatie

Software-Ontwikkeling I Academiejaar 2006-2007

Software-Ontwikkeling I Academiejaar 2006-2007 Software-Ontwikkeling I Academiejaar 2006-2007 Project: Bibliotheekbeheer 1 1. Digitale bibliotheek a. Inleiding Bibliotheken houden onder meer hun collecties van uitleenbare artikels bij in digitaal formaat.

Nadere informatie

Projectmatig werken. Eisma-Edumedia bv, Leeuwarden

Projectmatig werken. Eisma-Edumedia bv, Leeuwarden Projectmatig werken Inleiding...2 Het maken van projecthandleidingen...3 Format Projecthandleiding...4 Procesverslag...5 Problemen bij samenwerking...7 Eisma-Edumedia bv, Leeuwarden 1 Inleiding In deze

Nadere informatie

Professionalisering ontwikkelteam NID Duaal

Professionalisering ontwikkelteam NID Duaal Professionalisering ontwikkelteam NID Duaal Heerlen, 4 oktober 2011, Hogeschool Zuyd, Heerlen Dr. Bert Hoogveld, Open Universiteit, CELSTEC Drs. Diny Ebrecht, Open Universitieit, CELSTEC. Visionen für

Nadere informatie

Differentiëren met een groepsplan

Differentiëren met een groepsplan Differentiëren met een groepsplan Dolf Janson 1 verschil maken recht doen aan verschillen afstemmen op verschillen adaptief onderwijs inspelen op onderwijsbehoeften onderwijs passend maken Recht doen aan

Nadere informatie

UML. From weblog http://dsnippert.wordpress.com. Dennis Snippert

UML. From weblog http://dsnippert.wordpress.com. Dennis Snippert UML From weblog http://dsnippert.wordpress.com Naam: Dennis Snippert Inhoudsopgave 1. Wat is Uml?... 3 2. UML diagrammen... 4 3. Uitleg diagrammen... 5 3.1. Usecase diagram:... 5 3.2. Class diagram:...

Nadere informatie

Inleiding... 3 1. Toetsen... 4 2. Toetsbespreking, correctie, normering, inzage... 8 3. Onregelmatigheden, bezwaar en beroep... 9

Inleiding... 3 1. Toetsen... 4 2. Toetsbespreking, correctie, normering, inzage... 8 3. Onregelmatigheden, bezwaar en beroep... 9 Augustus 2015 Inhoud Inleiding... 3 1. Toetsen... 4 2. Toetsbespreking, correctie, normering, inzage... 8 3. Onregelmatigheden, bezwaar en beroep... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Over de regels en afspraken

Nadere informatie

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën:

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: > Categorieën De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: 1 > Poten, vleugels, vinnen 2 > Leren en werken 3 > Aarde, water,

Nadere informatie

Modulewijzer tirprog03, programmeren in Java 3

Modulewijzer tirprog03, programmeren in Java 3 Modulewijzer tirprog03, programmeren in Java 3 W. Oele 5 mei 2008 1 Inhoudsopgave 1 Inhoud van deze module 3 2 Leermiddelen 3 3 Theorie en practicum 4 4 Toetsing 4 5 Studiehouding 4 6 Planning 5 2 1 Inhoud

Nadere informatie

Globaal specialisatie- en vak overzicht van de bachelor Bedrijfs- en Consumentenwetenschappen

Globaal specialisatie- en vak overzicht van de bachelor Bedrijfs- en Consumentenwetenschappen Globaal specialisatie- en vak overzicht van de bachelor Bedrijfs- en Consumentenwetenschappen Bedrijfs- en Consumentenwetenschappen is een driejarige bachelor opleiding waarbij het spanningsveld tussen

Nadere informatie

Inleiding ontwikkelmethoden

Inleiding ontwikkelmethoden Inleiding ontwikkelmethoden 1 Ontwikkelmethoden en Technieken POMT HC1 2 Ronald de Waal Opleiding TU Delft: industrieel ontwerpen Diverse softwarebedrijven, internet ontwerp vanaf 1994 Docent systeemontwikkeling

Nadere informatie