Dwars door Mitte. een stadswandeling. bij deze. wandelgids. bijlage: de tijdwijzer. hoort een losse

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Dwars door Mitte. een stadswandeling. bij deze. wandelgids. bijlage: de tijdwijzer. hoort een losse"

Transcriptie

1 Haus am Checkpoint Charlie - de Muur - Topographie des Terrors - Martin-Gropius-Ba - Sony Complex - Marlene-Dietrich-Platz - Monument ter herinnering aan de vermoord joden van Europa - Amerikaanse ambassade - Bundeskanzleramt - Rijksdag Brandenburger Tor - DG Bank - Weidendammer Brücke - Bertolt Brecht Luftschutzbunker - Gedenksteen voor Marinus van der Lubbe - Friedrichstadtpalast Tacheles - Postfuhramt - Heckmannhöfe - Neue Synagoge - Kunsthof - Beeldengroep Sophienkirche - St. Hedwigskrankenhaus - Sopien-Gips-Höfe - Hackesche Höfe Bahnhof Hackescher Markt - Mariekenkirche - Neptunusfontein - Fernsehturm - Rote Rathaus - Trümmerfrau - Nicolaikirche - Nederlandse ambassade - Marx-Engels Foru - Palast der Republik - Berliner Dom - Museumsinsel - Pergamon - Lustgarten - Berlin Schloß - Staatratsgebäude - Deutsches Historisches Museum - Neue Wache - Humbo Universiteit - Ruiterstandbeeld van Frederik de Grote - Opera - Koninklijke Bibliotheek Ondergronds bibliotheekje - Sankt Hedwigs Kathedrale - Schauspielhaus Konzerthaus - Französischer Dom - Deutscher Dom - Galaries Lafayette - Quartier 20 - Quartier Philip-Johnson-Haus - Houseball - Haus am Checkpoint Charlie - d Muur - Topographie des Terrors - Martin-Gropius-Bau - Sony Complex - Marlen Dietrich-Platz - Monument ter herinnering aan de vermoorde joden van Europa Amerikaanse ambassade - Bundeskanzleramt - Rijksdag - Brandenburger Tor - D Bank - Weidendammer Brüke - Bertolt Brecht - Luftschutzbunker - Gedenksteen vo Marinus van der Lubbe - Friedrichstadtpalast - Tacheles - Postfuhramt - Heckmannhö - Neue Synagoge - Kunsthof - Beeldengroep - Sophienkirche - St. Hedwigskrankenhau - Sopien-Gips-Höfe - Hackesche Höfe - Bahnhof Hackescher Markt - Mariekenkirche Dwars door Mitte bij deze wandelgids hoort een losse bijlage: de tijdwijzer B E R L I J N een stadswandeling

2 Checkpoint Charlie [1] aan de Friedrichstaße Berlijn, Dwars door Mitte. Op de hoek van de Friedrichstraße tussen de Kochstraße en de Zimmerstraße, niet te missen door de grote portretten van een Amerikaanse en een Russische militair die boven de straat uitsteken, bevindt zich het Haus am Checkpoint Charlie [1]. Dit museum biedt historische informatie over de Muur en de bouw ervan, maar het meest interessant zijn 1234 toch wel de attributen die de Oost-Berlijners gebruikten voor hun vlucht naar het Westen. Vind bijvoorbeeld 'ns uit waar je een volwassene verstopt in een Mini. Sinds 13 augustus 2002 staat hier midden op de weg een replica van de originele grenspost. De jutezakken zijn, met het oog op vandalisme, dit keer niet gevuld met zand, maar met beton. Wandel vanaf Haus am Checkpoint Charlie zo dat de Amerikaanse militair, Harper, je nakijkt. Bij Café Adler slaan we linksaf de Zimmerstraße in. Op de straat zie je de markering waar de Muur gelopen heeft: klinkers en keien in het asfalt. De Zimmerstraße wordt verderop de Niederkirchnerstraße. Dit is één van de drie plekken in Berlijn waar nog een stuk van de Muur [2] is blijven staan. Zoals te zien is: de muurspecht heeft hier behoorlijk huisgehouden. Een in 2001 geplaatst hek moet erger voorkomen. Links van de Muur is een permanente tentoonstelling in voornamelijk zwart-wit foto's die de geschiedenis en dus de gruwelen van de SS, SD en de Gestapo in beeld brengt. Het heet hier Topographie des Terrors [3]. Hier stonden in de oorlog Berlijn, een stadswandeling 2

3 Topographie des Terrors [3] met het Gropiusbau [4] op de achtergrond de Nazi-hoofdkwartieren. Links ligt het Martin-Gropius-Bau [4], een tentoonstellingsruimte genoemd naar zijn architect. Mocht de naam Gropius u bekend voorkomen, dat kan. Zijn achterneef, Walter Gropius, was de stichter van het fameuze Bauhaus. De gekleurde en vergulde mozaïeken en reliëfs, die rondom het gebouw zijn aangebracht, beelden de meester-leerling situatie uit in verschillende ambachten. De meeste versieringen zijn gerestaureerd nadat ze waren beschadigd in de Tweede Wereldoorlog. O ja, als er verderop in deze wandeling wordt gesproken over de oorlog, wordt daar, tenzij anders vermeld, altijd de Tweede Wereldoorlog mee bedoeld. Maar om de geschiedenis niet helemaal uit te wissen, zijn de twee figuren die de voordeur flankeren in hun gehavende staat gelaten. Zoals te zien is, liep de Muur pal langs de voordeur, de achterdeur heeft dus 30 jaar als voordeur gediend. We gaan aan het eind van de Niederkirchnerstraße rechtsaf de Stresemannstraße in, een straat die vroeger doodliep tegen de Muur. We komen nu op een kruising waar het rechts de Leipziger Platz heet, en links de Potsdamerplatz, het nieuwe kunsthart van Berlijn. Alles wat hier staat is van na Op drie dingen na. Het eerste is de oude klok, hier midden op het plein, een relict uit de tijd dat hier in de jaren twintig nog de tram reed. Wij gaan linksaf de Potsdamer Straße in. Rechts zien we het Sony Complex [5]. Architect Helmut Jahn heeft zich laten inspireren door de in Japan gelegen berg Fuji, zo lieten wij 3... dwars door Mitte

4 Moderne hoogbouw op de Potsdamerplatz [5] ons informeren. De glazen koepel staat eigenwijs een tikje scheef en zou gezien kunnen worden als een knipoog naar de meer serieuze Rijksdagkoepel. Het tweede object dat behouden is gebleven, zijn de twee zalen van het oude hotel Esplanade. De zalen staan hier nu binnenstebuiten gekeerd achter glas. Bij de Eichhornstraße gaan we links, langs het beeld van Keith Haring. Deze straat 1539 komt uit op de Marlene-Dietrich-Platz [6]. Een plek die 's avonds gezien moet worden. Het water van het nabijgelegen Landwehrkanal integreert hier mooi met de architectuur van de 21 e eeuw, waar de architect Renzo Piano de regie over had. Nu links de Alte Potsdamer Straße in. Verrassend en erg knap is hier dat het grootse nieuwe zo harmonieus overgaat in het haast dorpse karakter van deze straat. Rechts staat het derde object dat behouden is gebleven: Haus Huth. Het heeft nog die kenmerkende, maar wat versleten zandstenen beeldjes bij de ingang. De Alte Potsdamer Straße voert weer naar de Potsdamerplatz. We gaan linksaf de Ebertstraße in, richting Brandenburger Tor. En dat is het aardige van Berlijn: zo zit je midden in de drukte, en zo wandel je over een flaneerlaan langs het groene Tiergarten. Tiergarten was vroeger het bos waar de vorsten van Pruisen, van Duitsland jaagden. Nu is het een 200 hectare groot stadspark. Aan de rechterzijde van de Ebertstraße zien we het veelbesproken Monument ter herinnering aan de vermoorde Berlijn, een stadswandeling 4

5 het Rijksdaggebouw [10] met de gebruikelijke rij toeristen ervoor joden van Europa [7], naar een ontwerp van de archtitect Peter Eisenman. Daar naast wordt de Ambassade van de Verenigde Staten van Amerika [8] gebouwd. Voor de oorlog stond hun ambassade ook op deze historische plek. De Ebertstraße komt uit op de Platz des 18. März. Dat is het plein voor de Brandenburger Tor. Hier vervolgen we rechtdoor de Ebertstraße. Links zien we aan het hekwerk de 16 witte kruizen [11] hangen: ter nagedachtenis aan hen die hun vlucht over de Spree met de dood hebben moeten bekopen. Honderd meter verder: Het Rijksdaggebouw [10]. Nu kun je van veel gebouwen in Berlijn zeggen dat ze beschadigd zijn in de oorlog, maar voor de Rijksdag geldt dat in het bijzonder. Het gebouw was door de bombardementen in de Tweede Wereldoorlog onder andere zijn stenen koepel kwijt geraakt. En in 1933 was een groot deel van het gebouw uitgebrand. De Nederlandse communist Marinus van der Lubbe is destijds door de Nazi's aangewezen als brandstichter, en onthoofd. De Engelse architect Norman Foster heeft het parlementsgebouw gerestaureerd en de koepel weer teruggebracht, dit keer van glas om de openheid van de regering en van de democratie tot uitdrukking te brengen. Binnen valt de omstreden blootgelegde oorlogsgraffiti op. Maar het bewandelen van de spiraal in de koepel zelf, blijft letterlijk het hoogtepunt. De tekst aan de buitenkant, uit 1915, Dem Deutschen Volke, krijgt binnen een correcter en eigentijds antwoord van een 'levend' kunstwerk uit 2001: Der Deutsche Bevölkerung dwars door Mitte

6 Brandenburger Tor [12] vanuit de Pariser Platz gezien Sinds op 20 juni 1991 besloten werd dat Berlijn weer de hoofdstad van Duitsland zou worden, probeert elk overheidsgebouw en elke ambassade zich een prominent plekje te verwerven in Mitte. En wat is er prominenter dan naast de Rijksdag? Achter dit gebouw kronkelt de rivier de Spree zich in twee bochten, als een Omega. Over deze bochten heen is het nieuwe Bundeskanzleramt [9] gebouwd. Het verbindt de twee 1685 oevers, inderdaad: erg symbolisch, een band tussen Oost en West. Het is een langgerekt complex van gebouwen en bruggen, dat toch sierlijk oogt vanwege de enorme hoeveelheden lucht tussen het gesteente. Terug door de Ebertstraße tot de Brandenburger Tor [12]. Deze poort is gebouwd in 1789 onder de naam 'Friedenstor', poort van de vrede dus. Beetje een wrange naam, want koning Frederik de Grote, type alleenheerser, had die vrede bereikt door oorlogen te voeren. Het was trouwens zijn opvolger, de meer verlichte koning Willem Frederik II, die opdracht gaf tot de bouw van de poort. In 1806 waren de Pruisen alweer in oorlog met de Fransen, ze waren aan de verliezende hand toen Napoleon zegevierend onder de poort doorreed. Als souvenir aan deze overwinning nam deze kleine veldheer het beeldhouwwerk dat op de top staat mee naar Parijs: de fameuze Quadriga, de strijdwagen met een vierspan paarden ervoor dat gemend wordt door Victoria. In 1814 waren de Pruisen op hun beurt weer zegevierend in Parijs en het vierspan legde de route weer in omgekeerde richting af. In Berlijn, een stadswandeling 6

7 het Bundeskanzlerambt [9] Berlijn werden er nieuw versierselen, symbolen aan toegevoegd: een staf, een ijzeren kruis en een adelaar. In de oorlog is de beeldengroep onherstelbaar beschadigd geraakt. Met de bewaarde mallen werd er een nieuw afgietsel gemaakt en aan de Oost-Duitsers gegeven. Die verwijderden gelijk de in hun ogen die verfoeilijke en abjecte toevoegingen, niet politiek correct zullen we maar zeggen. O ja, en wat men ook beweert, de Quadriga heeft altijd oostwaarts gedraafd. We lopen onder de poort door, komen uit op de Pariser Platz die weer verder gaat in de bekende Unter den Linden. Een van dé flaneerboulevards van Europa: wandelen tussen de lindes, terwijl links en rechts drie banen verkeer rijden. Als dat niet 'het-stad-van-de-wereld-gevoel' oplevert? Rechts na de Brandenburger Tor is een plantsoentje met een fontein. Daarachter staat de tamelijk non-descripte DG Bank [13]. Maar, ga 'ns naar binnen. Het interieur is een van de hoogtepunten van het werk van de architect Frank O. Gehry. Hij heeft zich laten inspireren door de organische vormen van een vis. We gaan verderop linksaf de Friedrichstraße in en gaan onder het spoor door. We steken de Spree over via de Weidendammer Brücke [14], één van de weinige bouwwerken waarvan na de beschrijving niet de zin volgt: 'is in de oorlog zwaar beschadigd en/of verwoest'. De prachtige gietijzeren adelaars uit 1895 zijn nog allen behouden gebleven. Links over de brug aan het Bertolt-Brecht-Platz (kijk toch 'ns hoe mooi die 'z' op de straatnaamborden wordt geschreven) staat het Berliner 7... dwars door Mitte

8 Tacheles [19] aan de Oranienburger straße Ensemble, hier werden de toneelstukken van Brecht opgevoerd. In het parkje voor het theater staat het beeld van Bertolt Brecht [15]. Omringd door enkele gedichten van zijn hand. We lopen nu het straatje Am Zirkus in, linksaf de Reinhardtstraße, en dan gelijk rechts de Albrechtstraße in. Op deze hoek staat een Luftschuztbunker [16], gebouwd in Daar kon de bevolking schuilen tijdens bombardementen. Het is wel een plompe doos, maar door z'n toegevoegde versieringen was het de bedoeling dat hij niet zo op zou vallen. Na de bocht wordt de Albrechtstraße de Schumannstraße, daar staat het Deutsches Theater. Nu is dit misschien wel een interessante schouwburg, maar de steen links van de ingang daar is het hier om te doen. Deze gedenksteen voor Marinus van der Lubbe [17], is hier in 2000 door twee Nederlandse kunstenaars geplaatst. Er staat een fragment van een gedicht van deze jonge antifascist ingebeiteld. We lopen terug via de Reinhardtstraße naar de Friedrichstraße. Daar staan we tegenover het Friedrichstadtpalast [18]. Of: hoe een in wezen saaie schouwburg opgevrolijkt kan worden door vele versieringen in allerlei vormpjes en kleuren. We gaan rechtsaf de Oranienburgerstraße in. Om de hoek rechts staat het haveloze Tacheles, imposant door z'n verschillende schakeringen van verval. Tacheles [19] - dat is Jiddisch voor 'de harde waarheid' - staat nu onder monumentenzorg. De gebouwen zijn al geruime tijd gekraakt. Berlijn, een stadswandeling 8

9 Neue Synagoge [22] met z n goudversierde koepel Er is onder andere een café en een galerie in gevestigd, met vaak exposities van sculpturen die industrial te noemen zijn. Uiteraard klinkt er in de galerie techno, zeg je Berlijn, dan klinkt er techno. De Oranienburgerstraße is een straat die veel charme heeft vanwege de vele terrasjes en restaurantjes. Zelfs het prijspeil is hier relatief aangenaam te noemen. Op de hoek van de Oranienburgerstraße en de Tucholskystraße, links, staat het Postfuhramt [20] uit Het gebouw kon meer dan duizend posterijpaarden herbergen, niet alleen op de binnenplaats maar ook op de eerste verdieping: de paarden gingen met de lift. Aan de gevel hangen 22 gebeeldhouwde kopstukken uit de wetenschap en de maatschappij. Na de kruising met de Tucholskystraße, is links de ingang van de Heckmannhöfe [21], een typisch voorbeeld van hoe vroeger, zo rond 1850, in Mitte woonhuizen, winkels, eethuisjes en werkplaatsen harmonisch samengingen in aan elkaar geschakelde hofjes. Iets verder staat de prachtig gerestaureerde Neue Synagoge [22] met z'n goudversierde koepel. Oorspronkelijk stamt hij uit 1866 toen er een grote joodse gemeenschap huisde in Berlijn, voor een groot gedeelte in deze buurt. De kerk bood zitplaats aan 3200 mensen. De synagoge werd in 1943 zwaar beschadigd door bombardementen en in de jaren negentig werd hij weer gerestaureerd. Weer een hofje, het Kunsthof [23] dit keer, bevindt zich iets daarna links, met de onvermijdelijke galerie. Dit gedeelte van de Oranienburgerstraße, langs het 9... dwars door Mitte

10 de Sophien-Gips-Höfe [27] Monbijoupark, is 's avonds een tippelzone, kleinschalig, geheel passend in de cultuur van deze straat. Wij houden links bij de Y-splitsing en gaan dan linksaf, de Große Hamburger Straße in. Na 50 meter rechts staat er een kleine beeldengroep [24] onder het geboomte. Het herinnert aan de joden die zijn weggevoerd via dit stadsdeel naar Auschwitz en Theresienstadt in Op deze plek was de oudste joodse begraafplaats van de stad. In 1943 is die op last van de Gestapo verwoest. Een belangrijk persoon in de joodse gemeenschap was Moses Mendelssohn, zijn grafsteen vind je nog op de Grünanlage achter de beeldengroep. Zijn reliëf zie je gebeeldhouwd in de muur van de Knabenschule, rechts. Links in de huizenrij mist er een huis. Op de blinde muren van de buren staan de namen geschreven van de mensen die er hebben gewoond of hadden kunnen wonen. Het is een kunstwerk van Poltanski, 'het ontbrekende huis'. Rechts passeren we een huis waarin nog vele kogelgaten zitten, daarna is aan het eind van een lange entree de Sophienkirche [25] te zien. De toren van deze kerk is de enige kerktoren van Berlijn die ongeschonden de oorlog overleefd heeft. Het kerkje heeft een mooi ingehouden interieur. Aan de linkerzijde staat het Sankt Hedwigskrankenhaus [26], het eerste katholieke ziekenhuis van Berlijn, halverwege de 19 e eeuw gebouwd. We gaan rechtsaf de Sophienstraße in. Rechts ligt het begraafplaatsje dat nog bij de kerk hoort. Bij nummer 20/21 Berlijn, een stadswandeling 10

11 de hippe Hackesche Höfe [28] bevindt zich de ingang van de Sophien-Gips-Höfe [27], een soort onderdoorgang. 's Avonds opmerkelijk verlicht met rode en blauwe TL buizen. In dit hofje weer de gebruikelijke, prettige combinatie van galerie en horeca. We verlaten het hofje weer via dezelfde ingang. En gaan linksaf de Sophienstraße in. We passeren nog twee hofjes: het Sophienhof en de Sophiensaele. Waarvan de laatste laat zien hoe mooi een achterzijde zijn kan Bijna aan het eind van de Sophienstraße rechts, is de ingang tot de Hackesche Höfe, een complex van acht hofjes. De Hackesche Höfe [28] zijn de bekendste hofjes van Berlijn. Ze zijn pas na 'de Wende' van 1989 weer in hun oude luister hersteld. In de DDR-tijd werden ze aan hun lot overgelaten en dat betekende ernstig verval. Goed beschouwd zijn de hofjes eigenlijk sober gerestaureerd en zijn het enkel de winkels en hun exentrieke klandizie die het geheel een dure uitstraling geven. Wij komen binnen via hofje zes. Hofje één is het mooist om naar te kijken, omhoog welteverstaan: de kleuren en de vormen van het Jugendstilmozaïek, uit het begin van de 20 e eeuw. Bij hofje nummer één komen we uit op de Hackescher Markt. Vanaf de Hackescher Markt lopen we naar het gelijknamige Bahnhof [29], via de linker ingang of onderdoorgang naar binnen en naar de perrons. Ook dit is gerestaureerd, let 'ns op het mozaïek van de twee kleuren steentjes aan de binnen- en buitenzijde. Het station verlaten we via de uitgang Spandauerstraße, daarna heet de straat An der dwars door Mitte

12 1. Haus am Checkpoint Charlie 2. de Muur 3. Topographie des Terrors 4. Martin-Gropius-Bau 5. Sony Complex 6. Marlene-Dietrich-Platz 7. Monument ter herinnering aan de vermoorde joden van Europa 8. Amerikaanse ambassade 17. Gedenksteen voor Marinus van der Lubbe 18. Friedrichstadtpalast 19. Tacheles 20. Postfuhramt 21. Heckmannhöfe 22. Neue Synagoge 23. Kunsthof 24. Beeldengroep 25. Sophienkirche 9. Bundeskanzleramt 10. Rijksdag witte kruisen 12. Brandenburger Tor 13. DG Bank 14. Weidendammer Brücke 15. Bertolt Brecht 16. Luftschutzbunker 26. St. Hedwigskrankenhaus 27. Sopien-Gips-Höfe 28. Hackesche Höfe 29. Bahnhof Hackescher Markt 30. Marienkirche 31. Neptunusfontein 32. Fernsehturm

13 33. Rotes Rathaus 34. Trümmerfrau 35. Nicolaikirche 36. Nederlandse ambassade 37. Marx-Engels Forum 38. Palast der Republik 39. Berliner Dom 45. Deutsches Historisches Museum 46. Neue Wache 47. Humbolt Universiteit 48. Ruiterstandbeeld van Frederik de Grote 49. Opera 50. Koninklijke Bibliotheek 51. Ondergronds bibliotheekje 52. Sankt Hedwigs Kathedrale 53. Schauspielhaus of Konzerthaus 54. Französischer Dom 55. Deutscher Dom 40. Museumsinsel 41. Pergamon 42. Lustgarten 43. Berliner Schloß 44. Staatratsgebäude 56. Galaries Lafayette 57. Quartier Quartier Philip-Johnson-Haus 60. Houseball

14 Neptunusfontein [31] met Rotes Rathaus [33] op achtergrond Spandauerbrücke, we slaan linksaf de Rosenstraße in, de toren van de Marienkirche is dan al te zien. Steek de Karl-Liebknechtstraße over en we zijn bij de Marienkirche [30]. Deze katholieke kerk detoneert met zijn sierlijk bescheiden formaat in het huidige Berlijn. Bij de ingang zijn er de, steeds meer vervagende, fresco's te zien van de 'Dodendans', ze verbeelden hoe de pest hier vroeger huisgehouden heeft. Aan de andere kant van het plein staat het Berliner Rathaus. Maar omdat het zo'n kenmerkende rode baksteenkleur heeft, wordt 't wel Rotes Rathaus genoemd. Op weg daar naar toe passeren we de Neptunusfontein [31]. Neptunus, de zeegod van de Romeinen. De vier blote vrouwen rondom hem stellen vier belangrijke Duitse rivieren voor: de Rijn, de Oder, de Weichsel en de Elbe. Links, of beter gezegd, linksboven staat de 365 meter hoge Fernsehturm [32]. Vanuit het draaiende restaurant in de 'bol' kan je in een uur de plattegrond van Berlijn en ver daarbuiten bekijken. Verdwalen in deze stad is haast onmogelijk met dit in 1969 gebouwde oriëntatiepunt. Rotes Rathaus [33]. In 1869 verving dit gebouw het vorige dat nog uit de middeleeuwen stamde. De gebeeldhouwde terracotta rand rondom illustreert de geschiedenis van de stad. Voor het Rathaus staat het beeld van de Trümmerfrau [34], ter herinnering aan de vrouwen van Berlijn die na de oorlog al het puin opruimden. Zoals de Poolse dichteres Wislawa Szymborska in een gedicht schreef: na de oorlog / moet iemand Berlijn, een stadswandeling 14

15 groen uitgeslagen koepels van de Berliner Dom [39] opruimen / min of meer netjes / wordt het tenslotte niet vanzelf. We steken de Spandauerstraße over en gaan de straat in die Am Nußbaum heet, da's aan de rechterzijde van het Rathaus. Achter deze niet echt bijzondere gevels ligt een klein stadswijkje dat het Nicolaiviertel heet. Dit wijkje was erg vervallen en is pas bij in 1987, bij het 750 jarig bestaan van Berlijn gerestaureerd De Nicolaikirche [35] is het oudste bouwwerk van Berlijn, uit Hij ziet er uit met z'n torens alsof er twee kerken tegen elkaar zijn geschoven en 't te krap werd voor nog een schip ertussen. Rondom de kerk en in de zijstraten van het kerkplein zijn nog wel aardige details te vinden op de huizen en de winkeltjes. Als contrast met dit opnieuw opgebouwde oude wijkje, is het wel aardig om even onder de indruk te komen van wat avant-garde architectuur van eigen bodem: de Nederlandse Ambassade [36], ontworpen door Rem Koolhaas. Om daar te komen, is het 't handigst om langs de Spree te wandelen. Op de hoek van de Klosterstraße en de Spree, bij de sluis, staat deze spraakmakende glaskubus. Een wonder van bouwkunst, zowel binnen als buiten. Maar voor een grapje is ook gezorgd. Als je met de rug naar de rivier staat, kun je dwars door het hart van dit kaartenhuis de Fernsehturm zien. Het Nicolaiviertel verlaten we weer via de Poststraße. We steken de Rathausstraße over om in het Marx-Engels Forum [37] te komen. Dit parkje is genoemd naar deze twee socialistische/communistische voormannen. Hun beelden staan dwars door Mitte

16 Marx-Engels Forum [37] onverzettelijk in het midden. Ze vormen een beetje een anachronisme, maar op 1 mei liggen er nog altijd bloemen bij hun voeten. Volg het parkje tot de Karl-Liebknechtstraße en ga de Spree over via de Liebknechtbrücke. We staan nu aan het begin van Unter den Linden, in de 17 e eeuw aangelegd en verfraaid met duizend linde- en notenbomen door de Duitse vorsten van 1938 destijds. Zo liep de weg rechtstreeks van het - nu verdwenen - Berliner Schloß naar het huidige stadspark Tiergarten. Op deze vierkante kilometer is de grootste concentratie van bezienswaardige bouwwerken te zien van Mitte, compacter kan het haast niet. Links staat het Palast der Republik [38] en rechts staat de Berliner Dom. Het Palast werd in 1976 gebouwd als parlementsgebouw en als ontmoetingsruimte voor het volk. Na de Wende' bleek dat er nogal veel ongezond asbest als bouwmateriaal gebruikt was. Besloten werd om het gebouw te saneren, maar dat saneren komt inmiddels dicht bij slopen. De Berliner Dom [39]. Deze kerk ziet er eeuwenoud uit, maar is pas in 1905 afgebouwd. De stijl waarin hij gebouwd is wordt wel 'neobarok' genoemd. Het door de werking van het klimaat groen uitgeslagen koper geeft de Dom een sprookjesachtig Marten Toonder-effect. Het typische is verder dat de bouwstijl van de Dom echt katholiek is, maar dat de kerk bedoeld was voor de protestanten. Jammer dat het moderne Dom Aquarée er zonodig dicht tegenaan gebouwd moest worden. Berlijn, een stadswandeling 16

17 het befaamde Museumsinsel [40]. Achter de Berliner Dom ligt het befaamde Museumsinsel [40]. Befaamd want: waar vind je zoiets, vijf musea op één eiland? Altes Museum, Neues Museum, Pergamon Museum, Bode-Museum en de Alte National Galerie. En dat in zulke grootse classicistische behuizingen. Van de vijf musea is het Pergamon [41] het meest de moeite waard. Het museum is genoemd naar zijn mooiste bezit: het complete altaar van de goden Zeus en Athene uit 180 v. Chr. In feite was er eerst het Pergamonaltaar, en daar heeft men het museum omheen gebouwd. Het museum bezichtigen kost zeker een uur of vier. Voor we het Museumsinsel verlaten via de met 8 beeldenduo's versierde Schloßbrücke, staan we voor een wat halfslachtig parkje dat met de naam Lustgarten [42] nogal royaal getooid is. Ooit was het de zeer gevarieerde tuin die behoorde bij de lege plek aan de andere kant van de weg, daar stond het Berliner Schloß [43]. Het paleis is gebombardeerd in de oorlog, en uiteindelijk in 1951 uit de weg geruimd: te veel beschadigingen, en bovendien het idee van monarchie moest in die tijd niet al te levend en aanwezig gehouden worden, vond men. Eén van de toegangspoorten van het verdwenen paleis is gebruikt als voordeur voor het Staatratsgebäude [44] aan de achterzijde van het Schloßplatz, vanaf hier net te zien. Dit voormalige DDR overheidsgebouw herbergt een bijzonder fotogeniek glasmozaïek dat in primaire kleuren onder andere de heroïek van de socialistische heilstaat toont. Dit glazen dwars door Mitte

18 Neue Wache [46] aan Unter den Linden kunstwerk is gemaakt door Walter Womacka, en beslaat het hele trappenhuis. Een curiosum. We gaan nu westwaarts over de Schloßbrücke Unter den Linden op. Rechts op de hoek staat het Zeughaus. Voormalige opslagplaats van wapentuig, nu is het Deutsches Historisches Museum [45] er in gevestigd. Vergeet niet de mooie en zware beelden op de dakrand te bewonderen Weer terug aan de rechterzijde van de straat staan we tegenover het relatief kleine gebouw De Neue Wache [46]. Kijk, dat is het aardige van Mitte: alle gebouwen en plekken die er toe doen staan hier op een rij, dat noemen we pas opschieten. De Neue Wache is gebouwd als een kazerne voor de koninklijke wachters. De architect Schinkel heeft er iets klassieks, tijdloos van gemaakt. Ondanks dat het gebouwtje midden in het drukke centrum staat weet het toch te imponeren. Misschien ligt het aan de kastanjes links en rechts die het bouwwerk haast een dorpse omgeving meegeven. In het midden van de Neue Wache staat het beeld van Käthe Kollwitz: moeder met dode zoon. Sinds 1993 is dit gebouw, met dit beeld het officiële herdenkingsmonument van de Bondsrepubliek voor de slachtoffers van oorlog. Verder aan de rechterkant passeren we de Humboldt Universität. Maar wacht, dit is misschien niet de goede manier om dit plein en z'n omgeving te bekijken. Dan verliezen we ons in details, terwijl het hier om het geheel gaat. Frederik de Grote wou z'n stempel op de stad drukken, de stad verfraaien. Dat Berlijn, een stadswandeling 18

19 glasmozaïk in het Staatratsgebäude [44] lukte hem door de realisering van het zogeheten Forum Fredericianum. Forum, dat is Latijn, betekent oorspronkelijk 'marktplein'. Dus: alle gebouwen rondom dit plein zijn onderdeel van het Forum, te beginnen met de Humboldt Universiteit [47]. De Humboldt is gevestigd in een voormalig paleis van de broer van Frederik de Grote. De bedoeling was om van dit paleis uiteindelijk hét paleis te maken. Dat ging niet door wegens koninklijke familie-omstandigheden, het werd een universiteit. Als we Unter den Linden oversteken, passeren we het ruiterstandbeeld van Frederik de Grote [48]. Hij kijkt vorsend vanuit de middenberm over zijn Forum uit, oostwaarts! Nu staan we op de Bebelplatz. Links op de hoek staat de in 1743 gebouwde Opera [49]. Dit plein moest hét culturele en geestelijke centrum worden van de Pruisische monarchie, dus daarom werd deze opera gelijk maar de grootste van Europa. Het gebouw is een keer door brand verwoest, en het is een keer getroffen door bombardementen. Om daar wat preciezer over te zijn: in de maanden maart-april '45, werd Berlijn 40 etmalen lang blootgesteld aan bombardementen. Als we een blik werpen op de plattegrond van het centrum van Berlijn, valt dan ook op dat deze stad van zeer grote hoogte nog goed te herkennen moest zijn voor de bommenwerpers. Aan de andere zijde van het plein staat de Koninklijke Bibliotheek [50]. Het gebouw werd na oplevering al snel de bijnaam gegeven: de Kommode omdat het zo veel weg had van een barok- of rococo kastje. Nu herbergt het de boekencollectie dwars door Mitte

20 de Bebelplatz met in het midden een ondergronds bibliotheekje [51] van de Humboldt Universiteit. Bij het oversteken van het plein van Opera naar Bibliotheek passeren we een herdenkingsmonument. Maar als je niet oplet loop je er letterlijk overheen. Midden op het plein onderbreekt een glasplaat het plaveisel en biedt een blik in een klein ondergronds bibliotheekje [51]: leeg. Dit kunstwerk van Micha Ullmann herinnert aan de boekverbranding die hier in 1933 plaatsvond. Ongeveer boeken werden toen vernietigd. Destijds waren boekverbrandingen maandelijkse geregisseerde gebeurtenissen. Veel van deze boeken waren afkomstig uit de Koninklijke Bibliotheek. De bijbehorende tekst van Heinrich Heine - uit is een paar meter verderop te lezen. Linksachter op de Bebelplatz staat de met een groene koepel getooide Sankt Hedwigs Kathedrale [52]. De kerk staat hier sinds Deze kerk moest destijds gelden als een verzoeningsgebaar jegens de katholieken. De protestantse Frederik de Grote had in één van zijn oorlogen Silezië veroverd op Oostenrijk. Om de overwegend katholieke Sileziërs wat gunstig te stemmen mocht deze kerk gebouwd worden. Naast de Sankt Hedwigs Kathedrale loopt een klein straatje: de Hedwigskirchgaße, die gaan we in en slaan dan rechtsaf de Französischestraße in. Deze straat komt uit op de Gendarmenmarkt. In het midden van het plein staat het Schauspielhaus of Konzerthaus [53]. Gebouwd door de architect Schinkel in Hij heeft zich bijzonder laten Berlijn, een stadswandeling 20

21 de Gendarmenmarkt met Deutsche [55] en Französische Dom [54] inspireren door Griekse bouwstijlen. Aardig aan dit gebouw zijn de versieringen. De strijdwagen op de nok heeft een span roofdieren in plaats van de gebruikelijke paarden. En de trap wordt geflankeerd door een trompetspelende faun gezeten op een leeuw, naast de muze met harp op een leeuwin. De kerk naast de Französische Straße is de Französischer Dom [54]. Na 1685 vluchtten vele Franse 1971 Hugenoten vanwege godsdienstoorlogen in eigen land naar deze stad en deels werden ze uitgenodigd. De bevolking van Berlijn nam hierdoor enorm toe. Deze kerk heet ironisch genoeg Dom, alsof 't een katholiek bouwsel zou zijn, maar de naam verwijst naar het Franse woord Dôme, dat koepel betekent. Die is er later pas opgezet om het plein een fraaier en representatiever aanzien te geven. De toren kan beklommen worden. Aan de andere kant van het plein staat een haast identieke kerk. Dat is de Deutscher Dom [55]. Ook deze kerk heeft een met goud versierde koepel. Als we precies willen zijn heeft hij eigenlijk twee koepels. Ook deze koepel is later aangebracht om dezelfde reden als die van de Französischer Dom. De Dom biedt ruimte aan de permanente expositie 'Fragen an die Deutsche Geschichte'. Hier is de kans groot dat je meeloopt met een schoolklas. Maar het blijft verbazen, de Duitse grenzen door de eeuwen heen: zo ben je Pools, zo ben je Duits, zo ben je Frans, zo ben je Duits, zo ben je Tsjechisch, zo ben je Duits, zo ben je Oostenrijks, zo ben je Duits, zo ben je Oost-Duits, zo dwars door Mitte

BERLIJN. Vlak daarbij is er het Europa-Center waarvan de bouw in 1963 begon en veel winkels en restaurants bevat.

BERLIJN. Vlak daarbij is er het Europa-Center waarvan de bouw in 1963 begon en veel winkels en restaurants bevat. BERLIJN Toen ik student was ben ik in 1963 voor het eerst in Berlijn geweest. Er was nog geen muur maar om naar Oost-Berlijn te gaan moest je langs de Vopo s die het geweer op de mensen hielden. Geen prettig

Nadere informatie

Beste Breydelsvriend, Beste Sympathisant,

Beste Breydelsvriend, Beste Sympathisant, Beste Breydelsvriend, Beste Sympathisant, Dit jaar organiseren we terug een 4daagse reis. Ditmaal richten we onze schreden naar prachtige stad BERLIJN. We nodigen jullie zeer hartelijke uit om deel te

Nadere informatie

INFORMATIEBOEKJE BERLIJN 2014. 4E KLAS Compaen VMBO

INFORMATIEBOEKJE BERLIJN 2014. 4E KLAS Compaen VMBO INFORMATIEBOEKJE BERLIJN 2014 4E KLAS Compaen VMBO (VOORLOPIG) 1 PROGRAMMA Maandag 6 oktober 2014 Ochtend: Avond: - vertrek vanaf school - aankomst jeugdherberg, inchecken - avondeten in jeugdherberg -

Nadere informatie

CITYTRIP Berlijn & Potsdam

CITYTRIP Berlijn & Potsdam CITYTRIP Berlijn & Potsdam Foto: shutterstock DRIEDAAGSE VLIEGTUIGREIS 1 Programma DAG 1: Herzlich willkommen Samenkomst op de luchthaven van Zaventem voor de rechtstreekse vlucht naar Berlijn. Korte rit

Nadere informatie

Reisverslag Berlijn 2012 Deel 2 [1]

Reisverslag Berlijn 2012 Deel 2 [1] Gepubliceerd op Willem-Jan van der Zanden (http://www.wjvanderzanden.nl) Home > Reisverslag Berlijn 2012 Deel 2 Reisverslag Berlijn 2012 Deel 2 [1] Door wjvanderzanden [2] op za, 10/20/2012-22:50 Tags:

Nadere informatie

MENTS. Berlijn anno 2009. 20 jaar na de val van de muur

MENTS. Berlijn anno 2009. 20 jaar na de val van de muur M & MORE Berlijn anno 2009 20 jaar na de val van de muur Groepsreis van 18 tot 22 juli 2009 Nederlandstalige begeleiding vanuit Brussel Nederlandstalige professionele gids ter plaatse M & MORE PROGRAMMA

Nadere informatie

VATICAANSTAD FILATELISTISCH GEZIEN

VATICAANSTAD FILATELISTISCH GEZIEN VATICAANSTAD FILATELISTISCH GEZIEN Deel 2, Sint Pieter In mei 2004 heeft ondergetekende met echtgenote, zus en zwager enorm van een fijne vakantie van vier weken Italië genoten. Van deze reis heb ik een

Nadere informatie

Betreft: reis naar Berlijn voor de vierde klas Duits, informatie voor thuisblijvers

Betreft: reis naar Berlijn voor de vierde klas Duits, informatie voor thuisblijvers Berlijn 2016 informatie voor thuisblijvers Zwolle, 27 mei 2016 Betreft: reis naar Berlijn voor de vierde klas Duits, informatie voor thuisblijvers Geachte ouder(s)/verzorger(s), Vandaag heb ik uw zoon/dochter

Nadere informatie

Van Pariser Platz via Unter den Linden en Museumsinsel naar Alexanderplatz Highlights van Berlijn (deel 2)

Van Pariser Platz via Unter den Linden en Museumsinsel naar Alexanderplatz Highlights van Berlijn (deel 2) Van Pariser Platz via Unter den Linden en Museumsinsel naar Alexanderplatz Highlights van Berlijn (deel 2) Unter den Linden is het historische centrum van Berlijn. Hier staan de belangrijkste gebouwen

Nadere informatie

Na ingecheckt te zijn, hebben we lekker gegeten in het hotel. Daarna heb ik nog even wat nageborreld en daarna ging ik pitten.

Na ingecheckt te zijn, hebben we lekker gegeten in het hotel. Daarna heb ik nog even wat nageborreld en daarna ging ik pitten. Weekendje Berlijn 21, 22 en 23 april 2006 Het was een hele eind rijden. Na eerst een scheepswerf in Papenburg bezocht te hebben, begonnen we rond 12:30 uur te rijden naar Berlijn. Het was een lange rit,

Nadere informatie

Bezienswaardigheden Berlijn. Berlijn. Complete beschrijving

Bezienswaardigheden Berlijn. Berlijn. Complete beschrijving Berlijn Complete beschrijving Brandenburg Tor De Brandenburger Tor is een monumentale poort, gebouwd in de 18e eeuw als een symbol van vrede. Tijdens de Koude Oorlog lag de poort, die gelegen is aan de

Nadere informatie

B E R L I JN 7 tot 9 juni 2014

B E R L I JN 7 tot 9 juni 2014 Tailor Made Travel Presenteert o.l.v. Karel Baillieux B E R L I JN 7 tot 9 juni 2014 (Pinksterweekend) BERLIN IST EINE REISE WERT Zaterdag 7 juni Taxitransfer van bij u thuis naar de luchthaven van Keulen.

Nadere informatie

HERINNERINGS-FIETSROUTE Tweede Wereldoorlog Steenwijk en omgeving, lengte 30 km

HERINNERINGS-FIETSROUTE Tweede Wereldoorlog Steenwijk en omgeving, lengte 30 km HERINNERINGS-FIETSROUTE Tweede Wereldoorlog Steenwijk en omgeving, lengte 30 km 001 Start fietstocht op de Johan van den Kornputkazerne bij het Kelderbarretje met wandschilderingen Duitse Kriegsmarine

Nadere informatie

Achtdaagse kunstreis per touringcar naar Berlijn

Achtdaagse kunstreis per touringcar naar Berlijn Achtdaagse kunstreis per touringcar naar Berlijn Van zondag 26 april 2015 tot en met zondag 3 mei 2015 Beste Kunst liefhebber, Kom met me mee naar de grote kunstmetropool Berlijn. Laat u onderdompelen

Nadere informatie

Reisverslag Berlijn 2012 Deel 6 [1]

Reisverslag Berlijn 2012 Deel 6 [1] Gepubliceerd op Willem-Jan van der Zanden (http://wjvanderzanden.nl) Home > Reisverslag Berlijn 2012 Deel 6 Reisverslag Berlijn 2012 Deel 6 [1] Door wjvanderzanden[2]op zo, 10/21/2012-23:17 Tags:reizen

Nadere informatie

2. Start wandeling Loop vanuit Cultuurhuis de Paulus naar rechts, naar de stoplichten Ga rechtsaf Stop bij foto A (Leidsestraatweg nummer 16)

2. Start wandeling Loop vanuit Cultuurhuis de Paulus naar rechts, naar de stoplichten Ga rechtsaf Stop bij foto A (Leidsestraatweg nummer 16) Fotowandeling langs de route van de tram 1. Start Cultureel Centrum de Paulus Expositie van de Blauwe Tram Filmbeelden Blauwe Tram Ophalen fotowandeling Uitleg fotowandeling. Met behulp van de uitgeschreven

Nadere informatie

Naam: De Romeinen. Vraag 1. De Romeinen hebben veel gebouwd. Noem vijf verschillende toepassingen. pagina 1 van 6

Naam: De Romeinen. Vraag 1. De Romeinen hebben veel gebouwd. Noem vijf verschillende toepassingen. pagina 1 van 6 Naam: De Romeinen De Romeinse bouwkunst. De Romeinen behoren tot de beste bouwers uit de geschiedenis. Ze bouwden tempels, riolen, waterleidingen, wegen, kanalen, huizen, aquaducten, havens, bruggen en

Nadere informatie

Berlijn. 2015 2theworld

Berlijn. 2015 2theworld Berlijn 2015 2theworld Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en / of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm, internet of op welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande

Nadere informatie

Krakau. Weelde, Wonder en Waanzin. Hans van Rhoon en Eduard Evenblij

Krakau. Weelde, Wonder en Waanzin. Hans van Rhoon en Eduard Evenblij Fotoreis 14 t/m 19 oktober Krakau Weelde, Wonder en Waanzin. Hans van Rhoon en Eduard Evenblij KRAKAU We maken een reis door het heden en verleden van Krakau. De stad wordt wel het "Florence van Polen"

Nadere informatie

EKEREN BERLIJN 12 tot 16 mei 2010

EKEREN BERLIJN 12 tot 16 mei 2010 EKEREN BERLIJN 12 tot 16 mei 2010 De geschiedenis van Berlijn in een notendop Berlijn werd officieel gesticht in 1230. Oorspronkelijk waren er twee steden; Berlijn en Cölln, die in de 14 de eeuw tot verdere

Nadere informatie

Wenen. Wenen. Belvedere

Wenen. Wenen. Belvedere Wenen Belvedere Het Belvedere is een prachtig paleiscomplex in Wenen. Twee barokke paleizen, het Unteres en Oberes Belvedere, staan tegenover elkaar aan weerzijden van een hellend park met formele Franse

Nadere informatie

Wandelend langs de kerken en plaatsen van voormalige kerken van Gorredijk

Wandelend langs de kerken en plaatsen van voormalige kerken van Gorredijk Wandelend langs de kerken en plaatsen van voormalige kerken van Gorredijk Wandelroute van ongeveer een uur en een kwartier. Van de Ontmoetingskerk naar de voormalige Evangelische Gemeente Eben Haëzer Vanuit

Nadere informatie

Proeven Praten Plezier

Proeven Praten Plezier Dinsdag 23 juni 2015 16.00-20.00 uur Cultureel Kwartier Museum Gouda Museumtuin Achter de Kerk Dé Goudse Netwerkbijeenkomst Proeven Praten Plezier Welkom in Gouda U bent uitgenodigd door een Goudse ondernemer

Nadere informatie

Bouwstijlen van kerken in Nederland. De volgende bouwstijlen worden kort toegelicht met tekst en beeldmateriaal:

Bouwstijlen van kerken in Nederland. De volgende bouwstijlen worden kort toegelicht met tekst en beeldmateriaal: Bouwstijlen Bouwstijlen van kerken in Nederland De volgende bouwstijlen worden kort toegelicht met tekst en beeldmateriaal: Oudste stenen gebouw Romaans Gotiek Neogotiek Renaissance Neorenaissance Classicisme

Nadere informatie

architocht vmbo ontdek de gebouwen van heerlen centrum

architocht vmbo ontdek de gebouwen van heerlen centrum architocht vmbo ontdek de gebouwen van heerlen centrum 0 Algemene informatie Met deze Architocht ga je de gebouwen en een stuk geschiedenis van Heerlen centrum ontdekken. Vergeet niet een camera of je

Nadere informatie

Nadine en Shannon op pad door de stad Bremen

Nadine en Shannon op pad door de stad Bremen Nadine en Shannon op pad door de stad Bremen Wij vonden het Bremen erg interessant, vooral Zelf zijn wij ook de geschiedenis en cultuur van een stad en hoe dit terug is te zien in de gebouwen. Dit vinden

Nadere informatie

Arras. De Champs-Élysées

Arras. De Champs-Élysées Utrecht, de Domstad Neeltje Jans Arras Kasseien in Noord-Frankrijk De Champs-Élysées Alpe d Huez Gâteau à la broche Utrecht, de Domstad De Tour de France start in 2015 in Utrecht. Utrecht wordt ook wel

Nadere informatie

Gaudi Parc Guel Barcelona

Gaudi Parc Guel Barcelona voorkant Gaudi Parc Guell Barcelona 12 Gaudi De architectuur die te vinden is Architectuur in het park zegt veel over het werk van Antonio Gaudi. De architectuur is herkenbaar en opvallend. De architectuur

Nadere informatie

Dorpswandeling Barneveld

Dorpswandeling Barneveld Dorpswandeling Barneveld Deze wandeling door het dorp Barneveld is bedoeld voor kinderen in de leeftijd van 10 tot en met 12 jaar en hun begeleiders. U maakt kennis met de mooiste plekjes in en rond het

Nadere informatie

Naam: Waar woon jij? Vraag 1b. Waarom wonen veel mensen in Kenia in een hut? Vraag 1a. In wat voor soort huis woon jij?

Naam: Waar woon jij? Vraag 1b. Waarom wonen veel mensen in Kenia in een hut? Vraag 1a. In wat voor soort huis woon jij? Naam: Waar woon jij? Wonen over de hele wereld Heb jij wel eens in een tent gewoond? Waarschijnlijk niet. In de vakantie is het leuk. Maar voor altijd? Toch zijn er mensen op de wereld die altijd in een

Nadere informatie

Toeristische route door BLERICK

Toeristische route door BLERICK Toeristische route door BLERICK pag. 2 TOERISTISCHE ROUTE DOOR BLERICK VOOR ROLSTOELERS EN SCOOTMOBIELEN Het is raadzaam om wat te drinken mee te nemen Wij beginnen bij het Oude Raadshuis op het Antoniusplein.

Nadere informatie

Trage Tocht Vorden-Lochem

Trage Tocht Vorden-Lochem Trage Tocht Vorden-Lochem Landgoed Kamphuizen, Bronsbergen en Paaschberg. We wandelen van station Vorden naar station Lochem grotendeels over brede onverharde paden. Het eerste deel van de route loopt

Nadere informatie

ARCHITECTUUR MAGAZINE

ARCHITECTUUR MAGAZINE BERLIJN TRY ME SLECHTS 3,95 ARCHITECTUUR MAGAZINE Een leerzame reis om nooit te vergeten. Tom Met o.a de Dom, Fernsehturm, Bahnhof en nog veel meer. WINTER 2015 3,95 WWW.TOMDEBRUIJN.NL 1 A L E X A N D

Nadere informatie

ZICHTLIJNEN IN NOORDWIJK BINNEN. Aandachttrekkers

ZICHTLIJNEN IN NOORDWIJK BINNEN. Aandachttrekkers ZICHTLIJNEN IN NOORDWIJK BINNEN Aandachttrekkers 1 Een zichtlijn, of misschien beter gezegd zichtbaan, maakt het zicht op een object in de verte mogelijk. De blik wordt versterkt als de baan smal is en

Nadere informatie

Routebeschrijving Door de Stad - West

Routebeschrijving Door de Stad - West Routebeschrijving Door de Stad - West Deze kunstroute van 1,5 km lang, voert vanaf de Grote Markt langs de St.Stevenskerk en het Kronenburgerpark naar het Centraal Station. In de route bevindt zich een

Nadere informatie

Koningsstraat 20. Brussel

Koningsstraat 20. Brussel Koningsstraat 20 Brussel De Koningsstraat nr. 20 is gelegen in de nabijheid van het Koninklijk Paleis en het Parlement in Brussel. Hier zijn de Directie en enkele afdelingen van de bank gevestigd en op

Nadere informatie

SPEURTOCHT ARCHITECTUUR & DESIGN

SPEURTOCHT ARCHITECTUUR & DESIGN SPEURTOCHT ARCHITECTUUR & DESIGN Deze speurtocht is geschikt voor kinderen van 8 t/m 11 jaar. Dit jaar is door het Nederlands Bureau voor Toerisme & Congressen uitgeroepen tot het jaar van Architectuur

Nadere informatie

Reisverslag Boedapest 2015 Deel 3 [1]

Reisverslag Boedapest 2015 Deel 3 [1] Gepubliceerd op Willem-Jan van der Zanden (http://www.wjvanderzanden.nl) Home > Reisverslag Boedapest 2015 Deel 3 Reisverslag Boedapest 2015 Deel 3 [1] Door wjvanderzanden[2]op vr, 07/24/2015-16:38 Tags:reizen

Nadere informatie

Door landgoed Nieuw Rande naar Diepenveen

Door landgoed Nieuw Rande naar Diepenveen Alternatieve NS-wandelroute dag 2 Er zijn twee redenen om een alternatief te bieden voor deze bekende NS-wandeling. De eerste is dat op dit moment in de uiterwaarden langs de IJssel gewerkt wordt aan het

Nadere informatie

Gent 25c. Goudstr Beersteeg Oudevest, Katelijnenstr Minnemeers Kongobrug Reke Blekersdijk Nieuwland Godshuishammeken Huidevetterken Ham

Gent 25c. Goudstr Beersteeg Oudevest, Katelijnenstr Minnemeers Kongobrug Reke Blekersdijk Nieuwland Godshuishammeken Huidevetterken Ham Goudstr Beersteeg Oudevest, Katelijnenstr Minnemeers Kongobrug Reke Blekersdijk Nieuwland Godshuishammeken Huidevetterken Ham Gent 25c De Minnemeersbrug lag in het verlengde van de Goudstraat Goudstr /Beersteeg

Nadere informatie

1 ste OPDRACHT - Maquette

1 ste OPDRACHT - Maquette Naam... Klas... 1 ste OPDRACHT - Maquette 1a Zet de maquette van de Domkerk voorzichtig in elkaar, zoals hij te zien is op de plattegrond hieronder. 1b Zet de nummers op de juiste plaats in de tekening

Nadere informatie

Mede Mogelijk gemaakt door: Regionaal Historisch Centrum Limburg. Les 6: Speurtocht door Maastricht

Mede Mogelijk gemaakt door: Regionaal Historisch Centrum Limburg. Les 6: Speurtocht door Maastricht Mede Mogelijk gemaakt door: Regionaal Historisch Centrum Limburg Les 6: Speurtocht door Maastricht Les 6:Speurtocht door Maastricht Opdrachten Deze speurtocht is speciaal voor jullie uitgezet. Ze voert

Nadere informatie

Toeristische route VAN STATION VENLO via GRUBBENVORST VELDEN VENLO

Toeristische route VAN STATION VENLO via GRUBBENVORST VELDEN VENLO Toeristische route VAN STATION VENLO via GRUBBENVORST VELDEN VENLO Scootmobielroute : Vanaf station Venlo - Grubbenvorst - Velden - Venlo. Voor rolstoelers, scootmobielen, fietsers en wandelaars. 1. We

Nadere informatie

rhenen schets-museumkwartier deel 1

rhenen schets-museumkwartier deel 1 rhenen schets-museumkwartier deel 1 Opdrachtgever: Gemeente Rhenen Stedenbouwkundig ontwerp: Aad Trompert, Amersfoort Architectuur: Van Leeuwen Architecten, Veenendaal 2 mei 2011 rhenen museumkwartier

Nadere informatie

De route vinden. De wandeling van Sarah

De route vinden. De wandeling van Sarah De route vinden Sarah logeert bij haar oma in Utrecht. Oma woont naast een molen. Oma zegt: "Ga eens naar de Dom wandelen. De Dom zie je al vanaf de hoek van de straat. Als je terug gaat, let je goed op

Nadere informatie

beeldende vakken CSE GL en TL

beeldende vakken CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2011 tijdvak 2 dinsdag 21 juni 9.00-11.00 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor dit examen zijn maximaal punten

Nadere informatie

Londen ipad. Londen. Tower of Londen. Tower of London. Samengesteld door: BusTic.nl

Londen ipad. Londen. Tower of Londen. Tower of London. Samengesteld door: BusTic.nl Londen ipad Londen Tower of Londen Tower of London 1 Londen ipad De Tower of London werd aan het begin van de 11e eeuw gebouwd door Willem de Veroveraar. In de 13e eeuw werd het sterk uitgebreid tot de

Nadere informatie

Main radweg Van Bamberg naar Aschaffenburg

Main radweg Van Bamberg naar Aschaffenburg Main radweg Van Bamberg naar Aschaffenburg Main-Radweg Actief genieten op de fietsroute langs de Main Algemeen: 7 dagen waarvan ook 7 dagen fietsen. Lengte volledige fietstocht: ongeveer 340km Overnachtingen:

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

leeruitstap Kwadrant donderdag 17 mei 2001 hoofdstad van België hart van Europa

leeruitstap Kwadrant donderdag 17 mei 2001 hoofdstad van België hart van Europa leeruitstap Kwadrant donderdag 17 mei 2001 hoofdstad van België hart van Europa 1. Brussel hoofdstad van ons land en Europa Brussel is de hoofdstad van ons land. De koning woont in Brussel en de regering

Nadere informatie

Stromingen in vogelvlucht

Stromingen in vogelvlucht Stromingen in vogelvlucht Grieken en Romeinen (Klassiek Erfgoed) 500 v. Chr. tot 400 n. Chr. Middeleeuwen (Goddelijke Orde) 500 tot 1500 Renaissance (Homo Universalis) 1500 tot 1600 Barok en Rococo (Verleiding

Nadere informatie

Brugge. culturele hoofdstad 2002 van Europa. leeruitstap Kwadrant 2de fase donderdag 6 juni 2002

Brugge. culturele hoofdstad 2002 van Europa. leeruitstap Kwadrant 2de fase donderdag 6 juni 2002 Brugge culturele hoofdstad 2002 van Europa leeruitstap Kwadrant 2de fase donderdag 6 juni 2002 1. geschiedenis Brugge is een heel oude stad. Heel lang geleden bouwden de Romeinen er een versterkt kasteel.

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2014 tijdvak 1 geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Bronnenboekje GT-0125-a-14-1-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een politieke tekening (rond 1900), met als titel:

Nadere informatie

Speuren. Geheugen. Stad. in het. van de. Historisch Centrum Het Markiezenhof Bergen op Zoom. M Cumenu boekje-aangepast.indd1 1 28-08-2006 14:00:0

Speuren. Geheugen. Stad. in het. van de. Historisch Centrum Het Markiezenhof Bergen op Zoom. M Cumenu boekje-aangepast.indd1 1 28-08-2006 14:00:0 Speuren in het Geheugen van de Stad Historisch Centrum Het Markiezenhof Bergen op Zoom M Cumenu boekje-aangepast.indd1 1 28-08-2006 14:00:0 Naam: M Cumenu boekje-aangepast.indd2 2 28-08-2006 14:00:1 We

Nadere informatie

Impressie CCC-reis Italië 2014

Impressie CCC-reis Italië 2014 Impressie CCC-reis Italië 2014 De start van deze reis is op camping Schinderhannes in Pfalzfeld. Na het welkomstdiner vertrekken 7 caravans en 6 campers richting Oostenrijk en Italië. Onze eerste camping

Nadere informatie

Bewonersplatform Kerkrade-Oost- Wandelen in Kerkrade

Bewonersplatform Kerkrade-Oost- Wandelen in Kerkrade Bewonersplatform Kerkrade-Oost- Wandelen in Kerkrade WETENSWAARDIGHEDEN Startpunt: Museumplein. Hier kunt u uw auto parkeren. Duur: 45 tot 70 minuten. Heuvelachtig Niet geschikt voor mensen die moeilijk

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom Naam: Het jodendom Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden op www.geloofik.nl.

Nadere informatie

Werkgroep Bouwhistorie Zutphen. Informatiekaart St. Janskerk. St. Janskerk

Werkgroep Bouwhistorie Zutphen. Informatiekaart St. Janskerk. St. Janskerk Informatiekaart St. Janskerk St. Janskerk De spits van deze lange slanke toren staat al eeuwen scheef. Hoe dat komt weten we niet, maar het zal tot in lengte van dagen wel zo blijven. De toren heeft niet

Nadere informatie

Routebeschrijving Door de Stad - Oost

Routebeschrijving Door de Stad - Oost Routebeschrijving Door de Stad - Oost Deze kunstroute van 1,5 km lang, voert u vanaf het Centraal Station door de binnenstad van Nijmegen. Ze eindigt midden in het centrum van Nijmegen, op de Grote Markt.

Nadere informatie

De gebouwen en stijlen in chronologische volgorde

De gebouwen en stijlen in chronologische volgorde De gebouwen en stijlen in chronologische volgorde STIJL GEBOUW LOCATIE Romaans Oude Kerk (toren) Naaldwijk Gotisch Oude Kerk (kerkgebouw) Naaldwijk Renaissance Oude Raadhuis Naaldwijk Classicisme Nederhof

Nadere informatie

Vallis ❿ 61. Prachtige gebouwen en panorama's

Vallis ❿ 61. Prachtige gebouwen en panorama's Route 6 60 Vallis 61 Prachtige gebouwen en panorama's In Vaals en Lemiers getuigen monumentale gebouwen van een bewogen verleden. De groene heuvels in de omgeving bieden allerlei fascinerende vergezichten.

Nadere informatie

Opdrachten bij Architectuurroute Uden

Opdrachten bij Architectuurroute Uden Op de vouwfolder staat de route aangegeven. Je loopt route A, die begint bij het Museum voor Religieuze Kunst. Bij enkele gebouwen op de route worden vragen gesteld. Deze vragen maak je in klad in dit

Nadere informatie

6.1 MOLENROUTE LANGS VECHT, ANGSTEL EN GEIN Een fietsroute van A = 34 kilometer, B en C ieder 10 kilometer

6.1 MOLENROUTE LANGS VECHT, ANGSTEL EN GEIN Een fietsroute van A = 34 kilometer, B en C ieder 10 kilometer Utrecht 6.1 MOLENROUTE LANGS VECHT, ANGSTEL EN GEIN Een fietsroute van A = 34 kilometer, B en C ieder 10 kilometer Deze route is gebaseerd op de ANWB/VVV toeristenkaart, schaal 1:100.000 Route A: Deze

Nadere informatie

112 woningen plan St. Cyr Geldrop

112 woningen plan St. Cyr Geldrop B02/2683 29-09-2005 Inleiding Op de locatie van een drietal gesloopte galerijflats is een plan ontwikkeld met een divers aanbod van woningtypes waaronder patiowoningen. De nieuwbouw zal een nieuwe impuls

Nadere informatie

Wandeltocht door Joods Amsterdam

Wandeltocht door Joods Amsterdam Wandeltocht door Joods Amsterdam Frederiksplein - Amstel - Nieuwe Grachten - Utrechtsestraat - Frederiksplein. Deze wandeltocht hoort bij de website www.joodsamsterdam.nl. Op deze website staat zoveel

Nadere informatie

B U R E N. Wat gebeurde er tijdens de Tweede Wereldoorlog in de omgeving van jouw school?

B U R E N. Wat gebeurde er tijdens de Tweede Wereldoorlog in de omgeving van jouw school? B U R E N Wat gebeurde er tijdens de Tweede Wereldoorlog in de omgeving van jouw school? Geïllustreerd Stappenplan voor Foto- en Poëzieprojecten over de Vervolging van de Joden in de Tweede Wereldoorlog

Nadere informatie

Fly & drive Andalusië

Fly & drive Andalusië Page 1 of 5 Fly & drive Andalusië In Spanje stichtten de Arabieren een rijk dat een hoge beschaving en een grote welvaart kende, waarbij de rest van Europa verbleekte. De belangrijkste gebeurtenissen in

Nadere informatie

TE KOOP. Zijde 442 Boskoop, Zuid-Holland

TE KOOP. Zijde 442 Boskoop, Zuid-Holland TE KOOP Zijde 442 Boskoop, Zuid-Holland Reliplan, specialisten in kerkelijk en bijzonder onroerend goed met een maatschappelijke bestemming. Buiksloterdijk 224 1025 WD AMSTERDAM Tel: 020 636 58 89 (Hoofdvestiging

Nadere informatie

DADIZELE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

DADIZELE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG DADIZELE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Voor de oorlog DAD_02 Dadizele, voor de oorlog. De kinderen wachten op de tram. Overal in de streek liepen tramlijnen. Maar de tram maakte plaats voor de auto. Ook

Nadere informatie

Berlijn. Kunst- en architectuurreis. Donderdag 16 t/m zondag 19 juni 2016

Berlijn. Kunst- en architectuurreis. Donderdag 16 t/m zondag 19 juni 2016 Berlijn Kunst- en architectuurreis Donderdag 16 t/m zondag 19 juni 2016 De paradox van Berlijn is het verlangen te herinneren, gecombineerd met het verlangen te vergeten Renzo Piano Berlijn is een geweldige

Nadere informatie

Wandelingen in en rond Bemelen

Wandelingen in en rond Bemelen Wandelingen in en rond Bemelen wandeling naar de Amerikaanse begraafplaats (openingstijden kerkhof 09.00 uur 17.00 uur) duur; ± 3 uur (excl. bezoektijd kerkhof) ± 12 km Café de Baskuul Oude Akerstraat

Nadere informatie

Haarlem: sfeervolle stad vol kunst, winkels en terrasjes

Haarlem: sfeervolle stad vol kunst, winkels en terrasjes FEATURE: HAARLEM Pagina 2 van 5 PRESS FEATURE Haarlem: sfeervolle stad vol kunst, winkels en terrasjes Haarlem is al eeuwenlang een stad van kunstenaars. Combineer een dag vol cultuur met een wandeling

Nadere informatie

Vestingstad Hulst. De omwalling en de poorten

Vestingstad Hulst. De omwalling en de poorten WSV Zelden Rust ( Aktivia nr 261) organiseert: Zaterdag mei 20?? Omloop Vestingstad Hulst Start: Reynaertcollege Gildenstraat 1 Hulst ( Zeeuws-Vlaanderen) Afstanden: 7,15,21 en 28 km. Starturen: 07.30

Nadere informatie

Napoleon. bekendste persoon uit de geschiedenis

Napoleon. bekendste persoon uit de geschiedenis Napoleon bekendste persoon uit de geschiedenis Napoleon behoort tot de meest bekende personen uit de geschiedenis. Hij wist zich van eenvoudige komaf op te werken tot keizer van Frankrijk en heerser over

Nadere informatie

De Tsaren en Keizersroute (46,1 km)

De Tsaren en Keizersroute (46,1 km) De Tsaren en Keizersroute (46,1 km) Incl. GPS - versie Introductie: Op het einde van de 19 e eeuw runde de particuliere NBDS, de Noord Brabantsch Duitsche Spoorwegmaatschappij, de spoorlijn van Boxtel

Nadere informatie

6 daagse stedenreis. 17 augustus t/m 22 augustus 2015. Reisverslag

6 daagse stedenreis. 17 augustus t/m 22 augustus 2015. Reisverslag 6 daagse stedenreis 17 augustus t/m 22 augustus 2015 Reisverslag Dag 1 - Maandag 17 augustus 2015 Reisdag naar Berlijn Op maandag ochtend stap ik thuis in de bus om als eerste Els op te halen in Nuland.

Nadere informatie

Reisprogramma Wit-Rusland 10 dagen via Praag (groep min. van 8 persoon).

Reisprogramma Wit-Rusland 10 dagen via Praag (groep min. van 8 persoon). Reisprogramma Wit-Rusland 10 dagen via Praag (groep min. van 8 persoon). 1 dag (woensdag) 09.15-14.30 uur. Vlucht Amsterdam Praag - Minsk (excl.). 15.30-16.30 uur. Transfer vliegveld Minsk - hotel «Planeta»***

Nadere informatie

the speed of rotation: V ib was 4,6 cm per second.

the speed of rotation: V ib was 4,6 cm per second. Netty Gelijsteen Golden Rim IB the speed of rotation: V ib was 4,6 cm per second. hoeveroost ligt de Indische buurt? Ankeroog 2000 Het noordelijkde deel is niet bij de Indische buurt gerekend. Het lozingskanaal

Nadere informatie

Over het toneelstuk Gijsbrecht van Amstel

Over het toneelstuk Gijsbrecht van Amstel Voorwoord Gijsbrecht van Amstel leefde rond 1300. Hij was de belangrijkste man van de stad Amsterdam in die tijd. Gijsbrecht was geliefd bij de bevolking van Amsterdam, maar hij had ook veel vijanden.

Nadere informatie

LUZENKAMPROUTE. Beschrijving van deze wandeling.

LUZENKAMPROUTE. Beschrijving van deze wandeling. LUZENKAMPROUTE Deze route voert door het Bremmersbos, de Luzenkamp en een gedeelte van de Melickerheide. Houdt u bij het volgen van de route ook het bijgevoegde kaartje bij de hand. Beschrijving van deze

Nadere informatie

Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5

Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5 De Kerk Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5 2 1. Geschiedenis De grote bevolkingsgroei in de tweede helft van de 14de eeuw maakte het noodzakelijk nieuwe kerken

Nadere informatie

Berlijn. 5-daagse reis. Rinteln, Lübbenau, Berlijn, Dresden Potsdam. De tijd van uw leven

Berlijn. 5-daagse reis. Rinteln, Lübbenau, Berlijn, Dresden Potsdam. De tijd van uw leven r e i z e n De tijd van uw leven Berlijn 5-daagse reis Rinteln, Lübbenau, Berlijn, Dresden Potsdam GRATIS exclusieve haal- en brengservice Comfortabel reizen naar de mooiste bestemmingen Dit arrangement

Nadere informatie

China. - De geschiedenis en cultuur van Peking -

China. - De geschiedenis en cultuur van Peking - Pagina 1 Groep 8 Colofon China - De geschiedenis en cultuur van Peking - Leerling - informatie Inleiding In deze les gaan wij het hebben over de Chinese stad Peking. We kijken met elkaar naar een stukje

Nadere informatie

Drempt. Rapport Ned. 52. Gld. 4.

Drempt. Rapport Ned. 52. Gld. 4. Drempt. Rapport Ned. 52. Gld. 4. Vraagstelling. Wat zijn de maten, versieringen en vorm van de van de kerk van Drempt (kaart afb. 1) gerapporteerde grafplaat uit de (ruim te nemen) 12 e eeuw? Wat is zijn

Nadere informatie

Praag (Korte beschrijving) Bezienswaardigheden

Praag (Korte beschrijving) Bezienswaardigheden Praag (Korte beschrijving) Bezienswaardigheden Oude Raadhuis en de Astronomische Klok Het Oude Raadhuis is een van de mooiste en opvallendste gebouwen van Praag. Het uit 1338 stammende gebouw heeft zwaar

Nadere informatie

Woerden Stadshart Woerden, 1500 m2 winkels, 15 stadswoningen, restauratie pastorie

Woerden Stadshart Woerden, 1500 m2 winkels, 15 stadswoningen, restauratie pastorie Woerden Stadshart Woerden, 1500 m winkels, 15 stadswoningen, restauratie pastorie Opdrachtgever: Multi Development Ontwerp: 003 Uitvoering: 006 Architectenmaatschap Groeneweg & Van der Meijden Wijnstraat

Nadere informatie

s-gravendijkwal 49bc - Rotterdam Centrum

s-gravendijkwal 49bc - Rotterdam Centrum Krachtig en enorm STADSHERENHUIS (ca. 360m²), gelegen aan een veilige rustige ventweg, met een ruimtelijk zicht over de levendige s-gravendijkwal naar pleintje met prachtig klassieke gevels en enkele beelden.

Nadere informatie

Beleef de vrijheid! Opdrachtenboekje

Beleef de vrijheid! Opdrachtenboekje Beleef de vrijheid! In dit museum maak je de aanloop naar de oorlog mee, ervaar je de bezettingstijd, vier je de bevrijding en zie je de wederopbouw van Nederland en Europa. Beleef de vrijheid! Met deze

Nadere informatie

MUSEUMKWARTIER S HERTOGENBOSCH. BiermanHenketarchitecten

MUSEUMKWARTIER S HERTOGENBOSCH. BiermanHenketarchitecten 2013 MUSEUMKWARTIER S HERTOGENBOSCH BiermanHenketarchitecten Ontwerp 2005-2008 Oplevering 2012 Opening 24 mei 2013 Architect Bierman Henket architecten Opdrachtgever Provincie Noord-Brabant (Het Noordbrabants

Nadere informatie

ATELIER MALKOVICH. 6-1 2 j a a r

ATELIER MALKOVICH. 6-1 2 j a a r ATELIER MALKOVICH r o n d l e i d i n g 6 - j a a r WELKOM Atelier Malkovich is een hele bijzondere architectuur tentoonstelling. Wat er zo bijzonder is, ga je met behulp van dit boekje ontdekken. naam

Nadere informatie

STRUIN BULLETIN KORTE STRUIN 4. Rondje Mook Anders. Aangepaste Versie Maart 2011. Een wandeling langs de Limburgs Gelderse Grens

STRUIN BULLETIN KORTE STRUIN 4. Rondje Mook Anders. Aangepaste Versie Maart 2011. Een wandeling langs de Limburgs Gelderse Grens STRUIN BULLETIN KORTE STRUIN 4 Rondje Mook Anders Aangepaste Versie Maart 2011 Zicht op de Mookerheide Een wandeling langs de Limburgs Gelderse Grens Door: Frans Sijben - Nijmegen Korte Struin 4: Rondje

Nadere informatie

Historie kerkhof Boekel 1832-2014 Stand van zaken kennis 11 november 2014, Archeologische werkgroep (HKK)

Historie kerkhof Boekel 1832-2014 Stand van zaken kennis 11 november 2014, Archeologische werkgroep (HKK) Historie kerkhof Boekel 1832-2014 Stand van zaken kennis 11 november 2014, Archeologische werkgroep (HKK) In het archeologisch beleidsplan van de gemeente Boekel wordt de begraafplaats beschreven als een

Nadere informatie

Reisverslag Oostelijk Duitsland 2012 Deel 3 [1]

Reisverslag Oostelijk Duitsland 2012 Deel 3 [1] Gepubliceerd op Willem-Jan van der Zanden (http://www.wjvanderzanden.nl) Home > Reisverslag Oostelijk Duitsland 2012 Deel 3 Reisverslag Oostelijk Duitsland 2012 Deel 3 [1] Door wjvanderzanden[2]op vr,

Nadere informatie

Onroerende kleursignalen geeft een overzicht van panden welke op een unieke en kunstzinnig wijze zijn uitgelicht.

Onroerende kleursignalen geeft een overzicht van panden welke op een unieke en kunstzinnig wijze zijn uitgelicht. VOORWOORD Geachte Fotoliefhebber, Onroerende kleursignalen geeft een overzicht van panden welke op een unieke en kunstzinnig wijze zijn uitgelicht. Gebouwen kunnen bij daglicht heel mooi zijn, maar in

Nadere informatie

De oude aula op de Essenhof (Tekst: Jeanine Katsman)

De oude aula op de Essenhof (Tekst: Jeanine Katsman) De oude aula op de Essenhof (Tekst: Jeanine Katsman) Tussen juli 2009 en januari 2010 is de oude aula op begraafplaats De Essenhof gerestaureerd. De aula heeft meer dan 20 jaar leeg gestaan, met name omdat

Nadere informatie

Italië Florence Florence Palazzo Medici Riccardi Pagina 1

Italië Florence Florence Palazzo Medici Riccardi Pagina 1 Florence Palazzo Medici Riccardi Pagina 1 Palazzo Medici Riccardi > Medici-paleis Gedurende meer dan een eeuw was het Palazzo Medici Riccardi de hoofdverblijfplaats van de machtige Medici familie die over

Nadere informatie

Alle kerktorens zijn verschillend. Ze zitten vast aan de kerk of staan er los naast.

Alle kerktorens zijn verschillend. Ze zitten vast aan de kerk of staan er los naast. De geschiedenis van onze toren Alle kerktorens zijn verschillend. Ze zitten vast aan de kerk of staan er los naast. De vorm is spits of rond. Soms zit er een dakruiter op. Hoe ziet de kerktoren bij jou

Nadere informatie

Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht

Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht 1 Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht Betty: Ik ben Betty Cerda de Palou. Ik woon in Maastricht al 32 jaar. Ik ben 63 jaar. Ik ben arts, maar

Nadere informatie