Gemeente Den Haag. De voorzitter van Commissie Leefomgeving

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Gemeente Den Haag. De voorzitter van Commissie Leefomgeving"

Transcriptie

1 Wethouder van Stadsontwikkeling, Wonen, Duurzaamheid en Cultuur Joris Wijsmuller Gemeente Den Haag Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag De voorzitter van Commissie Leefomgeving Uw brief van Uw kenmerk Ons kenmerk BSD/ RIS Doorkiesnummer adres Aantal bijlagen Onderwerp Warmterotonde Cluster West Datum 6 oktober 2015 Inleiding Publieke en private partijen uit de regio Rotterdam en Den Haag hebben elkaar gevonden in de ambitie om de energietransitie naar een volledig duurzame energiehuishouding te versnellen. In de beoogde energietransitie krijgen warmtelevering en -uitwisseling een steeds belangrijkere rol, naast zon- en windenergie. Het Energieakkoord, de Warmtevisie, de Green Deal Duurzame Warmte Zuid-Holland en de energievisies van de grote steden in de Zuidelijke Randstad zien in de levering en uitwisseling van warmte kansen voor verdere verduurzaming van de warmtevoorziening van woningen, utiliteitsbouw en glastuinbouw. De potentie van warmte is nergens zo duidelijk zichtbaar als in Zuid-Holland. In het initiatief voor de Warmterotonde hebben 25 partners (provincie, gemeenten, Havenbedrijf Rotterdam, energiebedrijven en tuinders) daarom de handen ineen geslagen om over vijf jaar woningen en hectare kassen van tuinders van warmte te voorzien. De Warmterotonde wordt een net van warmteleidingen dat industrie, kassen en huishoudens in Zuid- Holland met elkaar verbindt. Er moet wel een onderscheid gemaakt worden tussen een transportnet en een distributienet. Binnen Cluster West wordt een transportnet ontwikkeld. De ontwikkeling van distributienetten valt buiten het kader van het project. Deze ontwikkelingen zijn wel essentieel om het complete warmtesysteem te ontwikkelen en moet gelijktijdig plaats vinden. Op deze manier gaat restwarmte niet verloren, maar wordt deze nuttig gebruikt. Op termijn zullen ook duurzame en hernieuwbare bronnen zoals geothermie via de warmterotonde kunnen leveren. De Warmterotonde zal tevens een belangrijke rol spelen bij de tijdelijke opslag van duurzame warmte. De Warmterotonde zorgt voor minder afhankelijkheid van fossiele brandstoffen zoals gas uit Groningen en Rusland en vermindert de uitstoot van schadelijke stoffen. Zo wordt de CO 2 emissie besparing voor 2020 nu geraamd op 60% ten opzichte van de huidige situatie. Inlichtingen bij Ted Zwietering Postadres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag Tel.nr.: Bezoekadres: Spui 70, Den Haag Internetadres:

2 BSD/ Een eerdere maatschappelijke kosten-batenanalyse uitgevoerd door het onderzoeksinstituut CE Delft wijst uit dat de investering in een volledig warmtesysteem (van bron t/m afnemer) in Zuid-Holland ongeveer 4,5 miljard euro over 30 jaar bedraagt. Gedurende de levensduur van het systeem levert dit ongeveer 7 miljard aan maatschappelijke baten in de provincie Zuid-Holland op. De aanleg van een warmtesysteem kan dan ook een effectieve investering zijn om de transitie te realiseren naar een duurzame energiehuishouding. Kansen voor de Warmterotonde Cluster West De vraag naar warmte binnen het gebied van Cluster West, dat binnen het gebied valt van de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag, is groot. Niet alleen in de steden, maar ook voor de glastuinbouw. De totale vraag naar warmte binnen de Zuidelijke Randstad (voor het stedelijk gebied én de glastuinbouw) bedraagt nu circa 112 PJ. Energiebesparing in de huidige bestaande bouw leidt volgens huidige inzichten tot daling van de warmtevraag, naar circa 80 PJ in Het gebied dat binnen Cluster West valt heeft een huidige warmtevraag van 68PJ. Voor een deel kan lokaal aan deze warmtevraag worden voldaan. Het benutten van het overschot aan warmte in de regio geeft ook veel kansen en is gezien het afnemen van de nationaal beschikbare hoeveelheid gas onafwendbaar. De jaarlijkse hoeveelheid warmte die alleen al in de Rotterdamse haven wordt weggekoeld is 157 PJ/jaar (op verschillende temperatuurniveaus) en komt overeen met 12% van de hoeveelheid gas die Nederland jaarlijks voor warmte gebruikt. Onderzoek naar de Warmterotonde Cluster West De bestuurders van de gemeenten Delft, Den Haag, Rotterdam, Westland en de provincie Zuid-Holland hebben eind 2014 de bestuurlijke opdracht gegeven om de haalbaarheid van het realiseren van het westelijke deel van de warmterotonde te verkennen, hierna te noemen Cluster West. Voor de uitwerking hiervan heeft de overheid samenwerking gezocht met partijen die in de Metropoolregio actief zijn op het gebied van warmteproductie en leverantie (assets hebben in het gebied) en beschikken over de hiervoor benodigde kennis, ervaring en technische middelen. Het gaat om Warmtebedrijf Rotterdam, Havenbedrijf Rotterdam, ENECO, E.ON en Westland Infra. Op basis van de bestuurlijke opdracht heeft het bestuurlijke overleg (wethouders en gedeputeerde) in de periode van januari tot mei 2015 een stuurgroep (ambtelijke opdrachtgevers) en een projectteam aan het werk gezet. De bestuurlijke opdracht is vertaald naar de volgende projectdoelstelling: Komen tot een weloverwogen advies over varianten (inclusief businesscase) en organisatiefinanciering (exploitatie en infra) en uitvoeringsstrategie van een transportsysteem die meerdere aanbieders en vragers van warmte aan elkaar bindt (binnen Cluster West), waarbij de warmteprijs (voor iedereen) optimaal is en blijft. Het transportsysteem is toekomstbestendig en leidt tot de maatschappelijk meest optimale combinatie van energie-efficiëntie en verduurzaming. Het transportsysteem is de eerste stap in de realisatie van de warmterotonde, waarin korte-termijndoelen gerealiseerd kunnen worden, rekening houdend met het langetermijnperspectief. Deze projectdoelstelling is de omvang van het onderzoek, met een focus op het advies over de tracévarianten en de mogelijke fasering van de uitvoering. Op basis van een uniform businesscasemodel zijn de verschillende varianten met elkaar vergelijkbaar gemaakt. De uitkomsten van dit model geven een globaal inzicht maar vormen nadrukkelijk nog onvoldoende basis om te komen tot een investeringsbesluit. Hieronder worden de belangrijkste onderzoeksresultaten kort toegelicht. Dit betreft vraag en aanbod van warmte in de regio, de gewenste tracés, een mogelijke fasering van de uitvoering en de investering en maatschappelijke baten.

3 BSD/ Vraag en aanbod De uitdaging in Cluster West is om in de warmtevraag in de verschillende gebieden te voorzien door deze te koppelen met de verschillende beschikbare bronnen. De toekomstige warmtevraag is afhankelijk van het aantal aansluitingen van woningen, gebouwen en kassen. Voor de doorrekening van Cluster West wordt er vanuit gegaan dat in ,4 PJ per jaar geleverd kan worden via het westelijke gedeelte van de Warmterotonde. De vraag naar warmte is verspreid over stedelijk gebied (Den Haag 3PJ, Delft 0,6 PJ, Rijswijk en Schiedam/Vlaardingen 0,3 PJ), tuinbouw (Westland 4,6 PJ) en de Rotterdamse haven (Tankopslag Europoort 0,6 PJ) en is weergegeven in figuur 1. In de berekeningen is ook steeds rekening gehouden met de ontwikkeling van lokale bronnen, die al dan niet via het transportnet ook voorzien in de warmtevraag. De totale warmtevraag ligt dus hoger dan de hier boven genoemde getallen. De bronnen die het snelst beschikbaar zullen zijn voor Cluster West, zijn de bestaande afvalverbrandingsinstallatie en biomassacentrale van de AVR in de Botlek en de energie centrales op de Maasvlakte. Naar verwachting is op relatief korte termijn vanuit deze bronnen 12,1 PJ per jaar beschikbaar (9,5 PJ uit de energiecentrales op de Maasvlakte en 2,6 PJ vanuit AVR en Botlek). In een later stadium kunnen ook warmte uit geothermiebronnen (potentie 11,4PJ/jaar) en de proces industrie (ongeveer 5 PJ/jaar in een eerste fase) benut worden. Hier is echter nog niet mee gerekend. Figuur 1: Kaartbeeld van aangenomen warmtevraag en aanbod die in 2030 door warmtenet Cluster West aan elkaar verbonden kunnen worden Tracé keuze Het rapport en specifiek de analyses van de varianten geven voldoende input om te komen tot een voorkeursvariant. Figuur 2 geeft inzicht in het ruimtelijke eindbeeld van de voorkeursvariant van Cluster West (gestippeld rood en groen), gebaseerd op onderzoek naar diverse tracés die in onderlinge samenhang zijn vergeleken.

4 BSD/ De voorkeursvariant bedient alle (vraag) gebieden en organiseert zogenaamde redundantie. Met redundantie wordt bedoeld dat er altijd voldoende aanbod van warmte op een net is. Bijvoorbeeld in het geval dat een bron uitvalt, er altijd voldoende warmte kan worden afgenomen vanuit een andere bron. Dit verlaagt de afhankelijkheid van afnemers voor bronnen (lock-in) en vergroot de leveringszekerheid, zonder dat hierbij de warmtebron leveringsverplichting heeft (must-run). Om redundantie te verkrijgen is het belangrijk te streven naar een open net, waarop door middel van third party access meerdere bronnen op het warmtesysteem kunnen invoeren. Dit zijn belangrijke politieke wensen bij het realiseren van Cluster West, waarbij ook de uitrol van de gehele Warmterotonde mogelijk blijft. Figuur 2. Schematische weergave van de gewenste fasering van Cluster West. Fasering De hoogte van de investering, de gevolgen van de aanleg van het warmtetransportsysteem in de regio en de verwachte ontwikkeling van de vraag naar warmte vragen om een fasering van de realisatie. Hiervoor schetst het rapport twee scenario s. In gezamenlijk overleg met de betrokken publieke partijen gaat de voorkeur uit naar een fasering waarin vraag en aanbod kwalitatief en kwantitatief gelijk oplopen (in evenwicht zijn) en waar lock-in en must-run op de lange termijn worden voorkomen. Voor bronnen met hogere emissies (CO 2, NO x, SO x ) wordt gewerkt aan een fade out (een exit strategie). Hierbij dient opgemerkt te worden dat warmtesystemen met deze bronnen nog steeds een lagere emissie kennen dan de huidige verwarming op basis van individuele gasketels in de woningen. De intentie is daarom dat wordt begonnen met de aanleg van de groene stukken in figuur 2: de Leiding door het Midden en het eerste deel van de Leiding over West tot en met de glastuinbouw in het Westland. Met de aanleg van deze twee tracés wordt zo snel mogelijk, zo veel mogelijk warmte afgezet en komt de energietransitie snel op gang. Westland wordt op deze manier beleverd vanuit de Maasvlakte, de stedelijke gebieden vanuit het Warmtecluster AVR. Vervolgens kan in een tweede fase (de rode stukken) de Leiding over West doorgetrokken tot Den Haag en ook de Leiding door de Haven aangelegd. Deze 2 e fase zorgt voor redundantie voor de verschillende partijen. Het is belangrijk om bij de fasering rekening te houden met het beschikbaar komen van nieuwe bronnen zoals geothermie en de proces industrie, en deze met de ontwikkelingen te synchroniseren.

5 BSD/ De voorgestelde fasering zal in een vervolgstudie nader uitgewerkt worden. Hierbij zal ook bekeken moeten worden of er andere dan de reeds eerder genoemde bronnen aangesloten kunnen worden (uitkoppeling procesindustrie, geothermie). Mogelijk leidt dit ook tot verdere subfasering, waar dat rendabeler is, bijvoorbeeld bij de Leiding door de Haven of Leiding over West. Realisatie in verschillende fases geeft ook de mogelijkheid om te evalueren na de aanleg van het eerste stuk(ken). Investering en maatschappelijke baten De volledige aanleg van Cluster West vergt een investering van circa 450 miljoen. De voorlopige business case heeft op dit moment een negatieve netto contante waarde (en is daarmee onrendabel), vooral omdat daarbij gewenste in- en verkoopprijzen als uitgangspunt zijn gekozen. Belangrijk is te beseffen dat de business case is bedoeld om varianten onderling te vergelijken en niet primair bedoeld is om te komen tot een financieringsbesluit. Dit leidt er toe dat er in deze voorlopige business case veel variabelen zijn die nog onderzocht moeten worden in een volgende fase. Het onderzoeksrapport Warmterotonde Cluster West geeft ook een generieke indicatie van de duurzaamheid van verschillende warmtebronnen in de vorm van emissies en de nodige maatregelen die getroffen moeten worden om de CO 2 emissies zoveel mogelijk te beperken. Dit geeft inzicht in de te verwachte maatschappelijke baten indien de emissies van warmtelevering via de Warmterotonde worden afgezet tegen de huidige situatie. In het onderzoeksrapport leidt het meest ongunstige scenario tot een besparing van zo n 20% ten opzichte van de huidige situatie. Een realistisch geacht scenario komt echter tot een vermindering van CO 2 emissie van 60%. Dit staat gelijk aan een besparing van 275 kton CO 2 per jaar (van de 460 kton emissie in de huidige situatie). De belangrijkste verschillen tussen de twee genoemde scenarios zijn het gebruik maken van hoge of lage temperatuur warmte en het wel of niet optimaliseren van elektriciteitscentrales voor warmte uitkoppeling. De emissie reductie kan overigens nog meer toenemen door in te zetten op additionele duurzame bronnen, zoals geothermie en restwarmte procesindustrie. Om een vergelijking te maken met andere investeringen in duurzame energie is de Warmterotonde Cluster West ook doorgerekend op basis van de systematiek zoals gebruikt binnen de SDE+-regeling. Hieruit komt naar voren dat een investering in de Warmterotonde Cluster West in relatie tot andere duurzame energie projecten positief tot zeer positief scoort. Zo is de investering voor de Leiding over West geraamd op 13 euro per GJ, waar bijvoorbeeld wind op zee 40 tot 45 euro per GJ kost. Dit is te zien in de onderstaande tabel. Wijze van energievoorziening Cluster West (Leiding over West) 13,- Hernieuwbare warmte productie Geothermie * 15,- Zonthermie 38,- Warmte, houtpellets * 15,- Hernieuwbare elektriciteitsproductie - Wind op land - Wind op zee - Zon PV Gemiddelde kosten voor warmte- en/of elektriciteitsproductie ( /GJ) 20,- - 25,- 40,- - 45,- 39,- *: exclusief distributie naar eindgebruikers Tabel 5.1 Resultaten ECN modelberekening, zoals gebruikt binnen de SDE+ regeling, van gemiddelde kosten warmteproductie voor Leiding over West en andere opties voor warmte en elektriciteitsproductie Voorlopig kan de tussenconclusie zijn dat het aanleggen van een Warmterotonde Cluster West in hoge mate kan bijdragen aan het op kosteneffectieve wijze bereiken van de Europese, nationale, regionale en lokale klimaat- en emissiedoelen.

6 BSD/ Warmtevisie van het kabinet In april 2015 heeft minister Kamp van Economische Zaken de Warmtevisie naar de Tweede Kamer gestuurd. Daarin stelt de minister dat het verduurzamen en verminderen van het energieverbruik voor verwarming van gebouwen cruciaal is om een duurzame energiehuishouding in 2050 te realiseren. De minister signaleert ook dat dit des te urgenter is gelet op de vermindering van de gaswinning en het afnemen van de gasvoorraden in Nederland, waarbij het kabinet zoveel mogelijk wil voorkomen dat de importafhankelijkheid vanuit politiek-instabiele regio s toeneemt om aan de toekomstige aardgasvraag te kunnen voldoen. De Warmterotonde Cluster West wordt in de Warmtevisie expliciet genoemd als kansrijk voorbeeld voor een regionaal warmtenet dat restwarmte kan benutten. Als ambitie wordt geformuleerd: We moeten toe naar een gelijkwaardige positie van warmte naast aardgas en elektriciteit in ons energiesysteem. Daar zal ik met mijn beleid op sturen. De minister kiest voor het toekomstige marktmodel de volgende insteek: - Open netten als uitgangspunt voor nieuwe warmtenetten kunnen er voor zorgen dat meerdere warmtebronnen worden aangesloten op een net. De minister adviseert overheden dit nu al te overwegen. - Onderzoeken of third party access verplicht kan worden opgelegd aan eigenaren van warmtenetten. Duidelijk is dat de spelregels in de warmtemarkt eind 2016 zullen wijzigen. Voor Cluster West is de Warmtevisie van de minister van grote betekenis en het is belangrijk deze goed op de hoogte te houden van de ontwikkelingen en drempels voor de uitvoering van Cluster West aan te kaarten. Op 15 juli j.l. heeft de stuurgroep van Cluster West een presentatie gehouden om het onderzoek en de betekenis van dit plan voor EZ toe te lichten. Voor EZ is het belangrijk om verder inzicht in de maatschappelijke baten te krijgen. EZ gaf ook aan dat het Cluster West zal betrekken bij de nadere uitwerking van het marktmodellen onderzoek. Informatie deling zal dus van twee kanten komen en de relatie met EZ zal in de volgende, voorbereidende fase verder versterkt dienen te worden. Bovendien is de relatie met het ministerie van Economische Zaken belangrijk voor de financiering van Cluster West. De hoogte van de investeringskosten en de negatieve netto contante waarde zullen nader onderzocht moeten worden. Zowel de beprijzing van de maatschappelijke effecten als ook fiscalisering van energiebeleid zijn van grote invloed op het mogelijk accepteren en eventueel op termijn kunnen inverdienen van dit tekort. Vervolg ontwikkeling Warmterotonde Cluster West De eerste, verkennende fase naar de realisering van de Warmterotonde Cluster West beschouwen we als afgerond. De voorlopige conclusie is dat de realisering kansrijk is. Nadere uitwerking is wel noodzakelijk. De volgende, voorbereidende fase die ongeveer twee jaar zal duren, is gericht op nadere uitwerking van het onderwerp en de voorbereiding van de Warmterotonde Cluster West. In dit kader zullen de volgende onderwerpen worden aangepakt: functioneel en technisch ontwerp, het marktmodel, business case, financieringsmodel en maatschappelijke baten, uitvoeringsvoorstel en organisatie met juridische aspecten. Door de negatieve netto contante waarde is de verwachting dat de grootste uitdaging zal liggen op het financiële vlak. De publieke partijen hebben het voortouw genomen in het eerste verkennende onderzoek voor Warmterotonde Cluster West. De verkennende fase kenmerkte zich door een unieke samenwerking van publieke en private partijen. In deze fase hebben alle partijen financieel bijgedragen en hun reeds aanwezige kennis en inzichten ter beschikking gesteld aan het verkennende onderzoek. Nu willen de publieke partijen wederom samen het initiatief nemen in het vervolgtraject; zij zullen de rol van opdrachtgever op zich nemen. In dit traject zullen niet alleen de grote gemeentes, maar ook alle tussenliggende gemeentes uitgenodigd worden zich bij de realisatie aan te sluiten. Bovendien is het mogelijk dat de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag optreedt als overkoepelende opdrachtgever.

7 BSD/ Ook in de volgende, voorbereidende fase is het mogelijk dat private partijen zich aansluiten bij de overheden in de rol van opdrachtgever. De positie van private partijen wordt mede bepaald door juridische randvoorwaarden (Europese aanbesteding, staatssteun, e.d.). In het vervolgtraject (voorbereidende fase) van de Warmterotonde Cluster West zullen we aanvangen met het sluiten van een intentieovereenkomst waarin de verschillende deelnemende partijen de intentie tot realisatie uitspreken. In de intentieovereenkomst zullen ook de rollen en verantwoordelijkheden van de verschillen partijen worden benoemd en vastgesteld. De intentieovereenkomst zal, na een besluit daartoe door het college door publieke en een aantal private partijen worden getekend. Na het tekenen van de intentieovereenkomst zal een projectorganisatie ingesteld worden om een definitief investeringsvoorstel voor de Warmterotonde Cluster West voor te bereiden. Dit zal zo voorbereid worden dat ook een aanvraag in het kader van het Juncker fonds mogelijk is. In het vervolgtraject worden ook relevante belanghebbenden betrokken om bijvoorbeeld gezamenlijk de warmtevraag en aanbod ontwikkeling te stimuleren. Zodra de vervolgfase is afgerond zal bezien worden of een volgende stap in de uitvoering van de warmterotonde Cluster West kan worden gezet. Met vriendelijk groet, De wethouder van Stadsontwikkeling, Wonen, Duurzaamheid en Cultuur, Joris Wijsmuller

I. Kennis te nemen van de resultaten van het verkennend onderzoek vastgelegd in de nota Warmterotonde Cluster West (september 2015).

I. Kennis te nemen van de resultaten van het verkennend onderzoek vastgelegd in de nota Warmterotonde Cluster West (september 2015). Gemeente Den Haag Ons kenmerk BSD/2015.772 RIS 286864 ONTWIKKELING WARMTEROTONDE CLUSTER WEST HET COLLEGE VAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS, overwegende dat: - Den Haag het doel heeft om in 2040 klimaatneutraal

Nadere informatie

Warmterotonde - Cluster West

Warmterotonde - Cluster West Warmterotonde - Cluster West Resultaten verkennend onderzoek Warmte-bijdrage aan toekomstbestendige energie Nederland werkt aan een volledig duurzame energiehuishouding. In de beoogde energietransitie

Nadere informatie

WARMTE IS HOT VISIE, KANSEN EN ONTWIKKELING. Sjaak Verburg Pipeliner terugkomdag, 18 november 2015

WARMTE IS HOT VISIE, KANSEN EN ONTWIKKELING. Sjaak Verburg Pipeliner terugkomdag, 18 november 2015 WARMTE IS HOT VISIE, KANSEN EN ONTWIKKELING Sjaak Verburg Pipeliner terugkomdag, Inhoud: In het komende half uur: Korte introductie; Rotterdamse haven, Havenbedrijf Rotterdam en pijpleidingen Deltaplan

Nadere informatie

Haags Warmtebedrijf Tussenrapportage 12 maart 2014

Haags Warmtebedrijf Tussenrapportage 12 maart 2014 Haags Warmtebedrijf Tussenrapportage 12 maart 2014 Waar staan we? Plan van aanpak 12 november 2013 vastgesteld Vooronderzoeken in volle gang: Vooronderzoek gesprekken Eneco en E.on Technische visie toekomstig

Nadere informatie

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector Groeiplan voor warmte een initiatief van provincies, gemeenten en sector 27 november 2015 De Provincies Gelderland, Zuid-Holland, Noord-Holland, en Limburg, Metropoolregio Rotterdam Den Haag, de Gemeenten

Nadere informatie

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen.

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. Inhoud De warmtemarkt Warmtevraag woningen Warmtemarkt voor woningen Gasdistributie en CV ketel Elektriciteitsdistributie

Nadere informatie

Provinciaal klimaat- en energiebeleid: doelen, emissies, maatregelen. Robert Koelemeijer - PBL

Provinciaal klimaat- en energiebeleid: doelen, emissies, maatregelen. Robert Koelemeijer - PBL Provinciaal klimaat- en energiebeleid: doelen, emissies, maatregelen. Robert Koelemeijer - PBL Doelstellingen - Mondiaal Parijs-akkoord: Well below 2 degrees. Mondiaal circa 50% emissiereductie nodig in

Nadere informatie

Leiding door het Midden

Leiding door het Midden Leiding door het Midden Raadscommissie Leefomgeving Den Haag, 30 november 2016 Erik Burgman Projectleider 30-11-2016 Leiding door Midden 2 30-11-2016 Leiding door Midden 3 Nog een lange weg naar een gasloze

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 538 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Warmterotonde Cluster West. Onderzoeksrapport naar mogelijkheden om warmteaanbod en warmtevraag aan elkaar te verbinden met een warmtesysteem

Warmterotonde Cluster West. Onderzoeksrapport naar mogelijkheden om warmteaanbod en warmtevraag aan elkaar te verbinden met een warmtesysteem Warmterotonde Cluster West Onderzoeksrapport naar mogelijkheden om warmteaanbod en warmtevraag aan elkaar te verbinden met een warmtesysteem Opgesteld door: Projectteam Cluster West Datum: 15-09-2015 Status:

Nadere informatie

delft energieneutraal delft smart city thema

delft energieneutraal delft smart city thema thema delft energieneutraal delft smart city afbeelding: Prêt-à-Loger Gemeente Delft heeft de ambitie om in 2050 energieneutraal te zijn. Dit betekent: geen door fossiele brandstofverbruik veroorzaakte

Nadere informatie

C-192 Green Deal Bevorderen van de (consumenten)vraag naar collectieve duurzame warmte en koude in de Metropoolregio Amsterdam en Zuid-Holland

C-192 Green Deal Bevorderen van de (consumenten)vraag naar collectieve duurzame warmte en koude in de Metropoolregio Amsterdam en Zuid-Holland C-192 Green Deal Bevorderen van de (consumenten)vraag naar collectieve duurzame warmte en koude in de Metropoolregio Amsterdam en Zuid-Holland Partijen 1. De Minister van Economische Zaken, de heer H.G.J.

Nadere informatie

Geothermie. traditioneel energiebedrijf?

Geothermie. traditioneel energiebedrijf? 31 maart 2010 T&A Survey Congres Geothermie Duurzame bron voor een traditioneel energiebedrijf? Hugo Buis Agenda Duurzame visie & ambities Waarom kiest Eneco voor Geothermie? Stand van zaken Markten Pro

Nadere informatie

Gemeente Den Haag. De voorzitter van Commissie Leefomgeving BSD/ RIS juli beleidsplan Energie voor de buurt

Gemeente Den Haag. De voorzitter van Commissie Leefomgeving BSD/ RIS juli beleidsplan Energie voor de buurt Wethouder van Stadsontwikkeling, Wonen, Duurzaamheid en Cultuur Joris Wijsmuller Gemeente Den Haag De voorzitter van Commissie Leefomgeving BSD/2015.602 RIS 284220 06-46166150 1 17 juli 2015 beleidsplan

Nadere informatie

Onderwerp: Routekaart Verduurzaming Stadswarmte Utrecht en Nieuwegein

Onderwerp: Routekaart Verduurzaming Stadswarmte Utrecht en Nieuwegein Postbus 19020, 3001 BA Rotterdam Wethouder van Hooijdonk p/a gemeente Utrecht Postbus 16200 3500 CE Utrecht Rotterdam, 24 november 2016 Kenmerk: W&K/MvdB/20161124 Onderwerp: Routekaart Verduurzaming Stadswarmte

Nadere informatie

Effecten en kosten van een kolenexit versus schone kolencentrales Bezinningsgroep energie 28 juni 2016

Effecten en kosten van een kolenexit versus schone kolencentrales Bezinningsgroep energie 28 juni 2016 Effecten en kosten van een kolenexit versus schone kolencentrales Bezinningsgroep energie 28 juni 2016 Ron.wit@eneco.com Overzicht presentatie 1. Ontwikkeling aandeel kolenstroom in Nederland 2. Effecten

Nadere informatie

Duurzame warmte en koude. Lex Bosselaar Nationaal Expertisecentrum Warmte IGEV 30 juni 2015, Harderwijk

Duurzame warmte en koude. Lex Bosselaar Nationaal Expertisecentrum Warmte IGEV 30 juni 2015, Harderwijk Duurzame warmte en koude Lex Bosselaar Nationaal Expertisecentrum Warmte Lex.Bosselaar@RVO.nl IGEV 30 juni 2015, Harderwijk Duurzame warmte en koude Wat is het? Rol in Nederland Beleid overheid Energieakkoord

Nadere informatie

Deltaplan Energie-infrastructuur, voorstel Havenbedrijf Rotterdam, 27 juni 2013

Deltaplan Energie-infrastructuur, voorstel Havenbedrijf Rotterdam, 27 juni 2013 DELTAPLAN ENERGIE-INFRASTRUCTUUR: ENERGIEBESPARING OP WERELDSCHAAL Energiebesparing is samen met hernieuwbare energie de basis voor een duurzame energievoorziening, gericht op besparing op fossiele brandstoffen

Nadere informatie

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie.

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie. Welkomstwoord van Jan Franssen, Commissaris van de Koningin in Zuid-Holland, bij het Lustrumcongres 'Geothermal Heat is Cool' van het Platform Geothermie, Den Haag, 24 oktober 2012 ---------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Duurzame Energieinfrastructuur en Gebiedsontwikkeling

Duurzame Energieinfrastructuur en Gebiedsontwikkeling Duurzame Energieinfrastructuur en Gebiedsontwikkeling 6 maart 2017 ir. A. Schiltmans MCD Meeting Bouwcampus, Grip op de Maas (heel) kort DGO Context van gas naar warmte Welke alternatieven zijn er Grootschalige

Nadere informatie

EfficiEncy Duurzaam. EnErgiEbEsparing. Warmte en koude. KEnnis industrie. energie financiering. instrumenten. GebouwDe omgeving

EfficiEncy Duurzaam. EnErgiEbEsparing. Warmte en koude. KEnnis industrie. energie financiering. instrumenten. GebouwDe omgeving Warmte en koude Kennis, advies, instrumenten en financiële steun EfficiEncy Duurzaam GebouwDe omgeving energie financiering KEnnis industrie instrumenten EnErgiEbEsparing De Nederlandse overheid streeft

Nadere informatie

Bijlage 1 haalbaarheidsstudie Warmtewisselaar

Bijlage 1 haalbaarheidsstudie Warmtewisselaar Bijlage 1 haalbaarheidsstudie Warmtewisselaar Referentienummer Datum Kenmerk 336723.01.N001 1 september 2014 336723 Betreft Indicatieve berekening exploitatie warmtenet Westland 1 Inleiding Om een globale

Nadere informatie

Klimaatneutrale gemeenten. Frans Rooijers - directeur CE Delft

Klimaatneutrale gemeenten. Frans Rooijers - directeur CE Delft Klimaatneutrale gemeenten Frans Rooijers - directeur CE Delft CE Delft - Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 - Energie, transport en grondstoffen - Economische, technische en beleidsmatige expertise

Nadere informatie

De rol van biomassa in de energietransitie.

De rol van biomassa in de energietransitie. De rol van biomassa in de energietransitie. Bert de Vries Plaatsvervangend directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging, Ministerie van Economische Zaken Inhoud 1. Energieakkoord 2. Energietransitie

Nadere informatie

West-Friesland: warmte in transitie. Cor Leguijt, VVRE, 6 april 2017

West-Friesland: warmte in transitie. Cor Leguijt, VVRE, 6 april 2017 West-Friesland: warmte in transitie Cor Leguijt, VVRE, 6 april 2017 Inhoud Warmtetransitie, van het aardgas af, hoezo???? Aanpak in het project Uitkomsten regio West-Friesland Eindbeeld (welke oplossing

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

2035: op weg naar een CO2-neutrale gebouwde omgeving

2035: op weg naar een CO2-neutrale gebouwde omgeving 2035: op weg naar een CO2-neutrale gebouwde omgeving Samenwerking Warmte Koude Zuid- Holland Voorwoord Toewerken naar een CO2-neutrale gebouwde omgeving in 2035! Dat is de ambitie die is verwoord in deze

Nadere informatie

Industrie koppelen aan het warmtenet Rotterdam. Verkenning van kansen voor aansluiting van acht bedrijven in Botlek/Pernis op het warmtenet

Industrie koppelen aan het warmtenet Rotterdam. Verkenning van kansen voor aansluiting van acht bedrijven in Botlek/Pernis op het warmtenet Industrie koppelen aan het warmtenet Rotterdam Verkenning van kansen voor aansluiting van acht bedrijven in Botlek/Pernis op het warmtenet Openbare samenvatting Delft, oktober 2012 Opgesteld door: A. (Ab)

Nadere informatie

EnergyNL2050, een serie van 4 bijeenkomsten, Korte uitleg over de bijeenkomsten. KIVI-E/USI energynl2050 UvU 13 /10/16

EnergyNL2050, een serie van 4 bijeenkomsten, Korte uitleg over de bijeenkomsten. KIVI-E/USI energynl2050 UvU 13 /10/16 EnergyNL2050, een serie van 4 bijeenkomsten, 2016-2017 Korte uitleg over de bijeenkomsten KIVI-E/USI energynl2050 UvU 13 /10/16 EnergyNL2050, een serie van 4 bijeenkomsten, 2016-2017 (1) Organisatie: KIVI

Nadere informatie

Leiden, 13 april 2015. Geacht raadslid van de gemeente Leiden,

Leiden, 13 april 2015. Geacht raadslid van de gemeente Leiden, Leiden, 13 april 2015 Geacht raadslid van de gemeente Leiden, Onze wijken Stevenshof en Roomburg zijn de twee grootste wijken in Leiden waar woningen zijn aangesloten op stadsverwarming. Uit een persbericht

Nadere informatie

STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA

STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA UPDATE 2016 SAMENVATTING STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA Opdrachtgever Gemeente Breda Afdeling Mobiliteit en Milieu Opdrachtnemer Evert

Nadere informatie

2035: op weg naar een CO 2. -neutrale gebouwde omgeving. Samenwerkingsverband Duurzame Warmte en Koude Zuid-Holland terug naar inhoud

2035: op weg naar een CO 2. -neutrale gebouwde omgeving. Samenwerkingsverband Duurzame Warmte en Koude Zuid-Holland terug naar inhoud 2035: op weg naar een CO 2 -neutrale gebouwde omgeving Samenwerkingsverband Duurzame Warmte en Koude Zuid-Holland terug naar inhoud Inhoud Voorwoord 3 Samenvatting 4 Het belang van warmte 5 Visie: Op weg

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Antwoord. van Gedeputeerde Staten op vragen van. R. Klumpes (GroenLinks) (d.d. 29 februari 2016) Nummer Onderwerp Warmterotonde Zuid-Holland

Antwoord. van Gedeputeerde Staten op vragen van. R. Klumpes (GroenLinks) (d.d. 29 februari 2016) Nummer Onderwerp Warmterotonde Zuid-Holland van Gedeputeerde Staten op vragen van R. Klumpes (GroenLinks) (d.d. 29 februari 2016) Nummer 3148 Onderwerp Warmterotonde Zuid-Holland Aan de leden van Provinciale Staten Toelichting vragensteller 25 November

Nadere informatie

30196 Duurzame ontwikkeling en beleid. 32813 Kabinetsaanpak Klimaatbeleid op weg naar 2020. Brief van de minister van Economische Zaken

30196 Duurzame ontwikkeling en beleid. 32813 Kabinetsaanpak Klimaatbeleid op weg naar 2020. Brief van de minister van Economische Zaken 30196 Duurzame ontwikkeling en beleid 32813 Kabinetsaanpak Klimaatbeleid op weg naar 2020 Nr. 380 Brief van de minister van Economische Zaken Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den

Nadere informatie

_ WARMTETAFEL WERKGROEP 3 BUSINESSCASE

_ WARMTETAFEL WERKGROEP 3 BUSINESSCASE _ WARMTETAFEL WERKGROEP 3 BUSINESSCASE 20 februari 2017 Namens de werkgroep Maike Akkers 1 DEELNEMERS WERKGROEP Deelnemers Organisatie Nico van Dooren Ruud Melieste Alan Dirks Helma Kip Erik Stronk Martijn

Nadere informatie

Duurzame warmte voor de glastuinbouw

Duurzame warmte voor de glastuinbouw Duurzame warmte voor de glastuinbouw De ondernemers aan zet!!.. op zoek naar het gemeenschappelijk eigenbelang Warmte uit geothermie en biomassa Geothermie op 4km diepte Trias Westland BV Biomassa warmte

Nadere informatie

Voorstel van het college inzake Toekomstig aandeelhouderschap Eneco, principebesluit gemeente Den Haag

Voorstel van het college inzake Toekomstig aandeelhouderschap Eneco, principebesluit gemeente Den Haag Datum 7 juli 2017 Registratienummer BSD/ 2017.390 RIS297516 Voorstel van het college inzake Toekomstig aandeelhouderschap Eneco, principebesluit gemeente Den Haag Overwegende dat: - de splitsing van Eneco

Nadere informatie

12 B+U 3 2015 GROEN SEIN VOOR WARMTENETTEN

12 B+U 3 2015 GROEN SEIN VOOR WARMTENETTEN 12 B+U 3 2015 GROEN SEIN VOOR WARMTENETTEN B+U 3 2015 13 Met de recente Warmtevisie van minister Kamp staat het potentieel van stadswarmte volop in de belangstelling. Wordt de gebouwde omgeving binnenkort

Nadere informatie

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren Inspiratie voor de avond Marc Londo, ECN Beleidsstudies Alkmaar 1 april 2015 www.ecn.nl Boodschappen 1. De energiehuishouding verandert, en daar zijn

Nadere informatie

Contactpersoon -. -. ~~

Contactpersoon -. -. ~~ /fiijby Dordrecht Retouradres: Postbus 8 3300 AA DORDRECHT Aan Gemeentebestuur Spuiboulevard 300 3311 GR DORDRECHT.. F (078) 639 8080 de gemeenteraad www.dordrecht.nl Contactpersoon -. -. ~~ R - Sweers

Nadere informatie

Wat vraagt de energietransitie in Nederland?

Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Jan Ros Doel/ambitie klimaatbeleid: Vermindering broeikasgasemissies in 2050 met 80 tot 95% ten opzichte van 1990 Tussendoelen voor broeikasgasemissies Geen

Nadere informatie

Wie betaalt de rekening van de energietransitie?

Wie betaalt de rekening van de energietransitie? Wie betaalt de rekening van de energietransitie? Symposium KVGN 17 november 2016 Ron Wit Ron.Wit@eneco.com Overzicht presentatie 1. Ontwikkeling broeikasgassen in Nederland 2. Ontwikkeling integrale kosten

Nadere informatie

NEW BUSINESS. Guy Konings

NEW BUSINESS. Guy Konings 2015 Guy Konings Stedin is verantwoordelijk voor transport van gas en elektriciteit in West Nederland Onze missie: Altijd energie voor onze klanten, vandaag en morgen. Simpel, betaalbaar en duurzaam KERNGETALLEN

Nadere informatie

Datum 23 april 2014 Betreft reactie op analyse nut en noodzaak windenergie van de heer Lukkes

Datum 23 april 2014 Betreft reactie op analyse nut en noodzaak windenergie van de heer Lukkes > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Energie, Telecom & Mededinging Directie Energie

Nadere informatie

De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie

De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie door Adriaan Wondergem 6 october 2010 De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie van 2008 tot 2050. De kernvragen zijn: Hoe ziet een (bijna) CO2-loze

Nadere informatie

Warmte: transitiepad naar een CO2 neutrale wijk

Warmte: transitiepad naar een CO2 neutrale wijk Warmte: transitiepad naar een CO2 neutrale wijk Werksessie Topsector Energie 03/10/2016 Juriaan van Tilburg, Edwin van Vliet Even voorstellen > Juriaan van Tilburg 2016-heden: consultant Ecofys > Future

Nadere informatie

Datum 23 december 2016 Betreft Voortgangsrapportage Energieakkoord 2016 en uitvoering Urgendavonnis

Datum 23 december 2016 Betreft Voortgangsrapportage Energieakkoord 2016 en uitvoering Urgendavonnis > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag Postadres

Nadere informatie

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte in Nederland Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte kost veel energie Warmtevoorziening is verantwoordelijk voor bijna 40% van het energiegebruik in Nederland.

Nadere informatie

Handreiking Aanvulling op het EEP - Addendum op de MEE. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

Handreiking Aanvulling op het EEP - Addendum op de MEE. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Handreiking Aanvulling op het EEP - Addendum op de MEE In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Handreiking Aanvulling op het EEP - Addendum op de MEE Deze handreiking bevat informatie over

Nadere informatie

Studievoormiddag Provincie Vlaams-Brabant Warmtenetten: hoe, wat, waarom?

Studievoormiddag Provincie Vlaams-Brabant Warmtenetten: hoe, wat, waarom? Studievoormiddag Provincie Vlaams-Brabant Warmtenetten: hoe, wat, waarom? Erik De Schutter Vlaams energieonderzoek door VITO Energietechnologie Duurzame stedelijkheid KU Leuven Elektrotechniek Bouwfysica

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Bezoek gemeenteraad Den Haag aan WKC CR-plein

Bezoek gemeenteraad Den Haag aan WKC CR-plein Bezoek gemeenteraad Den Haag aan WKC CR-plein 25 november 2016 Doel bijeenkomst Leuke doch leerzame bijeenkomst Afstemming toekomstvisie Warmtevoorziening Den Haag Ambitie van de gemeente Huidige activiteiten

Nadere informatie

Voordracht aan Provinciale Staten. van Gedeputeerde Staten. Watt anders, Energieagenda Ontwerpbesluit

Voordracht aan Provinciale Staten. van Gedeputeerde Staten. Watt anders, Energieagenda Ontwerpbesluit Voordracht aan Provinciale Staten van Gedeputeerde Staten Onderwerp Watt anders, Energieagenda 2016-2020-2050 1 Ontwerpbesluit Provinciale Staten van Zuid-Holland, Gelet op: Artikel 105 van de Provinciewet;

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA DEN HAAG. Datum 4 juli 2017 Betreft Tweede openstelling SDE+ 2017

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA DEN HAAG. Datum 4 juli 2017 Betreft Tweede openstelling SDE+ 2017 > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag Postadres

Nadere informatie

Individuele energievoorziening

Individuele energievoorziening 04/12/2014 Potentieel voor collectieve energie en warmte in Vlaanderen Erwin CORNELIS Klankbordgroep Lerend Netwerk Duurzame Wijken 3 december 2014 Presentatie in het kader van het STRATEGO-project Individuele

Nadere informatie

Achtergrond en doel presentatie

Achtergrond en doel presentatie Achtergrond en doel presentatie Achtergrond Uitnodiging van de raad; Nuon heeft reeds wind turbines in de Hoofdplaatpolder; Nuon ziet mogelijkheden voor het op termijn vervanging van de huidige turbines

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA DEN HAAG

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag Postadres

Nadere informatie

Invulling van de 186 PJ - categorie Overige hernieuwbare energie

Invulling van de 186 PJ - categorie Overige hernieuwbare energie Invulling van de 186 PJ - categorie Overige hernieuwbare energie Tussenstand Duurzame Energie Koepel: Teun Bokhoven. 8 december 2014 Achtergrond 186 PJ opgave ENERGIEAKKOORD VOOR DUURZAME GROEI Concrete

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA DEN HAAG. Datum Stand van zaken hernieuwbare energieproductie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA DEN HAAG. Datum Stand van zaken hernieuwbare energieproductie > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag Datum

Nadere informatie

Stand van zaken Stadswarmte in Utrecht

Stand van zaken Stadswarmte in Utrecht Stand van zaken Stadswarmte in Utrecht Stan de Ranitz Jaarbijeenkomst Warmtenetwerk 12 mei 2016 Inhoud presentatie 1. Stadswarmte Utrecht 2. Het equivalent opwek rendement (EOR) in Utrecht 3. Verdere verduurzaming

Nadere informatie

Gijs de Man 12 oktober 2010

Gijs de Man 12 oktober 2010 Gijs de Man 12 oktober 2010 We werken aan een beter klimaat Doel Stichting Warmtenetwerk: Bevorderen van gebruik van duurzame warmte en koude en hergebruik van restwarmte t via collectieve netten. Aanpak:

Nadere informatie

Duurzame warmte in de SDE+

Duurzame warmte in de SDE+ Duurzame warmte in de SDE+ Sander Lensink www.ecn.nl Doel van de presentatie Filosofie achter wijziging in de SDE-regeling Belangrijkste verschillen tussen SDE en SDE+ Uitwerking bio-wkk in de SDE+ 2 29-06-2011

Nadere informatie

EEN NIEUWE AMBITIE IN ENERGIE

EEN NIEUWE AMBITIE IN ENERGIE EEN NIEUWE AMBITIE IN ENERGIE Een nieuwe ambitie in energie Verschuiving focus Noordwest-Europese markt naar regio Zuid-Holland Van elektriciteitsproductie naar energie Regionale binding MPP3 in nauwe

Nadere informatie

De kosten van de energietransitie, en: kansen voor de gasindustrie. Martien Visser Lector Energietransitie & Netwerken. Hanzehogeschool Groningen

De kosten van de energietransitie, en: kansen voor de gasindustrie. Martien Visser Lector Energietransitie & Netwerken. Hanzehogeschool Groningen De kosten van de energietransitie, en: kansen voor de gasindustrie Martien Visser Lector Energietransitie & Netwerken Hanzehogeschool Groningen Hanzehogeschool Groningen (circa 30.000 studenten) Energy

Nadere informatie

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers Net voor de Toekomst Frans Rooijers Net voor de Toekomst 1. Bepalende factoren voor energie-infrastructuur 2. Scenario s voor 2010 2050 3. Decentrale elektriciteitproductie 4. Noodzakelijke aanpassingen

Nadere informatie

Transformatie van het Energiesysteem. Atelier Flevo-perspectieven

Transformatie van het Energiesysteem. Atelier Flevo-perspectieven Transformatie van het Energiesysteem Atelier Flevo-perspectieven NVDE NVDE Bundeling van partijen die transitie willen versnellen Hoofdpunten uit agenda Volledig duurzame energievoorziening in 2050 en

Nadere informatie

Welkom. StepUp. Wat zijn warmtenetten? StepUp_Warmtenetten 1

Welkom. StepUp. Wat zijn warmtenetten? StepUp_Warmtenetten 1 Welkom StepUp 8 Wat zijn warmtenetten? Ondergronds leidingsysteem dat warm water transporteert Koppelt plaatsen met een warmteoverschot ( warmtebron of restwarmte ) aan plaatsen met een warmtevraag ( verwarming,

Nadere informatie

B-130 Green Deal Nijmegen

B-130 Green Deal Nijmegen B-130 Green Deal Nijmegen Partijen: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, de heer M.J.M. Verhagen, de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, mevrouw J.W.E. Spies,

Nadere informatie

ACHTERGROND FORUM 10.12.15

ACHTERGROND FORUM 10.12.15 Bij de Strokkur geiser in het zuidwesten van IJsland komt aardwarmte aan het oppervlak. Zo n geiser is er in Nederland niet, maar aardwarmte wel 26 waar blijft een landelijk netwerk? Deze energie kunnen

Nadere informatie

ECN-N Energiescenario s Drenthe 2030

ECN-N Energiescenario s Drenthe 2030 December 2016 ECN-N--16-031 Energiescenario s Drenthe 2030 Gerdes, J. Gewijzigd op: 16-12-2016 13:20 2 Inhoud 1 Context van de energiescenario s voor 2030 4 2 Uitgangspunten voor drie scenario s 5 3 Ontwikkelingen

Nadere informatie

buffer warmte CO 2 Aardgas / hout WK-installatie, gasketel of houtketel brandstof Elektriciteitslevering aan net

buffer warmte CO 2 Aardgas / hout WK-installatie, gasketel of houtketel brandstof Elektriciteitslevering aan net 3 juli 2010, De Ruijter Energy Consult Energie- en CO 2 -emissieprestatie van verschillende energievoorzieningsconcepten voor Biologisch Tuinbouwbedrijf gebroeders Verbeek in Velden Gebroeders Verbeek

Nadere informatie

4 oktober Utrecht

4 oktober Utrecht 4 oktober 2017 Utrecht 1 Waarom een RES? 1. Verantwoordelijkheid energietransitie wordt voor een belangrijk deel bij gemeenten gelegd. Maar ze hebben beperkte grip. 2. Praten over energietransitie betekent

Nadere informatie

Duurzame warmtenetten

Duurzame warmtenetten Duurzame warmtenetten Groene Huisvesters 22 juni 2017 Jeroen Roos Inhoud 1. Opzet warmtenet 2. Soorten en maten 3. Duurzaamheid 4. Specifiek: een bron: geothermie een concept: Nul-op-de-Meter/-Rekening

Nadere informatie

Kansen voor warmte. Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014

Kansen voor warmte. Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014 Kansen voor warmte Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014 Centrale boodschap Er is een groot potentieel aan duurzame warmte en warmtebesparing in Nederland beschikbaar. Per situatie

Nadere informatie

Scenario s voor de warmtetransitie in Den Haag. Raadscommissie 30 maart 2017

Scenario s voor de warmtetransitie in Den Haag. Raadscommissie 30 maart 2017 Scenario s voor de warmtetransitie in Den Haag Raadscommissie 30 maart 2017 Rode draad Aanleiding Omvang van de opgave Urgentie van de opgave Opbouw onderzoek Besparing Duurzame warmte Modelberekeningen

Nadere informatie

Groene InvesteringsMaatschappij (GIM)

Groene InvesteringsMaatschappij (GIM) Groene InvesteringsMaatschappij (GIM) Voordelen impuls verduurzaming Reductie broeikasgassen Groene groei Minder afhankelijk van fossiele brandstoffen Economische structuurversterking Maar, verduurzaming

Nadere informatie

Energie. Gebruik, kosten & transitie. Frans Rooijers directeur CE Delft

Energie. Gebruik, kosten & transitie. Frans Rooijers directeur CE Delft Energie Gebruik, kosten & transitie Frans Rooijers directeur CE Delft CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, transport en grondstoffen Economische, technische en beleidsmatige expertise

Nadere informatie

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016 Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden 11 februari 2016 1 Managementsamenvatting Inleiding De gemeente Leiden heeft in haar duurzaamheidsambitie doelen gesteld voor de korte

Nadere informatie

Datum 10 januari 2015 Betreft Beantwoording vragen over de energierekening huishoudens cf. de NEV 2014

Datum 10 januari 2015 Betreft Beantwoording vragen over de energierekening huishoudens cf. de NEV 2014 >Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Verlenging en wijziging Samenwerkingsovereenkomst duurzame Warmte en Koude Zuid-Holland

Verlenging en wijziging Samenwerkingsovereenkomst duurzame Warmte en Koude Zuid-Holland Verlenging en wijziging Samenwerkingsovereenkomst duurzame Warmte en Koude Zuid-Holland De ondergetekenden, 1. Alliander Duurzame Gebiedsontwikkeling, gevestigd te Arnhem, te dezen rechtsgeldig vertegenwoordigd

Nadere informatie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie Duorsume enerzjy yn Fryslân Energiegebruik en productie van duurzame energie 1 15 11 oktober 1 Inhoud Management Essay...3 1 Management Essay De conclusies op één A4 De provincie Fryslân heeft hoge ambities

Nadere informatie

Verlenging en wijziging Samenwerkingsovereenkomst duurzame Warmte en Koude Zuid-Holland

Verlenging en wijziging Samenwerkingsovereenkomst duurzame Warmte en Koude Zuid-Holland Verlenging en wijziging Samenwerkingsovereenkomst duurzame Warmte en Koude Zuid-Holland De ondergetekenden, 1. Alliander Duurzame Gebiedsontwikkeling, gevestigd te Arnhem, te dezen rechtsgeldig vertegenwoordigd

Nadere informatie

Inzichten uit een regio:

Inzichten uit een regio: Er is een brede duurzaamheidsscope nodig voor afwegingen rond de bodem; de energietransitie staat daarin centraal. Inzichten uit een regio: Sneller afbouwen van fossiele energie De bodem is onmisbaar bij

Nadere informatie

Beleidskader windenergie

Beleidskader windenergie Bijlage 1 Beleidskader windenergie Europese richtlijn 2009/28/EG De Europese richtlijn 2009/28/EG verplicht Nederland om in 2020 14 procent van het totale bruto-eindverbruik aan energie afkomstig te laten

Nadere informatie

MKBA Windenergie binnen de 12-mijlszone

MKBA Windenergie binnen de 12-mijlszone MKBA Windenergie binnen de 12-mijlszone Den Haag, 3 november 2014 Niels Hoefsloot Ruben Abma Inhoud presentatie 1. Onderzoeksmethode en uitgangspunten 2. Directe effecten 3. Indirecte/externe effecten

Nadere informatie

Visie warmtevoorziening glastuinbouw 2016

Visie warmtevoorziening glastuinbouw 2016 Visie warmtevoorziening glastuinbouw 2016 De ontwikkeling van warmtenetten staat in het teken van de CO2-reductie en de vermindering van het gebruik van aardgas. Voor glastuinbouwondernemers zorgt warmtelevering

Nadere informatie

Gelijkwaardigheidsberekening warmtenet Delft

Gelijkwaardigheidsberekening warmtenet Delft NOTITIE PROJECT ONDERWERP Gelijkwaardigheidsberekening warmtenet Delft Bepalingsmethode DATUM 20 april 2006 STATUS Definitief 1 Inleiding...2 2 Uitgangspunten...2 3 Bepalingsmethode...2 3.1 Principe...2

Nadere informatie

Position paper regietafel energietransitie utrecht

Position paper regietafel energietransitie utrecht Position paper regietafel energietransitie utrecht februari 2017 position paper regietafel energietransitie utrecht 2/6 Regietafel Energietransitie Utrecht Dit document beschrijft de opzet van de Regietafel

Nadere informatie

Zonder Energieopslag geen Energietransitie. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013

Zonder Energieopslag geen Energietransitie. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013 Zonder Energieopslag geen Energietransitie Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013 Duurzame Energie Koepel 6 brancheorganisaties (wind, zon, bodemenergie, bio, warmtepompen,

Nadere informatie

Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening:

Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening: Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening: Betaalbaar & betrouwbaar? Robert Harmsen ECN Beleidsstudies COGEN Symposium Zeist 22 oktober 2004 Een blik naar de toekomst (1) Four Futures

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA DEN HAAG. Datum 3 januari 2017 Betreft Evaluatie salderingsregeling

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA DEN HAAG. Datum 3 januari 2017 Betreft Evaluatie salderingsregeling > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag Postadres

Nadere informatie

WARMTENETTEN VOOR EEN DUURZAME TOEKOMST

WARMTENETTEN VOOR EEN DUURZAME TOEKOMST WARMTENETTEN VOOR EEN DUURZAME TOEKOMST VVSG Energie- en klimaatdag 4 mei 2017 Jo Neyens, beleidsmedewerker ODE voorstelling WNVL WAAROM WARMTENETWERK? Warmtenetwerk: nieuw ODE-platform WNVL ontstond eind

Nadere informatie

Gas op Maat. Postbus 250, 3190 AG Hoogvliet Rotterdam Telefoon +31(0)

Gas op Maat. Postbus 250, 3190 AG Hoogvliet Rotterdam Telefoon +31(0) Gas op Maat De maatschappij is op weg naar een CO 2 -neutraal energiesysteem. De gassector wil graag bijdragen aan het behalen van deze doelstelling. In de transitieperiode is de rol van aardgas maatwerk:

Nadere informatie

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres Samen op weg naar een klimaatneutraal Den Haag Rabin Baldewsingh wethouder duurzaamheid gemeente Den Haag 27 juni SBR congres Den Haag Ambitie Den Haag klimaatneutraal in 2040 CO 2 -emissie reduceren door:

Nadere informatie

uitbreiding warmtenet Alkmaar Algemene Vergadering directie en raad van commissarissen Datum: 6 november 2015

uitbreiding warmtenet Alkmaar Algemene Vergadering directie en raad van commissarissen Datum: 6 november 2015 6. Uitbreiding warmtenet Alkmaar Aan: Van: Betreft: Algemene Vergadering directie en raad van commissarissen uitbreiding warmtenet Alkmaar Datum: 6 november 2015 Bijlage: toelichting investeringsvoorstel

Nadere informatie

Doorrekening gebouwde omgeving met het Energietransitiemodel

Doorrekening gebouwde omgeving met het Energietransitiemodel Doorrekening gebouwde omgeving met het Energietransitiemodel Mogelijke transitiepaden naar 235 en 25: tempo en soort van elektrificatie Brede bijeenkomst transitiepad lage temperatuurwarmte, 27 september

Nadere informatie

Masterclass IV. Energie op bedrijventerreinen

Masterclass IV. Energie op bedrijventerreinen Masterclass IV Energie op bedrijventerreinen Programma Tijd Onderwerp Wie 16.00 Welkom Aleida van den Akker / Margreet Verwaal (Provincie Zuid-Holland) 16.05 Context en urgentie Wiebe Brandsma (Provincie

Nadere informatie

Gemeente Ede energieneutraal 2050

Gemeente Ede energieneutraal 2050 De gemeente Ede wil uiterlijk in 2050 energieneutraal zijn. Dit betekent dat we alle energie die in onze gemeente wordt gebruikt op een schone (hernieuwbare) manier willen opwekken. Dat doen we het liefst

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 30 196 Duurzame ontwikkeling en beleid Nr. 305 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie