MIJN KIND ZIT IN DE ÜBERTEIT

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "MIJN KIND ZIT IN DE ÜBERTEIT"

Transcriptie

1 HET MAGAZINE DAT DEUGD DOET ZOMER WAARSCHUWING: DIT NUMMER BEVAT FILOSOFISCHE GEDACHTEN! DE MANTELZORG DER LIEFDE SPECIAL PUBERS CATH LUYTEN: MIJN KIND ZIT IN DE ÜBERTEIT EEN UITGAVE VAN CM MIDDEN-VLAANDEREN EDITIE 29

2 stoutmoedig, maar niet onbezonnen krachtig, maar ook subtiel NEW VOLVO XC /5 in onze showrooms Schrijf vandaag nog in om deze unieke, nieuwe SUV te ontdekken bij ons via U rijdt met een Volvo XC90 diesel vanaf , incl btw. Leverbaar nog deze zomer! 5,8 L/100 KM G CO2/KM PK voorlopige cijfers voor D5 AWD WEKEN 4 mei - 6 juni 2015 Nu met gratis 2 de jaar garantie De voordelen van Volvo Selekt: Altijd jonger dan 5 jaar en < km. 12 maanden garantie in heel Europa 1 jaar pechverhelping: de klok rond, 7 op 7 Op meer dan 100 punten gecheckt Omruilgarantie binnen 30 dagen of km Extra voordelen Volvo Selekt weken: 2 de jaar garantie gratis Extra voorwaarden financiering en verzekering 500 korting op accessoires HET GROOTSTE AANBOD VOLVO SELEKT IN BELGIE VINDT U BIJ ONS! EDITO ALTIJD DIE DRUK Zou je dat ook wel eens willen? Dat je de tijd even stil kon zetten of zelfs terug kon draaien? Ik wel, en ik moet bekennen dat die gedachte steeds vaker bij me opkomt. Even op de plaats rust en terugblikken op het leven. Dat zouden meer mensen moeten doen als ik afga op het aantal burn-outs en andere stressgebonden problemen waar we in deze jachtige samenleving mee te kampen hebben. Daarom vonden we dat het tijd werd voor een nummer van çava waarin we ruimte geven aan ideeën om ons leven wat eenvoudiger te maken. Inderdaad, een beetje zoals vroeger. Vroeger gaat in confrontatie met het nu in ons dossier over pubers. Wat vinden ouders en hun puberzonen of -dochters van elkaar? Veel, zo blijkt, samen met het besef dat wij ouders vroeger zelf geen haar beter waren! Het kan geen kwaad om daar af en toe bij stil te staan, tijdens de zoveelste ruzie met slaande deuren. Let maar op, stilstaan wordt de nieuwste trend. Veel leesplezier! PAUL DE BRUYCKERE BLADMANAGER Inhoud 04,52 GESPOT Cijfers & weetjes 06 EXCELLENTIEDRUK De lat van het leven wordt te hoog gelegd 14 SPECIAL PUBERS Nagel aan je doodskist of herhaling van de geschiedenis? 22 MIJN GEDACHT Puberkind 24 GRENZELOZE LIEFDE Liefde overwint (bijna) alles 28 SAY CHEESE Studenten op kot 32 ZEG EENS AAA Kan het kwaad om de pil door te nemen? 34 GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG Renaat wordt opgevangen bij een pleeggezin 41 HALLO CM-medewerker in de kijker 42 SCHOOL OF LIFE Kan filosofie mijn leven veranderen? 46 MANTELZORGERS De mantelzorg der liefde 54 CM DEALS Korting voor CM-leden & çava?-lezers! 57 CM-AGENDA Plan je activiteiten! + Enquête blz. 23 MAAK VAN ÇAVA? EEN NOG BETER BLAD! Coverfoto: Filip Naudts, Kapster Cath Luyten: Audrey Van Haecke Een Volvo-rijder geeft graag voorrang aan veiligheid. milieu-informatie KB 19/03/2004: D Hondt Eendrachtstraat 4 AALST Reynaert Ambachtstraat 2 OUDENAARDE D Hondt Industrielaan 6 ZOTTEGEM /DHondtReynaertVolvo Verantwoordelijke uitgever Jean-Paul Corin, Martelaarslaan 17, 9000 Gent Bladmanagement Paul De Bruyckere Redactie Peter Lambert, Jeroen Bruggeman, Katelijne Duerinck, Paul Van Roy, Annelies Vervoort, Natalie Van den Heule, The Fat Lady Concept, fotografie en vormgeving The Fat Lady Advertenties Publicarto , Contact CM Midden- Vlaanderen, Martelaarslaan 17, 9000 Gent, , çava? is een uitgave van CM Midden-Vlaanderen en verschijnt in een oplage van exemplaren huis aan huis in de arrondissementen Aalst, Eeklo, Gent en Oudenaarde. De CMdiensten en -voordelen die in çava? vermeld worden zijn informatief. Bij twijfel of betwisting gelden enkel de statuten en huishoudelijke reglementen. CM Midden-Vlaanderen is niet verantwoordelijk voor de inhoud van de çava?-advertenties.

3 4 GESPOT België telt enkele belangrijke bedrijfscollecties, maar weinig van die collecties bieden zo n volledig beeld op de kunst van de laatste vier decennia, als de Proximus Art Collection. De collectie is het werk van een comité van kunstprofessionals en het Proximus-bestuur. Zij brachten in 18 jaar tijd deze indrukwekkende collectie samen. Ze telt intussen topstukken van meer dan 100 kunstenaars, waaronder EXPO Bezoek de Proximus Art Collection Carl Andre, Marcel Broodthaers, Andreas Gursky, Gabriel Orozco en Jeff Wall. Dankzij çava? maak je kans om de Proximus Art Collection te bezoeken. Dat kan van 28 juni tot 4 oktober in het Museum Dhont-Dhaenens in Deurle. Stuur snel je naam en adres naar en maak kans op een van de 10 duo-tickets. Proximus Art Collection, Courtesy Proximus, België SPORT Voetbalplezier voor kinderen met een beperking MEERVOUDIG BEKROONDE 7 JAAR OUDE GRAN RESERVA Wat een fantastische wijn is dit! Zonder twijfel één van de beste wijnen uit ons assortiment. Niet voor niets werd deze topwijn inmiddels bekroond met maar liefst twee prachtige gouden medailles en ontving daarnaast zilver op de Mundus Vini 2015! Deze 7 jaar oude Gran Reserva heeft 24 maanden gerijpt op eikenhouten vaten en overtreft naar onze mening alle voorgaande oogstjaren. U mag deze exclusieve wijn bestellen voor de onwaarschijnlijk lage prijs van 4,99. 9,98 4,99 Gratis thuisbezorgd Heel wat sportclubs in Vlaanderen bieden de mogelijkheid aan sporters met een beperking om deel te nemen Proefnotitie Casa Safra Terra Alta DO Gran Reserva 2008 aan hun activiteiten. Een fantastisch Uitbundige en intense geur met indrukken van rijp zwart fruit. Dankzij de 24 maanden initiatief! Onlangs startte ook Olsene houtrijping op Franse en Amerikaans eikenhouten vaten heeft de wijn fluweelzachte Sportief met haar eigen G-ploeg voor voetballertjes vanaf 6 tot 13 jaar die tannines en een karakteristieke smaak gekregen. Hierdoor beleeft u de smaak van pure bij een gewone ploeg uit de boot passie! De wijn heeft een uitzonderlijk geconcentreerde smaakcombinatie van verse vallen. Daarbij horen onder andere bosvruchten, zwart fruit, vanille en verleidelijke kruidigheid. De afdronk is lang en intens. kinderen met overgewicht, spierziekte, astma, autisme,... De ploeg Over Casa Safra traint een keer per week en je krijgt een volledige uitrusting De wijngaarden van Casa Safra bevinden zich in Terra Alta, een klein wijngebied in het inclusief een bal! Spaanse Catalunya. Al 70 jaar maken de wijnmakers van Casa Safra voortreffelijke wijnen waaronder het vlaggenschip van dit wijnhuis de Gran Reserva. Voor deze topwijn De ploeg is nog op zoek naar spelertjes. Benieuwd? Je kan zelf ken- worden alleen de beste druiven geoogst van de wijngaarden in Terra Alta. nismaken met deze - ploeg Nu gratis uit Olsene. geleverd! - Nu gratis geleverd! - Nu gratis geleverd! - Nu gratis geleverd! - Nu gratis geleverd! - Nu gratis geleverd! - Nu gratis geleverd! - Nu gratis Check snel de Facebook-pagina op Bestel via of bel (ma. t/m vrij uur) Liever bestellen via de bestelbon? Stuur deze bon in een voldoende gefrankeerde envelop naar: Wijnvoordeel België, Toekomstlaan 38, 3600 Genk ORGANISEER JE EEN FUIF OF FESTIVAL? Met de lente komt ook het festival- en fuifseizoen weer op gang. Maar zo n Meer info op festival kan ook een aanslag plegen op je oren. Steeds meer jongeren kampen met gehoorverlies of hebben last van oorsuizen. Daarom denkt Oorgasme aan je oren. Langer en intenser genieten van muziek, dat is het doel. Ben je organisator van een fuif of festival? Vraag oordopjes aan CM en maak je muziekevenement gehoorvriendelijker. Wanneer je voor jezelf oordoppen op maat laat maken, betaalt CM je tot 30 euro terug. Al 6 jaar de voordeligste online wijnwinkel Klanten beoordelen ons gemiddeld met een 8,8 Snelle levering binnen drie werkdagen Betaal pas na ontvangst van de wijnen Bestelbon Çava Ja, ik bestel X dozen (à 6 flessen) Casa Safra Terra Alta DO Gran Reserva 2008 (624248) à 4,99 per fles* Naam: M V Straat: Nr: Bus: Plaats: Postcode: Telefoon: Geboortedatum: *Introductieaanbieding: Geen bezorgkosten (t.w.v. 5,95). Betaling per factuur na levering. Gemakkelijk en zonder risico. Stuur deze bon in een voldoende gefrankeerde envelop naar: Wijnvoordeel België, Toekomstlaan 38, 3600 Genk Vragen? Telefoon (ma t/m vr van 8:30 tot 17:00) of mail naar

4 6 EXCELLENTIEDRUK 7 Filosoof Johan Braeckman pleit voor een andere manier van leven: Ergens in de zomer vertrok je. In een aftandse Peugeot naar Frankrijk. Of misschien Spanje, kan ook, vertelde je nog snel even aan je ouders. Een maand later postte je op de terugweg nog snel een briefkaartje met Alles goed hier en een gekrabbeld zonnetje op de achterkant. Al die tijd was je compleet onbereikbaar voor het thuisfront. En geen mens die zich zorgen maakte. DE LAT VAN HET LEVEN WORDT TE HOOG GELEGD TEKST: Willem-Jan van Ekert FOTOGRAFIE: Corbis, Brecht Van Maele

5 8 EXCELLENTIEDRUK stelling stond terwijl ik er juist tussenuit wilde. Dat had nieuwswaarde, terwijl als je boeken publiceert mag je al blij zijn dat je gebeld wordt door een journalist. Als je niets doet wordt dat interessant. (lacht) Dat was nog eens een zorgeloze vakantie, een échte uitstap uit de dagelijkse sleur. Niemand die je lastig viel. Van gsm s was nog geen sprake, laat staan van sociale media. Op reis had je jezelf, je reisgenoten en de lokale bevolking. De drang om de hele wereld, of toch op zijn minst die van jou, te laten weten wat jij meemaakte, bestond nog niet. Wat een contrast met 2015 waarin je struikelt over toeristen met een selfie-stick en smartphones die live kunnen uitzenden naar het thuisfront. En ondertussen blijven al die mails van het werk ook nog eens binnenstromen. Waar zijn we in godsnaam mee bezig? Een jaar er tussenuit Filosoof en hoogleraar wijsbegeerte aan de Universiteit Gent, Johan Braeckman werd ongewild expert toen hij in 2014 een jaar verlof zonder wedde nam. Het was eigenlijk niet de bedoeling om daarmee in het nieuws te komen. Blijkbaar raakte mijn beslissing een gevoelige snaar bij veel mensen. Het is een beetje ironisch dat ik in de belang- Professor Braeckman wilde vooral tijd voor zichzelf nemen, weg van de universiteit en van de 150 mails die hij dagelijks beantwoordde. De werkdruk is de laatste jaren enorm toegenomen, er zijn steeds meer administratieve taken en meetings. Terwijl je eigenlijk gewoon je onderzoeken wilt uitvoeren en les wilt geven. Ik ben ook niet de enige die dat vaststelde. Veel van mijn collega s vonden het een buitengewoon goed idee wat ik deed. Ik wilde van mijn afwezigheid geen statement maken, maar er gewoon eens uit om thuis aan een project te werken wat al jaren in mijn hoofd zat. Samen met vrienden heb ik aan een schuur gebouwd waar mijn vader ooit aan begonnen was. Ik kon dat niet met mijn job combineren en ik begon geweldig uit te kijken naar mijn jaar vrijheid. Op je gemak een boek lezen, opstaan en naar bed gaan wanneer je zelf wilt. En tussendoor de handenarbeid. Toch duurde het enkele maanden voor ik in die rustmodus terechtkwam. De universiteit bleef me toch nog bezighouden. Excellentiedruk Niet alleen op de werkvloer wordt er geklaagd over de toenemende druk. Steeds meer jongeren stellen zich vragen bij het leven dat hun ouders leiden en over de gevolgen ervan. Ja, de excellentiedruk. Er wordt vaak beweerd dat we nu meer vrije tijd zouden hebben. Dat geldt de laatste De lat van het leven wordt hoog gelegd. Ouders verwachten veel van hun kinderen, het moeten allemaal kleine Leonardo da Vinci s worden, het goed doen op school en in hun vrije tijd naar ballet, de muziekschool, het voetbal... JOHAN BRAECKMAN decennia zeker voor arbeiders, door kortere werktijden. Bij andere beroepen ben ik er niet zo zeker van. Ik heb de indruk dat die harder werken dan ooit. Bovendien is met twee werken eerder regel dan uitzondering. De druk om te presteren, om uit te blinken heeft daarmee te maken. De lat van het leven wordt hoog gelegd. Ouders verwachten veel van hun kinderen, het moeten allemaal kleine Leonardo da Vinci s worden, het goed doen op school en in hun vrije tijd naar ballet, de muziekschool, het voetbal... Langer thuis met Lathu. Voor gratis advies en offerte op maat : bel gratis Trapliften op maat Ook smalle trappen en met bochten Dankzij mijn traplift kan ik in mijn eigen huis blijven wonen. Marguerite

6 10 EXCELLENTIEDRUK HALLO? IK BEN ER NIET! De technologie heeft ervoor gezorgd dat we nu altijd bereikbaar zijn. Gelukkig komt er tegenwind. Meer en meer mensen zijn te vinden voor het recht om onbereikbaar te zijn en zo te ontsnappen aan de druk-drukdrukwereld. Tijd voor onszelf is een begerenswaardige luxe geworden. Helaas is het werk vaak een obstakel in de zoektocht naar onbereikbaarheid. Maar er zijn steeds meer werkgevers (helaas nog weinig in Vlaanderen) die hun werknemers zelfs verplichten om hun smartphone of met rust te laten. Zo blokkeerde autofabrikant Volkswagen de mailservers voor veel werknemers buiten kantoortijd. De concurrentie kon ook hier niet achterblijven. BMW verplicht werknemers niet te reageren op mail die na werktijd door de chef verstuurd wordt. Doe je dat wel, dan krijg je ze als overuren uitbetaald. Collega filosoof Antoon Vandevelde sprak op Radio 1 over de luxe van het onbereikbaar zijn. Het is een dubbele begeerte. Aan de ene kant willen we mee zijn en alles weten van de laatste nieuwtjes. En daarvoor moet je natuurlijk verbonden zijn. Aan de andere kant hebben we de begeerte om er even uit te stappen en te ontsnappen aan de waan van de dag. Toen de gsm opkwam, was bereikbaar zijn de luxe, nu is dat steeds meer onbereikbaar zijn. Een andere reden voor het niet beantwoorden van de gsm ziet hij in het drukke leven als statussymbool. Niet bereikbaar zijn geeft de indruk dat je druk bezig bent, en dat je dus een belangrijk persoon bent. Wellicht moeten we streven naar een evenwicht tussen openheid en geslotenheid. We hebben beide nodig in ons leven. Of het vroeger dan beter was? Zeker niet, maar er was een duidelijke scheiding tussen werk en privéleven. Dat merk ik als ik nu met mijn beste vrienden wil afspreken. Vroeger belden we en s avonds zag je elkaar. Nu worden er agenda s naast elkaar gelegd om vervolgens over zes weken af te kunnen spreken. En omdat mensen met twee werken, gaat de vrije tijd in hun ogen op aan prutswerk : winkelen, in de file staan Die zaken maken het leven minder aangenaam, wat er toe bijdraagt dat mensen nog meer druk voelen. En dat ze het uiteindelijk niet meer aankunnen. Veel mensen lossen het op door zo nu en dan een verwenweekendje in te lassen, een vakantie en daarin moet dan alles gebeuren wat ze daarbuiten missen. Ik vind dat zeer raar. Het lijkt me zinniger om dergelijke momenten in je dagelijks leven in te bouwen. We zijn niet gemaakt om 50 weken hard te werken en dan 2 weken niets te doen. The Joneses Moet de overheid het goede voorbeeld geven, liggen er taken voor de werkgevers op dat vlak? Hoe je dat moet regelen weet ik niet goed, ik kan alleen over mezelf spreken. Ik nam een wat radicale beslissing terwijl ik toch niet stilzat. Ik deed aangename dingen en ging er bewuster mee om. Dat ging vanzelf. En ik pas dat nu toe, ook nu ik weer aan de slag ben op de universiteit. Ik weet dus niet of je dat van bovenuit kunt opleggen. Ik denk dat mensen dat zelf moeten regelen. We hebben het probleem zelf gecreëerd, we moeten het ook zelf oplossen. Mensen moeten dan wel bereid zijn om hun waardepatroon te heroriënteren, andere keuzes te maken. We spenderen het inkomen voornamelijk aan luxe: aan een grote hypotheek, aan twee auto s Vorige generaties kenden die luxe niet. We zijn het slachtoffer geworden van het Keeping up with the Joneses-fenomeen. Dat betekent dat je jouw wensen afmeet aan wat je rondom jou ziet. Kopen de buren een nieuwe auto, dan kan jij niet achterblijven, gaan ze op wintersport, dan jij ook. Er JOHAN BRAECKMAN De angstcultuur overheerst Daarom hebben we veel te dure verzekeringen en sparen we veel te veel. En dan vragen we ons later af waarom we nooit die wereldreis gemaakt hebben waar we altijd van droomden. Brecht Van Maele zijn studies die dit fenomeen pijnlijk blootleggen. Zo is er een studie waar aan werknemers het voorstel gedaan werd om 200 euro netto in de maand meer te verdienen. Maar de andere collega s zouden 300 euro meer verdienen. Het alternatief was: iedereen krijgt 50 euro netto erbij. Wat bleek? Een meerderheid koos voor het laatste. Blijkbaar kunnen we het psychologisch niet aan dat collega s meer zouden verdienen dan wij. De pot op! Het wordt tijd om te zeggen: foert, de pot op. Dat je bijvoorbeeld parttime gaat werken en zo meer tijd hebt voor kinderen, sporten, lezen... Enfin, voor de dingen die je graag doet. Nu hoor ik mensen klagen, dan vraag ik ze: waarom zoek je geen andere job? Dan komen ze met talrijke redenen waarom dat niet kan. Vaak zijn dat drogredenen. De mens is natuurlijk ook een angstig wezen. De angstcultuur overheerst. Daarom hebben we veel te dure verzekeringen en sparen we veel te veel. En dan vragen we ons later af waarom we nooit die wereldreis gemaakt hebben waar we altijd van droomden. Bijna niemand zegt: we sparen wat en vertrekken een jaar op reis. Ik ben in de jaren tachtig afgestudeerd, er was totaal geen zicht op jobs in die tijd. Maar ik heb geen enkel moment getwijfeld, desnoods ging je in de Vayamundo Ol Fosse d Outh in Houffalize Beleef de zomer in hartje Ardennen Meer weten over onze arrangementen en mogelijkheden? Vayamundo Ol Fosse d Outh Ol Fosse d Outh 1, 6660 Houffalize T : (lokaal tarief) E : Dé club voor actieve, comfortabele familievakanties in volle natuur. Een Super vakantie voor Super gezinnen! Een pittige wandeling, zwemmen, fitnessen, een tochtje per ezel langs de oevers van de Ourthe Geniet van de rust en belééf. HAPPY FAMILY HOLIDAY Eind juni zijn onze verbouwingswerken klaar! Ontdek onze volledig vernieuwde vleugel INBEGREPEN Halfpension met ontbijtbuffet Onbeperkte toegang tot het zwembad en fitnesscenter Animatie, dans, DJ en nog veel meer BESCHIKBAARHEID Tijdens alle Belgische schoolvakanties van het jaar 2015 Bekijk dit arrangement op 11 arrangement vanaf 139,50 halfpension 3 dagen/2 nachten

7 12 EXCELLENTIEDRUK McDonald s werken. Je vond wel iets en we amuseerden ons. Je had lol en heel weinig geld. Nu, zoveel jaren later, hebben we geld maar geen lol meer. Mensen worden te serieus. Een stap achteruit zetten is nu ondenkbaar geworden. Maar doe je dat wel, dan zet je op andere vlakken misschien drie stappen voorwaarts. Ik heb al wat lezingen gegeven waarin ik luiheid als een soort deugd presenteer. Luiheid is traagheid en de rust en tijd nemen voor de juiste dingen. Met vrienden onder een boom Ik was indertijd onder de indruk van een kleine studie van een Australische verpleegster die op de palliatieve afdeling waar ze werkte mensen ondervroeg die niet lang meer te leven hadden. Ze vroeg hen naar de dingen waar ze spijt van hadden in hun leven. Daar kwam onder andere uit: niet genoeg tijd doorgebracht met vrienden, met dierbaren. Kijk in je eigen omgeving: dan kom je tot de akelige vaststelling dat er soms maanden overheen gaan voordat er weer iets gebeurt op dat vlak. En als er iets gedaan wordt gaan we als gekken mountainbiken. Ook daar weer: prestatie. Terwijl met een paar vrienden en een flesje wijn onder een boom wonderen verricht. Toch doet dat bijna niemand meer. Het zit hem in de kleine dingen. Door mijn beslissing ben ik tot het inzicht gekomen dat het juist is wat ik doe. Het voelt toch zo aan. Ik had geen inkomen dat jaar, waardoor ik anders ging leven. Minder uitgeven. En dat is niet zo moeilijk als je zou denken, ik vind het zelfs een verrijking om zo te leven, om met de fiets boodschappen te doen 15 km verderop. Zelf je groenten te kweken. Ik heb ooit het idee geopperd om met bijvoorbeeld 5 koppels of vrienden een afspraak te maken. Om de beurt onderhouden we elkaar een jaar zodat ieder verlof zonder wedde kan nemen. Jij rijdt bij mij het gras af en dan eet je gratis mee, dat soort dingen. Het vergroot de cohesie tussen mensen. Het klinkt waarschijnlijk erg utopisch, toch is het niet moeilijk. We zijn gewoon vergeten simpel te leven. STERKE BOTTEN behouden... Vraag vrijblijvend een offerte op maat. Bel gratis Terug makkelijk de trap op en af. Dankzij m n traplift van ThyssenKrupp Encasa. Onbezorgd blijven genieten van het comfort en de privacy van uw eigen huis? Daar staat geen leeftijd meer op. Een traplift van ThyssenKrupp Encasa brengt iedereen veilig en comfortabel naar boven. Over verschillende verdiepingen. Zelfs al is uw trap erg smal, steil of hebt u een wenteltrap. En dat allemaal dankzij onze unieke monorail. Die is niet alleen veilig en elegant, maar past ook in ieder interieur. Kortom, met een traplift van ThyssenKrupp Encasa blijft alles bij het oude. Behalve natuurlijk het gemak waarmee u voortaan de trap op en af gaat! Ontvang nu uw gratis documentatiepakket! Comfortabel, veilig en gebruiksvriendelijk! 2 in 1 Calcium + Vitamine D 1 SLIK-tablet / Zo simpel! Verouderen doen we allemaal! Maar mobiel en actief blijven, is de wens van elke vrouw. We moeten vermijden dat onze beenderen fragiel en broos worden. Vanaf de menopauze, voldoende gezond bewegen, een evenwichtige voeding met een optimale calcium-toevoer en voldoende vitamine D. Aldus zorgen we voor sterke botten en verminderen we ook de kans op vallen. VISTA-Cal D kan u het leven gemakkelijk maken want het bevat de juiste hoeveelheid zowel van calcium als van vitamine D. Met VISTA-Cal D geen smaak- noch bereidings-problemen. Gewoon 1 tablet per dag innemen. VISTA-Cal D is een gladde film-omhulde tablet, dus makkelijk te slikken. Zijn gebruiksgemak en voordelige prijs vergemakkelijken de inname op lange termijn en dit is absoluut noodzakelijk! 60 tabletten = 12,90 Vraag CNK aan uw apotheker 1 comp. à AVALER / Si simple... voor een actieve en! mobiele toekomst

8 14 SPECIAL PUBERS 15 Pubers. Nagel aan je doodskist of herhaling van de geschiedenis? Ze zijn van alle tijden en toch elke keer anders. Bij ouders rijst echter telkens weer dezelfde vraag: hoe pak ik ze aan? Vier duo s beamen dat ook zij niet altijd op dezelfde golflengte zitten. Horen slaande deuren erbij of kunnen hoogoplopende discussies vermeden worden? Kinder- en jongerentherapeut Ilse Dewitte geeft raad. TEKST: Grete Flies FOTOGRAFIE: Brecht van Maele BBIJ HET ENE MEISJE steken de symptomen wat sneller de kop op dan bij de andere jongen, maar er komt een moment waarop ouders een donkerbruin vermoeden krijgen dat het is begonnen: de puberteit. Edwin, de vader van Margo: Plots bleek ik niet meer welkom op de badkamer, wanneer Margo er was. Ze werd wat afstandelijker. Vroeger knuffelden we geregeld, maar daar moest ik niet meer mee afkomen. Verrassend was het niet, wel lichtjes onaangenaam en confronterend. Ik wist dat de kindertijd voorbij was. Hans Otten heeft soortgelijke ervaringen: Ik moest even met mijn ogen knipperen toen dat kleine meisje doodernstig zei dat ze haar privacy wou. Ik kon niet anders dan dat respecteren natuurlijk. De tijd die naar haar kleding, haar en vooral douchebeurten ging, werd ook meteen een stuk langer. Volgens kinder- en jongerentherapeut Ilse Dewitte is dat een heel normale evolutie. De fysieke ontwikkeling is natuurlijk erg kenmerkend voor de puberteit. Kinderen krijgen een groeischeut of een aantal geslachtsgebonden kenmerken. Voor hen is dat ook nieuw en ze weten niet altijd hoe ermee om te gaan. Andere symptomen uiten zich meer in gedrag. Jongeren beginnen meer te discussiëren, regels in vraag te stellen en er tegenin te gaan. Ouders krijgen op hun beurt minder vat op hun kinderen. Nochtans mochten ze tot voor kort nog wel overal mee helpen en advies geven dat gehoorzaam werd opgevolgd. Het tijdperk van het gedwee luisteren naar wat pa en ma vertellen, lijkt in de puberteit ook voorgoed voorbij. Mama Sylvia: Hoewel ik met Louis altijd goeie afspraken had kunnen maken over het uur van thuiskomst, veegde hij daar plots zijn voeten aan. Hij kwam uren te laat thuis of zelfs helemaal niet. Doodongerust was ik. Ook Peter moest even wennen aan de nieuwe communicatiestijl van zijn zoon Robbe. Voordien was het altijd eenrichtingsverkeer geweest: wij zeiden wat hij moest doen, zelfs al was hij het er niet mee eens. Maar op een dag kwam er weerwoord: argumenten die steek hielden en die met veel vuur verdedigd werden. Dat was nieuw voor ons, want Robbes oudere zus had nooit zo fel gereageerd. Edwin (43) & Margo (17) Beaumon Maatschappelijk werker 5e jaar humane wetenschappen Edwin en Margo waren vroeger twee handen op een buik, maar sinds zijn dochter in de puberteit zit, kent Edwin zijn plaats: niet te dichtbij, maar ook niet mijlenver weg. Hoewel Margo al snel met vragen of problemen naar haar mama trok, is onze band nog steeds goed. Gevoelige thema s zal ze niet met mij bespreken, maar we kunnen wel discussiëren en afspraken maken. Wanneer ik taxi speel en we samen in de auto zitten, hebben we de meeste gesprekken. Of tijdens het avondeten, wat voor ons toch een belangrijk gezinsmoment is. Voor Margo zijn die discussies niet echt iets om naar uit te kijken. Naar eigen zeggen staan haar onderhandelingstechnieken nog niet op punt bij gebrek aan sterke argumenten. Discussiëren over mijn studies en hulp in het huishouden is sowieso een verloren zaak. Dat ik er geen zin in heb, is voor papa geen goeie reden. Hij begrijpt ook niet dat ik graag bezig ben met sociale media. In tegenstelling tot wat hij denkt, kan ik wel degelijk tv kijken en tegelijk op een bericht antwoorden zonder de draad van de film kwijt te geraken. Het stoort me dat hij er zich aan stoort.

9 16 SPECIAL SLAPEN PUBERS Peter (49) & Robbe (16) De Backer Leerkracht wiskunde 5e jaar economie & wiskunde Met een mama die geregeld in het buitenland zit en een zus op kot, hebben Peter en Robbe op tijd en stond een onvervalste mannenavond. Peter geniet enorm van die kwali-tijd met zijn zoon. Dan koken we samen, hebben een goeie babbel tijdens het eten en kijken nadien naar het voetbal of een serie. Die vader-zoonmomenten krijgt niemand kapot, of het moest Robbes gsm zijn Die kan de sfeer nogal verpesten. Gelukkig krijgt dat ding minder kans wanneer we samen kleine klusjes doen, zoals hout zagen. Ook Robbe brengt graag tijd door met zijn papa, tenzij die uit zijn sloffen schiet voor kleinigheden. Ik vind dat papa zich soms te snel druk maakt in pietluttigheden. Zeker mijn gsm-gebruik kan hem op de kast jagen, terwijl een voetbalmatch volgens mij zelden 90 minuten lang spannend is. In discussies kan ik ook soms fel uit de hoek komen, wellicht een trekje dat ik van mijn papa heb. Het goede nieuws voor deze ouders is dat deze nagels aan de doodskist een normale evolutie hebben doorgemaakt. Volgens experte Ilse Dewitte is dit een duidelijke groei naar zelfstandigheid. Hun leven is van hen en ze willen daar zelf over gaan beslissen. Het is dus net erg gezond als ze dergelijk gedrag vertonen. NIEUWE MENSJES Onderzoek heeft aangewezen dat tijdens de puberteit de hersenen volop in ontwikkeling zijn. Er gebeurt vanalles, waar pubers zelf niet de helft van begrijpen. Dat ze soms in de war zijn, is dus heel normaal. Maar niet enkel voor hen, ook voor ouders is dit een verwarrende periode om met deze nieuwe mensjes te leren omgaan. Dat klopt volgens mama Sylvia: Ik heb Louis opnieuw moeten leren kennen. Als kind kon ik hem blindelings voorspellen, maar als puber was dat plots voorbij. Ouders zijn het nu eenmaal zo gewoon geworden om te zorgen, te helpen, verantwoordelijkheid te nemen Dan is het niet evident om dat plots niet meer te doen, want het komt allemaal vanuit een allesoverheersende liefde en zorg. Ze willen tenslotte het beste voor hun kind. Als beide partijen elkaar daarin zouden kunnen begrijpen, is dat al heel wat, zegt Ilse Dewitte. Maar zoiets vraagt tijd natuurlijk. Ouders hebben het lastig met loslaten: ze willen graag controle blijven hebben en op de hoogte blijven van wat hun kind doet. Dus proberen ze alles te weten te komen, maar zijn teleurgesteld omdat ze bot vangen in zo n gesprek. Papa Peter zou vaker een goed vader-zoongesprek willen voeren met zijn zoon. Maar blijkbaar zoekt hij eerder steun bij vrienden. Dat respecteer ik. Sylvia: Louis werd al met enkele overlijdens geconfronteerd. Zoiets kruipt niet in je koude kleren. Ik wou er met hem over praten, weten wat er in hem omging, maar hij klapte dicht. Gelukkig merkte ik dat hij wel terecht kon bij zijn vrienden. Louis legt uit hoe dat komt: Als ik al wou praten, was dat met mensen die de overleden jongen gekend hadden op dezelfde manier als ik. Dan hadden we het niet in de eerste plaats over onze gevoelens. We haalden vooral herinneringen op. Daar had ik meer aan dan aan een gesprek met mama. Je bent als ouder misschien niet van alles op de hoogte, maar wees gerust dat je puber wel degelijk met mensen praat. Vrienden spelen Ik heb Louis opnieuw moeten leren kennen. Als kind kon ik hem blindelings voorspellen, maar als puber was dat plots voorbij. 17 daarin de grootste rol, zegt ook de therapeut. Het is voor ouders soms moeilijk te aanvaarden, maar de mening van vrienden is belangrijker dan die van hen. Jongeren willen aanvaard worden door een groep, bevestigd door leeftijdsgenoten Zoiets is cruciaal in hun zoektocht naar zichzelf. Wie ben ik? Wat is er goed aan mij? Waarom ben ik geliefd? Tegen ouders die klagen dat hun kinderen te veel weg zijn of te laat thuiskomen, zeg ik altijd: wees blij, ze hebben vrienden! Dat is een veel positiever signaal dan dat ze vaak thuis zitten en enkel met jou praten. GROEPSDRUK VAN SLECHTE VRIENDEN Dat ze vaak met vrienden optrekken, is dus vooral aan te moedigen. Alleen maken ouders zich wel eens zorgen of het wel de juiste vrienden zijn. De criteria daarvoor zijn vaak nogal verschillend voor ouders en pubers. Ouders hopen dat hun kind optrekt met beleefde mensen, die goed studeren en afspraken nakomen. Pubers zoeken bevestiging bij gelijkgestemden. Ze willen bij een groep horen die bij hun interesses aansluit. De eigenschappen van die groep zijn nooit allemaal negatief. Probeer de vrienden van je kind te leren kennen en hen te bekijken door zijn ogen. Zoek naar positieve dingen en (ver)oordeel niet te snel. Als je je kind verbiedt om met bepaalde mensen om te gaan, doen ze het wellicht toch in het geniep. Sylvia kan beamen wat Ilse Dewitte zegt. Dat Louis vaak te laat thuis kwam, alcohol dronk en rookte, was volgens mij onder invloed van een vriend. Die jongen lapte thuis de regels aan zijn laars en ik wou niet dat hij mijn zoon in zo n dingen meetrok. Louis kan nu eenmaal moeilijk nee zeggen. Ik wou dat die twee wat meer afstand namen, maar daar werd Louis erg boos om. Intussen weet ik meer over die jongen en ik heb me vergist. Estée, de dochter van Hans Otten heeft enigszins begrip voor de bezorgdheid MAMA SYLVIA

10 18 SPECIAL PUBERS 19 is frustrerend: waar is die discipline om iets te bereiken? Maar het is ook een geruststelling: als het erop aankomt, zal ze dat verstand wel gebruiken. Als er meer in je kind zit dan het momenteel toont, is dat vooral goed om te weten. Het zal er zeker nog wel uitkomen dan ILSE DEWITTE van haar vader: Ik ga nog niet vaak uit, maar als het gebeurt, begint papa alles te screenen: dan zoekt hij op Facebook over welke fuif het gaat, wie er zoal naartoe gaat en belt hij met de ouders van mijn vriendinnen. Als ik bij iemand blijf slapen, moet ik sms en wanneer ik thuis ben. Ik denk dat hij me niet vertrouwt, al begrijp ik dat dat uit bezorgdheid is. Hij weet dat ik nogal een nieuwsgierig en experimenteel type ben. ZOEKTOCHT Ilse Dewitte verklaart de noodzaak van het experimenteren: Als je wil dat je puber zich van een groep distantieert, moet hij eerst de kans krijgen er tot een te behoren. Dat is een zoektocht, maar uiteindelijk zullen ze hun eigen keuzes wel maken. Ouders willen echter dat hun kind al snel zo n beslissingen kan nemen. Vergeet niet dat jij ooit zestien jaar bent geweest, maar hij nog nooit veertig. Hij moet dus de tijd krijgen om te experimenten en hij is er nog maar net mee begonnen. Hij zal eruit leren en zijn eigen oordeel vellen. Wees maar gerust dat je alle morele principes en waarden die jij belangrijk vindt, al lang hebt meegegeven. Die hoef je niet tot in den treure te herhalen. Margo weet wat tot in de treure betekent: De discussies met papa zijn altijd hetzelfde liedje. Hij zeurt dat mijn schoolresultaten niet goed genoeg zijn en dat ik aan mijn toekomst moet denken. Ik ga ertegenin, maar mijn argumenten zijn niet sterk genoeg. Het eindigt met naar mijn kamer gaan of hem doen geloven dat ik volgende keer beter mijn best zal doen, maar uiteindelijk verandert er niets. Studeren interesseert me gewoon niet zo erg. Hans Otten: Estée heeft hersens in haar hoofd en is niet dom. Als ze wil kan ze beter dan wat haar resultaten nu tonen. Dat GETROKKEN MESSEN Pubers in alles carte blanche geven, is echter ook geen goed idee. Jongeren hebben immers nog steeds grenzen nodig, dat geven ze trouwens vaak zelf aan. Maar accepteer dat ze die ter discussie stellen. Hoe was je zelf toen je jong was? Wellicht herhaalt de geschiedenis zich gewoon. Robbe: Soms bel of sms ik naar huis om te vragen of ik toch niet wat later mag wegblijven. Afhankelijk van mijn argumenten scoor ik met wisselend succes. Maar wat we ook afgesproken hebben, op mij kan je je klok gelijk zetten. Ik ben altijd op tijd. Louis hanteerde een andere methode: Bij het afspreken om hoe laat ik thuis moest zijn, discussieerde ik nooit. Ik wist toch dat mama nooit zou toegeven, dus begon ik er niet eens aan. Mijn manier om te rebelleren was dan om veel later of gewoon niet thuis te komen. Daar had ze op dat moment toch geen invloed meer op. Dat sommige thema s tussen ouders en kind een strijd worden, is omdat ze met getrokken messen tegenover elkaar staan: allebei willen ze winnen. Volgens Ilse Dewitte werpt de onderhandelingspositie veel meer vruchten af. Als je niet bereid bent om te geven, zal er genomen worden. Dat geldt voor beide partijen. Onderhandelen is iets dat moet groeien en waarin je allebei moet leren. Luister eerst naar de argumenten van je kind in plaats van zelf je mening te geven. Uit ook je bezorgdheid in plaats van eisen te stellen. Jongeren willen best wel weten wat hun ouders denken of vinden, zodat ze binnen die ruimte zelf op zoek kunnen gaan. En ze zullen sneller een nee aanvaarden, als ze op andere terreinen een ja krijgen. SOCIALE OF ASOCIALE MEDIA? Gevoelig terrein in menig gezin zijn de huishoudelijke taakjes. Wanneer betrek je je kind daarbij? Het is beter om taakjes geleidelijk aan te integreren, dan ze plots te eisen. Dat laatste zal gegarandeerd op verzet stoten. Sylvia Vanmullem (43) & Louis Hostens (17) Kleuteronderwijzeres 6e jaar houtbewerking Tot zijn zestien jaar was Louis volgens zijn mama een eerder rustige puber. Daarna schrok Sylvia toch even van het gedrag van haar zoon. Plots kwam Louis onze afspraken niet meer na en we konden er maar moeilijk over praten. Ik dacht dat hij moeite had om zijn gevoelens te uiten, maar blijkbaar zijn het niet meer dan wat puberstreken. Ik heb vooral geleerd om me niet te focussen op de negatieve dingen. Er is zoveel positiefs aan mijn zoon: hij is bijvoorbeeld erg behulpzaam, je kan hem niets misvragen. Zo gebeurt het dat we samen in de keuken staan om te koken of af te wassen. Ook om de lakens van de bedden te verschonen, kan ik steeds op hem rekenen. En dan kunnen we ook samen gek doen. Ondanks zijn rustige voorkomen, is Louis dus ook graag uitbundig. Al zal hij nooit zo extravert zijn als zijn mama. Mama praat nogal veel en daar hou ik niet altijd van. Dat respecteert ze nu. We zijn zeker geen water en vuur, ik hou zelfs van onze familiemomenten samen. Op zondag gaan we vaak een strandwandeling maken aan zee en daar genieten we allemaal van.

11 20 SPECIAL SLAPEN PUBERS 21 Hans (44) en Estée (15) Otten Presentator en hoofd programma-ontwikkeling bij productiehuis Eyeworks Omdat Estée s ouders gescheiden zijn, woont ze niet constant bij haar papa. Maar op de momenten dat zij en haar broer er zijn, probeert Hans zijn agenda daarop af te stemmen. Estée houdt ervan om samen te gaan shoppen. Ze zegt dat ik haar goed advies kan geven, maar de voornaamste reden ligt voor de hand: ik sponsor al eens. (lacht) Zelf hou ik niet zo van haar manier van winkelen, maar we hebben altijd een heel leuke tijd samen. We kunnen ook goed praten of kijken gezellig naar een film. Dan lig ik languit in de zetel en 3e jaar wetenschappen & wiskunde komt Estée met een aanloop op me af gedoken. Ik vind het best plezant dat ze nog zo knuffelachtig is. Onlangs zei ze dat ze altijd mijn kleine meisje zou blijven. Daar herinnert dochterlief zich echter niets van. Heb ík dat gezegd? Ik vind het wel leuk bij papa zijn regels zijn losser dan die van mama. Ik hou ook wel van onze gesprekken: als het over vrouwenrechten gaat, kan ik goed discussiëren. Al bespreek ik nu ook weer niet alles met papa. Hij moet niet alles weten. Als het over jongens gaat, plaagt hij me er toch maar mee. Maar je mag wel op je strepen staan, vindt Ilse Dewitte. Je mag zeker vragen om eerst even te helpen om de tafel af te ruimen voor ze gaan studeren. Ook pubers moeten immers inspanningen leveren. Maar probeer hun bijdrage goed genoeg te vinden. Het is misschien niet gebeurd zoals jij het had gewild, maar geef dan misschien duidelijkere instructies. Weet dat ze naar eigen goeddunken er altijd de kantjes van zullen aflopen, maar kijk dan naar wat ze wel gedaan hebben. Het gevaar is dat ouders steeds gaan benadrukken wat niet voldoende was, terwijl er nog zoveel meer is om blij van te worden. En hoewel ouders het misschien niet altijd zo bekijken, zijn Facebook en andere sociale media ook iets om blij van te worden. Daar is Peter het niet mee eens. Het is voor mij onbegrijpelijk dat je binnen twee seconden moet antwoorden op een bericht, ongeacht waarmee je op dat moment bezig bent. Jongeren mogen blijkbaar niet meer onbereikbaar zijn. De contacten in real life lijken ondergeschikt aan die uit de virtuele wereld. Zoon Robbe relativeert. Ik vind sociale media niet per se belangrijker, maar ik ben er wel graag mee bezig. Dat papa zich eraan stoort, ergert mij dan weer. En dat ik mijn gsm niet mee naar mijn kamer mag nemen ook. Het is toch mijn keuze waarmee ik mijn vrije tijd doorbreng? Voor sommige generaties ouders is dit moeilijk te begrijpen, maar sociale media zijn in feite een verlengde van de groep waar jongeren tot willen behoren. Het nut ervan is dus hetzelfde als toen vorige generaties met vrienden afspraken, zegt Ilse Dewitte. Omdat het eerder onbekend is, komt het voor ouders soms bedreigend over. Maar sociale media helpen jongeren bij het ontwikkelen van sociale vaardigheden. Estée: Ik krijg wel eens het verwijt dat mijn generatie verslaafd is aan schermpjes, maar ik ben klaar om af te kicken. Ik wil wel eens weten hoe het is om in het echt verliefd te zijn: iemand echt moeten aanspreken om hem beter te leren kennen. Dat is voor mij een sprookje. IK HOU VAN JOU We kunnen besluiten dat het strijdtoneel in de puberteit eigenlijk rond één belangrijk De meest waardevolle boodschap die je in de puberteit aan jongeren kan geven, is: ik hou van jou omdat jij jij bent thema draait: vertrouwen. De ene moet het verdienen, de andere moet het geven. Dat is voor de twee partijen een leerproces, waarin ze allebei teleurgesteld zullen worden, maar er ook weer tegenaan moeten gaan. Ilse Dewitte: Pubers leven in het nu: hoe kan ik voordeel halen uit wat zich nu aandient en hiermee gelukkig worden? Ouders denken op lange termijn: wat is goed voor de toekomst? Geef jongeren de ruimte om jong te zijn. Ze zullen zich nadien nog lang zorgen moeten maken over hun toekomstplanning. Daar is Margo het mee eens: Ik vond het jammer dat ik geen drie dagen alleen mocht thuisblijven, maar ik begrijp het ook wel. Ik heb nog niet laten zien dat ik het effectief zou aankunnen. De meest waardevolle boodschap die je in de puberteit aan jongeren kan geven, is: ik hou van jou omdat jij jij bent, besluit Ilse Dewitte. Ze zullen sowieso blutsen en builen oplopen. Dat breekt je ouderlijke hart, want je wil hen net tegen alle kwaad beschermen. Maar vertrouw erop dat ze eruit zullen leren. Laat hen weten dat, welke keuzes ze ook maken, je er altijd voor hen zal zijn als ze iemand nodig hebben om recht te krabbelen na een valpartij. Want het is net nadat ze zwaar tegen de muur zijn geknald, dat ze terug naar jou zullen komen. Druk hen op het hart dat ze altijd welkom zijn. ILSE DEWITTE Opvoeden van pubers: moeilijk maar niet onmogelijk CM Midden-Vlaanderen organiseert twee infoavonden over opvoeden van pubers. Ilse Dewitte, orthopedagoge en kinder- en jongerentherapeute, illustreert aan de hand van concrete voorbeelden hoe het opvoeden van pubers niet onmogelijk maar boeiend en verrijkend kan zijn. dinsdag 22 september uur in Gent donderdag 24 september uur in Aalst Praktische info: CM-agenda blz 57.

12 22 MIJN GEDACHT PUBERKIND DOE MEE! EN MAAK KANS OP EEN BALLON- VAART! Cath Luyten, presentatrice Mijn puberteit speelde zich af in de periode waar die statistisch gezien verwacht werd. Nochtans begon het tien jaar eerder goed. Gehoorzaam, voorbeeldig, altijd bereid verantwoordelijkheid op te nemen en steeds met de glimlach. Toen al. Op het klutsen van een doos verse scharreleieren én het volsmeren met Vaseline van de slaapkamermuren van mijn ouders na, geen tekenen van probleemgedrag. Toen niet. We schrijven decenniumwissel Ik was drie. Een leeftijd die pedagogen graag labelen als kleuterpuberteit. Armpjes gekruist, kin op de borst, frons tussen de wenkbrauwen en een blik waarin je dezelfde letters leest als op de sweaters van echte pubers. REBEL. Met dat verschil dat de mini-exemplaren het vanuit het hart doen en de gepukkelde versie vanuit het brein. Ik ken zelfs peuters die met de wijsvinger één oor dichthouden en geluidloos brullen: ik hoor je toch niet. Zo was ik dus niet. Want laat ons wel wezen, wat is er tegen een ondernemend kind dat wil bewijzen dat een omelet maken op een houten trap geschilderd in de kleur Histor eischaal wit echt wel steek houdt en waarom staat er überhaupt een pot Vaseline in de slaapkamer van de ouders. Nee, ik was heus geen moeilijk kind. Liegen deed ik zelden. Behalve die ene keer dat ik met opzet een goudgele parel had ingeslikt. Uren had mijn vader s avonds nodig om, daar op de bedrand, het waarom van mijn ontroostbaar gesnik te achterhalen. Een parel kak je er gewoon weer uit, klonk het achteraf verlossend. Drie dagen later bestudeerde ik nog steeds mijn stoelgang. Maar niks. Zou hij gelogen hebben? Ik wel. Over hoe die in mijn darmstelsel terechtkwam, terwijl een koord met zeven andere parels logischer was geweest. Er zat een cellofaantje AAN HET WOORD CATH LUYTEN JE KENT HAAR ALS... VLIEGENDE REPORTER BIJ CAFÉ CORSARI & PRESENTATRICE BIJ WE RE GOING TO IBIZA. omheen alsof het een Napoleonbol betrof. Die dekselse snoepjesfabriek had mij misleid. Net zoals ik mijn vader, maar dan echt en voor de allereerste keer. De waarheid was te beschamend. Ik wilde weten hoe het was een parel in te slikken en weg was ie. Gelukkig kon ik biechten bij Zuster Silveria. Weg parel, weg schuldgevoel. Toen al. Maar voorts was ik geen kleuterpuber. Mijn eigen kind evenmin. Wat dacht u. Maar het hoge woord kent ie wel. In een gesprek over de zin en onzin van het dagelijks wassen probeerde ik mijn tafelgenoten ervan te overtuigen dat een dagelijks bad met detergenten nefast is. Bovendien, zo had ik gelezen, zijn het de apocriene zweetklieren die verantwoordelijk zijn voor het verspreiden van de kenmerkende zweetgeur. En die bestaan nog niet bij kinderen. Ze gaan pas werken in de puberteit aha daar heb je het woord - en dat onder invloed van hormonen. Het noopte me tot de uitleg van het woord puber aan mijn zoon van vier. Je bent een puber als je denkt dat je alles beter weet, als je niet meer naar je ouders wil luisteren, als je alles stom vindt en je je schaamt voor de mensen die jou het leven hebben geschonken. Onthutst en oprecht gemeend zei de kleine man: in die tijd wil ik nòòit terechtkomen. Toen ik amper twee jaar later, op een warme zomerdag, zijn kleine Adidassen uittrok, bleken de voeten van mijn perfecte kind zowaar te stinken. Naar zweet. Toen al. Ik schoof een meter achteruit, voelde iets tussen ongeloof en afgrijzen. Ik zei niks. Hij zei niks. Maar we dachten hetzelfde. Hij maakte nog net geen vuist maar ik hoorde het hem sissen tussen de tanden: Yes, ik ben in mijn überteit. De überteit. Hoe verzint hij het. Een geweldig gevoel van warmte, trots en oneindig veel liefde voor mijn slimme kind kolkte door mijn lijf. Ah ja, mama, in de überteit doe je toch enkel wat je zelf wil. Ik hoop vurig op eenzelfde gevoel als hij er echt in belandt. Filip Naudts OPROEP MAAK VAN ÇAVA? EEN NOG BETER BLAD! Beste lezer, jouw mening is belangrijk. Ben jij net zo enthousiast over çava? als wij? Of is het voor verbetering vatbaar? Laat het ons weten in de çava?-lezersenquête! Surf snel naar en vul de vragenlijst in. Dat kan in tien minuutjes. Bovendien maak je kans op een ballonvaart voor 5 of één van de vele Bongobonnen. De çava?-lezersenquête invullen kan nog tot 21 juni 2015.

13 24 VERHAAL XXX 25 Grenzeloze liefde (met een beperking) HILDE EN JOHAN LEERDEN ELKAAR KENNEN VIA DOTTIE.BE Na een week bellen en chatten hadden we onze eerste afspraak. En het klikte meteen! TEKST: Willem-Jan van Ekert FOTOGRAFIE: Thomas De Boever Een goed jaar geleden was Hilde op zoek naar een lief. Ik maakte een profiel aan op dottie.be en ging regelmatig kijken naar andere profielen die bij me zouden passen. En zo stuitte ik op dat van Johan Ik vond het best wel spannend. Ik stuurde hem een mailtje en hij reageerde direct. Na een week bellen en chatten hadden we onze eerste afspraak. En het klikte meteen! Zo gemakkelijk gaat daten. Maar wie het innemende tv-programma Ik wil ook een lief zag, weet dat de realiteit voor mensen met een beperking anders is. Ook voor verbaal sterke en intelligente mensen als Hilde en Johan is het niet zo vanzelfsprekend. Ze zijn allebei slechtziend, hebben links een zicht van slechts 10 % en rechts zijn ze allebei blind. Johan ziet geen kleuren, ik wel. Zo vullen we elkaar aan, lacht Hilde. En denk je dat er koppels zijn die willen getuigen over hun relatie, vroeg ik aan de initiatiefneemster van dottie.be, een sociale netwerksite voor mensen met een beperking. Amper één dag later word ik gebeld door een enthousiaste gebruikster, Hilde. Geen probleem, kom maar naar Oostende. Tot hun 25 e Het valt op hoe openhartig het koppel over hun beperking praat. Johan: Ik lijd aan retinitis pigmentosa. Op mijn 25 e begon het met nachtblindheid waarna het zicht steeds slechter werd. Nu zie ik bijna niets meer. Ook Hilde kreeg problemen rond die leeftijd. Ik kreeg op mijn vierde psoriasis. Op mijn 20 e kreeg ik artritis, op mijn 24 e sloeg de ziekte over op mijn ogen. Dat laatste kwam totaal onverwacht, niemand had me iets verteld, misschien wisten de dokters het ook niet. Ik stond s ochtends op met één blind oog... Fun is op prepensioen Een grote, bruine hond komt kwispelend binnen, legt zijn kop op mijn schoot. Dat is Fun, mijn

14 26 VERHAAL 27 blindengeleidehond. Johan gaat er regelmatig een klein stukje mee wandelen. Fun is op prepensioen, grapt Hilde. Ze vertelt dat zo n hond nu rond euro kost. De prijs van een auto, denk ik. Indertijd kostte de hond euro, ik kreeg euro tegemoetkoming, de rest haalde ik op tijdens een benefietavond die ik organiseerde in Zomergem. Aan het eind moest ik nog maar 150 euro bijleggen. Maar als Fun er niet meer is, neem ik geen nieuwe meer, mijn gezondheid gaat te snel achteruit om er nog aan te beginnen. Overal van mogen proeven Ik wil eigenlijk weten hoe dat voelt, samen gelukkig zijn en toch de last van je beperking met je meedragen Johan voelt blijkbaar mijn aarzeling. We voelen ons een beetje gepensioneerd, we zijn allebei in de veertig en hebben het beste van ons leven al gehad. Overal van mogen proeven, maar niets kunnen afmaken. We hebben een job gehad (Hilde was bejaardenhelpster, reed met een eigen auto. Johan was arbeider in de voedingsindustrie in het Leuvense) en allebei EEN DOT VAN EEN SITE Dottie.be is een sociale netwerksite voor mensen met een beperking. Sophie Lohier startte de site zo n vier jaar geleden. Ik zocht voor mijn broer, die een beperking heeft, naar mogelijkheden om via het internet met anderen in contact te komen. Omdat ik die niet vond, besliste ik in een impulsieve bui om zelf met zo n site te beginnen. Ik zie het meer als een netwerksite, eerder dan een datingsite. Daten schept direct al hoge verwachtingen, en sluit eigenlijk gewone vriendschappen uit. Mijn broer heeft via Dottie nog geen lief gevonden, maar wel veel oude schoolkameraden. Het aanmaken van een profiel op Dottie is gratis, maar om gebruik te maken van de functionaliteiten, is een betalend lidmaatschap vereist. Soms krijg ik daar wel eens vragen HILDE Johan ziet geen kleuren, ik wel. Zo vullen we elkaar aan. over. Maar ik vraag slechts 6 euro lidgeld voor een maand, 38 voor een jaar. Ik heb er natuurlijk heel wat geld ingestoken om de site te laten maken en er moet ook maandelijks hosting door mij betaald worden. Daarnaast ben ik er ook 7/7 mee bezig. Ik controleer alle profielen, activeer foto s, beantwoord alle mails Ik ben ook geen Facebook hé, die leven van de adverteerders. Een andere reden om lidgeld te vragen: je houdt mensen met minder goede bedoelingen beter buiten. Ik geef de leden ook het advies dat ze zich niet moeten inlaten met verdachte personen. Als leden twijfelen over iemand, mogen ze dit steeds melden en dan volg ik dit op. Ik heb trouwens in Antwerpen, voor KGV Antwerpen Mechelen, een cursus gegeven om mensen te leren hoe ze moeten omgaan met Dottie. Dit jaar werk ik mee aan Rock for Specials, het jaarlijks rockfestival in Evergem. Dat is een soort Werchter maar dan voor mensen met een beperking, het duurt twee dagen, bezoekers kunnen daar ook kamperen. Wij gaan er een evenement uitwerken, een soort diner met activiteiten. Ik hoop in september te kunnen starten met een tweede site, Dot-events, waarop je activiteiten kunt bekijken die worden georganiseerd voor mensen met een beperking. een vaste relatie met een valide. Maar telkens kwam die handicap ertussen, dat weegt op zo n relatie. Het traject dat anderen in hun leven afleggen, hebben Hilde en ik niet kunnen afmaken. Elke dag moeten we iets afgeven. We hebben geen keuze. Of ze dat onrechtvaardig vinden? Hilde: Ja soms wel, dan denk ik: waarom ik wel en zij niet Ik heb dat vooral wanneer mensen trouwen, als ze kinderen krijgen. Johan heeft dat minder. Langzaamaan moeten afgeven Weet je waar ik het soms zo moeilijk mee heb?, vraagt Johan. Dat je de dingen langzaamaan allemaal moet afgeven. Ik heb vroeger getekend, gefotografeerd, gelopen... Ik heb het geleidelijk aan één voor één moeten laten gaan en hulp moeten aanvaarden. Ik heb tot mijn 31ste gewerkt, 13 jaar lang. Van de ene op de andere dag werd ik ontslagen, ik had 10 dagen ervoor een appartement aan zee gekocht. Dat heb ik dus weer moeten verkopen. Maar de zee bleef aantrekken. Johan: Ik heb er goede herinneringen aan omdat ik er mijn schoolvakanties doorbracht. Vandaar dat ik nu een appartementje huur in Oostende. Ik woon er met mijn moeder, die hulpbehoevend is. Hilde komt telkens voor een tijdje op bezoek. We maken er dan het beste van en voelen ons daar goed bij. Winkelen doen we in de buurt en de huishoudelijke taken worden voor ons gedaan. Een klein afwasje doen we zelf, bij ons duurt dat wel wat langer: terwijl anderen er 5 minuten over doen, zijn wij er al gauw een half uurtje mee bezig. Zo zijn onze dagen snel gevuld, lachen ze. Toch willen ze niet helemaal samenwonen, zegt Hilde. 10 dagen hier, dan weer 5 dagen thuis in Zomergem. Dat gaat goed zo, we hebben geen plannen om echt samen te wonen. Want we kunnen heel moeilijk inschatten hoeveel zorg ik nodig zal hebben en op welke termijn. Ik kom in een rolstoel terecht, dat is zeker. En Johan raakt op termijn zijn gehele zicht kwijt. Hilde loopt nog even mee tot aan de voordeur, waar we afscheid nemen. Terwijl ik de deur achter me sluit, stap ik weer in de gewone wereld. Een wereld waarin mensen met een beperking het vaak moeilijk hebben. Daar wilden Hilde en Johan over praten, en ook over de liefde die ze voor elkaar voelen. Die overwint niet alles, maar wel veel. Denk je ook met nostalgie terug aan vakantieplaatsen als Disentis, Lenzerheide, St. Moritz en Maloja? Ga met ons mee op reis naar Graubünden! nl.graubuenden.ch/nostalgie Vakantiegebied nr. 1 van Zwitserland.

15 28 SAY CHEESE TEKST: Céline De Groote OP KOT Op kot gaan is voor veel studenten de eerste keer dat ze in aanraking komen met het echte leven. Ze staan voor de eerste keer helemaal op eigen benen. Voor sommigen een droom, voor anderen een grote aanpassing. çava? zocht enkele studenten op en keek naar de opvallende inrichting van hun eerste eigen stek. 01 CORNELIA BOUDENS Waar: Huidevetterskaai, Gent Waar: Bachelor Illustratie, Master Beeldende kunsten Ik woon al 4,5 jaar op hetzelfde kot. Hoge plafonds en een uitzicht op de Leie ruil je dan ook niet gauw in. Volgens mijn mama is het de mooiste tijd van je leven, ik heb dan ook niet moeten aandringen om op kot te mogen gaan. De inrichting van mijn paleisje zo noem ik het zelf is enorm belangrijk voor mij. Mijn spulletjes staan voor mijn wereld. Teleblok Info en chat voor studenten. Wanneer de examenperiode nadert en de stress bij hogeschool- en universiteitsstudenten flink oploopt, kan blokkend Vlaanderen gehoor vinden bij Teleblok, de anonieme en gratis hulplijn van CM. Studenten die het even niet meer zien zitten, kunnen bij Teleblok hun hart luchten. Ook bezorgde ouders, leerkrachten, vrienden en partners kunnen een beroep doen op Teleblok. Tijdens de examenperiode van juni is Teleblok van maandag tot en met vrijdag van 18 tot uur telefonisch bereikbaar op het gratis en anoniem nummer Chatten kan elke dag tussen 18 en 23 uur op Meer info? Thomas Sweertvaegher

16 03 DAGMAR AARSE Waar: Van Stralenstraat, Antwerpen Studies: Bachelor Journalistiek Voordat ik verhuisde naar België heb ik vier jaar fotografie gestudeerd in Rotterdam. Op kot zitten is een absolute aanrader voor je persoonlijke ontwikkeling. Daarnaast is het ook een uitdagend avontuur. Naast de basis heb ik zelf behoorlijk wat producten aan mijn kamer toegevoegd. Het is een combinatie van Ikea-spullen met oude zooi. Zo mag mijn huis er later zeker en vast ook uitzien! 02 MANJULA VAN BRABAND Waar: Milsenstraat, Mechelen Studies: Bachelor Toerisme en recreatiemanagement Het is mijn eerste jaar op de hogeschool en dus mijn eerste kot, maar ik heb enkele andere koten bezocht vooraleer ik beslist heb. De inrichting heb ik volledig zelf gedaan. Mijn huis zal er later wel anders uitzien, daarvoor is dit te druk en te jeugdig. Eens per week komen er vrienden langs, de andere avonden kijk ik vaak tv met kotgenoten of werken we voor school. Elisabeth Verwaest Elisabeth Verwaest

17 32 ZEG EENS AAA TEKST: Céline De Groote Dokter, dokter! Kan het kwaad om de pil door te nemen? Je partner verrast je met een romantisch weekendje weg, net op het moment dat je jouw maandstonden moet krijgen. Geen probleem, dan neem je de pil toch gewoon door? Of toch maar beter niet? çava vroeg het aan huisdokter Tom Jacobs HORMONEN DOORNEMEN? DE REGEL VAN 7?! WHAT ELSE? In de pil zijn de vrouwelijke hormonen oestrogeen en progesteron op zo n wijze samengebracht dat een eisprong belet wordt. Vindt er toch een eisprong plaats, dan zorgen die ervoor dat de baarmoeder weinig zin heeft om een bevrucht eitje te ontvangen, verduidelijkt huisdokter Tom Jacobs. De pil legt de eigen productie van vrouwelijke hormonen stil. Is er toch een tekort aan vrouwelijke hormonen, omdat je bijvoorbeeld de pil vergeten bent, dan gaat je lichaam opnieuw eigen hormonen produceren waardoor je opnieuw vruchtbaar bent. De pil aan één stuk doornemen kan zeker, het is zelfs aan te raden voor vrouwen die klachten hebben tijdens de pilvrije week. De meeste vrouwen zullen na enkele maanden geen bloedingen meer hebben. Dit kan soms wel vervelend zijn omdat je niet zeker bent dat je niet zwanger bent. In het geval van braken of diarree kom je in een onzekere periode terecht waarin je toch nog zwanger kan worden. Start je menstruatie tijdens het doornemen van de pil, dan kan je de regel van 7 respecteren of de pil doornemen en enkele dagen een dubbele dosis nemen. Er is geen risico als je de vergeten pil binnen de 12 uur inneemt en de volgende pil op hetzelfde tijdstip als anders inneemt. Is het al langer dan 12 uur geleden, dan pas je best de regel van 7 toe. Je moet dan 7 dagen de pil correct innemen, vanaf de 8 e dag ben je terug beschermd. Heb je toch onbeschermd contact gehad in die onzekere periode dan kan je best de morning-afterpil halen, zeker in het begin van de cyclus. Vergeet je de pil verschillende keren in één maand dan kan je last krijgen van tussentijds bloedverlies. Naast de pil zijn er nog heel wat andere contraceptiemiddelen. Zo is de pil ook te verkrijgen in de vorm van een ring die je iedere cyclus opnieuw inbrengt. Op korte termijn kan je ook kiezen voor een pleister of de minipil. Wie zich veiliger voelt bij een langdurige contraceptie kiest beter voor een minuscuul staafje onder de huid in de bovenarm of een progesterone spiraal in de baarmoeder. Verder is er nog het condoom of de sterilisatie, het laatst genoemde is in de meeste gevallen niet meer omkeerbaar. GEBRUIK JIJ DE PIL? Laat het ons weten op facebook.com/magazinecava!

18 34 GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG 35 Waar een beperking geen beperking meer is RENAAT HUGAERTS: Het zijn vriendelijke mensen hier en ze doen hun best voor mij. Ik ben soms wat suf van de vele pillen die ik moet innemen, maar liever dat dan die elektroshocks. Bijna 45 jaar lang al wordt mijn broer Renaat opgevangen in de psychiatrische gezinsverpleging in Geel. Ik breng hem een bezoek. Ondanks zijn mentale beperking lijkt hij er een niet onaangenaam leven te leiden in een warm nest. Overal in Vlaanderen zijn trouwens steeds meer ambulante vormen van geestelijke gezondheidszorg, al blijft het Kempense stadje hierin een pionier. TEKST: Ludo Hugaerts FOTOGRAFIE: Sabrina Schepers 20 AUGUSTUS Mijn broer Renaat (64) weet nog perfect de dag waarop hij met de trein uit Gent in Geel belandde. En meteen in een ander bestaan. Al op vrij jonge leeftijd werd bij hem een chronische psychiatrische aandoening vastgesteld. De middelbare school afmaken was niet meer mogelijk en werken in een textielfabriek werd evenmin een succes. Mijn ouders beslisten thuis voor hem te zorgen. Ik herinner me nog de spanningen die dat veroorzaakte, maar omdat ik toen zelf volop aan het puberen was, ging zijn lot wat

19 36 GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG INFODAGEN aan mij voorbij. Uiteindelijk werd Renaat achtereenvolgens opgenomen in twee psychiatrische instellingen. In één ervan werd hij onderworpen aan elektroshocks. De spraakstoornissen die hij vandaag heeft, zijn daarvan nog altijd een gevolg. Boodschappen voor zijn madam Veel later heeft mijn vader me op zijn sterfbed gevraagd de zorg voor Renaat over te nemen. Dat heb ik hem beloofd en daarom houd ik geregeld contact met Geel. Het pleeggezin waar Renaat nu woont (sinds oktober 2011), is zijn negende stek in de gezinsverpleging. Ik moet bekennen dat ik al meermaals enige jaloersheid heb gevoeld om zijn stressvrije levenswijze (digitale stress heeft hij al helemaal niet!). Op weekdagen vertrekt hij s morgens op zijn dooie gemak met de fiets naar zijn werk (een dagactiviteitencentrum), waar hij met toewijding patience speelt op de computer. Op zijn agenda staan ook relaxatie-oefeningen, bezoeken aan de logopediste en zwembeurten. Geregeld organiseert de vrijetijdsdienst van het Geelse OPZ (Openbaar Psychiatrisch Ziekenhuis), bus- en fietsuitstappen, bioscoop- en museumbezoeken en wandeltrips. En een weekje aan een Spaanse costa of aan de Belgische kust. Een keer of acht per jaar neemt Renaat zonder begeleiding de trein voor een dag of een weekendje bij mij of bij één van de zussen. Een paar dagen Gentse Feesten zijn daarbij een vaste prik. In zijn pleeggezin leest hij graag een boek. En op zaterdag doet hij boodschappen voor zijn madam. Op zondag brengt hij een groot deel van de dag door in het clubhuis Het Vooruitzicht. Daar kan hij tv kijken en bijpraten met zijn maat Karel. Als Verbroedering Geel thuis speelt, gaat hij steevast kijken, want als patiënt mag hij gratis naar binnen. Als ik hem vraag of hij gelukkig is, antwoordt hij resoluut ja. Het zijn vriendelijke mensen hier en ze doen hun best voor mij. Ik ben soms wat suf van de vele pillen die ik moet innemen, maar liever dat dan die elektroshocks. Toch beseft hij dat zijn aandoening hem ook kansen in het leven heeft doen missen. Als ik in het middelbaar had kunnen doorleren, dan was ik misschien journalist geworden. Of treinconducteur. 2 e week van juni in al onze campussen Praktijkgerichte & professionele opleidingen, s avonds of overdag in Aalst, Asse, Gent, Oudenaarde en Sint-Niklaas Wil je een eigen zaak starten? Vakkennis opdoen? Investeer in jezelf met een praktijkgerichte langlopende opleiding. Ook voor het behalen van je attest bedrijfsbeheer kan je bij ons terecht. Leer op je eigen tempo de eerste stappen naar een geslaagd ondernemerschap. Wil je bijblijven of je expertise uitbreiden? Werk aan je carrière met één van onze professionele kortlopende opleidingen: to-the-point en up-to-date. Superbelangrijk voor het zelfbeeld BERT LODEWIJCKX: Stel: je hebt zelf een chronische psychiatrische aandoening of een mentale beperking. En je moet aan anderen uitleggen hoe en waar je leeft. Zou je graag vertellen: ik woon in een instelling met 60 anderen? Of liever: Ik woon in een huis met ons moe en ons va, op vrijdag ga ik op café en ik ben lid van een carnavalsvereniging en een wandelclub. Thuis onderhoud ik mee de tuin en bij elk familiefeest zit ik op de eerste rij. Voor de identiteit en het zelfbeeld is het superbelangrijk dat je het tweede kan zeggen. Een pleeggezin is niet therapeutisch omdat het uit therapeuten bestaat, maar omdat het een gezin is. Orde, regelmaat en structuur zijn belangrijk, maar die kan je als het ware ook in een kazerne vinden. De naturel aanpak door een pleeggezin, dat is essentieel. Onze pleeggezinnen hebben soms meer dan veertig jaar ervaring. Tegen iemand met moeilijk gedrag of psychotische neigingen kan de pleegvader of -moeder als het moet ook wel kordaat zijn. En die aanpak werkt, ook al kunnen we het niet altijd verklaren. Ben je een jongere die graag de handen uit de mouwen steekt? Leertijd combineert leren en werken en kan al vanaf 15 jaar. We stomen je klaar voor de arbeidsmarkt en je behaalt een officieel diploma secundair onderwijs. Voor jongeren vanaf 18 jaar zijn onze voltijdse dagopleidingen boordevol praktijk een prima alternatief voor hogeschool. Ontdek meer dan 500 praktijkgerichte & professionele opleidingen op CAMPUS AALST Wijngaardveld Aalst T E. CAMPUS ASSE Z.5 Mollem Asse T E. CAMPUS GENT Autoweg-Zuid Gent T E. CAMPUS OUDENAARDE De Bruwaan Oudenaarde T E. CAMPUS SINT-NIKLAAS Hogekouter Sint-Niklaas T E.

20 38 GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG 39 Een paar keer per jaar is hij trouwens minder gelukkig. Wanneer zijn pleegouders van een welverdiende vakantie genieten, moet hij dat weekje doorbrengen in het OPZ zelf (door hem nog steevast de kolonie genoemd). Dat is niet plezant omdat er soms ambetanteriken zitten die pesterijen doen of geld proberen te stelen. Bruggen bouwen Als ik alles afweeg, kan ik alleen besluiten: mijn broer staat volop in het leven, zij het in een veilige cocon. Hij heeft in zekere zin geluk gehad, want voor hetzelfde geld had hij al die jaren ook in een psychiatrische instelling kunnen weggeborgen zijn. Eén van de vele anonieme mensen met een chronische mentale beperking die vroeger zo veel mogelijk uit de samenleving werden gehouden. België was ooit na Malta het land met de meeste psychiatrische bedden in Europa en dat had alles te maken met de goed bedoelde inzet van religieuze orden. Vandaag oogt het plaatje anders. De gemiddelde opnameduur in ons ziekenhuis is bij volwassen patiënten gedaald tot 21 dagen, zegt Bert Lodewijckx, psychiatrisch verpleegkundige en systeemtherapeut. In het OPZ Geel coördineert hij de dagkliniek en het mobiele team voor ouderen in gezinsverpleging. Er zullen altijd aandoeningen zijn die een langdurige opname in een psychiatrische instelling vereisen. Maar heel vaak is ambulante of mobiele geestelijke gezondheidszorg wel een haalbare oplossing. Ik denk dan aan beschut wonen, gezinsverpleging met professionele ondersteuning, mobiele zorgteams, psychiatrische verzorgingstehuizen, zorgboerderijen en andere. Op deze manier worden mensen met een mentale beperking niet meer uit de samenleving gestoten, maar bouwen we bruggen tussen hen en de samenleving. We scheppen een omgeving waar hun beperking geen beperking meer is. Vormen van ambulante zorg zijn niet zaligmakend, ze PLEEGOUDERS JOS EN DIMPNA: Natuurlijk hebben we af en toe een weekje vakantie nodig, maar we zijn even blij als we weer terug thuis zijn. Op een gegeven moment waren onze drie kinderen de deur uit en hadden we ook geen pleeggasten meer. Toen hebben we echt dat legenestsyndroom gevoeld! kunnen chronische aandoeningen niet genezen en ze zijn niet noodzakelijk voordeliger voor de sociale zekerheid, waarschuwt Bert Lodewijckx nog. Maar voor de patiënten in kwestie maken ze wel het verschil (zie ook kaderstuk): Opname in een psychiatrische instelling kan zeer beschadigend werken. Psychiatrie is nog altijd beladen met stigma s. de kinderen en ik verzorg graag, dus waarom niet? Rijk zijn we er niet van geworden. We ontvangen per pleeggast 20 per dag voor kost en inwoon, alleen op zondag zijn we overdag vrij. Dimpna en Jos willen vooral zorgen voor een warm nest waar iedereen zichzelf kan zijn: We laten Renaat en onze andere pleeggast gewoon doen, we bieden rust, structuur en genegenheid en letten vooral op een vaste regelmaat. Verder zijn we een normaal gezin zoals andere. We kennen de details van hun psychiatrische aandoening niet en dat hoeft ook niet. Diane begeleidt ons en geeft informatie over medicatie en eventuele dieetregels. De pleegouders willen ermee doorgaan zolang ze kunnen: Natuurlijk hebben we af en toe een weekje vakantie nodig, maar we zijn even blij als we weer terug thuis zijn. Op een gegeven moment waren onze drie kinderen de deur uit en hadden we ook geen pleeggasten meer. Toen hebben we echt dat legenestsyndroom gevoeld! De kinderen van Jos en Dimpna zullen de familiale traditie niet voortzetten. Als tweeverdieners hebben ze voor een andere levenskoers gekozen. Maar niet getreurd. Nieuwe vormen van ambulante psychiatrie zorgen voor de opvolging. Een zorgbed met stijl Kiezen voor autonomie is niet de makkelijkste weg, maar wel degene die de meeste voldoening schenkt. Onze verzorgingsbedden zijn een uitstekende manier om je thuis van alle comfort te voorzien. Kom vrijblijvend langs in Thuiszorgwinkel voor advies. Dit kan ook op afspraak. Info of Legenestsyndroom Terug naar het pleeggezin van Renaat. Jos (69) en Dimpna (68) vangen al sinds 1974 mensen met een mentale beperking op. De oudste van hun drie kinderen was nog maar een baby van drie maanden toen de eerste pleeggast kwam inwonen. Er zouden er later nog vijf anderen volgen, zij het nooit meer dan twee tegelijk. Voor Dimpna was dat de normaalste zaak van de wereld: We zijn ermee groot geworden. Mijn ouders en grootouders deden aan gezinsverpleging, ik had besloten thuis te blijven voor Çava?-wandeling 2015 in Geel In 2013 kon je in Gent wandelen rond het thema angst, in 2014 in Antwerpen rond vertrouwen, en in 2015 zet çava? magazine deze traditie voort met een themawandeling in Geel rond gezinsverpleging. Geel is internationaal bekend omwille van de unieke manier waarop er sinds eeuwen geesteszieken verpleegd worden. Daarom kreeg de stad de eretitel van Barmhartige Stede. De çava-wandelgids leidt je langs markante plaatsen uit de geschiedenis en huidige werking van de gezinsverpleging. Praktisch De gratis wandelgids Geel, de Barmhartige Stede ligt voor jou klaar op het Toerismehuis De Waag (Markt 1, 2440 Geel). Je kunt de wandeling (6 km) maken op een dag naar keuze tussen 15 juni en 15 september Er zijn enkele mooie prijzen te winnen!

MIJN KIND ZIT IN DE ÜBERTEIT

MIJN KIND ZIT IN DE ÜBERTEIT HET MAGAZINE DAT DEUGD DOET ZOMER 2015 WWW.FACEBOOK.COM/MAGAZINECAVA WAARSCHUWING: DIT NUMMER BEVAT FILOSOFISCHE GEDACHTEN! DE MANTELZORG DER LIEFDE SPECIAL PUBERS CATH LUYTEN: MIJN KIND ZIT IN DE ÜBERTEIT

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

AMIGA4LIFE. Hooggevoelig, wat is dat? WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN

AMIGA4LIFE. Hooggevoelig, wat is dat? WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN AMIGA4LIFE Hooggevoelig, wat is dat? 7-10 jaar WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN 1 voorlichtingsbrochure hooggevoeligheid - www.amiga4life.nl Ik heb een talent! Ik kan goed

Nadere informatie

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden.

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden. Hoe vertel je het de kinderen? Op een gegeven moment moet je de kinderen vertellen dat jullie gaan scheiden. Belangrijk is hoe en wat je hen vertelt. Houd rekening daarbij rekening met de leeftijd van

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 LES 4 Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 De boodschap God hoort en verhoort onze gebeden voor elkaar. Leertekst: Terwijl Petrus onder zware bewaking zat

Nadere informatie

Pubers opvoeden. Veranderingen in de puberteit

Pubers opvoeden. Veranderingen in de puberteit Pubers opvoeden Pubers opvoeden De puberteit is de ontwikkelingsfase tussen 10 en 18 jaar. Maar die puberteit is er natuurlijk niet opeens. Vanaf ongeveer 9 jaar kan je al merken dat kinderen beginnen

Nadere informatie

Altijd iemand dichtbij

Altijd iemand dichtbij Altijd iemand dichtbij UES030_brochureA5_06.indd 1 27/10/15 17:41 UES030_brochureA5_06.indd 2 27/10/15 17:41 Het mooiste cadeau: altijd iemand dichtbij. Het is voor veel mensen erg herkenbaar: uw ouders,

Nadere informatie

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders - Dit basis Kindplan kan als onderdeel worden ingevoegd in het ouderschapsplan of los worden gebruikt door ouders al dan niet met hulp van een professional - Ouders ga na de eerste afspraak met een professional

Nadere informatie

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen.

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen. De familieblues Tot mijn 15e noemde ik mijn ouders papa en mama. Daarna niet meer. Toen noemde ik mijn vader meester. Zo noemde hij zich ook als hij lesgaf. Hij was leraar Engels op een middelbare school.

Nadere informatie

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb hoofdstuk 8 Kernovertuigingen Kernovertuigingen zijn vaste gedachten en ideeën die we over onszelf hebben. Ze helpen ons te voorspellen wat er gaat gebeuren en te begrijpen hoe de wereld in elkaar zit.

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

7 tips voor begeleiding van onrustige kinderen

7 tips voor begeleiding van onrustige kinderen Anne Marie van Bilsen, www.praktijk-deregenboog.nl 1 Titel: 7 tips voor begeleiding van onrustige kinderen Auteur: Anne Marie van Bilsen Omslagontwerp: R.P. da Costa Druk: ebook Uitgever: Praktijk de Regenboog

Nadere informatie

U in het middelpunt Die migraine hè Levenservaring verzilveren

U in het middelpunt Die migraine hè Levenservaring verzilveren Welzijn op recept Welkom bij SWOA. Uw huisarts heeft u met ons in contact gebracht. De dokter kan u op dit moment geen passende behandeling (meer) bieden. Toch voelt u zich niet lekker, of heeft u pijn.

Nadere informatie

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar OPVOEDEN ZO!!! Algemeen Het opvoeden van kinderen is leuk maar kan soms ook heel zwaar zijn. Bij het opvoeden van je kind komt heel wat kijken. Jij bent tenslotte diegene, die hem het goede voorbeeld moet

Nadere informatie

Wie zijn jouw vrienden? Opdracht:

Wie zijn jouw vrienden? Opdracht: Wie zijn jouw vrienden? Opdracht: 1. Maak een spinnenweb van jouw belangrijkste vrienden. 2. Schrijf er telkens bij waar je die vriend hebt leren kennen. 3. Schrijf de meest positieve eigenschap als vriend

Nadere informatie

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197 Inhoud Aan jou de keuze 7 D/2012/45/239 - isbn 978 94 014 0183 8 - nur 248 Tweede druk Vormgeving omslag en binnenwerk: Nanja Toebak, s-hertogenbosch Illustraties omslag en binnenwerk: Marcel Jurriëns,

Nadere informatie

Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis.

Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis. 1 Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis. Dat is nu al de derde keer in een paar dagen. We moeten vandaag op de eerste verdieping zijn, kamer 105. Mevrouw dr. W.H.F. Scheltema, internist,

Nadere informatie

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo?

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo? Wablieft praat met Paul Verhaeghe De maatschappij maakt mensen ziek Materieel hebben we het nog nooit zo goed gehad. De meesten van ons hebben een inkomen, een dak boven ons hoofd Toch voelen veel mensen

Nadere informatie

Susanne Hühn. Het innerlijke kind. angst loslaten

Susanne Hühn. Het innerlijke kind. angst loslaten Susanne Hühn Het innerlijke kind angst loslaten Inhoud Inleiding 7 Hoe ontstaat angst? 11 Wegen uit de angst 19 Het bange innerlijke kind leren kennen 35 Meditatie Het bange innerlijke kind leren kennen

Nadere informatie

Alleen een plastic tasje

Alleen een plastic tasje Alleen een plastic tasje Gaat u zitten, fijn dat u er bent. Wilt u thee? Met suiker? Zal ik beginnen bij het begin? Ik woon hier sinds 1970. Toen ik hier aankwam, had ik alleen een klein plastic tasje

Nadere informatie

Eerste nummer. Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie. Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik.

Eerste nummer. Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie. Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik. juni 2014 Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie Eerste nummer Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik. INHOUD juni 2014 Eten als een kind Op kamers

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

De Samenleving: samen of ieder voor zich? Oefening 2. 1. b. Alle mensen zijn anders en dat moeten we respecteren. 2 Han van Eijk - Leef

De Samenleving: samen of ieder voor zich? Oefening 2. 1. b. Alle mensen zijn anders en dat moeten we respecteren. 2 Han van Eijk - Leef Thema 2 De Samenleving: samen of ieder voor zich? Oefening 2 1. b. Alle mensen zijn anders en dat moeten we respecteren. 2 Han van Eijk - Leef Niemand hoeft alleen maar goed of slecht te zijn. Niemand

Nadere informatie

Het verhaal van Elvis, onze Shih-Tzu (12/06/1996 12/12/2012)

Het verhaal van Elvis, onze Shih-Tzu (12/06/1996 12/12/2012) Het verhaal van Elvis, onze Shih-Tzu (12/06/1996 12/12/2012) Ik ontmoet Elvis op een moeilijk punt in mijn leven. Mijn zus wilde om wat extra geld te verdienen hondjes gaan verkopen. Elvis en zijn zusje

Nadere informatie

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin.

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 61 61 REGELS 1 Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 1 Ik woon met mijn gezin in een rijtjeshuis met vier slaapkamers. 2 De vijf appartementen in deze flat zijn heel klein. 3 Hij heeft een groot huis

Nadere informatie

Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen

Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen www.edusom.nl Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen Het is belangrijk om veel woorden te leren. In deze extra les vindt u extra woorden bij de Opstartlessen 1 t/m 5. Kijk ook eens naar

Nadere informatie

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN E-BLOG VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN in samenwerken Je komt in je werk lastige mensen tegen in alle soorten en maten. Met deze vier verbluffend eenvoudige tactieken vallen

Nadere informatie

FOUT VRIENDJE? PAS OP! Hulp. Internet. Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22.

FOUT VRIENDJE? PAS OP! Hulp. Internet. Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22. PAS OP! Hulp Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22. Internet Wil je meer lezen? Kijk op www.jipdenhaag.nl/loverboys En test jezelf op www.loverboytest.nl Dit is een

Nadere informatie

DE BIBLIOTHEEK VAN JE DROMEN? groep A

DE BIBLIOTHEEK VAN JE DROMEN? groep A DE BIBLIOTHEEK VAN JE DROMEN? groep A 4 opdrachten! 60 minuten! Bij iedere opdracht zet iemand zijn wekker/ chronometer (op gsm of uurwerk), zodat je zeker niet veel langer dan een kwartier bezig bent.

Nadere informatie

Liefde is vrij van zichzelf, om te leven voor de ander.

Liefde is vrij van zichzelf, om te leven voor de ander. Liefde is vrij van zichzelf, om te leven voor de ander. HHKalender DEF_2 ct.indd 1 Romantiek in een liefdesbrief 01-06-15 21:37 ROMANTIEK in een liefdesbrief Schrijf een liefdesbrief aan je geliefde. Verwerk

Nadere informatie

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1 Zwanger Ik was voor het eerst zwanger. Ik voelde het meteen. Het kon gewoon niet anders. Het waren nog maar een paar cellen in mijn buik. Toch voelde ik het. Deel 1 0-3 maanden zwanger Veel te vroeg kocht

Nadere informatie

Dit verhaal gaat over een schat, die je overal kunt vinden : zowel hier als daar, zowel vroeger als nu. Een schat zo rijk als het leven zelf, die

Dit verhaal gaat over een schat, die je overal kunt vinden : zowel hier als daar, zowel vroeger als nu. Een schat zo rijk als het leven zelf, die Er zit een schat verborgen in jezelf Dit verhaal gaat over een schat, die je overal kunt vinden : zowel hier als daar, zowel vroeger als nu. Een schat zo rijk als het leven zelf, die toont hoe het zijn

Nadere informatie

Oud wit Prins de Vos. Ik wil je.

Oud wit Prins de Vos. Ik wil je. Oud wit Prins de Vos Ik wil je. Het is het eerste berichtje dat ik vandaag van hem ontvang. De uren waarin het stil blijf zijn ondragelijk. Pas als ik de trilling in mijn broekzak voel begint mijn hart

Nadere informatie

NAAM. Uil kijkt in een boek. Het is een boek over dieren. Er staan plaatjes in. Van elk dier één. Uil ziet een leeuw. En een pauw. En een bever.

NAAM. Uil kijkt in een boek. Het is een boek over dieren. Er staan plaatjes in. Van elk dier één. Uil ziet een leeuw. En een pauw. En een bever. Vos en Waar is Haas het ijs? NAAM Uil kijkt in een boek. Het is een boek over dieren. Er staan plaatjes in. Van elk dier één. Uil ziet een leeuw. En een pauw. En een bever. Wat een raar beest! lacht Uil.

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie

nooitopvakantie Een op de negen kinderen gaat nooit op vakantie omdat hun ouders er geen geld voor hebben. Gelukkig woon ik dicht bij een speeltuin.

nooitopvakantie Een op de negen kinderen gaat nooit op vakantie omdat hun ouders er geen geld voor hebben. Gelukkig woon ik dicht bij een speeltuin. 106 l linda. nooitopvakantie Een op de negen kinderen gaat nooit op vakantie omdat hun ouders er geen geld voor hebben. Gelukkig woon ik dicht bij een speeltuin. Revino Werners (8) woont met zijn zusjes

Nadere informatie

Alzheimer Magazine 19

Alzheimer Magazine 19 Per 1 januari 2015 worden gemeenten verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Dit heeft ingrijpende gevolgen, met name voor thuiswonende mensen met dementie en

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

Lekker ding. Maar Anita kijkt boos. Hersendoden zijn het!, zegt ze. Die Jeroen is de ergste. Ik kijk weer om en zie hem meteen zitten.

Lekker ding. Maar Anita kijkt boos. Hersendoden zijn het!, zegt ze. Die Jeroen is de ergste. Ik kijk weer om en zie hem meteen zitten. Lekker ding Pas op!, roept Anita. Achter je zitten de hersendoden! Ik kijk achterom. Achter ons zitten twee jongens en drie meisjes hun boterhammen te eten. Ze zijn gevaarlijk, zegt Anita. Ze schudt haar

Nadere informatie

9 Vader. Vaders kijken anders. Wat doe ik hier vandaag? P Ik leer mijn Vader beter kennen. P Ik weet dat Hij mij geadopteerd

9 Vader. Vaders kijken anders. Wat doe ik hier vandaag? P Ik leer mijn Vader beter kennen. P Ik weet dat Hij mij geadopteerd 53 9 Vader Wat doe ik hier vandaag? P Ik leer mijn Vader beter kennen. P Ik weet dat Hij mij geadopteerd heeft. P Ik begin steeds beter te begrijpen dat het heel bijzonder is dat ik een kind van God, mijn

Nadere informatie

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN Blijf kalm; Verzeker je ervan dat je de juiste persoon aan de lijn hebt; Zeg duidelijk wie je bent en wat je functie is; Leg uit waarom je belt; Geef duidelijke en nauwkeurige informatie en vertel hoe

Nadere informatie

Inhoud. Mijn leven. de liefde en ik

Inhoud. Mijn leven. de liefde en ik Inhoud Inleiding...3 Hoofdstuk 1 Gevoelens... 4 Hoofdstuk 2 Ontmoeten... 6 Hoofdstuk 3 Verliefd... 8 Hoofdstuk 4 Date... 10 Hoofdstuk 5 Verkering... 12 Hoofdstuk 6 Intimiteit... 14 Hoofdstuk 7 Seks...

Nadere informatie

Take a look at my life week 23

Take a look at my life week 23 Take a look at my life week 23 De dagen blijven voorlopig nog even in het teken staan van Daan, het is nog allemaal zo nieuw. Inmiddels heeft hij 3 weken in het ziekenhuis gelegen. En nu eindelijk lekker

Nadere informatie

Lisa Van Damme. Ik hou ervan om het juiste moment af te wachten!

Lisa Van Damme. Ik hou ervan om het juiste moment af te wachten! 2 portfolio Lisa Van Damme Lisa Van Damme begon, geïnspireerd door sociaal geëngageerde fotografen, op 17-jarige leeftijd aan een studie fotografie. Voor haar is fotografie meer dan een doel; het is eerst

Nadere informatie

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden.

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 1 Werkwoord (wonen, werken, lopen,...) wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 8 Grammatica is niet moeilijk 1.1 woon, woont, wonen Ik woon nu in Nederland. Jij woont nu in Nederland. U woont nu

Nadere informatie

Hulp en informatie om huiselijk geweld te stoppen. Help jezelf. Help de ander. 0900 1 26 26 26 5 cent per minuut. www.huiselijkgeweldhollandsmidden.

Hulp en informatie om huiselijk geweld te stoppen. Help jezelf. Help de ander. 0900 1 26 26 26 5 cent per minuut. www.huiselijkgeweldhollandsmidden. Hulp en informatie om huiselijk geweld te stoppen Help jezelf. Help de ander. 0900 1 26 26 26 5 cent per minuut www.huiselijkgeweldhollandsmidden.nl Huiselijk geweld stopt nooit vanzelf Misschien wil je

Nadere informatie

Doorlopende leerlijn naar thema Nationaal Media Paspoort. Nationale Academie voor Media en Maatschappij

Doorlopende leerlijn naar thema Nationaal Media Paspoort. Nationale Academie voor Media en Maatschappij Doorlopende leerlijn naar thema Nationaal Media Paspoort 1 THEMA 1. Weet wat je ziet Alles wat je ziet in de media is door iemand met bepaalde bedoeling gemaakt. Deze producent wordt door allerlei dingen

Nadere informatie

Veertien leesteksten. Leesvaardigheid A1. Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek. Ad Appel

Veertien leesteksten. Leesvaardigheid A1. Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek. Ad Appel Veertien leesteksten Leesvaardigheid A1 Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek Ad Appel Uitgave: Appel, Aerdenhout 2011-2016 Verkoopprijs: 1,95 Ad Appel Te bestellen via www.adappelshop.nl

Nadere informatie

U in het middelpunt Die migraine hè Levenservaring verzilveren

U in het middelpunt Die migraine hè Levenservaring verzilveren Welzijn op recept Welkom bij SWOA. Uw huisarts heeft u met ons in contact gebracht. De dokter kan u op dit moment geen passende behandeling (meer) bieden. Toch voelt u zich niet lekker, of heeft u pijn.

Nadere informatie

Zelfmoordgedachten. Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op.

Zelfmoordgedachten. Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Zelfmoordgedachten Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Alles over zelfmoordgedachten Zelfmoordlijn 1813 Die kan je bellen, chatten of mailen als je aan zelfdoding denkt. Op de website

Nadere informatie

SALUUT! LESMAP. Droomedaris-Rex Mellaertsstraat 16 2140 Borgerhout

SALUUT! LESMAP. Droomedaris-Rex Mellaertsstraat 16 2140 Borgerhout SALUUT! LESMAP Droomedaris-Rex Mellaertsstraat 16 2140 Borgerhout 1 SALUUT! is een voorstelling met Sophie Derijcke, Saskia Thijs en Trijn Janssens tekst: regie: spel: poppen: muziek: kostuums: decorontwerp:

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

EXTRA IMPROVISATIE OPDRACHTEN

EXTRA IMPROVISATIE OPDRACHTEN EXTRA IMPROVISATIE OPDRACHTEN De Vloer Op Jr. in de klas Captijn (2016) INHOUD INLEIDING... 3 OPDRACHTEN... 3 INTEGRATIE EN DISCRIMINATIE... 3 ROT OP NAAR JE EIGEN LAND... 3 VOOR MIJ BEN JIJ EEN NUMMER...

Nadere informatie

Spreekopdrachten thema 4 Wonen

Spreekopdrachten thema 4 Wonen Spreekopdrachten thema 4 Wonen Opdracht 1 bij 4.1 ** Uitleg voor de docent: Op de volgende pagina vind je een blad met plaatjes. Knip de plaatjes uit en doe ze in een envelop. Geef elk tweetal een envelop.

Nadere informatie

BE HAPPY. 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma

BE HAPPY. 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma BE HAPPY 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma Alle rechten voorbehouden. Geen deel van dit boek mag worden gereproduceerd op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever.

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij.

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij. Lied: Ik ben ik (bij thema 1: ik ben mezelf) (nr. 1 en 2 op de CD) : Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Ik heb een mooie naam, van achter en vooraan.

Nadere informatie

een goed jaar voor jou, voor mij en voor de hele buurt.

een goed jaar voor jou, voor mij en voor de hele buurt. een goed jaar voor jou, voor mij en voor de hele buurt. Dames en Heren Beste vrienden Een gelukkig Nieuwjaar. Van harte Voor u, voor wie u dierbaar is, en voor ons allemaal. Een gelukkig Nieuwjaar. Een

Nadere informatie

Les 3. Familie, vrienden en buurtgenoten

Les 3. Familie, vrienden en buurtgenoten www.edusom.nl Opstartlessen Les 3. Familie, vrienden en buurtgenoten Wat leert u in deze les? Een gesprek voeren over familie, vrienden en buurtgenoten. Antwoord geven op vragen. Veel succes! Deze les

Nadere informatie

DE VLUCHT & andere spannende verhalen

DE VLUCHT & andere spannende verhalen DE VLUCHT & andere spannende verhalen 2 Bianca Kruger DE VLUCHT & andere spannende verhalen Enschede 2015 3 Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave de uiterste zorg is besteed, aanvaarden auteur

Nadere informatie

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst.

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Hallo, Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Dat is namelijk helemaal niet zo makkelijk. Veel studenten weten nog niet precies wat ze willen en hoe ze dat

Nadere informatie

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur 1 Les twee Welkom bij les twee van deze e-cursus waarin we je willen laten zien hoe je groter kunt worden zodat je problemen

Nadere informatie

Checklist samenwonen voor partners waarvan alleen de man kinderen heeft

Checklist samenwonen voor partners waarvan alleen de man kinderen heeft Checklist samenwonen voor partners waarvan alleen de man kinderen heeft Vul afzonderlijk van elkaar allebei de vragen in. Bij elke vraag moet je een antwoord kiezen. Als je niet kunt kiezen, kies dan het

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

affirmaties voor een gelukshuis

affirmaties voor een gelukshuis affirmaties voor een gelukshuis affirmeer de verkoop van je huidige huis affirmeer de aankoop van je droomhuis Edith Hagenaar Affirmeren Weet je niet wat affirmaties zijn? Lees dan dit artikel: http://www.palaysia.com/affirmatie/index.html#aff

Nadere informatie

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen.

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen. Groep 1, 2 1. Hallo, hier ben ik! 2. Prettig kennis te maken Kinderen leren elkaar beter kennen en ontdekken verschillen en overeenkomsten. 3. Samen in de klas Over elkaar helpen, geholpen worden en afspraken

Nadere informatie

De vrijheid die we hier hebben, is onbetaalbaar. www.sibomat.be

De vrijheid die we hier hebben, is onbetaalbaar. www.sibomat.be De vrijheid die we hier hebben, is onbetaalbaar. www.sibomat.be Net zoals alle Belgen zijn Didier L. (51) en zijn echtgenote Annick D. (49) Bourgondiërs. Ze werken hard en genieten nog harder van het leven.

Nadere informatie

Deze handreiking is van:

Deze handreiking is van: 9 lessen over het volgen van Jezus Deze handreiking is van: Deze cursus is geschreven Beryl Voorhoeve en opgemaakt door Judith Maarsen. Ten behoeve van de kinderstudiegroepen voor de bovenbouw Gebruikte

Nadere informatie

Familiekwesties (respect voor diversiteit en privacy)

Familiekwesties (respect voor diversiteit en privacy) Familiekwesties (respect voor diversiteit en privacy) (Uit: Recht in de roos) Doel Elkaar beter leren kennen en begrijpen. Kennis maken met de vele verschillende of net dezelfde gewoontes en gebruiken

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

Soms is er thuis ruzie Dan is mama boos en roept soms omdat ik mijn speelgoed niet opruim Maar ik heb daar helemaal niet mee gespeeld Dat was Bram,

Soms is er thuis ruzie Dan is mama boos en roept soms omdat ik mijn speelgoed niet opruim Maar ik heb daar helemaal niet mee gespeeld Dat was Bram, Soms is er thuis ruzie Dan is mama boos en roept soms omdat ik mijn speelgoed niet opruim Maar ik heb daar helemaal niet mee gespeeld Dat was Bram, mijn kleine broer Dat is niet van mij mama Dan zegt ze

Nadere informatie

Apple Fanboy. Leerling: Jippe Joosten Opleiding: Game Development Klas: G&I1C. De intro. De opdracht. Proces

Apple Fanboy. Leerling: Jippe Joosten Opleiding: Game Development Klas: G&I1C. De intro. De opdracht. Proces Apple Fanboy Leerling: Jippe Joosten Opleiding: Game Development Klas: G&I1C De intro Welkom in het verslag van de Apple fanboy, ik ben Jippe Joosten en ik ben enorm fan van Apple. Ik ben nu 21 jaar oud

Nadere informatie

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42.

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. Eén ding is nodig Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. We hebben met elkaar nagedacht over de wonderen die de Heere Jezus heeft gedaan toen Hij op de aarde was. Grote wonderen! Weet je t

Nadere informatie

6 In Beeld. Bieke Depoorter

6 In Beeld. Bieke Depoorter 6 In Beeld Bieke Depoorter De 25-jarige fotografe Bieke Depoorter uit Ingooigem besloot pas in het laatste jaar middelbaar, tot verrassing van velen, om fotografie te gaan studeren. Ze trok naar het Kask

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Wil jij minderen met social media?

Wil jij minderen met social media? Wil jij minderen met social media? Uitgave van Stichting Be Aware Januari 2016 Hulpboekje social media 1 Hoe sociaal zijn social media eigenlijk? Je vindt dat je teveel tijd doorbrengt op social media.

Nadere informatie

Glimlachmomentjes #1 China Light Vuurwerk Feestdagen vrij

Glimlachmomentjes #1 China Light Vuurwerk Feestdagen vrij Glimlachmomentjes #1 In het nieuwe jaar horen er ook weer mooie geluk-momentjes, het wordt nu even weer in een nieuw jasje gestoken. Het blijft fijn om te kijken naar de mooie dingen in het leven. Juist

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113 Inhoud Woord vooraf 7 Het allereerste begin 9 Oervaders 19 Israël als moeder 57 Wijsheid voor ouders en kinderen 83 Koninklijke vaders 113 Profetische opvoedkunde 145 Kinderen in zijn koninkrijk 177 Leerling

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Natuurlijk heb je ideaalbeelden. Maar wij wisten allang dat die. niet kloppen OOK

Natuurlijk heb je ideaalbeelden. Maar wij wisten allang dat die. niet kloppen OOK Natuurlijk heb je ideaalbeelden. Maar wij wisten allang dat die niet kloppen 82 bijzonder kleinkind Ingrid & Meindert werden onverwacht oma & opa Onze dochters warenzorgeloze tieners totdat ze zwanger

Nadere informatie

Vroeg Interventiedienst Drugs

Vroeg Interventiedienst Drugs VRIND Vroeg Interventiedienst Drugs Als aan ouders gevraagd wordt wat hun grootste bekommernissen zijn voor hun kinderen in de toekomst, dan scoort 'drugs' zeer hoog. Ouders maken zich zorgen over drugs.

Nadere informatie

Een therapeutisch voorleesverhaal voor jonge kinderen van gescheiden ouders. Via-Art. Door Shantella de Visser, Via-Art.nl

Een therapeutisch voorleesverhaal voor jonge kinderen van gescheiden ouders. Via-Art. Door Shantella de Visser, Via-Art.nl Een therapeutisch voorleesverhaal voor jonge kinderen van gescheiden ouders. Door Shantella de Visser,.nl Vooraf: Je kunt dit verhaal aan je kind voorlezen wanneer je zelf in staat bent om met de emoties

Nadere informatie

Stap 6. Stap 6: Deel 1. Changes only take place through action Dalai Lama. Wat ga je doen?

Stap 6. Stap 6: Deel 1. Changes only take place through action Dalai Lama. Wat ga je doen? Stap 6. Changes only take place through action Dalai Lama Wat ga je doen? Jullie hebben een ACTiePlan voor het experiment gemaakt. Dat betekent dat je een nieuwe rol en andere ACTies gaat uitproberen dan

Nadere informatie

Help me, Zoey, zeg ik. Zoey kijkt verbaasd. Waarmee?, vraagt ze.

Help me, Zoey, zeg ik. Zoey kijkt verbaasd. Waarmee?, vraagt ze. 1 Ik wou dat ik een vriendje had. Ik wou dat hij in mijn kast zat. Dan kon ik hem tevoorschijn halen wanneer ik maar wilde. Hij zou naar me kijken alsof ik mooi ben. Zwijgend. Hij zou zijn leren jack uittrekken

Nadere informatie

Voorwoord. Veel leesplezier! Liefs, Rhijja

Voorwoord. Veel leesplezier! Liefs, Rhijja Voorwoord Verliefd zijn is super, maar ook doodeng. Want het kan je heel onzeker maken. En als het uiteindelijk uitgaat, voel je je intens verdrietig. In dit boek lees je over mijn liefdesleven, de mooie,

Nadere informatie

WANNEER EEN SPECIAAL IEMAND ALS HEEFT

WANNEER EEN SPECIAAL IEMAND ALS HEEFT WANNEER EEN SPECIAAL IEMAND ALS HEEFT 1 Je leest waarschijnlijk dit boekje omdat je mama of papa of iemand anders speciaal in je familie Amyotrofische Laterale Sclerose heeft. Het is een lang woord en

Nadere informatie

DOSSIER >>> Wat is een. goede papa? DOSSIER

DOSSIER >>> Wat is een. goede papa? DOSSIER DOSSIER >>> Wat is een DOSSIER goede papa? 42 PSYCHOLOGIES MAGAZINE april 2014 Beter in je vel op het werk Nu de strenge maar afwezige vader definitief heeft afgedaan is het voor papa s zoeken naar een

Nadere informatie

2010 Marco Honkoop NLP coaching & training

2010 Marco Honkoop NLP coaching & training 2010 Marco Honkoop NLP coaching & training Introductie Dit ebook is gemaakt voor mensen die meer geluk in hun leven kunnen gebruiken. We kennen allemaal wel van die momenten dat het even tegen zit. Voor

Nadere informatie

Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels

Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels Mariska Wijlens Klas 3T2 Docent: Mevrouw Scholten 1. Zakelijke gegevens Titel: Op blote voeten Auteur: Maren Stoffels Uitgever: Leopold Jaar van verschijnen:

Nadere informatie

De Yes Set. Dé manier om eenvoudig te beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij

De Yes Set. Dé manier om eenvoudig te beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij Ok, het volgende wat we gaan doen. We gaan beginnen. Misschien voor de meesten van jullie de eerste inductie, bewust dan. Ik denk dat jullie in je leven wel vaker mensen gehypnotiseerd hebben. Wie heeft

Nadere informatie

Luisteren: muziek (B1 nr. 4)

Luisteren: muziek (B1 nr. 4) OPDRACHTEN LUISTEREN: MUZIEK www.nt2taalmenu.nl nt2taalmenu is een website voor mensen die Nederlands willen leren én voor docenten NT2. Iedereen die Nederlands wil leren, kan gratis online oefenen. Kijk

Nadere informatie

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12 Bruiloftsfeest Sara en Johannes hebben een kaart gekregen In een hele mooie enveloppe Met de post kregen ze die kaart Weet je wat op die kaart stond? Nou? Wij gaan trouwen!

Nadere informatie

narratieve zorg Elder empowering the elderly

narratieve zorg Elder empowering the elderly narratieve zorg Elder empowering the elderly huisbezoek 1: KENNISMAKING - 2 - KENNISMAKING - huisbezoek 1- a kennismaking huisbezoek 1: KENNISMAKING a vertrouwelijkheid individueel in teamverband naar

Nadere informatie