Van Stad Maken naar Stad Zijn: Een Manifest van 200 Publieke Ontwikkelaars

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Van Stad Maken naar Stad Zijn: Een Manifest van 200 Publieke Ontwikkelaars. 2014 www.stipo.nl. contact@stipo.nl"

Transcriptie

1 Van Stad Maken naar Stad Zijn: Een Manifest van 200 Publieke Ontwikkelaars

2 2 Manifest Wat worden de komende jaren de leidende thema s voor de ontwikkeling van de stad? Wat moeten we doen om langdurige kwaliteit, ziel, gelaagdheid en publieke kwaliteit te blijven realiseren? Deze waarden blijven, de weg ernaar toe verandert. We zien nieuwe verhoudingen, nieuwe vakgebieden, andere werkwijzen. Tegen de achtergrond van de omslag van Stad Maken naar Stad Zijn zien we vijf dominante thema s voor de komende vijf jaar: vertrekken vanuit maatschappelijke kracht en economische waardeketens met coalities investeren in de stad op ooghoogte, plinten, placemaking en de beleving van de stad werken vanuit co-creatie en zelforganisatie organiseren van nieuwe investeerdersnetwerken: NIMB ruimte voor publieke ontwikkelaars 200 publieke ontwikkelaars Dit Manifest is gemaakt met 200 publieke ontwikkelaars, die Stipo aan de vooravond van de gemeenteraadsverkiezingen in november 2013 bijeenbracht bij het 20 jarig bestaan. We spraken als professionals en co-makers over de belangrijkste thema s voor de stedelijke ontwikkeling in de komende vijf jaar. Een gezelschap van vernieuwende denkers en doeners uit heel Nederland, dwars door vakdisciplines en organisaties. Hun inbreng, waarin verleden, heden en toekomst werden verbonden, verschaft nieuwe antwoorden en inzichten op actuele vraagstukken. Zie het uitgebreidere verslag en een filmimpressie op

3 3 Vooraf: van Stad Maken naar Stad Zijn Het werkveld van de stad kent een diepere verschuiving van Stad Maken, dat de afgelopen decennia dominant was, naar Stad Zijn. Natuurlijk blijft nieuwbouw, die bij Stad Maken centraal stond, een onderdeel van de opgave, maar hij is niet meer dominant in de stedelijke ontwikkeling. Stad Zijn is nadrukkelijk niet hetzelfde als beheren. Het vraagt om veel ontwikkeling, maar wel op een compleet andere manier. Stad Zijn is een totaal ander vak: Waarom Wat Wie Hoe Sturing Sturing STAD MAKEN Kwantiteit, woningtekorten, groei. Nieuwbouw in weilanden / leeggemaakte binnenstedelijke gebieden. Overzichtelijk: gemeente, ontwikkelaars, corporaties. Hink-stap-sprong en planmatig: denken, maken, beheren. Ruimtelijk eerst. Economisch en sociaal later. Overheid heeft leidende rol bij ideevorming en realisatie. STAD ZIJN Kwaliteit, economie, gezondheid, internationale positie. Permanent ontwikkelen bestaande stedelijke structuren. Complex: netwerken van duizenden gebruikers en tientallen investeerders. Fluïde en organisch: al doende leren en strategie en actie afwisselen. Economisch, sociaal en ruimtelijk tegelijk, nieuwe verknopingen. Co-creatie en zelforganisatie.

4 4 1. Vertrekken vanuit maatschappelijke kracht en economische waardeketens Stad Zijn kent vastgoedontwikkeling nog steeds als deel van de opgave, maar het is niet meer het vertrekpunt. Het begint bij de gebruikers, hun energie en activiteiten, economische clusters en netwerken: software voor hardware. De komende periode staat het mobiliseren van maatschappelijke kracht en economische waardeketens voorop. Een pleidooi voor ruimte voor zelforganisatie, gebiedsondernemingen, onderwijs, thuisgevoel en economische netwerkbenadering. Nodig uit tot zelforganisatie - De energieke samenleving vraagt om actief creëren van ruimte: voor de energie, snelheid en innovatiekracht die in de samenleving aanwezig is. Professionals kunnen helpen om die zelforganisatie te mobiliseren en te laten ontplooien, zowel op stedelijk als op gebiedsniveau, en om de energie van bewoners, ondernemers, instellingen, grote bedrijven te verbinden met wat voor de strategie van de hele stad belangrijk is. Sturen op zelforganisatie is niet hetzelfde als op je handen zitten; het is samen met je netwerkpartners in co-creatie de urgente en meest kansrijke thema s kiezen en daar initiatief voor uitnodigen. Zet gebiedsondernemingen op - Op wijkniveau zijn gebiedsondernemingen nodig die zich niet beperken tot de grenzen van organisaties. Ze bundelen krachten met andere organisaties. De leefwereld van de burgers en ondernemers is uitgangspunt, vóór de systeemwereld van organisaties, maar met het doel om de investeringen uit beide werelden te bundelen. Actieve, flexibele en integere professionals geven opbouwwerk, jongerenwerk in aandachtswijken en algemeen maatschappelijk werk nieuwe inhoud en betekenis. Geen afbraak, want dat is penny wise en pound foolish, maar wel anders. Opbouwwerk wordt verbinder van organisaties en burgers; maatschappelijk werk werkt oplossingsgericht met de Er-Op-Af methodiek. Een groter effect wordt mogelijk met alle eerstelijns functies integraal voor de wijk in één entiteit in een gebiedsonderneming die met een algemene opdracht werkt zoals Buurtzorg dat ook doet. Neem vertrouwen, thuisgevoel en stadspsychologie als basis - De eerste voorwaarde voor een gelijkwaardige omgang van professionals en burgers is vertrouwen. In succesvolle processen krijgt iedereen gedeeld belang: een buurt waar mensen zich thuis voelen. Denken vanuit thuisgevoel gaat uit van de wil en pit van bewoners om het zelf te doen, haalt barrières weg en maakt een ander en vruchtbaar gesprek mogelijk over een gezamenlijke en gedeelde toekomst. Netwerken in een wijk vragen om positief onderhoud door wat goed gaat water te geven. Wat fout gaat moet eerst worden begrepen, om daarna te bepalen of er moet worden gewied, gesnoeid of van kunstmest voorzien. Koppel onderwijs aan de stad - Bedrijven, overheid en zorginstellingen kunnen maatschappelijke kracht mobiliseren, maar ook onderwijsinstellingen kunnen dat. Het verbinden van de onderwijsketen met het oplossen van problemen van de stad schept een band tussen vers arbeidspotentieel en de stad, die een langetermijnperspectief oplevert voor de student / scholier. Studenten en scholieren maken zich vertrouwd met moderne vormen van kennismobilisatie uit de samenlevingen met wisselwerking en samenhang daartussen. Vertrek vanuit economische waardeketens - De economie wordt steeds meer netwerkgericht. Het redeneren vanuit de bestaande waardeketens, die snappen, versterken en ruimte verschaffen wordt minstens zo belangrijk als het binnen halen van nieuwe bedrijven. Waardeketens van bedenken, maken en produceren gaan door nieuwe technologie meer door elkaar lopen en er ontstaat een nieuwe maakindustrie. Voor ondernemers is het belangrijk de partners in de waardeketen op loopafstand te treffen. Gebouw- en gebiedsontwikkeling moet aan de economische kant vertrekken vanuit de waardeketens, niet vanuit het vastgoed.

5 In de Buurtonderneming Westrand in Roosendaal werken bewoners, maatschappelijk werk, corporatie, gemeente en opbouwwerk integraal samen. Ze bundelen hun krachten om te blijven investeren in de aandachtswijken. Het perspectief van de buurt, de leefwereld, staat daarbij centraal. 5

6 6 2. Met coalities investeren in de stad op ooghoogte, plinten, placemaking en de beleving van de stad Stad Zijn maakt de beleving van de bestaande stad tot een centraal thema: de stad op ooghoogte. Zowel in binnensteden als in wijken en werkgebieden wordt de beleving belangrijker, vanwege de nieuwe interesse in de stad, maar ook de netwerkeconomie. Investeren in de stad op ooghoogte is investeren in werkelijke duurzaamheid en flexibiliteit door de decennia heen, investeren in de economische kracht van gebieden, investeren in de beleefde kwaliteit. Ontwikkel coalities voor plintenaanpak van binnensteden en woongebieden - De Stad op Ooghoogte komt niet vanzelf goed. Het winkeloppervlak neemt af door ander koopgedrag (internet), het werken verandert. Leegstand is negatief voor de beleving van het publieke domein. Er is een specifieke aanpak nodig in kwetsbare gebieden als binnensteden, binnenstedelijke bedrijfsterreinen en in aandachtswijken. Voor drukke steden is een plintenaanpak juist een middel om bezoekersstromen te spreiden. De aanpak moet zich richten op nieuwe winkelformules en horeca, werkruimtes voor makers, maar heel nadrukkelijk ook gewoon goed wonen en maatschappelijke functies in de plint. De inrichting en het beheer van de openbare ruimte moeten mee doen en de voetganger boven de verkeerstechniek plaatsen. Een breed trottoir bevordert de vorming van semi-privéruimtes, de hybride zone, die bewoners en bezoekers als aangenaam en menselijk ervaren. Plintenaanpak doe je niet alleen maar bij uitstek in coalities met vastgoedeigenaren en gebruikers. Geef ruimte voor Placemaking - Placemaking is een belangrijk onderdeel van de Stad op Ooghoogte en de beleving op straat. Placemaking gaat over het zien, activeren, en managen van ontmoetingsplekken in de openbare ruimte, zoals pleinen, markten, (delen van) wijken, campussen, stations en openbare gebouwen. Centraal bij placemaking staat de community, de mensen die dagelijks samen acteren in de openbare ruimte: de bewoners, de ondernemers en de bezoekers van het gebied. Elk gebied kent aanstekelijke dwazen die de weg wijzen. Zij kennen het gebied en de mensen in het gebied als geen ander. Het belangrijkste wat de overheid kan doen is hen uitnodigen en ruimte voor ze creëren. Sneller doen, geef zelf het goede voorbeeld Publieke partijen hebben een slag te maken om veel sneller te doen en niet te blijven hangen in praten. De slechtste plinten zijn vaak in overheidskantoren, de lelijkste braakliggende terreinen in publieke handen. Het begint ermee dat gemeenten, woningcorporaties, zorgvoorzieningen en onderwijs het goede voorbeeld geven. In samenwerking met pop-up stores en ROC s (door inzet van leerlingbouwplaatsen en stages) moeten leegstaande panden worden geactiveerd. Proeftuinen met tijdelijke functies, zoals in ZOHO (Zomerhofkwartier Rotterdam), leveren veel ervaring op. De regelvrijheid maakt combinaties van events, wonen, winkelen en maken (bedrijvigheid) mogelijk: innovation districts met interactie tussen uiteenlopende ruimtegebruikers en effect op de sociale en fysieke omgeving. Stel de menselijke maat centraal in de strategie voor de langere termijn - De Stad op Ooghoogte is onderdeel van een internationale beweging, met nieuwe begrippen als New Urbanism, Walkable Cities, The City at Eye Level, placemaking en kindvriendelijke steden. Stockholm heeft bijvoorbeeld de Walkable City als leidraad, de verkeer- en vervoerafdeling van Parijs heeft een switch gemaakt van traffic naar beleving. Het doen moet worden verbonden aan een strategie voor de langere termijn, die de menselijke maat, de voetganger op straat, de beleving in de openbare ruimte centraal stelt in de hele stedelijke aanpak.

7 Het open source boek The City at Eye Level is ontstaan uit de plintenaanpak voor de binnenstad Rotterdam. Veertig co-auteurs, landelijk en internationaal, droegen bij aan een nieuwe methodiek voor de stad op ooghoogte. Sindsdien is die via plintengames toegepast in onder andere Stockholm en Amsterdam. 7

8 8 3. Werken vanuit Co-creatie en Zelforganisatie Stad Zijn is netwerkgericht en relationeel. Gemeentelijke overheden en instellingen laten de komende jaren vertrouwde rolpatronen los en zoeken andere wegen. Co-creatie en zelforganisatie zijn cruciaal om met complexe netwerken tot daadwerkelijke beweging in de stad te komen. Specifiek staan gemeenten nu voor de grote opgave om verantwoordelijkheden voor de zorg over te nemen van het rijk, deze totaal te verbouwen en daarin ruimte te geven aan zelforganisatie. Dit vergt een andere organisatie en mentaliteit van gemeentelijke professionals, professionele hulpverleners en van publieke actoren. Stedelijke ontwikkeling op uitnodiging - Sturen op zelforganisatie is in onze visie: in co-creatie met het veld definiëren wat de belangrijkste vraagstukken zijn en die agenderen. Vervolgens niet zelf de (dan meestal verkeerde) oplossing te gaan bedenken en willen uitvoeren, maar initiatiefnemers uit het veld via prijsvragen (social challenges) uitnodigen om zich in te tekenen. Daarna per voorstel heel secuur kijken welke bundeling van energie en investeringen er mogelijk is, ook met derde partners, om tot versnelling en vermenigvuldiging te komen. Dat nieuwe principe noemen we stedelijke ontwikkeling op uitnodiging en is toepasbaar in het sociale, economische en fysieke domein. Totaal nieuwe rollen - De overheid kan (maar dat hoeft niet) de partij zijn die dit proces organiseert, afhankelijk van de hoeveelheid initiatief, de andere partners en de opgave. Waar nodig, en altijd situationeel, kan de overheid dit aan nieuwe (meest eenmalige, niet structurele) financieringsvormen koppelen, zoals zachte leningen, deelnames, revolving fondsen. Maar er is meer mogelijk, zoals het creëren van ruimte in regelgeving of het (tijdelijk of langduriger) inzetten van eigen leegstaand vastgoed als asset voor nieuwe initiatiefnemers. Bij de beoordeling moeten zowel de financiële als de maatschappelijke waardecreatie een rol spelen. Grenzen aan zelforganisatie? - Burgers pakken al veel zaken op voor buurt, wijk en onderlinge hulp. Maar er is een grens aan wat je van burgers kunt vragen. Ze kunnen de dienstverlening van professionele organisaties niet eenvoudig en kosteloos overnemen. Er blijven duidelijke verantwoordelijkheden voor overheden en publieke partners. Een ander niveau van dienstverlening wordt onvermijdelijk, maar wordt dat geaccepteerd? Hoe wordt professioneel geleide kinderopvang acceptabel verbonden met opvang van ouders zelf? Publieke ontwikkelaars en wijkteams - Publieke ontwikkelaars (zie vijfde deel) zoeken naar de verbindingen op gebiedsniveau. In wijken zetten nieuwe Wijkteams energie van groepen en hun initiatiefnemers in voor de stad. Met een brede opdracht en makelaarsfunctie luisteren ze naar inwoners, bedrijven en instellingen en vertalen dat naar de gewenste inzet van professionals. De persoonlijke betrokkenheid van wijkteams stimuleert initiatieven van burgers, die de vrijheid behouden om wel of niet te participeren. Gezamenlijke investeringsagenda - Zelforganisatie van burgers en ondernemers vereist dat gemeentelijke overheden duidelijk zijn over de eigen verantwoordelijkheden en taken en over die van burgers. Zij moeten open staan voor verschuivingen daartussen en daarvoor mogelijkheden scheppen. Door de zelforganisatie een gelijke informatiepositie te geven (transparantie in geldstromen) versterkt de lokale inzet zich. Om niet te verzanden in een losse grabbelton van initiatieven moet er een gezamenlijk vraagstuk of urgentie zijn met een globaal langere termijn streefbeeld. Een breed gedragen agenda wordt dan de motor van coproducties, waarbij allerlei vormen van uitvoeringsorganisaties mogelijk zijn: coöperaties, bewonersbedrijven, wijkondernemingen, maatschappelijke investeerders, overheden.

9 Gemeente Albrandswaard is als regiegemeente een van de landelijke koplopers in zelforganisatie. Eerst werden in co-creatie met een groot netwerk de kernopgaven gedefinieerd, daarna werden via prijsvragen nieuwe initiatieven ontlokt. Er zijn nu tal van initiatieven, van groot tot klein, van ondernemers en bewoners. 9

10 10 4. Organiseren van nieuwe investeerdersnetwerken (NIMB ) Stad Zijn brengt een nieuw, meer versnipperd investeringsveld met zich mee. Traditionele investeerders als overheid en woningcorporaties hebben minder investeringsgeld. Daardoor ontstaat er ruimte voor allerlei nieuwe investeerders, zowel van boven (grote bedrijven), opzij (bestaande en nieuwe investeerders) als van onderaf (social enterprise). Het gaat om zorgverzekeraars, energiebedrijven, arbeidsbureaus, grote werkgevers, vermogende families, databedrijven, mobiliteitsbedrijven, etnische en religieuze geldstromen, coöperatieven om enkele te noemen die zich inzetten voor de opgaven van de stad. Bundelingen van deze nieuwe investeerders, economische kringlopen en ketens leidt tot NIMB : Nieuwe Investeringen Met Bestaande Euro s. Creëer nieuwe ontwikkelmodellen - Het geld is op hoorden we de laatste tijd zo vaak. Het traditionele investeringsmodel van grond- of gebiedsexploitaties, het badkuipmodel van eerst veel investeren en na lange tijd met winst eruit stappen, werkt in veel gevallen inderdaad niet meer. Maar een gemiddelde wijk van huishoudens heeft nog altijd een opgeteld jaarlijks inkomen van 160 mln euro. Dat geld geven zij uit aan hypotheek of huur, data, energie, zorg, eten, mobiliteit. Door die bestaande waarde- en geldstromen slimmer in te zetten is het mogelijk exploitatie, beheer en ontwikkeling op nieuwe wijze aan elkaar te koppelen. Verover een divers veld - Nieuwe investeerders in de stad komen uit zeer diverse netwerken. Transities in zorg, arbeid, onderwijs en duurzaamheid leiden tot een veranderend, deels groeiend, belang van partijen om zich met stedelijke ontwikkeling te bemoeien. Maar ook in sport, verkeer, cultuur en religie ontstaan nieuwe belangen voor bestaande en nieuwe partijen om in de stad te investeren. Ontwikkelingen als big data, met partijen als Cisco en IBM, veroveren de komende jaren een plek in de stedelijke ontwikkeling. Investeerders zijn soms groot, soms klein. Bewoners, bedrijven, maatschappelijke instellingen ontwikkelen zich ook steeds vaker tot investeerder in een gebied, soms uit idealisme, vaak ook vanuit de ontwikkeling van een nieuw verdienmodel. Verbind waardestromen aan opgaven - Vitale steden verbinden financiële middelen met elkaar, laten inzetbare budgetten slim met elkaar meeliften en gunnen elkaar een deel van de maatschappelijke winst. Het gaat om het verknopen van investeringen, energie van burgers en de markt en om het matchen van de geld- en waardestromen uit de systeem- en uit de leefwereld. Uitdagingen en prijsvragen worden afgeleid uit prioriteiten per gebied. Maatschappelijke initiatieven worden versneld door maatschappelijke businesscases uit te lokken. Maatschappelijke waardecreatie van initiatieven maken gebieden duurzamer, sterker en aantrekkelijker. Het vindingrijk benutten van geldstromen en verknopen van geldstromen zijn de kernwoorden. Ruimte en spelregels voor technologie en data - Een belangrijk onderdeel van NIMB zijn de nieuwe investeringen vanuit technologie en data. Hier is vooral ruimte nodig voor de energie, snelheid en innovatiekracht die er in de samenleving zit, zoals coöperaties voor energie en zorg, en organisaties die met technologie werken aan de omslag van bezit naar gebruik. Naast ruimte zijn ook duidelijke spelregels nodig. Iedereen die inschrijft op het uitvoeren van stadstaken deelt actief kennis, diensten, technologische vindingen en bouwt op elkaars kennis voort. Open innovatie en open source zijn voorwaarden voor een vitale stad. Bestuurlijke vernieuwing en allianties - Vanuit bestuurlijke vernieuwing zullen er nieuwe allianties gaan ontstaan. Die leiden tot organiserend vermogen van bestaande en nieuwe partijen om een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid te nemen voor publieke kwaliteit. Voor bestuurders vereist dit dat ze het nut van zelfreflectie inzien (kritisch) en beseffen dat samenwerken energie en resultaat geeft. Besturen is mensenwerk; daarom zijn de gunfactor, het verdiepen in elkaars rol en persoonlijke voorkeuren cruciaal.

11 Leegstand van gemeentelijk en corporatievastgoed blijkt een belangrijke kans voor maatschappelijke initiatieven, maakindustrie en startende ondernemers. Tussentijd Rotterdam heeft inmiddels 20 panden beschikbaar gesteld. De invulling wordt zo gekozen dat hij bijdraagt aan het gebouw, gebied en stad. 11

12 12 5. Ruimte voor Publieke Ontwikkelaars Stad Zijn maakt dat niet meer één of enkele partijen de logische trekker zijn van de stedelijke ontwikkeling. Er is behoefte aan een nieuwe diersoort: de publieke ontwikkelaar. Dit kan een groot bedrijf, een sociaal ondernemer, een bevlogen projectleider, en een bewoner zijn; degene die het netwerk weet te mobiliseren en die het initiatief neemt, die werkt vanuit passie, empathie en liefde voor de stad. Er moet de komende periode meer ruimte ontstaan voor publieke ontwikkelaars. Wie regelt publieke kwaliteit? - Ingrijpende veranderingen in de financiële en sociaal-economische verhoudingen tussen bedrijfsleven, overheid en publiek hebben grote gevolgen voor stedelijke en regionale ontwikkeling, en daarmee voor de publieke zaak. Die staat onder druk, maar er ontstaan ook nieuwe mogelijkheden. Met het terugvallen van gemeenten, corporaties en ontwikkelaars is er niet meer één logische organisatie die de ontwikkeling initieert. Wie regelt dan wel publieke kwaliteit? De publieke ontwikkelaar - Wij zien de intrede van de publieke ontwikkelaar. Dit is een stadsontwikkelaar (in de breedste zin van het woord) die vanuit de menselijke schaal initieert, in balans met vele betrokkenen, belanghebbenden en verantwoordelijken in stedelijke ontwikkeling. De publieke ontwikkelaar verbindt de stad op ooghoogte, dynamiek van ruimtegebruikers, het buurtgevoel en de beleving van de stad met stedelijke potenties en agglomeratiekracht. De publieke ontwikkelaar schept samenhang, legt verbanden en brengt groepen en initiatiefnemers bij elkaar. Al doende denken - De publieke ontwikkelaar mobiliseert energie en kennis over de stad van bewoners, ondernemers, ruimtegebruikers, investeerders en instituties. Hij deelt kennis open source. Hij doorsnijdt en combineert disciplines, bouwt uit en past toe. Samen met publieke en private partners spoort hij de grootste urgenties en kansen op. Hij stelt altijd maatwerk voorop. Hij activeert openbare ruimte met placemaking tot veelzijdige plekken. Hij is transparant over inspanningen, vereiste middelen en opbrengsten. De publieke ontwikkelaar denkt en werkt integraal en verbindt netwerken. Als verbinder doorbreekt hij scheidslijnen tussen sociale portefeuilles, budgetten en vastgoedbelangen. Hij schakelt van groot naar klein, van korte naar lange termijn, en omgekeerd. Snelle successen maken energie vrij voor de lange termijn. Inzetten op relatie, relatie, relatie - Vroeger was het locatie, locatie, locatie. Nu is het relatie, relatie, relatie. Eerst langer durende relaties opbouwen, en dat leidt dan pas tot nieuwe, onverwachte matches. De publieke ontwikkelaar speelt in op de nieuwe opstelling van gemeenten, woningcorporaties en andere ontwikkelpartners: meer gericht op samenwerking, meer voeling met burgers, durf tonen en vrijheid geven. Samen werken ze vanuit passie en toewijding voor de stad. De publieke ontwikkelaar helpt professionals en politici om bestaande (controle)systemen los te laten en om samen met co-makers uit de samenleving ambities te formuleren en een koers voor langere termijn uit te stippelen. Initiatieven van professionals en burgers bepalen de route. Hun bijdragen worden werkenderwijs zichtbaar, gedeeld met anderen en omgezet in nieuwe kennis. Sociale innovatie - De missie van de publiek ontwikkelaar is een stad die meer energie oplevert dan verbruikt, zowel in letterlijke als overdrachtelijke zin. De stadsproblematiek ligt open voor nieuwe oplossingen en richtingen met kansen en mogelijkheden die buiten de geijkte banen liggen. Toepassing van nieuwe technologie, sociale innovatie en creativiteit stimuleren een continu leerproces. Ontwerpdenken - Methodes van ontwerpdenken, zoals de Stipo-aanpak, zijn nodig om het betrekken van een groot netwerk van comakers te combineren met werkelijke sociale, economische en fysieke vernieuwing. Ontwerpdenken is het toepassen van het ontwerpend onderzoek en het ontwerpend creëren op maatschappelijke stedelijke vraagstukken en het inzetten van ontwerpmethodiek op het proces. Het voorkomt dat het meepraten en meedoen door velen leidt tot grijze soep. Publieke ontwikkelaars zijn ontwerpdenkers.

13 ZOHO (Zomerhofkwartier) Rotterdam is inmiddels een gebied voor de maakindustrie. De leegstand is benut voor een nieuw cluster in de economische waardeketen van het maken. In tien maanden is via pitches en selectie op deze keten 80% van de leegstand gevuld. 13

14 Stipo Rotterdam Zomerhofstraat CM Rotterdam Stipo Amsterdam Winthontstraat BR Amsterdam Phone Rotterdam Phone Amsterdam Web

BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN

BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN Projectleider Afdeling Iris van Gils Kerngroep Visie/Missie Datum 28 november 2014 Planstatus Vastgesteld in de Fusieraad 24 november 2014 Opdrachtgever Stuurgroep

Nadere informatie

De stad als onderneming?

De stad als onderneming? IkZitopZuidZ id De stad als onderneming? Willem Sulsters & Hidde van der Veer Conferentie Kansrijk ondernemen in de krachtwijken Rotterdam, 14 oktober 2009 IkZitopZuid Wie zijn wij? IZoZ is een privaat

Nadere informatie

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen De maatschappij van morgen is fundamenteel anders dan die van gisteren. De wereld wordt kleiner door

Nadere informatie

DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK

DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK VERSIE JUNI 2014 INLEIDING De Bouwcampus staat in de steigers: hier pakken we de uitdagingen binnen de bouw gezamenlijk op. In vraagstukken die zowel private als publieke

Nadere informatie

We zijn op ontdekkingsreis, in een gebied waar de huidige systemen leidend zijn maar onvoldoende werken. Bij een ontdekkingsreis hoort ruimte.

We zijn op ontdekkingsreis, in een gebied waar de huidige systemen leidend zijn maar onvoldoende werken. Bij een ontdekkingsreis hoort ruimte. Het speelveld De wereld om ons heen verandert razend snel. De richting is duidelijk, de sociale zekerheid wordt geprivatiseerd. Samen bouwen we aan een vernieuwende structuur om de arbeidsmarkt essentieel

Nadere informatie

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

Programma Toekomstbestendige dorpen en steden DE KRACHT VAN WATER

Programma Toekomstbestendige dorpen en steden DE KRACHT VAN WATER Programma Toekomstbestendige dorpen en steden DE KRACHT VAN WATER Aanleiding Stedelijk gebied sterk in beweging Verandering van speelveld Grote vraagstukken waaronder omgaan met klimaatverandering Veel

Nadere informatie

Licht en participatie

Licht en participatie Licht en participatie Wat is wenselijk in OVL-land? Mark Verhijde, Ruimte en Licht festival 2016 Eindhoven, 17 november 2016 Programma samenvatting In het kader van de circulaire economie en keten verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Geen woorden maar daden

Geen woorden maar daden Hans van Rossum Geen woorden maar daden 12-11- 2014 Rotterdam doet het goed Momentum is daar: iconen ontwikkeld Momentum is daar: iconen ontwikkeld Momentum is daar: hippe architectuurstad Stadsvisie 2030

Nadere informatie

Aandacht voor jouw ambitie!

Aandacht voor jouw ambitie! Aandacht voor jouw ambitie! ROC Rivor is hét opleidingscentrum van regio Rivierenland. Wij bieden een breed scala aan opleidingen, cursussen en trainingen voor jongeren en volwassenen. Toch zijn we een

Nadere informatie

weer thuis in de stad

weer thuis in de stad weer thuis in de stad Wonen boven winkels Een levendige binnenstad is aantrekkelijk voor bezoekers, levert woongenot voor specieke groepen mensen, is een broedplaats voor kenniseconomie en cultuur en vormt

Nadere informatie

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013,

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013, KOERS 2014-2015 3 Het (zorg)landschap waarin wij opereren verandert ingrijpend. De kern hiervan is de Kanteling, wat inhoudt dat de eigen kracht van burgers over de hele breedte van de samenleving uitgangspunt

Nadere informatie

1 Visie op de webpresentatie

1 Visie op de webpresentatie 1 Visie op de webpresentatie De gemeente Eindhoven gaat haar presentatie op het web verbeteren We spreken met opzet over presentatie omdat de vorm wat ons betreft nog open is. Concreet betekent dit dat

Nadere informatie

Vliegwiel voor verbinden en versnellen van gezamenlijke gemeentelijke uitvoering

Vliegwiel voor verbinden en versnellen van gezamenlijke gemeentelijke uitvoering Samen Organiseren Vliegwiel voor verbinden en versnellen van gezamenlijke gemeentelijke uitvoering Samen Organiseren: waar staat het voor? Samen organiseren is een nieuwe werkwijze, vormgegeven vanuit

Nadere informatie

Clean Tech Delta. Privaat-publiek samenwerkingsverband voor economische structuurversterking. Welkom bij de Provada!

Clean Tech Delta. Privaat-publiek samenwerkingsverband voor economische structuurversterking. Welkom bij de Provada! Clean Tech Delta Privaat-publiek samenwerkingsverband voor economische structuurversterking Welkom bij de Provada! Wij van Clean Tech Delta, thuishaven voor cleantech innovaties in de regio Delft-Rotterdam-Drechtsteden,

Nadere informatie

Maatschappelijk aanbesteden

Maatschappelijk aanbesteden Maatschappelijk aanbesteden in vogelvlucht Mark Waaijenberg B&A Groep Maatschappelijk aanbesteden IN PERSPECTIEF 2 Samenleving Terugtreden is vooruitzien Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling Verstikkende

Nadere informatie

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN biedt mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt meer kansen door het optimaal benutten van talenten,

Nadere informatie

Het Pi-manifest Kracht door persoonlijke groei & eigenheid

Het Pi-manifest Kracht door persoonlijke groei & eigenheid Inleiding Pi-groep is opgericht op 17 maart 2004. De visie die ten grondslag ligt aan het ontstaan van Pi-groep is in dit document vastgelegd. Met het vastleggen van de visie, missie en doelstellingen

Nadere informatie

De grensoverschrijdende regio Plannen zonder grenzen. Symposium Geo Promotion

De grensoverschrijdende regio Plannen zonder grenzen. Symposium Geo Promotion De grensoverschrijdende regio Plannen zonder grenzen Symposium Geo Promotion Workshop Plannen zonder grenzen Arjan Brink Hans van Loon De maatschappelijke vraag bepaalt de ruimtelijke inrichting Vroeger..

Nadere informatie

Kindvriendelijke steden in relatie tot nieuwe trends stedelijke ontwikkeling.

Kindvriendelijke steden in relatie tot nieuwe trends stedelijke ontwikkeling. Kindvriendelijke steden in relatie tot nieuwe trends stedelijke ontwikkeling. Onderstromen: van stad maken naar stad zijn Onderstromen: van stad maken naar stad zijn Onderstromen: van stad maken naar stad

Nadere informatie

SOCIAAL-ECONOMISCH WIJKONTWIKKELEN

SOCIAAL-ECONOMISCH WIJKONTWIKKELEN SOCIAAL-ECONOMISCH WIJKONTWIKKELEN Buurten doen het zelf Buurten zijn actief. Buurtbewoners nemen kleine en grote initiatieven. Sommigen houden samen een buurthuis open en zoeken naar middelen om dit ook

Nadere informatie

Strategisch sturen in stedelijke gebiedsontwikkeling MCD. master city developer

Strategisch sturen in stedelijke gebiedsontwikkeling MCD. master city developer Strategisch sturen in stedelijke gebiedsontwikkeling MCD master city developer Ontwikkel een eigen visie Werk je in stedelijke gebiedsontwikkeling of herstructurering dan is de MCD opleiding voor jou een

Nadere informatie

Echt thuis. Ondernemingsplan 2011-2015

Echt thuis. Ondernemingsplan 2011-2015 Echt thuis Ondernemingsplan 2011-2015 2 INLEIDING Mooiland is een woningcorporatie met circa 27.000 woningen verspreid over ruim 150 gemeenten in heel Nederland. Daarmee zijn wij een van de twintig grootste

Nadere informatie

Grenzeloos besturen. Noodzaak én Ambitie. 21 oktober 2016 Ineke Kleine

Grenzeloos besturen. Noodzaak én Ambitie. 21 oktober 2016 Ineke Kleine Grenzeloos besturen Noodzaak én Ambitie 21 oktober 2016 Ineke Kleine 2 Wat is er aan de hand? De samenleving verandert snel en voortdurend, rol overheid verandert, technologie en sociale media hebben enorme

Nadere informatie

Ondernemingsstrategie woonstad rotterdam 2012-2015

Ondernemingsstrategie woonstad rotterdam 2012-2015 Ondernemingsstrategie woonstad rotterdam 2012-2015 Onze visie Woonstad Rotterdam gelooft in de mogelijkheden van Rotterdam en zijn inwoners. Een wereldstad die niet stuk te krijgen is. Waar iedereen, ongeacht

Nadere informatie

Zorgwonen als beleggingsproduct Het ontwikkelaarsperspectief

Zorgwonen als beleggingsproduct Het ontwikkelaarsperspectief Zorgwonen als beleggingsproduct Het ontwikkelaarsperspectief drs. ing. Bert Krikke Conferentie Scheiden van Wonen en Zorg in een vergrijzende samenleving Delft, 12 juni 2012 Introductie Strategie, advies,

Nadere informatie

Raadsvoorstel en besluitnota

Raadsvoorstel en besluitnota 2016/197661 Raadsvoorstel en besluitnota Onderwerp Visie op de opvang en integratie van vluchtelingen in Zaanstad Gevraagd besluit 1. De visie inzake de opvang en integratie van vluchtelingen in Zaanstad

Nadere informatie

Uitnodiging aan het nieuwe kabinet

Uitnodiging aan het nieuwe kabinet Uitnodiging aan het nieuwe kabinet Uitnodiging aan het nieuwe kabinet Gemeenten: knooppunt in de samenleving Van veiligheid tot zorg, onderwijs en werkgelegenheid. Van energie en klimaatverandering tot

Nadere informatie

1. We willen doorgaan met behoud en versterking van de kwaliteiten van de IJsseldelta

1. We willen doorgaan met behoud en versterking van de kwaliteiten van de IJsseldelta Resultaten Advies en Initiatiefraad Nationaal Landschap IJsseldelta 29 november 2013 Nationaal Landschap IJsseldelta is in verandering. Transitie noemen we dat. We bereiden ons voor op een andere manier

Nadere informatie

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013 Tilburg University 2020 Toekomstbeeld College van Bestuur, april 2013 Strategie in dialoog met stakeholders Open voor iedere inbreng die de strategie sterker maakt Proces met respect en waardering voor

Nadere informatie

Nieuwe verbindingen. Inspiratie voor innovatie. Van Kenniscreatie naar Kenniscirculatie. Peter Koudstaal 3 juni 2010

Nieuwe verbindingen. Inspiratie voor innovatie. Van Kenniscreatie naar Kenniscirculatie. Peter Koudstaal 3 juni 2010 Nieuwe verbindingen Inspiratie voor innovatie Van Kenniscreatie naar Kenniscirculatie Peter Koudstaal 3 juni 2010 2 Inhoud 1. Hoe behoeften leiden tot nieuwe verbindingen 2. Aan de slag met nieuwe verbindingen

Nadere informatie

Tafels Mirt-onderzoek Stimuleren Stedelijk Wonen/Verstedelijking

Tafels Mirt-onderzoek Stimuleren Stedelijk Wonen/Verstedelijking Tafels Mirt-onderzoek Stimuleren Stedelijk Wonen/Verstedelijking De beschrijvingen van onderstaande tafels zijn geen vastgestelde doelen en werkwijzen. De uitkomsten en werkwijzen worden in samenspraak

Nadere informatie

Rotterdam Climate Proof

Rotterdam Climate Proof Rotterdam Climate Proof Connecting water with opportunities in a delta city John Jacobs Rotterdam Climate Proof RCI: PUBLIEK PRIVAAT PARTNERSHIP RCI & ROTTERDAM CLIMATE PROOF DOELEN RCI 50% CO2-reductie

Nadere informatie

DoeMee! Een initiatief in Uden

DoeMee! Een initiatief in Uden DoeMee! Een initiatief in Uden Waar werkgevers talenten vinden om samen het werk in de toekomst duurzaam uit te voeren. Waar mensen die werk zoeken hun talenten ontplooien. Een metamorfose in samen duurzaam

Nadere informatie

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen AC-Kruidtuin - Food Safety Center Kruidtuinlaan 55 1000 Brussel Tel.: 02 211 82 11 www.favv.be Verantwoordelijke uitgever: Herman Diricks Februari

Nadere informatie

Bijeenkomst opschaling. Divosa 1 februari 2013

Bijeenkomst opschaling. Divosa 1 februari 2013 Bijeenkomst opschaling Divosa 1 februari 2013 Opschaling Vooral veel uitdagingen kansen, bedreigingen In de sheets een impressie van wat de deelnemers aan de masterclass bedachten. Antwoord op de vraagstukken

Nadere informatie

ONZE AGENDA OPLEIDEN IN ROTTERDAM VOOR DE WERELD VAN MORGEN STRATEGISCHE AGENDA

ONZE AGENDA OPLEIDEN IN ROTTERDAM VOOR DE WERELD VAN MORGEN STRATEGISCHE AGENDA ONZE AGENDA OPLEIDEN IN ROTTERDAM VOOR DE WERELD VAN MORGEN STRATEGISCHE AGENDA VOORWOORD Hoe leiden we elke student op tot de professional voor de wereld van morgen? Met de blik op 2025 daagt die vraag

Nadere informatie

BIJLAGE EXPO 2025 COMMITMENT

BIJLAGE EXPO 2025 COMMITMENT LETTER OF COMMITMENT BIJLAGE EXPO 2025 COMMITMENT Vrijdag 2 oktober 2015, 2 e concept Leeswijzer en de relatie van dit document tot andere documenten 1. De afzender van een Letter of Commitment wordt aangeduid

Nadere informatie

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen SMART CITY UTRECHT Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen Brigitte Hulscher Program Manager Smart Cities, Marketing & Innovation Utrecht Jong en hoog opgeleid 334.862 inwoners, 20 % < 17, 18% 18-26,

Nadere informatie

Utrecht gezond! Ervaringen in samenwerking

Utrecht gezond! Ervaringen in samenwerking Utrecht gezond! Ervaringen in samenwerking In Utrecht samenwerking niet nieuw Al jarenlange samenwerking op verschillende onderwerpen, zoals: - Collectiviteit voor uitkeringsgerechtigden en minima - Gezamenlijke

Nadere informatie

10 Innovatielessen uit de praktijk 1

10 Innovatielessen uit de praktijk 1 10 Innovatielessen uit de praktijk 1 Geslaagde gastoudermeeting levert veel ideeën op voor innovatie! Wat versta ik onder innoveren? Innoveren is hot. Er zijn vele definities van in omloop. Goed om even

Nadere informatie

Bestuurdersconferentie Krimp in beweging!

Bestuurdersconferentie Krimp in beweging! Bestuurdersconferentie Krimp in beweging! Den Haag, 2 december 2010 Wim Deetman, Jan Mans en Pieter Zevenbergen Adviescommissie-Deetman Opdracht van provincie Limburg Strategisch meerjarenperspectief voor

Nadere informatie

VVG Congres Visie op de toekomst vanuit de markt

VVG Congres Visie op de toekomst vanuit de markt Visie op de toekomst vanuit de markt Peter van der Gugten Algemeen directeur, Proper-Stok Ontwikkelaars, Ede Proper-Stok sterkt de stad Kennis Creativiteit - Innovatie én Ondernemerschap Waar is in NL

Nadere informatie

AMBITIES HOLLAND FINTECH

AMBITIES HOLLAND FINTECH AMBITIES HOLLAND FINTECH 1 infrastructuur Holland FinTech streeft naar het creëren van transparantere, toegankelijke (digitale) financiële diensten en financiële van het allerbeste niveau door middel van

Nadere informatie

2013.10.03 POSITIONERING EN NAAMGEVING

2013.10.03 POSITIONERING EN NAAMGEVING 2013.10.03 POSITIONERING EN NAAMGEVING positionering meest kansrijke, relevante, effectieve, ware en onderscheidende verhaal voor de spoorzone DE AMBITIE gebiedsontwikkeling Delft wil een nieuw stuk stad

Nadere informatie

Een verandering van tijdperken: wat betekent dat voor de zorg?

Een verandering van tijdperken: wat betekent dat voor de zorg? Een verandering van tijdperken: wat betekent dat voor de zorg? Jan Rotmans Tilburg, 20 November 2013 www.twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken

Nadere informatie

B&W voorstel. c.vanhelvert@shertogenbosch.nl

B&W voorstel. c.vanhelvert@shertogenbosch.nl B&W voorstel Steller : van Helvert Tel. : 06 1586 2307 Portefeuille : Weyers e-mail. : c.vanhelvert@shertogenbosch.nl B&W : Agenda nr. : Reg.nr. : 3597514 Openbaar : ja Onderwerp : BewonersBedrijf Hambaken

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

LEFIER PROFIELSCHETS RAAD VAN COMMISSARISSEN MAART 2014. Profielschets raad van commissarissen Lefier ten behoeve van de werving 1

LEFIER PROFIELSCHETS RAAD VAN COMMISSARISSEN MAART 2014. Profielschets raad van commissarissen Lefier ten behoeve van de werving 1 LEFIER PROFIELSCHETS RAAD VAN COMMISSARISSEN MAART 2014 Profielschets raad van commissarissen Lefier ten behoeve van de werving 1 PROFIEL RAAD VAN COMMISSARISSEN 1. Kerntaken van de raad van commissarissen

Nadere informatie

Leerproces naar Prettig wonen

Leerproces naar Prettig wonen Leerproces naar Prettig wonen EuroCloud NL Awards 2013 Datum: woensdag 11 oktober 2013 Door: Eurocom, Martijn Schuurmans Stadlander, Jenneke van Campenhout Waarom? Leefbare wijken en buurten creëren: Toename

Nadere informatie

GEBIEDSONTWIKKELING ALLIANTIES EN ENERGIE

GEBIEDSONTWIKKELING ALLIANTIES EN ENERGIE GEBIEDSONTWIKKELING ALLIANTIES EN ENERGIE GEURT VAN RANDERAAT 3 NOVEMBER 2016 SITE urban development MWKZ UTRECHT SAMEN STAD MAKEN 2005 Gemeentelijke visie MWKZ 2010 City Campus Max (Bpd) 2011 Dynamisch

Nadere informatie

Sociale innovatie zoveel méér dan technologische vernieuwing: het gaat om de kwaliteiten van de mens in zijn omgeving

Sociale innovatie zoveel méér dan technologische vernieuwing: het gaat om de kwaliteiten van de mens in zijn omgeving Sociale innovatie zoveel méér dan technologische vernieuwing: het gaat om de kwaliteiten van de mens in zijn omgeving Marie- Thérèse Rooijackers en Frank Boss Inleiding Het behoeft inmiddels nauwelijks

Nadere informatie

Scherp aan de wind! ons ondernemingsplan

Scherp aan de wind! ons ondernemingsplan Scherp aan de wind! ons ondernemingsplan 2017-2020 Inhoudsopgave: 1. Voorwoord 2. Hier staan we voor 3. Woningbezit 4. Huurders 5. Vitale wijken en buurten 6. Financiën 7. Organisatie Voorwoord samen werken

Nadere informatie

Eigen en WIJze buurten

Eigen en WIJze buurten Eigen en WIJze buurten Swingen met de kracht en kennis van de wijk. Van en Voor wijkbewoners. Marjanne van Ginneken Community en netwerk leider van Makers en Doeners Grote Beer 980, 3067 MB Rotterdam,

Nadere informatie

StadsDashboard. Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld. Merle Blok 12 mei 2015

StadsDashboard. Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld. Merle Blok 12 mei 2015 StadsDashboard Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld Merle Blok 12 mei 2015 Missie TNO verbindt mensen en kennis om innovaties te creëren die de concurrentiekracht van bedrijven en het welzijn

Nadere informatie

Wel transformatie; meer service

Wel transformatie; meer service Stichting Kennis Gebiedsontwikkeling (SKG) Initiatief toenmalig ministerie van VROM en aantal marktpartijen. In 2013 20 publieke en private partijen plus Kring van Adviseurs. Bevorderen Uitstekend opdrachtgeverschap

Nadere informatie

TNO draagt bij aan de oplossing van verschillende complexe maatschappelijke vraagstukken op terreinen als energievoorziening, watermanagement,

TNO draagt bij aan de oplossing van verschillende complexe maatschappelijke vraagstukken op terreinen als energievoorziening, watermanagement, TNO draagt bij aan de oplossing van verschillende complexe maatschappelijke vraagstukken op terreinen als energievoorziening, watermanagement, landbouw, gezondheidszorg, mobiliteit, veiligheid en bouw.

Nadere informatie

STERKE STEDEN - STERKE REGIO S - STERK NEDERLAND

STERKE STEDEN - STERKE REGIO S - STERK NEDERLAND STERKE STEDEN - STERKE REGIO S - STERK NEDERLAND Nederland moet snel uit de crisis. Steden zijn de economische motor van Nederland. Zij vormen de spil in krachtige netwerken met het bedrijfsleven, het

Nadere informatie

Business Model Innovation Guide

Business Model Innovation Guide Business Model Innovation Guide Over waarom business model innovatie cruciaal is en hoe je dat aanpakt Uitgave: April 2016 Auteur: Eefje Jonker-van Dun Strategy Designer & Managing Director Business Models

Nadere informatie

Wonen boven winkels Deventer

Wonen boven winkels Deventer Wonen boven winkels Deventer een evaluatie van 7 jaar werken aan de leefbaarheid van het centrum d.d 21 mei 2007 1 Inleiding Medio 2000 heeft de raad van Deventer de naamloze vennootschap Wonen boven winkels

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

FUNCTIEPROFIEL 1. ORGANISATIE. Noorderpoort

FUNCTIEPROFIEL 1. ORGANISATIE. Noorderpoort FUNCTIEPROFIEL Opdrachtgever: Functienaam: Deskundigheid Noorderpoort Lid Raad van Toezicht Sociale domein 1. ORGANISATIE Noorderpoort Noorderpoort bereidt jongeren en volwassenen voor op hun rol in de

Nadere informatie

i ii Òiî i î >> i ÈÒî-Òi`i iî" Òä i Gebiedsvisie Hollands Spoor en omgeving

i ii Òiî i î >> i ÈÒî-Òi`i iî Òä i Gebiedsvisie Hollands Spoor en omgeving i ii Òiî i î >> i ÈÒî-Òi`i iî" Òä i Gebiedsvisie T P E C N O C Hollands Spoor en omgeving mei 2008 2 Inleiding 1 Straatnamenkaart 1 Inleiding Voorwoord Voor u ligt de Gebiedsvisie Hollands Spoor en omgeving.

Nadere informatie

Openbare Ruimte. Heroriëntatie op de. Openbare Ruimte

Openbare Ruimte. Heroriëntatie op de. Openbare Ruimte Openbare Ruimte Heroriëntatie op de Openbare Ruimte Openbare Ruimte Inspelen op actuele ontwikkelingen Twee actuele ontwikkelingen vragen om een heroriëntatie op de ontwikkelingen, het beheer en onderhoud

Nadere informatie

Ruimte voor Initiatief de invulling van de lege paragraaf

Ruimte voor Initiatief de invulling van de lege paragraaf Ruimte voor Initiatief de invulling van de lege paragraaf Aanvullende tekst voor het collegeakkoord Amsterdam is van iedereen! Amsterdam, 31 augustus 2015 Introductie Vorig jaar juni sloten de partijen

Nadere informatie

Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven. Plaats voor een heading

Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven. Plaats voor een heading Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven Plaats voor een heading Jean Paul Kroese 26 april 2012 Opbouw presentatie 1. Kenmerken Regio Eindhoven 2. Regionale ambitie en inhoudelijke opgave 3. Governance

Nadere informatie

Toekomstbestendige winkelgebieden

Toekomstbestendige winkelgebieden Toekomstbestendige winkelgebieden Presentatie voor TMO Fashion Business School, 4/3/2015 Arjan Raatgever Senior projectleider Ruimte en Economie Wat gaan we doen? Korte kennismaking Hoofdlijnen uit enkele

Nadere informatie

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien een datagedreven wereld vol kansen Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien succesvolle organisaties groeien door big data 50% van de meest succesvolle organisaties Volg ons op twitter:

Nadere informatie

Innovatie in Eersel. Eersel onderweg naar Niet alleen de bestemming, maar ook de reis. Raadsinformatieavond 6 september 2016

Innovatie in Eersel. Eersel onderweg naar Niet alleen de bestemming, maar ook de reis. Raadsinformatieavond 6 september 2016 Innovatie in Eersel Eersel onderweg naar 2030 Niet alleen de bestemming, maar ook de reis. Raadsinformatieavond 6 september 2016 Programma Het begrip Innovatie Eerselse innovatiestrategie Strategie in

Nadere informatie

RSM S LITTLE BIG BOOK

RSM S LITTLE BIG BOOK RSM S LITTLE BIG BOOK THE POWER OF BEING UNDERSTOOD THE POWER OF BEING UNDERSTOOD AUDIT TAX CONSULTING WIJ LUISTEREN Onze belofte We luisteren naar uw wensen. We nemen de tijd om uw business echt te begrijpen.

Nadere informatie

VISIEDOCUMENT R DAMSE NIEUWE SAMEN DE STAD VERDER BRENGEN. MAART 2014

VISIEDOCUMENT R DAMSE NIEUWE SAMEN DE STAD VERDER BRENGEN. MAART 2014 VISIEDOCUMENT R DAMSE NIEUWE SAMEN DE STAD VERDER BRENGEN. MAART 2014 R damse Nieuwe is een collectief van jonge ondernemende Rotterdammers die de nieuwe economie van de stad vertegenwoordigen. Onze droom

Nadere informatie

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009. Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009. Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Aan de raad AGENDAPUNT 11 Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Voorstel: 1. de foto van de sociaal-economische situatie in Doetinchem voor kennisgeving aannemen; 2. het beleidskader

Nadere informatie

Sociale innovatie: bouwen op de kracht van je omgeving

Sociale innovatie: bouwen op de kracht van je omgeving ERAC Infopaper April 2014 Sociale innovatie: bouwen op de kracht van je omgeving Marie-Thérèse Rooijackers (PSW) en Frank Boss (ERAC) Inleiding Technologische ontwikkeling alléén biedt niet voldoende voorwaarde

Nadere informatie

Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018

Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 2 Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 pakjeruimte.nl zelfbouw@rotterdam.nl facebook.com/zb010 pinterest.com/pakjeruimte Programma zelfbouw rotterdam 2015-2018

Nadere informatie

Manifest Zorgzaam ''s-hertogenbosch

Manifest Zorgzaam ''s-hertogenbosch Manifest Zorgzaam ''s-hertogenbosch 21 juni 2013 Onze samenwerking Vijftien organisaties doen de gemeente s-hertogenbosch op 28 juni 2013 tijdens de jaarlijkse Godshuizenlezing een aanbieding in het kader

Nadere informatie

Helmond, stad van het doen. Programmabegroting gemeente Helmond HELMOND

Helmond, stad van het doen. Programmabegroting gemeente Helmond HELMOND Helmond, stad van het doen Het Helmond dat we voor ogen hebben is aantrekkelijk om te wonen, te leven en te werken. Er is plaats voor iedereen, ook voor hen die minder makkelijk meedoen in een samenleving

Nadere informatie

op de woningmarkt Presentatie A: Het beleidsproces DSP-groep 2011 in opdracht van Stadsregio Rotterdam

op de woningmarkt Presentatie A: Het beleidsproces DSP-groep 2011 in opdracht van Stadsregio Rotterdam Kansen voor doorstroom op de woningmarkt Presentatie A: Het beleidsproces DSP-groep 2011 in opdracht van Stadsregio Rotterdam Presentatie gebruiken bij discussie verbetering doorstroom Met regiogemeenten

Nadere informatie

Propositie City/Regio MAEXchange

Propositie City/Regio MAEXchange Maakt de waarde van maatschappelijke initiatieven inzichtelijk en bevordert investeren en participeren daarin Propositie City/Regio MAEXchange Achtergrond City/Regio MAEXchange De MAEXchange is een landelijk

Nadere informatie

Op weg naar Landelijke Serviceformules VDP 14 december 2016

Op weg naar Landelijke Serviceformules VDP 14 december 2016 1 Op weg naar Landelijke Serviceformules VDP 14 december 2016 INHOUD 1. Ontwikkeling serviceformules Omgevingswet Persona's en klantreizen Serviceformules en workshop in het land 2. VDP en serviceformules

Nadere informatie

Koffertje HAARLEM Aangeboden aan het college van B&W op 12 juli 2016

Koffertje HAARLEM Aangeboden aan het college van B&W op 12 juli 2016 Koffertje HAARLEM-2040 Aangeboden aan het college van B&W op 12 juli 2016 WELKOM in het KOFFERTJE van de toekomst Hoe kom je van honderden geeltjes, stellingen, meningen en trends, opgehaald tijdens 16

Nadere informatie

Het beste uit jezelf

Het beste uit jezelf Het beste uit jezelf 2 3 Met elkaar bouwen aan het Huis van Philadelphia Philadelphia wil dat mensen met een beperking gelukkig kunnen zijn en het beste uit zichzelf kunnen halen. Daarom doen we ons werk

Nadere informatie

Piter Jelles Strategisch Perspectief

Piter Jelles Strategisch Perspectief Piter Jelles Strategisch Perspectief Strategisch Perspectief Inhoudsopgave Vooraf 05 Piter Jelles Onze missie 07 Onze ambities 07 Kernthema s Verbinden 09 Verbeteren 15 Vernieuwen 19 Ten slotte 23 02 03

Nadere informatie

Handleiding Cultuur Canvas

Handleiding Cultuur Canvas Handleiding Cultuur Canvas Je hebt een idee voor Tilburg, voor cultuur in het publieke domein en je weet waarschijnlijk ook wat je het wilt realiseren. Weet je ook of je plan kansrijk is? En wat je kunt

Nadere informatie

SMART MOBILITY: INNOVATIES IN STEDELIJKE MOBILITEIT. ir. Bart Vuijk

SMART MOBILITY: INNOVATIES IN STEDELIJKE MOBILITEIT. ir. Bart Vuijk SMART MOBILITY: INNOVATIES IN STEDELIJKE MOBILITEIT ir. Bart Vuijk TNO: MISSIE TNO verbindt mensen en kennis om innovaties te creëren die de concurrentiekracht van bedrijven en het welzijn van de samenleving

Nadere informatie

Strategie De Vaandel De gebruiker is aan zet!

Strategie De Vaandel De gebruiker is aan zet! Strategie De Vaandel De gebruiker is aan zet! Commissie Stadsontwikkeling agenda context en aanleiding gebiedsontwikkeling nieuwe stijl Strategie De Vaandel kaderstelling raad 1 context Buck Consultants

Nadere informatie

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner Memo Aan deelnemers diner-debat Eye Kopie aan Contactpersoon Rik van Terwisga Datum 8 januari 2015 Onderwerp Vervolg Debat-diner "Watersysteem van de Toekomst" Watersysteem van de Toekomst: vervolg

Nadere informatie

Digitale buurt(markt)plaatsen; welke kies je en hoe wordt die succesvol?

Digitale buurt(markt)plaatsen; welke kies je en hoe wordt die succesvol? Digitale buurt(markt)plaatsen; welke kies je en hoe wordt die succesvol? Hanneke van Stokkom Munity Services Wij ontwikkelen en verbinden mensen in communities Mede oprichter mijnbuurtje.nl hanneke@munityservices.nl

Nadere informatie

WELKOM IN DE WORKSHOP: BURGERKRACHT: SAMEN VOOR BETER

WELKOM IN DE WORKSHOP: BURGERKRACHT: SAMEN VOOR BETER WELKOM IN DE WORKSHOP: BURGERKRACHT: SAMEN VOOR BETER MET MEDEWERKING VAN HARRY PLATTE (YMERE) EN RAOUL BONAPART (BUURTBEWONER) JOYCE VAN LONKHUIJZEN, KATHALIJNE VAN DEN BREKEL EN JOSE ONDERDENWIJNGAARD

Nadere informatie

JUDITH LEKKERKERKER 11 FEBRUARI 2016

JUDITH LEKKERKERKER 11 FEBRUARI 2016 JUDITH LEKKERKERKER 11 FEBRUARI 2016 Verdere verstedelijking Groei concentreert zich in grotere steden o omvang van de stad o ligging ten opzichte van het economisch kerngebied o aanwezigheid van hoger

Nadere informatie

EBU College Snapshots van de economie in regio Utrecht. Monique Roso, 12 maart 2014!

EBU College Snapshots van de economie in regio Utrecht. Monique Roso, 12 maart 2014! EBU College Snapshots van de economie in regio Utrecht Monique Roso, 12 maart 2014! Inhoud presentatie 1. economische trends en ontwikkelingen!! 2. economische monitor provincie Utrecht! - economische

Nadere informatie

Integraal samenwerken in de wijk: wat betekent dit voor toezicht?

Integraal samenwerken in de wijk: wat betekent dit voor toezicht? NVTZ Lokaliteit en toezicht houden Integraal samenwerken in de wijk: wat betekent dit voor toezicht? Rian van de Schoot -Vilans Programma Hervorming Langdurende Zorg en de opkomst van wijkteams Wat weten

Nadere informatie

2016 in een notendop

2016 in een notendop 2016 in een notendop 1 Dankwoord PM dankt alle sprekers en deelnemers hartelijk voor hun inzet, met name Goos Minderman. In 2017 wil PM weer nieuwe aansprekende seminars organiseren met enthousiaste sprekers.

Nadere informatie

Asset management bij een waterschap Wat en hoe in een aantal dilemma s

Asset management bij een waterschap Wat en hoe in een aantal dilemma s Asset management bij een waterschap Wat en hoe in een aantal dilemma s Vincent Hovinga 14 april 2016 v.hovinga@vechtstromen.nl Even voorstellen: Vincent Hovinga 39 jaar, van huis uit historicus, sinds

Nadere informatie

Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor

Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor Ambitie en Aanleiding Activiteiten Te realiseren waarden Onze werkwijze Ambitie Spoorzone met allure * Kwaliteitsverbetering

Nadere informatie

Raadsvoorstel Programma Inwoners - en Overheidsparticipatie

Raadsvoorstel Programma Inwoners - en Overheidsparticipatie BLANCO gemeente Eindhoven Raadsnummer 15R6463 Inboeknummer 15bst01200 Beslisdatum B&W 8 september 2015 Dossiernummer 15.37.551 Raadsvoorstel Programma Inwoners - en Overheidsparticipatie 2015-2018 Inleiding

Nadere informatie

Innovatie agenda in de versnelling!

Innovatie agenda in de versnelling! Innovatie agenda in de versnelling! Arthur Lippus Arthur Lippus Pioneering, 24 april 2012 Gewaagd doel ondernemingsplan Mensen wonen in 2020 het liefst bij Portaal! 2 1 e verkenning zomer 2011 Portaal

Nadere informatie

Maarten Nypels Project- en veranderingsmanager Gemeente Rotterdam mja.nijpels@rotterdam.nl

Maarten Nypels Project- en veranderingsmanager Gemeente Rotterdam mja.nijpels@rotterdam.nl Maarten Nypels Project- en veranderingsmanager Gemeente Rotterdam mja.nijpels@rotterdam.nl Rijnhaven Aanbestedingsstrategie Essentie van de inzet... stelt gebied, samenwerking en competenties ter

Nadere informatie

KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity BM-Support.org STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT

KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity BM-Support.org STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT OPEN BUSINESS INNOVATIE KRACHTENBUNDELING VOOR SUCCES OPEN BUSINESS INNOVATIE KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity

Nadere informatie

GLOEI 2015 & de werkgemeenschappen in het kort

GLOEI 2015 & de werkgemeenschappen in het kort GLOEI 2015 & de werkgemeenschappen in het kort GLOEI = sociale duurzaamheid, van A naar anders. Anders denken, nieuwe wegen bewandelen en nieuwe, niet voor de hand liggende samenwerking tot stand brengen

Nadere informatie

Speech Annet Bertram,DG Wonen, namens de minister van VROM bij Jubileumbijeenkomst SVN 5 oktober 2006 te Rotterdam

Speech Annet Bertram,DG Wonen, namens de minister van VROM bij Jubileumbijeenkomst SVN 5 oktober 2006 te Rotterdam Speech Annet Bertram,DG Wonen, namens de minister van VROM bij Jubileumbijeenkomst SVN 5 oktober 2006 te Rotterdam thema; financiering van de woningmarkt Ik ben blij dat ik deze bijeenkomst kan bijwonen

Nadere informatie