Bruinwieren. Lat: Phaeophyceae Eng: Brown seaweeds, brown algae Dui: Braunalgen Dan: Brun tang

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Bruinwieren. Lat: Phaeophyceae Eng: Brown seaweeds, brown algae Dui: Braunalgen Dan: Brun tang"

Transcriptie

1 14 Bruinwieren Lat: Phaeophyceae Eng: Brown seaweeds, brown algae Dui: Braunalgen Dan: Brun tang Bruinwieren zijn meercellige, bruingekleurde wieren met een ingewikkelde bouw. Ze zijn vaak vertakt, met blad- en stengelvormige structuren. Bruinwieren komen vrijwel uitsluitend voor in zee. Tot deze groep behoren de grootste zeewieren op aarde: het reusachtige kelp (Laminaria) kan tot 70 meter lang worden! Verschillende soorten bruinwieren vormen aan de Europese kust een opvallende zonering in de getijdenzone. Bij bruinwieren is de overheersende stof voor de fotosynthese bruin van kleur. In Nederland komen zo'n 80 soorten voor. Als voorbeeld worden de volgende soorten behandeld: 1- blaaswier 2- knotswier 3- Japans bessenwier 4- riemwier 5- vingerwier 6- suikerwier 7- dunsteeltje 8- bruin darmwier 9- veterwier 10- gaffelwier 11- gezaagde zee-eik 12- kleine zee-eik 13- groefwier 14- valse oesterdief 15-Wakame

2 15 1. Blaaswier Lat: fucus vesicolosus Blaaswier is een bruinwier. Het is vaak te herkennen aan de drijfblazen, maar sommige blaaswieren hebben deze luchtkussentjes niet. Met behulp van deze drijfblazen kan het horizontaal groeien in het water. Het kan gevonden worden langs de dijken, op houten palen en op het wad. Daar hecht het zich vast op wortelstokken van andere planten, zoals zeegras. Vroeger werd blaaswier gebruikt als veevoer en ook wel als medicijn.

3 16 2. Knotswier Lat: Ascophyllum nodosum Spijts zijn groenachtige kleur, is het een bruinwier. Op onze stranden vinden we het meestal als een zwartgeblakerde plant in de vloedlijn. Na aanspoeling op het strand is de plant blootgesteld aan de zonnestralen die er door uitdroging voor zorgen dat de volledige plant zwart gekleurd wordt. Kenmerkend aan dit wier zijn de grote luchtblazen die op een onderlinge afstand van enkel centimeter voorkomen. Voor de kinderen zijn deze luchtblazen steeds aantrekkelijk. Door zo een luchtblaas op een hard voorwerp te leggen, kan men ze met behulp van zijn hiel of een ander voorwerp verpletteren. Als de luchtblaas voldoende gedroogd is, kan dat een harde knal geven.aan de takjes knotsvormige lichaampjes (0,5cm). Dit zijn de voortplantingsorganen. (zie foto boven) Als je ze openmaakt, zie je het verschil tussen de mannelijke en de vrouwelijke knotsjes. Groen = vr., oranje = man. De plant kan 12 tot 13 jaar oud worden. Ieder voorjaar groeit het loof opnieuw uit. De plant kan dan gemakkelijk tot 150 centimeter lang worden. Het knotswier wordt gevonden op rotsige kusten, in het bovenste gedeelte van het eulittoraal. Dit is het gedeelte dat juist onder de gemiddelde hoogwaterlijn ligt. Dit gedeelte bevindt zich juist boven de groeizone van de Fucus Vesiculosus. Tengevolge van voor- en najaarsstormen, worden stukken van de plant losgerukt en door de stroming op het strand geworpen. In de vloedlijn verteert de plant en vormt alzo een groeibodem voor de duingrassen.

4 17 3. Japans bessenwier Lat: Sargassum muticum Eng: Japanese sargassum, japweed Dui: Japanischer Beerentang Dan: Sargassotang Het Japans bessenwier is een bruinwier dat, zoals de naam al zegt, afkomstig is uit Japan. Sinds 1973 is het in het Noordzeegebied aanwezig en sinds 1980 ook in Nederland. Het wier komt vooral veel voor langs rotskusten. Het Japans bessenwier groeit snel en kan enkele meters lang worden. Doordat de soort drijfblazen bezit, komt het voor dat sterk uitgegroeide planten de stenen waar ze aan vastgehecht zijn optillen en naar elders verplaatsen. In havens (vastlopen van schroeven), aangespoeld op stranden (stankoverlast bij afsterven) en voor gebruikers van zeewater (koelwaterinlaten, zeewateraquaria) kan het Japans bessenwier voor enige overlast zorgen.

5 18 4. Riemwier Lat: Himanthalia elongata Zeewier slaat bij storm soms los van rotsen aan de Franse of Engelse kust en spoelt dan aan op het strand. Riemwier is zo'n soort. Het bestaat uit meterslange platte stengels, die meestal als verwarde kluwens aanspoelen. Als je Riemwier vindt, loont het de moeite om te zoeken naar het "voetje" waarmee het op de zeebodem zat vastgehecht. Het voetje lijkt op een schoteltje. Vaak zit er nog een stukje Frans of Engels graniet onder. Soms, wanneer het wier is vastgegroeid op een schelp, zit die nog onder het voetje. Meestal is dit een Schaalhoren, een slak met een kapvormig huis. Grootte: tot 4m lange 'riemen'. Naamverklaring is hier wel overbodig. De eigenlijke plant is erg klein. Het lijkt wel een paddestoeltje of een bekertje van maximum 5cm groot (zie foto). De lange smalle en platte slierten of riemen zijn tot 1cm breed en dragen de geslachtsorganen: de kleine bobbeltjes op de riemen.

6 19 5. Vingerwier Lat: Laminaria digitata Eng: Tangle, oarweed Dui: Fingertang Vingerwier is een bruinwier. Het komt in Nederland voor bij Texel en Den Helder en bij Westkapelle en Neeltje Jans. Vingerwier bestaat uit een breed 'blad', dat is onderverdeeld in vingervormige bladeren. De steel van deze plant is dik en buigzaam. Het vingerwier heeft hechtwortels waarmee het zich vastzet op stenen onder water. Het is een soort die kenmerkend is voor het sublitoraal van rotskusten. Op sommige plaatsen vormt het ware 'kelpwouden', die ook vele andere soorten wieren en zeedieren herbergen. Vingerwier is eetbaar. Als 'kelp' kun je het aantreffen in winkels.

7 20 6. Suikerwier Lat: Laminaria saccharina Eng: Sea belt (poor man's weather glass, sugar kelp) Dui: Zuckertang Suikerwier is een bruinwier. Het blad van suikerwier voelt leerachtig aan. Het is lancetvormig en golvend. Een suikerwier kan ruim twee meter lang worden. Het behoort tot de grootste in Nederland levende wieren. Het komt voor in de Oosterschelde, in de Waddenzee (langs het Marsdiep en bij de haven van Terschelling) en soms spoelt het aan op het strand. Hechtwortels zorgen ervoor dat het wier zich stevig vast kan zetten aan stenen onder water. Wanneer suikerwier droogvalt scheidt het een zoetige, klevende stof af.

8 21 7. Dunsteeltje Lat: Petalonia fascia Eng: zie Latijnse naam Dunsteeltje is een bruinwier, dat lijkt op een kleine uitvoering van suikerwier. Het groeit vastgehecht op stenen of schelpen, in getijdenpoelen. Zowel in de Waddenzee als in het deltagebied komt het vrij algemeen voor. Men vindt dit wier vooral in het vroege voorjaar.

9 22 8. Bruin darmwier Lat: Scytosiphon lomentaria Eng: Beanweed Dui: Darmtang Bruin darmwier is een bruine versie van het groene darmwier. Het vormt lange slierten, kenmerkend ingesnoerd als saucijsjes, vandaar de bijnaam. Het groeit vastgehecht op stenen of schelpen, in poelen en komt zowel in de Waddenzee als in het deltagebied algemeen voor. Men vindt dit wier vooral in het voorjaar.

10 23 9. Veterwier Lat: Chorda filum Eng: Mermaid's tresses Dui: Meersaite Veterwier heeft de vorm van zeer lange, rolronde, gladde bruine veters. Aan de basis heeft het een klein hechtschijfje, waarmee het op stenen of schelpen vast zit. Het kan ook lange tijd los doorgroeien. In de Waddenzee komt veterwier vrij algemeen voor, in het deltagebied is deze soort zeldzamer.

11 Gaffelwier Lat: Dictyota dichotoma Eng: zie Latijnse naam Gaffelwier is een kenmerkend lintvormig, gaffelvormig vertakt bruinwier. Het groeit onder de laagwaterlijn, vastgehecht op stenen of schelpen. In het deltagebied komt gaffelwier algemeen voor, vooral in de oesterputten. In de Waddenzee komt het niet voor.

12 Gezaagde zee-eik Lat: Fucus serratus Dui: Meersaite Grootte: tot 0,5m De bladeren lijken op eikebladeren. De plant draagt geen luchtblazen. Het blad is tot 2cm breed met een duidelijke middennerf. De bladrand is gezaagd (zie foto). De kleur is olijfbruin/groen (zonder verkleuring). De voortplantingsorganen liggen in kleine knobbeltjes aan de toppen van de bladeren.

13 Kleine zee-eik Lat: Fucus spiralis Eng: Spiral wrack (flat wrack) Dui:Spiraltang (Gabeltang) Grootte: 0,25m De bladeren lijken op eikebladeren. Dit wier is kleiner dan de grote zeeëik (of blaaswier). De vruchtlichamen zijn langwerpig, ovaal en opgezwollen. De kleine zeeëik heeft geen luchtblazen in tegenstelling met de gewone zeeëik (blaaswier). De bladeren worden zowat 25 cm lang en het geheel tot 0,5 meter. Komt vaak voor op stenen. De foto hierboven is genomen op een golfbreker (Halve Maan Oostende). De kleine zeeëik behoort tot de bruinwieren. Kleine zee-eik is een kleine versie van blaaswier, zonder drijfblazen, maar wel met voortplantingsblazen, met geleiachtige inhoud. Bij deze soort hebben de voortplantingsblazen een dun opstaand randje, dat bij blaaswier ontbreekt. Dit bruinwier groeit op de hoogste getijdenzone, vlak onder klein darmwier. Het komt vrij algemeen voor in het deltagebied en de Waddenzee.

14 Groefwier Lat: Pelvetia canaliculata Eng: Channeled wrack Dui: Rinnentang Groefwier is een klein, stevig bruinwier met gootvormig gegroefde stelen zonder middennerf. Het komt hoog in de getijdenzone voor op dijken, nog boven kleine zee-eik. In Nederland komt het alleen in de Oosterschelde voor. Door verminderd getij ten gevolge van de Oosterscheldekering is het zeldzamer geworden.

15 Valse oesterdief Lat: Leathesia difformis Eng: Sea potato, rat brains De valse oesterdief is een glad, bolvormig, onregelmatig gelobd bruinwier. De bol voelt aan als een geleimassa. In deze bol zit gas, waarmee het wier in principe de steen of schelp, waaraan het vastgehecht is, omhoog kan trekken, waarna het geheel door de stroming en de wind getransporteerd kan worden. De valse oesterdief wordt echter zelden zo groot, dat dat gebeurt. Meer dan 5 cm doorsnee haalt het wier niet. De echte oesterdief (Colpomenia peregrina), die in Zuidwest-Europa voorkomt, bereikt een formaat van 25 cm, en deze wieren gaan er inderdaad regelmatig met oesters vandoor. Deze soort is ook veel steviger en ruwer van structuur. Valse oesterdieven komen voor in de Oosterschelde en vooral in de Grevelingen.

16 Wakame Lat: Undaria pinnatifida Undaria is een bruinwier dat direct familie is van Suikerwier. De soort hoort oorspronkelijk thuis in het Noord-West Pacifisch gebied (China, Japan, Korea) waar het, als voedsel, één van de economisch belangrijkste zeewieren is. In Japan 'wakame' genaamd. De plant is één jarig en kan tot 2 meter hoog worden. Qua vorm is hij onmiskenbaar. Vanaf het vasthechtingsorgaan (haptera) heeft het stengelachtige deel (stipes) een sterk gegolfde rand (als een harmonica) die overgaat in een duidelijke centrale nerf in het blad (lamina). Bij jonge exemplaren is deze gegolfde rand nog afwezig. De lamina is in jonge toestand langgerekt, later driehoekig en sterk dwars gelobd. Het 'blad' is bijzonder zacht en soepel en groenachtig bruin van kleur.net als Suikerwier houdt de soort zich het liefst op net onder de laagwaterlijn in relatief rustige baaien. Exemplaren die dicht bij de branding staan zijn deels weggeërodeerd.

17 30 In 1971 is undaria voor het eerst gesignaleerd in een lagune aan de Franse Middellandse Zeekust. Waarna het in 1983 is uitgezet in Bretagne en sindsdien sterk is uitgebreid langs de West-Europese kust. 24 maart 1999 zijn de eerste exemplaren in Nederland gevonden op oude Oesterbanken van Yerseke en zette de soort in 2000 zijn opmars in de Oosterschelde voort. Momenteel is Undaria rijkelijk vertegenwoordigd in alle niet sterk stromende gedeelten achter in het Oosterschelde bekken. Omdat de soort nieuw voor Nederland is heeft het nog geen officiële Nederlandse naam. Gezien de opmars van Undaria de afgelopen 2 jaar kan de ecologische 'impact' mogelijk de zelfde kan op gaan als Japans bessenwier (Sargassum muticum) of ontwikkelt er zich naast de Mossel- en Oestercultuur een heuse zeewierindustrie in Nederland? Wakame wordt nog het minst gegeten, maar jaarlijks wordt daarvan maar liefst driekwart miljoen ton geproduceerd. De Japanse keuken kent veel varieteiten: hoshi wakame (droog), kizami-wakame (in reepjes), itowakame (reepjes met suiker), yaki-wakame (geroosterd) en mehibi (de voet van het wier in plakjes geschaafd en met saus gegeten). Dit wier dat oorspronkelijk uit het verre oosten afkomstig is, wordt tegenwoordig langs de kust van Frankrijk gekweekt. Vandaaruit is het waarschijnlijk in onze richting opgerukt.

Zeewier als duurzame grondstof voor food, feed en groene chemie. Middelburg, 12 juni 2013 Willem A. Brandenburg

Zeewier als duurzame grondstof voor food, feed en groene chemie. Middelburg, 12 juni 2013 Willem A. Brandenburg Zeewier als duurzame grondstof voor food, feed en groene chemie Middelburg, 12 juni 2013 Willem A. Brandenburg 2000 spp. 1200 spp. 6000 spp. Zeewier in de Noordzee Vingerwier Laminaria digitata (brown

Nadere informatie

Zeewieren. Zeegroenten: mineralen, vitaminen en veel meer - uit zee

Zeewieren. Zeegroenten: mineralen, vitaminen en veel meer - uit zee Zeewieren Zeegroenten: mineralen, vitaminen en veel meer - uit zee Onderwerpen Zeegroenten: mineralen, vitaminen en veel meer - uit zee...1 Zeewier...2 Opmerkelijk...3 Analogie menselijk lichaam...3 Arame...4

Nadere informatie

JAPANS BESSENWIER AAN ONZE KUST - W.F. Prud'homme van Reine

JAPANS BESSENWIER AAN ONZE KUST - W.F. Prud'homme van Reine JAPANS BESSENWIER AAN ONZE KUST - W.F. Prud'homme van Reine In april 1977 werden voor het eerst planten van het Japans Bessenwier aan onze kust opgemerkt. De heer Viergever vond op 16 april van dat jaar

Nadere informatie

Het strand, kwallen en krabben

Het strand, kwallen en krabben Het strand, kwallen en krabben Eb en vloed Door de getijden en de invloed van wind en zee is het strand nooit even breed. Soms gebeurt het dat als je terugkomt van het zwemmen, het water wel heel dicht

Nadere informatie

Land van wind en water

Land van wind en water Land van wind en water Groep 5 en 6 Leerkrachtenhandleiding Bezoekerscentrum De Kennemerduinen: Zeeweg 12 2051 EC Overveen Tel: 023-54 11 123 Mail: info@np-zuidkennemerland.nl Website: www.np-zuidkennemerland.nl

Nadere informatie

Synthese en vergelijking van de wierzone met voorgaande perioden A.J.M. Meijer K. Didderen

Synthese en vergelijking van de wierzone met voorgaande perioden A.J.M. Meijer K. Didderen Inventarisatie getijdenzone zeedijken Oosterschelde 2012 Synthese en vergelijking van de wierzone met voorgaande perioden A.J.M. Meijer K. Didderen Inventarisatie getijdenzone zeedijken Oosterschelde

Nadere informatie

Vissoorten Aal Herkenning: Verspreiding: Voedsel: Lengte afgebeelde vis: Lengte tot circa: Snoek Herkenning: Verspreiding: Voedsel:

Vissoorten Aal Herkenning: Verspreiding: Voedsel: Lengte afgebeelde vis: Lengte tot circa: Snoek Herkenning: Verspreiding: Voedsel: Vissoorten Aal Herkenning: Het lichaam is slangachtig van vorm. De borstvinnen bevinden zich direct achter de kop. Op het achterste deel van het lichaam is, zowel onder als boven, een vinzoom aanwezig

Nadere informatie

De teelt van zonnebloemen

De teelt van zonnebloemen De teelt van zonnebloemen De zonnebloem heeft als wetenschappelijke naam: Helianthus annuus. Deze naam komt van de Griekse woorden voor zon (helios) en bloem (anthos). De plant behoort tot de grote familie

Nadere informatie

Les met werkblad - biologie

Les met werkblad - biologie Les met werkblad - biologie Doel: Leerlingen hebben na de deze les een idee hoe het is om te wadlopen. Ze weten wat ze onderweg tegen kunnen komen. Materialen: - Werkblad 5: Wadlopen - Platte bak (minimaal

Nadere informatie

Eetbare kastanje rassen

Eetbare kastanje rassen Eetbare kastanje rassen Castanea sativa heeft zijn oorsprong in de gematigde zone van het noordelijk halfrond. in Oost-China, Korea en Mantsjoerrije groeit de Castanea mollissima. De Castanea henryi komt

Nadere informatie

Kleuren in bloemstukken

Kleuren in bloemstukken Kleuren in bloemstukken Vooruitblik op de praktijk Kleuren kiezen Als je een bloemstuk maakt, kun je niet altijd de kleuren gebruiken die je mooi vindt. Ten eerste moet je rekening houden met het soort

Nadere informatie

Bosopdrachten. Praktijkopdrachten groep 7/8

Bosopdrachten. Praktijkopdrachten groep 7/8 Bosopdrachten Praktijkopdrachten groep 7/8 Inhoud..1 Determineren.2 Het bos van binnen naar buiten.5 Klimaat en sfeer in het bos 6 1) DOE JE OREN OPEN..6 2) VOEL EN RUIK..6 3) KLIMAAT..6 Boomdikte...7

Nadere informatie

Natuurlijke Klein zeegraspopulaties in de Oosterschelde in 2014

Natuurlijke Klein zeegraspopulaties in de Oosterschelde in 2014 Natuurlijke Klein zeegraspopulaties in de Oosterschelde in 2014 Marieke van Katwijk, Ecoscience Nijmegen Brigitta van Tussenbroek 29 augustus 1 september 2014 Tussen 29 augustus en 1 september 2014 is

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL-COMPEX 2006

Bijlage VMBO-GL en TL-COMPEX 2006 Bijlage VMBO-GL en TL-COMPEX 26 tijdvak 1 BIOLOGIE CSE GL EN TL COMPEX Deze bijlage bevat informatie. 613-1-589b DUINEN INFORMATIE 1 DUINGEBIEDEN Het grootste deel van de Nederlandse kust bestaat uit duingebieden.

Nadere informatie

Cva?Lesvoorbereiding. Student leraar secundair onderwijs groep 1

Cva?Lesvoorbereiding. Student leraar secundair onderwijs groep 1 Cva?Lesvoorbereiding Student leraar secundair onderwijs groep 1 Naam Eeckhout Andreas Cluster Bi-Fy-Aa-Ch Groep 2 OSO 2 Academiejaar 2005-2006 Campus Kattenberg Kattenberg 9, B-9000 Gent Tel. (09) 269

Nadere informatie

Loof-en naaldbomen. Naam :

Loof-en naaldbomen. Naam : Loof-en naaldbomen Naam : Veel bomen maken een bos In een boomgaard staan soms honderden bomen, en toch is een boomgaard geen bos. Ook in een park kun je veel bomen zien, maar een park is beslist geen

Nadere informatie

Theoriebundel. Natuur Natuurgebieden IV Zee en kust. M4.3 Milieu en Ruimte. auteur: P. de Jongh, versie: 25-01-2015

Theoriebundel. Natuur Natuurgebieden IV Zee en kust. M4.3 Milieu en Ruimte. auteur: P. de Jongh, versie: 25-01-2015 Theoriebundel Natuur Natuurgebieden IV Zee en kust oriëntatiefase beroepsfase afstudeerfase M4.3 Milieu en Ruimte auteur: P. de Jongh, versie: 25-01-2015 MBO Boxtel 1 Inhoudsopgave Hoofdstuk 4 Zee en Kust

Nadere informatie

Basiscursus planten: Bladvormen. Klas:. Plantenpersnr: Namen van leerlingen: 1:..

Basiscursus planten: Bladvormen. Klas:. Plantenpersnr: Namen van leerlingen: 1:.. 2012 Basiscursus planten: Bladvormen Klas:. Plantenpersnr: Namen van leerlingen: 1:.. 2:. Basiscursus planten: Bomen verliezen hun bladeren en sparen zo hun energie om straks na de winter weer helemaal

Nadere informatie

Begin van het moestuinseizoen

Begin van het moestuinseizoen Begin van het moestuinseizoen 1. Buiten Zaaien in volle grond Algemene regel : de hoeveelheid aarde waarmee je het zaadje bedekt, mag maximaal drie maal de breedte van het zaad zijn. Zaai periode : is

Nadere informatie

blaadjes THEMA 9 Docentenhandleiding Groep 1/2/3/4/5/6

blaadjes THEMA 9 Docentenhandleiding Groep 1/2/3/4/5/6 Docentenhandleiding Groep 1/2/3/4/5/6 THEMA 9 blaadjes Dit materiaal is ontwikkeld in opdracht van IVN, in het kader van Gezonde Schoolpleinen. Tekst: Dieuwertje Smolenaars, NME Amsterdam-Noord. Vormgeving

Nadere informatie

Kreeftachtigen hebben meestal kleine ogen, waar ze maar weinig mee zien. Ze kunnen wel bijzonder goed ruiken.

Kreeftachtigen hebben meestal kleine ogen, waar ze maar weinig mee zien. Ze kunnen wel bijzonder goed ruiken. Kreeftachtigen Er zijn veel verschillende soorten kreeftachtigen. Van ieder soort leven er vaak zeer grote aantallen in zee. Kreeftachtigen zijn bijvoorbeeld de roeipootkreeftjes, de zeepissebedden en

Nadere informatie

Aftekenlijst. Naam: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20

Aftekenlijst. Naam: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 Aftekenlijst 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. Naam: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 Werkblad 1 Schematisch

Nadere informatie

Ontdekkingstocht duin, bos en strand

Ontdekkingstocht duin, bos en strand Ontdekkingstocht duin, bos en strand Opdracht 1 Het noorden van de kaart Start deze ontdekkingstocht op de parkeerplaats van Ecomare. Om te weten of je goed loopt, is het belangrijk dat je de kaart goed

Nadere informatie

Lespakket Strandvondsten

Lespakket Strandvondsten Lespakket Strandvondsten Instructieblad groep 1 & 2 Inhoud pakket - Achtergrondinformatie vindt u op www.rotterdam.nl/lesmateriaalnatuuronderwijs - Instructieblad groep 1 & 2 - Materialen van het pakket:

Nadere informatie

LAMINARIA HYPERBOREA, AL BIJNA 250 JAAR IN NEDERLAND HERRE STEGENGA EN FLORIS BENNEMA

LAMINARIA HYPERBOREA, AL BIJNA 250 JAAR IN NEDERLAND HERRE STEGENGA EN FLORIS BENNEMA 86 LAMINARIA HYPERBOREA, AL BIJNA 250 JAAR IN NEDERLAND HERRE STEGENGA EN FLORIS BENNEMA Zoals bekend komt in Nederland één soort Laminaria van het vingervormig vertakte type voor: Laminaria digitata (Hudson)

Nadere informatie

door M. MELLEMA BLAASWIER - Fucus vesiculosus (L.) EN ENIGE VERWANTEN

door M. MELLEMA BLAASWIER - Fucus vesiculosus (L.) EN ENIGE VERWANTEN BLAASWIER - Fucus vesiculosus (L.) EN ENIGE VERWANTEN door M. MELLEMA H et blaasw ier, Fucus vesiculosus (L.), behoort evenals het suikerw ier, Lam inaria saccharina (L.), to t de hoofdafdeling der bruinw

Nadere informatie

Viburnum burkwoodii Anne Russell Nederlandse naam: sneeuwbal

Viburnum burkwoodii Anne Russell Nederlandse naam: sneeuwbal Viburnum burkwoodii Anne Russell Nederlandse naam: sneeuwbal Categorie: Halfwintergroene heester Bloeitijd: vroeg in maart en april Bloemkleur: de geurende bolvormige bloemen zijn in de knop zalmroze gekleurd.

Nadere informatie

Bamboe en siergrassen

Bamboe en siergrassen Bamboe en siergrassen Vakdag Tuin, Park en Landschap Periode 3 en 4, schooljaar 2014-2015 Bamboe en siergras is familie van elkaar Bamboe is de benaming voor een aantal plantensoorten die een geslachtengroep

Nadere informatie

Voortplanting bij planten

Voortplanting bij planten Voortplanting bij planten Opdracht 1 1. Wanneer spreken we van ongeslachtelijke voortplanting? 2. Een uitloper en een wortelstok zijn beide stengels waaraan jonge planten ontstaan. Wat is het verschil

Nadere informatie

nieuwe mariene soorten in Nederland - 2007

nieuwe mariene soorten in Nederland - 2007 nieuwe mariene soorten in Nederland - 2007 door: Godfried van Moorsel, ecosub met bijdragen van: Marco Faasse & Marianne Ligthart Herre Stegenga: wieren Peter van Bragt notulen Marien Biodiversiteitoverleg

Nadere informatie

25.000 orchideesoorten

25.000 orchideesoorten DE ORCHIDEE Art of Life De campagne voor de potorchidee komt tot stand in samenwerking met meer dan 40 potorchideeën telers in Nederland. Onder de noemer Art of Life hebben zij hun krachten gebundeld om

Nadere informatie

Veldverslag zeegrasmitigatielocaties: begin augustus 2009. Wouter Suykerbuyk en Laura Govers

Veldverslag zeegrasmitigatielocaties: begin augustus 2009. Wouter Suykerbuyk en Laura Govers Veldverslag zeegrasmitigatielocaties: begin augustus 2009 Wouter Suykerbuyk en Laura Govers Op 3 t/m 6 augustus 2009 is een bezoek gebracht aan de mitigatie- en een aantal natuurlijke zeegraslocaties.

Nadere informatie

1. Levende wilgenstaken I blz. 2 2. Levende wilgenstaken II blz. 2 3. Levende meidoornhaag blz. 2

1. Levende wilgenstaken I blz. 2 2. Levende wilgenstaken II blz. 2 3. Levende meidoornhaag blz. 2 SOORTEN OMHEININGEN Inhoud: Omheiningen van levend materiaal 1. Levende wilgenstaken I blz. 2 2. Levende wilgenstaken II blz. 2 3. Levende meidoornhaag blz. 2 Andere soorten omheining 4. Dood hout blz.

Nadere informatie

Kwelder. Planten en zout water. Proefje. VO onderbouw

Kwelder. Planten en zout water. Proefje. VO onderbouw Kwelder Proefje Doel: Materialen: Leerlingen weten dat alleen speciale planten tegen zout water kunnen. De leerlingen weten dat zout, water aantrekt. Hierdoor gaan de meeste planten door uitdroging dood

Nadere informatie

Lesbrief 4 Maken van boeketten en bloemstukken

Lesbrief 4 Maken van boeketten en bloemstukken Lesbrief 4 Maken van boeketten en bloemstukken LESBRIEF 4 MAKEN VAN BOEKETTEN EN BLOEMSTUKKEN Niveau II 1 Maken van boeketten en bloemstukken. Het maken van boeketten en bloemstukken is een dagelijks terugkerende

Nadere informatie

Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk

Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk De kust is (niet) veilig! De dijk aan de kust van Petten ziet er zo sterk en krachtig uit, maar toch is hij niet

Nadere informatie

Gallen. Er is een nieuwe druk verschenen van Het Gallenboek. Een mooie gelegenheid om eens kennis te maken met Gallen.

Gallen. Er is een nieuwe druk verschenen van Het Gallenboek. Een mooie gelegenheid om eens kennis te maken met Gallen. Stichting Natuurvrienden Capelle aan den IJssel e.o. november 2010 nummer 8 Gallen Vorig jaar is er een nieuwe druk verschenen van het Gallenboek. Dit is een boek, waarin alle Nederlandse gallen staan,

Nadere informatie

Strandjutters van Kennemerland

Strandjutters van Kennemerland Strandjutters van Kennemerland Groep 7 en 8 Leerkrachtenhandleiding Bezoekerscentrum De Kennemerduinen: Zeeweg 12 2051 EC Overveen Tel: 023-54 11 123 Mail: info@np-zuidkennemerland.nl Website: www.np-zuidkennemerland.nl

Nadere informatie

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 15 december 2015. Beste natuurliefhebber/-ster,

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 15 december 2015. Beste natuurliefhebber/-ster, De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 15 december 2015 Beste natuurliefhebber/-ster, De dag begon mistig en op meerdere plaatsen bleef de mist de hele dag hangen. Gelukkig scheen in Beijum de zon. Doordat

Nadere informatie

Delta-Expo & Stormvloedkering Vragen en opdrachten niveau Basisschool bovenbouw

Delta-Expo & Stormvloedkering Vragen en opdrachten niveau Basisschool bovenbouw Delta-Expo & Stormvloedkering Vragen en opdrachten niveau Basisschool bovenbouw Geachte leerkrachten, Hierbij treft u een aantal vragen en opdrachten waarvan uw leerlingen in de tentoonstelling Delta-Expo,

Nadere informatie

Rupsklaver (Medicago)

Rupsklaver (Medicago) Rupsklaver (Medicago) LPW-Florasleutel samengesteld door Veerle Cielen ALGEMENE SLEUTEL Bloemen groot (> 7 mm), in trossen Kroon geel Sikkelklaver Kroon paarsblauw Luzerne Kroonkleur varieert van paars

Nadere informatie

LPW-Florasleutel samengesteld door Bert Berten. Klokje (Campanula)

LPW-Florasleutel samengesteld door Bert Berten. Klokje (Campanula) Klokje (Campanula) LPW-Florasleutel samengesteld door Bert Berten ALGEMENE SLEUTEL Bloemen zittend, gegroepeerd bovenaan Kluwenklokje Bloemen met lange of korte bloemsteeltjes Blad minstens 5 x zo lang

Nadere informatie

De waddendijk. Kringgesprek werkblad meten

De waddendijk. Kringgesprek werkblad meten Randje Texel 6 De waddendijk Kringgesprek werkblad meten Doelen Begrippen Materialen Duur De leerlingen: weten dat Texel tussen de Waddenzee en de Noordzee in ligt. weten dat de duinen ons beschermen tegen

Nadere informatie

De lente in met foam!

De lente in met foam! De lente in met foam! VOORJAARSONTWERPEN FOAM 2012 Thea van Mierlo - Uil - Sneeuwklokjes - Narcis - Knutsel-zwaan - Haai-schilderij Handig om te weten over het werken met Foam Paint Verven met de foam

Nadere informatie

Africa Wood Grow Ltd. Dream about a tree and start with a seed.

Africa Wood Grow Ltd. Dream about a tree and start with a seed. Nieuwsbrief 10 10 juli 2011 Africa Wood Grow Ltd. Dream about a tree and start with a seed. Beste Lezers, AWG doet het goed, over één maand bestaat we al weer een jaar. Een jaar waarin we acht hectare

Nadere informatie

Een speurtocht door het Pinetum

Een speurtocht door het Pinetum Een speurtocht door het Pinetum Wat leuk dat je vandaag naar het Pinetum bent gekomen. Wat is een Pinetum eigenlijk? Het Pinetum is een verzameling bomen die in de winter groen blijven. De meeste hebben

Nadere informatie

Woordenschat groep 4 les 1. 1. Remco gaf een optreden. Hij zong het lied: Hier is mijn huis Hij is een. a. Zeeman b. Artiest c. Meester d.

Woordenschat groep 4 les 1. 1. Remco gaf een optreden. Hij zong het lied: Hier is mijn huis Hij is een. a. Zeeman b. Artiest c. Meester d. Woordenschat groep 4 les 1 1. Remco gaf een optreden. Hij zong het lied: Hier is mijn huis Hij is een. a. Zeeman b. Artiest c. Meester d. Schilder Remco zingt over Vroeger was hier de zee Bij Lelystad

Nadere informatie

Samenvatting Planten VMBO 4a Biologie voor Jou

Samenvatting Planten VMBO 4a Biologie voor Jou Samenvatting Planten VMBO 4a Biologie voor Jou 2.1 Ongeslachtelijke voortplanting = voortplanting waarbij geen bevruchting plaats vindt; hierbij groeit een stukje van de volwassen plant uit tot een nieuwe

Nadere informatie

Het Strand KNNV basiscursus 2012

Het Strand KNNV basiscursus 2012 Het Strand KNNV basiscursus 2012 Programma Eén groot natuurgebied - land en water - eb en vloed - zacht en hard substraat Ordening - plankton - wieren - neteldieren - wormen - gewervelden - geleedpotigen

Nadere informatie

Ecologisch werkprotocol voor het verplaatsen van een Tongvaren (Asplenium scolopendrium) in een kassencomplex te Strijen (Zuid-Holland)

Ecologisch werkprotocol voor het verplaatsen van een Tongvaren (Asplenium scolopendrium) in een kassencomplex te Strijen (Zuid-Holland) Ecologisch werkprotocol voor het verplaatsen van een Tongvaren (Asplenium scolopendrium) in een kassencomplex te Strijen (Zuid-Holland) Natuur-Wetenschappelijk Centrum, Noorderelsweg 4a, 3329 KH Dordrecht

Nadere informatie

Brennies CakeHouse. How to Berken stam

Brennies CakeHouse. How to Berken stam Brennies CakeHouse How to Berken stam Benodigdheden: Bruine fondant Witte Fondant 2 Cakedrums 1 Taartje of Dummie, 5 cm kleiner dan de drum Boomschors mold by Brennies CakeHouse Foodpaint bruin en wit

Nadere informatie

Ik houd mijn spreekbeurt over duiken omdat ik het een leuk onderwerp vind en mijn vader en moeder ook hebben gedoken. Duiken is een onderwatersport.

Ik houd mijn spreekbeurt over duiken omdat ik het een leuk onderwerp vind en mijn vader en moeder ook hebben gedoken. Duiken is een onderwatersport. Duiken Ik houd mijn spreekbeurt over duiken omdat ik het een leuk onderwerp vind en mijn vader en moeder ook hebben gedoken. Duiken is een onderwatersport. De Geschiedenis Het begon allemaal dat mensen

Nadere informatie

Film en. Een boerendorp. Thema 2 Vergelijken. Les 2.1 Een film over Willem Adriaensz. WOORDWEB: Een boerendorp. Woordweb : filmen

Film en. Een boerendorp. Thema 2 Vergelijken. Les 2.1 Een film over Willem Adriaensz. WOORDWEB: Een boerendorp. Woordweb : filmen Les 2.1 Een film over Willem Adriaensz WOORDWEB: Een boerendorp 1. Een boerendorp : een dorp met boerderijen 2. Leem: een soort grond die op klei lijkt. Leem wordt tussen het hout gesmeerd, waarna het

Nadere informatie

Workshop Najaarsproblemen bieten en cichorei. Hoe stel ik de juiste diagnose?

Workshop Najaarsproblemen bieten en cichorei. Hoe stel ik de juiste diagnose? Workshop Najaarsproblemen bieten en cichorei Hoe stel ik de juiste diagnose? Elma Raaijmakers, Bram Hanse, Peter Wilting, Ellen van Oorschot en Marco Bom Bergen op Zoom, 15 oktober 2015 Workshop Korte

Nadere informatie

Informatie reader. Over bomen

Informatie reader. Over bomen Informatie reader Over bomen Bron: een selectie uit folders van de bomenstichting Hoe groeit een boom? blz. 1 t/m 4 Bomen en mensen blz. 5 t/m 7 Bomen en feesten blz. 8 t/m 10 Bomen en medicijnen blz.

Nadere informatie

Gedroogde zuidvruchten. Waar gaat deze kaart over? Voedingswaarde van gedroogde zuidvruchten. Wat wordt er van jou verwacht?

Gedroogde zuidvruchten. Waar gaat deze kaart over? Voedingswaarde van gedroogde zuidvruchten. Wat wordt er van jou verwacht? Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over gedroogde. In deze kaart staat wat gedroogde zijn. Je leert welke gedroogde er zijn en hoe je ze moet bewaren. Wat wordt er van jou verwacht? Na het bestuderen

Nadere informatie

Voer deze proefjes alleen uit met je juf of meester erbij.

Voer deze proefjes alleen uit met je juf of meester erbij. Voer deze proefjes alleen uit met je juf of meester erbij. Waxinelichtje en een glas - Een waxinelichtje - Een schoteltje - Een lucifer - Een glas Zet in het midden van de kring een schoteltje neer met

Nadere informatie

Voedselweb van strand en zee

Voedselweb van strand en zee Spel Doel: Materialen: Groepsgrootte: Duur: De leerlingen leren dat verschillende zeedieren en planten van elkaar afhankelijk zijn, doordat ze elkaar eten. Alle dieren en planten zijn met elkaar verbonden,

Nadere informatie

Een kreeft in de klas

Een kreeft in de klas Een kreeft in de klas Leerdagboek van:... Een kreeft in de klas Wat doet de kreeft? Kijk een poosje heel nauwkeurig naar de kreeft. Schrijf heel nauwkeurig op wat de kreeft doet en hoe hij dat doet. Doe

Nadere informatie

DE GEWONE ZEEHOND. Huiler

DE GEWONE ZEEHOND. Huiler DE GEWONE ZEEHOND Huiler Je gelooft het bijna niet als je in die mooie zwarte ogen kijkt, maar een gewone zeehond is een echt roofdier. Zijn scherpe tanden en gestroomlijnde lichaam zijn perfect voor het

Nadere informatie

Steen-0-loog aan de Maas. middenbouw

Steen-0-loog aan de Maas. middenbouw Steen-0-loog aan de Maas middenbouw Ontstaan van het Maasdal Opdr.1. In de koude tijd is de bodem bevroren. De Maas stroomt over de harde bodem en maakt veel zijtakken en laat overal grind achter. Teken

Nadere informatie

Leerlijn Waddenzeeschool Basisonderwijs. Algemene uitgangspunten waddenzeeschool

Leerlijn Waddenzeeschool Basisonderwijs. Algemene uitgangspunten waddenzeeschool Leerlijn Waddenzeeschool Basisonderwijs Algemene doelen Waddenzeeschool Zoveel mogelijk scholieren in aanraking brengen met het Waddengebied, zowel op school als op het wad, om zo het draagvlak voor het

Nadere informatie

Nederlandse bomen herkennen een eenvoudige handleiding v0.4 J Holtman

Nederlandse bomen herkennen een eenvoudige handleiding v0.4 J Holtman Nederlandse bomen herkennen een eenvoudige handleiding v0.4 J Holtman Met deze eenvoudige handleiding kun je ongeveer 25+ bekende Nederlandse bomen herkennen. Bomen herkennen is een specialisme. Deze korte

Nadere informatie

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 3 en donderdag 5 maart 2015

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 3 en donderdag 5 maart 2015 De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 3 en donderdag 5 maart 2015 Beste natuurliefhebber/- ster, Op dinsdag heb ik maar weinig foto s gemaakt. Ik, of beter gezegd mijn camera, werd tijdelijk ingehuurd

Nadere informatie

Herbivoor, carnivoor, omnivoor. Leeftijd geslachtsrijp. Worpgrootte

Herbivoor, carnivoor, omnivoor. Leeftijd geslachtsrijp. Worpgrootte OPMAAK OPZOEKBOEKDIER_DEF_XP5 06-12-2005 12:02 Pagina 183 183 TA M M E R AT zoogdieren Latijnse naam Herbivoor, carnivoor, omnivoor Speenleeftijd Leeftijd geslachtsrijp Leeftijd fokrijp Bronstig om de

Nadere informatie

groep 5 en 6 Aan tafel! Dure gerechten

groep 5 en 6 Aan tafel! Dure gerechten groep 5 en 6 Aan tafel! Dure gerechten Dit is een uitgave van Eduboek ter ere van de Kinderboekenweek 2009. Bezoek nu: www.eduboek.nl En download twee gratis e-boeken voor de kinderboekenweek voor de groepen

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Archaea en hyperthermofielen De levende organismen op onze aarde kunnen verdeeld worden in twee groepen, de prokaryoten en de eukaryoten. Eukaryote cellen hebben een celkern, een

Nadere informatie

Lentewandeling in Boomrijk April 2012

Lentewandeling in Boomrijk April 2012 Lentewandeling in Boomrijk April 2012 Wat is er nu al te zien, in april? Deze wandeltocht door Boomrijk toont de vroege bloeiers en een aantal opvallende bomen in het park. De wandeling duurt tussen de

Nadere informatie

De Noordzee HET ONTSTAAN

De Noordzee HET ONTSTAAN De Noordzee De Noordzee is de zee tussen Noorwegen, Groot-Brittannië, Frankrijk, België, Nederland, Duitsland en Denemarken. De Noordzee is een ondiepe (30-200 m) randzee van de Atlantische oceaan met

Nadere informatie

Van Hallstraat. Prunus avium Plena

Van Hallstraat. Prunus avium Plena Van Hallstraat Prunus avium Plena Deze middelgrote boom heeft een ronde en regelmatig vertakte dichte kroon. De boom kan een uiteindelijke hoogte bereiken van 8-12 m. De glanzende schors is bruinrood van

Nadere informatie

Paddenstoelen kweken in de klas

Paddenstoelen kweken in de klas Paddenstoelen kweken in de klas Werkbladen 1. Woordweb 2. Hoe groeien onze paddenstoelen? Werkbladen groep 5 t/m 8 3. Hoe ziet mijn paddenstoel eruit? Versie: groep 5/6 en versie: groep 7/8 4. Recept:

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Neushoorn Inleiding De neushoorn is een groot en zwaar landdier en kan wel 60 jaar oud worden. De witte neushoorn is de grootste en weegt wel 3000 kilo. Alleen de olifant is groter. De neushoorn is één

Nadere informatie

Leydse Weelde. Carolus Clusius - A

Leydse Weelde. Carolus Clusius - A Leydse Weelde Carolus Clusius - A Welkom in Museum Boerhaave. Je gaat de tentoonstelling Leydse Weelde Groene ontdekkingen in de Gouden Eeuw bekijken. Met groene ontdekkingen worden natuurlijk planten

Nadere informatie

De buxusmot: Glyphodes perspectalis (syn. Diaphania perspectalis)

De buxusmot: Glyphodes perspectalis (syn. Diaphania perspectalis) De buxusmot: Glyphodes perspectalis (syn. Diaphania perspectalis) Lepidoptera, fam. Crambidae Waardplanten Buxussoorten zoals Buxus microphylla, B. sempervirens en B. sinica. Geografische verspreiding

Nadere informatie

Duurzaam werken op zee

Duurzaam werken op zee Sarah Smith Tropen & Tropisch Belangrijke mariene ecosystemen Mangroven Zeegras Koraal Kwetsbaarheid Tropen: de gebieden rondom de evenaar tussen de keerkringen. www. commons.wikimedia.org Tropisch klimaat:

Nadere informatie

= als je angst voelt, ben je bang. = een ander woord voor verdrietig. = iemand die snel ergens bang van wordt.

= als je angst voelt, ben je bang. = een ander woord voor verdrietig. = iemand die snel ergens bang van wordt. Woordenlijst: Thema 3 Les 1 De angst Bedroefd De bangerik Opgewekt Oneerlijk Jaloers Eigenwijs Geduldig Nerveus Nors Ontevreden Dwars = als je angst voelt, ben je bang. = een ander woord voor verdrietig.

Nadere informatie

Oosterse en Westerse Karmozijnbes:

Oosterse en Westerse Karmozijnbes: PLANTENWERKGROEP Samenvatting 5 minutenpraatje over KARMOZIJNBES 11 oktober 2012 door Elly Aarts Oosterse en Westerse Karmozijnbes: In Nederland groeien de Westerse Karmozijnbes (Phytolacca americana)

Nadere informatie

Schimmels. Schimmelziektes in sportvelden en gazons

Schimmels. Schimmelziektes in sportvelden en gazons Schimmelziektes in sportvelden en gazons Brown patch Brown Patch Symptomen: Donkere ringen van afstervend gras Droogte plekken Wit verkleuring van het aangetaste gras Brown Patch Infectie: Juni tot september

Nadere informatie

Genaaide organizer. Knutselidee. com N 103.633

Genaaide organizer. Knutselidee. com N 103.633 Een nuttige helper die u helpt om orde te houden en een frisse wind door uw huiskamer laat waaien! Eerst worden de afzonderlijke stoffen op maat geknipt en op de bruine basisstof de latere rangschikking

Nadere informatie

Samenvatting Thema 5 Planten Brugklas Nectar

Samenvatting Thema 5 Planten Brugklas Nectar Samenvatting Thema 5 Planten Brugklas Nectar 5.1 4 organen van de plant: Wortels o Opnemen water met voedingsstoffen (mineralen) o Stevigheid o Opslag van reservestoffen Stengel o o Transport van water

Nadere informatie

Gele bloemen in het grasland

Gele bloemen in het grasland Gele bloemen in het grasland Iedereen heeft wel gehoord van het gevaar van Jacobskruiskruid voor vee. Maar hoe onderscheidt je nu Jacobskruiskruid van al die andere gele bloemen? In de weide wordt dit

Nadere informatie

Beste natuurliefhebber/- ster,

Beste natuurliefhebber/- ster, Beste natuurliefhebber/- ster, Het was dinsdag 10 december een, wat mij betreft, ideale herfstdag: zonnig, droog en weinig wind. Maar ook op zo n mooie dag, zo laat in het jaar, mag je natuurlijk niet

Nadere informatie

Het overtrekken van een stoel, stap voor stap.

Het overtrekken van een stoel, stap voor stap. Het overtrekken van een stoel, stap voor stap. Deze handleiding is bedoeld voor de mensen die over willen gaan tot het zelf herstofferen van een stoel, uit het oogpunt van bijvoorbeeld hobby of kostenbesparing.

Nadere informatie

Strandjutters van Kennemerland

Strandjutters van Kennemerland Strandjutters van Kennemerland Groep 7, 8 Handleiding voor leerkrachten Nationaal Park Zuid-Kennemerland Het Nationaal Park Zuid-Kennemerland (NPZK) is een samenwerkingsverband van de terreinbeheerders

Nadere informatie

Schaal- en schelpdieren. Waar gaat deze kaart over? Garnalen. Wat wordt er van jou verwacht? Schelpdieren

Schaal- en schelpdieren. Waar gaat deze kaart over? Garnalen. Wat wordt er van jou verwacht? Schelpdieren Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over schaal- en schelpdieren. We behandelen drie soorten garnalen en mosselen. Je leert hoe deze garnalen en mosselen eruit zien en waar ze leven. Ook leer je

Nadere informatie

De lente in kruissteek. I. Borduren op hout - algemeen. Dit heb je nodig

De lente in kruissteek. I. Borduren op hout - algemeen. Dit heb je nodig De lente in kruissteek I. Borduren op hout - algemeen Dit heb je nodig Voor het bewerken van het hout: - een houten voorwerp om te borduren (zie de gedetailleerde werkbeschrijvingen) - centerpons - standaard

Nadere informatie

Helder water door quaggamossel

Helder water door quaggamossel Helder water door quaggamossel Kansen en risico s Een nieuwe mosselsoort, de quaggamossel, heeft zich in een deel van de Rijnlandse wateren kunnen vestigen. De mossel filtert algen en zwevend stof uit

Nadere informatie

Groente uit zee. recepten en informatie over zeewier en algen. Lisette Kreischer. Het nieuwe goud uit de zee: zeewier is lekker, voedzaam én

Groente uit zee. recepten en informatie over zeewier en algen. Lisette Kreischer. Het nieuwe goud uit de zee: zeewier is lekker, voedzaam én In Groente uit zee lees je álles over zeewier: over groei, de soorten en de samenstelling, tot informatie over voedingswaarde en bereidings- en aankoopadviezen. En natuurlijk kun je zelf aan de slag met

Nadere informatie

Soortenkennis O43. Bloemplanten

Soortenkennis O43. Bloemplanten Soortenkennis O43 Bloemplanten In deze presentatie krijg je meestal een foto te zien. Raad wat het is. Op de volgende pagina zie je de naam van de plant, met eventueel nog wat bijzondere kenmerken. Daarnaast

Nadere informatie

DE CALIFORNISCHE ZEELEEUW

DE CALIFORNISCHE ZEELEEUW DE CALIFORNISCHE ZEELEEUW Zwemmende acrobaat De Californische zeeleeuw is één van de meest elegante waterdieren die er bestaat. Met snelheden van wel 40 kilometer per uur schiet hij als een pijl door het

Nadere informatie

Uit het uilenproject, ANV Noorderpark 2009/2010: ------ zelf een nestkast bouwen ----- Bouwtekeningen en instructies nestkasten

Uit het uilenproject, ANV Noorderpark 2009/2010: ------ zelf een nestkast bouwen ----- Bouwtekeningen en instructies nestkasten 1 Uit het uilenproject, ANV Noorderpark 2009/2010: ------ zelf een nestkast bouwen ----- Bouwtekeningen en instructies nestkasten Alle nestkasten kunnen van massief hout worden gemaakt, dit ademt beter

Nadere informatie

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 7 en woensdag 8 april 2015

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 7 en woensdag 8 april 2015 De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 7 en woensdag 8 april 2015 Beste natuurliefhebber/- ster, Dinsdag, op weg naar De Wiershoeck en de Kinderwerktuin, zagen we onze eerste boerenzwaluw. Maar zoals we

Nadere informatie

Wouter Suykerbuyk, geassisteerd door Laura Govers (RU)

Wouter Suykerbuyk, geassisteerd door Laura Govers (RU) Veldverslag zeegrasmitigatielocaties: monitoring begin december 2008 Wouter Suykerbuyk, geassisteerd door Laura Govers (RU) Krabbenkreek Noord 2008 Tijdens de monitoring van begin november werd een sterke

Nadere informatie

Buitenles THEMA-handleiding Ribbeltje is zijn geheugen kwijt Groep 3 en 4

Buitenles THEMA-handleiding Ribbeltje is zijn geheugen kwijt Groep 3 en 4 BuitenWijs samen sterk in NME BuitenWijs brengt mensen actief met het buiten in aanraking, zodat zij wijs omgaan met hun eigen leefomgeving Buitenles THEMA-handleiding Ribbeltje is zijn geheugen kwijt

Nadere informatie

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen Geloven, wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen pagina 10 Hoe is de wereld ontstaan? pagina 26 Waarom bestaat de mens? pagina 42 Wat is geloven? pagina 58 Wie is God? pagina 74 Waarom heeft

Nadere informatie

PERSDOSSIER MOSSELEN

PERSDOSSIER MOSSELEN PERSDOSSIER MOSSELEN Mosselen algemeen De mossel is een belangrijk product uit de Nederlandse schelpdierteelt. In Europa worden er jaarlijks circa 700 miljoen kilo mosselen geproduceerd, waarvan ongeveer

Nadere informatie

Project Doorsnede in de tijd Ontwikkelingen Noordzee

Project Doorsnede in de tijd Ontwikkelingen Noordzee Project Doorsnede in de tijd Ontwikkelingen Noordzee Mogelijke onderwerpen: 1. Windturbineparken 2. Plastic soep 3. Beleidslijnen RWS Onderwerp Beleid olieen gasboringen Waddenzee 4. RWS: Welke beroepen?

Nadere informatie

Uitsterven of wegwezen

Uitsterven of wegwezen Klimaatverandering 7 en 8 5 Uitsterven of wegwezen Voedselwebspel Doelen Begrippen Materialen Duur De leerlingen: kennen een aantal oorzaken waardoor dieren uitsterven of verdwijnen, waaronder de klimaatverandering.

Nadere informatie

Opmerking voor de docent. Dieren determineren. Werkwijze

Opmerking voor de docent. Dieren determineren. Werkwijze Opmerking voor de docent. Verspreid door het lokaal ongeveer 30 dieren met een nummer en de naam van de soort. Gebruik preparaten, opgezette dieren eventueel platen. Vermeld eventueel bij het dier enkele

Nadere informatie