De Gezondheid van Molukkers in Nederland. Resultaten van het eerste landelijke onderzoek naar de gezondheid van Molukkers.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De Gezondheid van Molukkers in Nederland. Resultaten van het eerste landelijke onderzoek naar de gezondheid van Molukkers."

Transcriptie

1 1

2 De Gezondheid van Molukkers in Nederland. Resultaten van het eerste landelijke onderzoek naar de gezondheid van Molukkers. Adee Bodewes, Msc Dr. Anton Kunst Academisch Medisch Centrum (AMC) Universiteit van Amsterdam Afdeling: Sociale Geneeskunde Postbus DD Amsterdam Jaar Delen uit dit rapport mogen worden overgenomen op voorwaarde van bronvermelding: Academisch Medisch Centrum (AMC), afd. Sociale Geneeskunde, de titel van de publicatie en het jaar van uitgave. 2

3 Inhoudsopgave Dankwoord... 4 Samenvatting Inleiding Historie Onderzoek en gezondheidssituatie Doelstelling Gegevensbronnen Gezondheidsenquête Achmea Health Database Analyse Resultaten voor gezondheid Gezondheidsbeleving en mentale gezondheid Beperkingen Chronische aandoeningen Suikerziekte (Diabetes Mellitus) Hoge bloeddruk Hart en vaatziekten Resultaten voor zorggebruik Resultaten voor leefstijl Roken Alcohol BMI Beweging Samenvatting van de resultaten Verklarende factoren Implicaties zorg, voorlichting en onderzoek Contactgegevens Referenties Bijlage 1: Tabellen Bijlage 2: Stichting BUAT Bijlage 3: Masohi Gezondheidsfonds

4 Dankwoord Na 2 jaar intensief onderzoek binnen de Molukse gemeenschap om de huidige gezondheidssituatie in kaart te brengen, presenteren wij graag de resultaten uit dit onderzoek. Zonder de hulp van vele vrijwilligers en andere betrokkenen was dit onderzoek niet geslaagd. In het bijzonder danken wij alle lokale betrokkenen binnen het onderzoek. Velen hebben geholpen met de verspreiding en verzameling van gezondheidsenquêtes in de desbetreffende Molukse wijken. Ook zorgden zij voor het organiseren van voorlichtingsbijeenkomsten en voor het terugkoppelen van de resultaten van dit onderzoek naar hun wijken. De welwillendheid en het grote enthousiasme van de betrokkenen die wij ervoeren bij de opzet en uitvoering van het onderzoek, heeft ons extra motivatie gegeven om het onderzoek succesvol af te ronden. Daarnaast danken wij uiteraard Stichting BUAT voor het financieel mogelijk maken van dit onderzoek. Zonder deze bijdrage was het moeilijk, zo niet onmogelijk, om een dergelijk landelijk onderzoek neer te zetten. Ook heeft de organisatorische steun vanuit het bestuur en kantoor er voor gezorgd dat er snel en efficiënt gewerkt kon worden. Een belangrijk onderdeel van dit onderzoek was gebaseerd op analyses van gegevens van de Achmea Health Database. Wij danken Hugo Smeets en Henk Evers voor hun medewerking bij de aanvraag van de gegevens en voor het beantwoorden van de vele vragen die wij hen stelden toen wij met de analyse van die gegevens waren begonnen. Wij bedanken verder de verscheidene stagiaires (J. van der Wal, N. Heijnen, M. Reurink en T. de Back) die zich ingezet hebben voor het onderzoek met het uitvoeren van een eigen deelonderzoek. Zij hebben aan de analyses van zowel de gezondheidsenquête als de Achmea Health Database belangrijke bijdragen geleverd. Zij zijn mee geweest naar wijkbijeenkomsten en hebben geholpen met de verspreiding en verzameling van de gezondheidsenquêtes. De bijdrage van de stagiaires heeft er voor gezorgd dat wij in korte tijd veel gegevens konden analyseren en veel resultaten kunnen presenteren in dit rapport. Bedankt! Adee Bodewes Anton Kunst Lijst van betrokkenen: O. Rahantoknam Pemuda Bunga Maluku M. Patawala I. Marasabessy W. Manuhutu G. Latumakulita M. Latul Uru Nia D. Tahitu M. Pattinama M. Pelamonia R. Irijanan P. Mahulette E. Solisa R. Imblabla R. Irijanan E. Tutuhatunewa M. Mailissa-Munster J. Kakisina V. Amukwaman S. Huwae B. Ubro R. Bernadus A. Matausej T. Latuhinin R. Koenoe G. Waisapy M. Hehalatu W. Kunu B. Lesil N. Hehalatu S. Smeets-Kaitjily E. Haurissa L. Nikijuluw S. Abraham P. Parinussa R.Tupan U. Santi J.Tutupary en vele anderen. 4

5 Samenvatting De Molukse gemeenschap is een van de langst verblijvende minderheidsgroepen (sinds 1951) in Nederland. Toch is nog heel weinig onderzoek gedaan naar hun gezondheidssituatie. Doel van dit onderzoek is voor eerst een landelijk overzicht te geven van de gezondheid, zorggebruik en leefstijl van Molukkers in Nederland. Gegevensbronnen Binnen het onderzoek is er gebruikt gemaakt van 2 gegevensbronnen; een gezondheidsenquête en de Achmea Health Database. De enquête richtte zich op gezondheidsbeleving, zorggebruik en leefstijl. De gezondheidsenquête is gehouden in 19 van de 60 Molukse wijken in Nederland. Er is een respons behaald van 24%; in totaal hebben er 715 personen de enquête ingevuld. De Achmea Health Database is een gegevensbron met daarin gedeclareerde zorggegevens van 4,8 miljoen verzekerden. Binnen deze data is een selectie gemaakt, op basis van achternaam, van 5532 Molukkers die zorg declareerden van 1 januari 2009 t/m 31 december Voor deze groep is het vóórkomen van, en zorg rondom, een aantal specifieke aandoeningen onderzocht. Resultaat Molukkers rapporteren vaker een slechte gezondheidsbeleving en sub-optimale mentale gezondheid dan Nederlanders. Molukkers zeggen wel even gelukkig en tevreden met het leven te zijn als Nederlanders. Molukkers hebben vaker last van bepaalde (chronische) gezondheidsproblemen, waaronder suikerziekte, hoge bloeddruk en lichamelijke beperkingen. Molukkers maken minder gebruik van bepaalde zorgvoorzieningen zoals huisartsenzorg, specialistische zorg, tandkundige zorg, fysiotherapie en medicatie. Molukkers zijn ongeveer even vaak rokers, maar roken gemiddeld genomen minder sigaretten dan Nederlanders. Molukkers drinken minder vaak alcohol dan Nederlanders. Overgewicht en obesitas komen even vaak voor onder Molukkers als Nederland. Bovendien bewegen zij nagenoeg evenveel als Nederlanders. Conclusie en overweging Globaal genomen kan worden geconcludeerd dat Molukkers meer gezondheidsproblemen hebben ondanks een vergelijkbare leefstijl dan Nederlanders. Het vaker voorkomen van aandoeningen als suikerziekte en hoge bloeddruk bij Molukkers kan mogelijk te wijten zijn aan onder meer het voedingspatroon, (epi-)genetische factoren, en een hogere stress. Implicaties zorg en onderzoek Op basis van dit eerste landelijke onderzoek kunnen enkele aanbevelingen worden gegeven voor zorg en onderzoek, zoals - extra aandacht voor screening en behandeling van suikerziekte en hoge bloeddruk in Molukse gemeenschap; - voorlichting aan Molukkers, mede gericht op bespreekbaar maken van ziekte, zorg en leefstijl; - verder onderzoek naar het vóórkomen van verschillende aandoeningen en hun risicofactoren. 5

6 1.Inleiding De afgelopen 2 jaar heeft er een landelijk gezondheidsonderzoek plaats gevonden onder Molukkers, in de leeftijd van 30 t/m 65 jaar, in Nederland. Tot nu toe was de gezondheidssituatie van Molukkers onderbelicht gebleven. De volgende alinea s zullen dieper ingaan op de geschiedenis van de Molukse gemeenschap, de noodzaak van onderzoek en het beoogde doel van het gezondheidsonderzoek Molukkers&Gezondheid. 1.1 Historie De Molukse gemeenschap in Nederland kent een lange geschiedenis. De eerste generatie Molukkers in Nederland waren militairen van het Koninklijk Nederlands Indisch Leger (KNIL). Zij streden ten tijde van de V.O.C aan de zijde van Nederland. In 1951 werden zo n 3000 Molukse militairen en hun gezinsleden over gebracht naar Nederland. Dit gebeurde nadat, in 1949, Nederland de soevereiniteit van haar voormalige kolonie overdroeg aan de Verenigde Staten van Indonesië. Spoedig werd er een centralistisch bestuurd republiek opgezet door de eerste president Soekarno. Een terugkeer van de militairen naar hun herkomsteilanden werd met de opheffing van het KNIL door Soekarno tegengehouden. Nederland mocht ze arbeidsrechtelijk gezien niet ter plekke ontslaan en gaf deze militairen het dienstbevel zich tijdelijk te laten overbrengen naar Nederland. [1;2] In Nederland aangekomen werden de militairen alsnog ontslagen en geplaatst in geïsoleerde woonoorden, waaronder het voormalige concentratie kamp Westerbork. Het ontslag uit de Nederlandse dienst heeft een zware hypotheek gelegd op het integratieproces van met name de eerste en tweede generatie Molukkers in de Nederlandse samenleving. [1] Vanaf 1959 werden de geïsoleerde woonoorden afgebroken en werden de Molukkers gehuisvest in Molukse woonwijken en kernen, verspreid over circa 60 zogenaamde Molukkergemeenten. Het jongste deel van de tweede generatie is, in de jaren 60, deels in de woonoorden geboren en deels in de nieuwe Molukse woonwijken geboren. [1;2] 1.2 Onderzoek en gezondheidssituatie In de jaren na de aankomst in 1951 is er veel aandacht geweest voor Molukkers als het gaat om onderzoek op het gebied van educatie, arbeid en ouderenzorg. De laatste decennia is deze aandacht voor Molukkers in onderzoek echter flink afgenomen. Deze aandacht is opgeëist door de veel grotere minderheidsgroepen die later naar Nederland kwamen. De Molukse gemeenschap is een relatief kleine minderheidsgroep in Nederland met naar schatting een populatie van ongeveer Molukkers. De Molukse gemeenschap kent een cultuur waarin betrokkenheid met elkaar en de daarbij behorende zorg heel groot is. Steun en zorg wordt eerder gezocht in eigen kring en is er sprake van intensieve mantelzorg. Behoud van de Molukse cultuur met tradities, normen en waarden, taal en geschiedenis is belangrijk binnen de gemeenschap en wordt generatie op generatie doorgegeven. Bekend is dat zulke culturele verschillen van invloed kunnen zijn op de manier hoe er met gezondheid en gezondheidszorg wordt omgegaan. Niet-westerse gemeenschappen vertonen ander hulpzoekend gedrag en is er vaak onbekendheid met betrekking tot het Nederlandse zorgsysteem. Tevens zorgt de taalbarrière vaak voor onduidelijkheid. Uit vele studies blijkt dan ook dat bepaalde aandoeningen en ziekten vaker voorkomen onder niet-westerse gemeenschappen, zoals suikerziekte, hoge bloeddruk, maar ook perinatale sterfte en zuigelingensterfte. Het is heel aannemelijk, dat ook Molukkers anders omgaan met hun gezondheid en zorggebruik. Uit een inventariserend regionaal onderzoek onder huisartsen kwam naar voren dat de gemiddelde kans op overlijden in de leeftijd van jaar bij Molukkers hoger zou kunnen liggen dan in vergelijking tot Nederlands, Turken en/of Marokkanen. [3] Uit dit zelfde onderzoek kwam tevens naar voren dat de prevalentie van hartaandoeningen, hoge bloeddruk en beroerte hoger zou kunnen zijn bij Molukkers dan bij autochtone Nederlanders, Turken en/of Marokkanen. [3] Dit onderzoek kon deze vermoedens 6

7 echter niet met harde cijfers ondersteunen. Landelijke cijfers over gezondheidsproblemen onder de Molukse gemeenschap zijn bovendien niet beschikbaar. Onderzoek is daarom belangrijk om gezondheidsproblemen en zorggebruik onder Molukkers in kaart te brengen. Deze gegevens zijn zowel voor de gemeenschap zelf van belang, en ook voor onderzoek naar de gezondheid van migranten in het algemeen. Gegevens over de gezondheid van Molukkers geven namelijk inzicht in de mate waarin een minderheidsgroep als de Molukkers steeds meer op de Nederlandse samenleving gaat lijken met betrekking tot gezondheid en zorg. De Molukse gemeenschap is al met een 5 e generatie in Nederland in tegenstelling tot andere grotere minderheidsgroepen. Door de onvoldoende kennis omtrent zorggebruik en de gezondheidsproblematiek onder de Molukse gemeenschap heeft Stichting BUAT, in 2012, het Academisch Medisch Centrum (AMC), afdeling Sociale Geneeskunde, de opdracht gegeven om de gezondheidssituatie van Molukkers in kaart te brengen. 1.3 Doelstelling Het algeheel doel van het onderzoek Molukkers&Gezondheid is om inzicht te krijgen in de actuele gezondheidsproblematiek, gezondheidsbeleving, zorggebruik en leefstijl onder Molukkers van 30 t/m 65 jaar in Nederland. Binnen het onderzoek is er gekeken naar verschillen tussen Molukkers en autochtone Nederlanders in het vóórkomen van bepaalde ziekten en aandoeningen; verschillen met betrekking tot gezondheidsbeleving, verschillen in zorggebruik; en verschillen in leefstijl. 7

8 2. Gegevensbronnen Er is gebruikt gemaakt van 2 gegevensbronnen; een gezondheidsenquête en de Achmea Health Database. 2.1 Gezondheidsenquête Om de gezondheid en zorgbehoefte van Molukkers in kaart te brengen, is er gebruik gemaakt van een gezondheidsenquête. De vragenlijst is gebaseerd op de vragen uit de Centraal bureau voor statistiek (CBS) POLS (Permanent Onderzoek LeefSituatie) enquête. Dit is gedaan om uiteindelijk de gegevens te kunnen vergelijken met al bestaande gegevens over de autochtone Nederlandse bevolking. De focus van de vragenlijst ligt op gezondheidsbeleving en gedrag, zorggebruik en zorgbehoefte. De gezondheidsenquête is verspreid in 19 van de 60 Molukse wijken in Nederland. De wijken die deel hebben genomen aan het onderzoek zijn Groningen/Hoogkerk, Assen, Hoogeveen, Bovensmilde, Zwolle, Vaassen, Nistelrode, Middelburg, Oost-Souburg/Vlissingen, Capelle a/d IJssel, Breukelen, Ridderkerk, Maastricht, Lunteren, Wierden, Breda, Vught, Waalwijk en Den Helder. De gezondheidsenquête werd 2-talig aangeboden, zowel in het Nederlands als Maleis. Men had 3 mogelijkheden tot invullen van de gezondheidsenquête: persoonlijk (0%), digitaal (29%) en schriftelijk (71%). In elke wijk zijn lokale sleutelfiguren van de Molukse wijkraad, stichting of vrijwilligers benaderd. Met deze sleutelfiguren is er voor de desbetreffende wijk een strategie opgezet om respondenten te werven. De strategieën, die single of in combinatie zijn gebruikt, zijn: Een aankondigingsbrief - deze brief werd verspreid voorafgaand aan het onderzoek om bewoners van de desbetreffende Molukse wijk te informeren m.b.t. het onderzoek; Een informatie bijeenkomst - tijdens deze bijeenkomst werd er informatie gegeven over het doel en opzet van het onderzoek aan bewoners van de Molukse wijk; Lokale media - korte berichten m.b.t. het onderzoek werden geplaatst in de lokale (wijk)krant of vonden er interviews plaats tijdens lokale radio-uitzendingen; 8

9 Sociale media - de lokale Facebook-pagina en website werden gebruikt voor korte berichten m.b.t. het onderzoek; Deur-tot-deur benadering - verspreiding en ophalen van de gezondheidsenquête deur aan deur; Betrekken van andere lokale organisaties - de plaatselijke huisarts of kerk werd benaderd voor medewerking. Tabel 1 geeft een overzicht van het aantal respondenten, het aantal verspreide enquêtes en het respons cijfer per Molukse wijk. In totaal hebben 755 Molukkers de gezondheidsenquête ingevuld en teruggestuurd. Na een kleine correctie zijn er 715 Molukkers geïncludeerd in het onderzoek. Personen die aangaven niet van Molukse origine te zijn, die buiten de leeftijdscategorie vielen of die de enquête niet geheel hadden ingevuld zijn geëxcludeerd. In elke Molukse wijk is een verschillend aantal gezondheidsenquêtes verspreid. Elke Molukse wijk varieerde in grootte en het aantal inwonende Molukse personen in de leeftijd van 30 t/m 65 jaar. In Maastricht, Den Helder en Bovensmilde zijn de hoogste respons cijfers behaald (resp. 58%, 46% en 38%). Tabel 1: Overzicht van het aantal respondenten, gezondheidsenquêtes en respons cijfer voor elke Molukse wijk. Molukse wijk Respondenten (N) Enquêtes (N) Respons cijfer (%) Maastricht Den Helder Bovensmilde Lunteren Breukelen Waalwijk Nistelrode Middelburg Oost-Souburg/ Vlissingen Zwolle Vught Assen Capelle aan den Ijssel Ridderkerk Groningen Hoogeveen Vaassen Wierden Breda Op aanvraag Totaal Verschillende strategieën werden gebruikt voor het werven van respondenten. Van de 6 geïmplementeerde strategieën verwierf de persoonlijke deur-tot-deur benadering de meeste respondenten in een Molukse wijk. Sociale media heeft het minste effect op het werven van Molukse respondenten. [4] Het Permanent Onderzoek LeefSituatie (POLS) is een doorlopende verzameling van hoogwaardige en samenhangende gegevens over de leefsituatie van de Nederlandse bevolking. 9

10 Tabel 2 geeft een aantal demografische karakteristieken van de 715 geïncludeerde Molukkers. Tevens zijn de gegevens van de autochtone Nederlandse populatie weergegeven. De verdeling man/vrouw is nagenoeg hetzelfde in beide groepen. Het merendeel, bijna 50%, van de Molukse respondenten valt binnen de leeftijdscategorie jaar in tegenstelling tot de autochtone Nederlanders. Bijna 60% van de Molukkers is getrouwd en 9.5% is samenwonend. Binnen de Nederlandse populatie is bijna 70% getrouwd en woont 12.9% samen. Het overgrote merendeel van de Molukkers (91.9%) is Christelijk gelovig in tegenstelling tot de autochtone Nederlanders (48.4%). Verder is er gevraagd naar de hoogst voltooide opleiding van de respondenten. 44.8% van de Molukse onderzoekspopulatie antwoordde lager voortgezet onderwijs te hebben afgerond, 33.4% het middelbaar beroepsonderwijs en 16.9% het hoger beroepsonderwijs of universiteit. Binnen de Nederlandse populatie heeft 24.6% het voortgezet onderwijs als hoogst voltooide opleiding, 31.7% het middelbaar beroepsonderwijs en 32.2% het hoger beroepsonderwijs. Tabel 2: Prevalentie van socio - demografische kenmerken van Molukkers en autochtone Nederlanders (%) Moluks N = 715 Nederlands N = 6010 Geslacht Man Vrouw Leeftijd Burgerlijke staat Getrouwd Samenwonend Niet-getrouwd Gescheiden Weduwe/naar Godsdienst Christelijk Islamitisch Anders Geen geloof Opleiding Basis onderwijs Lager voortgezet onderwijs Middelbaar beroepsonderwijs, HAVO of VWO Hoger beroepsonderwijs of universiteit Anders

11 2.2 Achmea Health Database De Achmea Health Database bevat zorggegevens van meer dan 4,8 miljoen verzekerden in Nederland. [5] Deze data is gebruikt om het vóórkomen van aandoeningen binnen de Molukse gemeenschap in Nederland in kaart te brengen. Een selectie is gemaakt van alle Molukkers op basis van achternaam. Hiervoor is de familie achternamenlijst gebruikt van Historisch Moluks Museum ten tijde van de overkomst naar Nederland. Er zijn in totaal 5532 Molukse personen geselecteerd op basis van achternaam. Als controle groep is er een random selectie gemaakt van autochtone Nederlanders, welke 10 keer zo groot diende te zijn dan de geselecteerde groep Molukkers met dezelfde verhouding qua leeftijd en geslacht. Deze controlegroep bevat autochtone verzekerden. De gestelde periode was het jaar Alle leeftijden zijn meegenomen tijdens de selectie. De gegevens zijn geanonimiseerd. Zorggegevens worden geregistreerd door middel van verschillende coderingssystemen. Alle specialistische zorg en ziekenhuisopnamen worden getypeerd door middel van een Diagnose Behandelingscode (DBC). De DBC code is een 12-cijferige code welke het zorgtype, de diagnose en de behandeling omschrijft. Tevens wordt alle medicatiegebruik getypeerd door middel van de Anatomisch Therapeutisch Chemisch Classificatie (ATC). De ATC code deelt de geneesmiddelen in groepen naar orgaan, vervolgens op het systeem waarop ze werkzaam zijn en daarna op chemische of therapeutische eigenschappen. Beide coderingssystemen worden wereldwijd gebruikt. Verder is binnen de Achmea Health Database ook het aantal huisartsenbezoek per jaar bekend. Om het voorkomen van aandoeningen te onderzoeken zijn zowel de DBC als de ATC codes opgezocht voor bepaalde aandoeningen en zijn deze coderingen gebruikt om te bepalen welke verzekerden voor de betreffende aandoening in gebruik maakten van zorg. Tabel 3 geeft een weergave van de bekende demografische kenmerken van de onderzoekspopulaties. In beide populaties is de grootste groep jonger dan 29 jaar. Verder is te zien dat een merendeel van de Molukkers in zeer sterk en sterk verstedelijkte gebieden woont. Bijna 20% van de Molukse populatie woont nog in een Molukse wijk, 33% woont in 1 van de 4 grote steden, en 48% woont elders. Binnen de Nederlandse populatie is te zien dat bijna 3% in een Molukse wijk woont, dat 24.3 % in een grote stad woont, en 72.8% elders woont. Utrecht, Amsterdam, Den Haag en Rotterdam 11

12 Tabel 3: Prevalentie van een aantal demografische kenmerken van Molukkers en autochtone Nederlanders (%) uit de Achmea Health Database. Moluks N = 5532 Nederlands N = Geslacht Man Vrouw Leeftijd < > Stedelijkheid Niet stedelijk Weinig stedelijk Matig stedelijk Sterk stedelijk Zeer sterk stedelijk Locatie Molukse wijk Buiten Molukse wijk of grote stad Grote stad Analyse De cijfers die getoond worden in dit rapport zijn leeftijd gestandaardiseerde prevalentie cijfers (%). De invloed van de verschillen in de samenstelling van beide onderzoekspopulaties naar leeftijd en geslacht is daarmee weggehaald. Logistische regressie analyses zijn uitgevoerd via het statistisch software programma SPSS, waarbij een p-waarde 0.05 is aangenomen als significant. Deze resultaten staan vermeld in bijlage 1. Verschillen tussen Molukkers en Nederlanders die met statistische significantie konden worden aangetoond, staan in de grafieken aangeduid met een asterisk (). 12

13 3. Resultaten voor gezondheid Het volgende gedeelte geeft een overzicht van de actuele gezondheidssituatie van de Molukse gemeenschap in Nederland. De volgende onderwerpen zullen worden besproken: gezondheidsbeleving, mentale gezondheid, geluk en tevredenheid, beperkingen en chronische aandoeningen, waarvan een aantal aandoeningen apart zullen worden uitgelicht. 3.1 Gezondheidsbeleving en mentale gezondheid Uit eerder onderzoek is naar voren gekomen dat minderheden een lagere gezondheidsbeleving en mentale gezondheid dan autochtone Nederlanders rapporteren. [6] Om de gezondheidsbeleving en mentale gezondheid in kaart te brengen is de gezondheidsenquête gebruikt. De gezondheidsbeleving is in kaart gebracht door middel van de vraag: Hoe ervaart u uw gezondheid? Deze vraag was op 5 manieren te beantwoorden: uitstekend, zeer goed, goed, matig of slecht. De percentages voor matig en slechte gezondheidsbeleving liggen aanzienlijk hoger voor Molukkers dan autochtone Nederlanders. Gezondheidsbeleving Aantoonbaar lager/hoger dan Nederlanders De mentale gezondheid is bepaald aan de hand van 5 vragen over hoe men zich de afgelopen 4 weken heeft gevoeld. Er waren 6 mogelijke antwoorden te geven op de 5 vragen; voortdurend, meestal, vaak, soms, zelden of nooit. Molukkers rapporteren vaker een gemiddelde mentale gezondheid dan Nederlanders. Het percentage voor gezonde mentale gezondheid is aanzienlijk lager in vergelijking tot de Nederlanders. Mentale gezondheid Aantoonbaar lager/hoger dan Nederlanders 13

14 Tevens is er in de gezondheidsenquête gevraagd naar beleving van geluk en tevredenheid in het leven. Deze 2 aspecten zijn bepaald door de vragen Hoe gelukkig voelt u zich in uw leven? en Hoe tevreden bent u met uw leven?. Aan beide vragen kon de respondent een rapportcijfer toekennen tussen 0 en 10. Molukkers en Nederlanders geven nagenoeg hetzelfde rapport cijfer voor geluk en tevredenheid. 3.2 Beperkingen Moeilijkheden van lichamelijk functioneren tijdens dagelijkse activiteiten wordt aangeduid als een beperking.[7] De gezondheidsenquête is gebruikt om het voorkomen van beperkingen onder de Molukse gemeenschap in kaart te brengen. Het hebben van een beperking is bepaald naar aanleiding van een reeks vragen met betrekking tot dagelijkse vaardigheden; horen, zien en bewegen. Respondenten konden kiezen uit 4 mogelijke antwoorden; ja, zonder moeite, ja, met enige moeite, ja, met grote moeite of nee, dat kan ik niet. Molukkers hebben een hoge kans op 1 of meer beperkingen in vergelijking tot autochtone Nederlanders (16% vs. 10%). Aantal beperkingen Aantoonbaar lager/hoger dan Nederlanders 14

15 3.3 Chronische aandoeningen Chronische aandoeningen worden omschreven als onomkeerbare aandoeningen zonder uitzicht op volledig herstel en met een relatief lange ziekteduur. [7] Om het aantal en het voorkomen van chronische aandoeningen onder de Molukse gemeenschap in kaart te brengen is gebruik gemaakt van de gezondheidsenquête. Chronische aandoeningen omvat een groot aantal aandoeningen, waarvan enkelen zijn uitgevraagd in de enquête. Voor elke aandoening kon men aangeven, door ja of nee te antwoorden, of men de afgelopen 12 maanden last heeft gehad van 1 of meerdere chronische aandoeningen. Molukkers hebben vaker te kampen met 2 of meer chronische ziekten dan autochtone Nederlanders (41% vs. 29%). Aantal chronische aandoeningen Aantoonbaar lager/hoger dan Nederlanders Tevens is er gekeken naar de verschillende chronische aandoeningen afzonderlijk. Gewrichtsproblemen aan hand of elleboog, gewrichtsontsteking en astma komen vaker voor bij Molukkers dan bij Nederlanders. Tevens hebben Molukkers veel vaker last van eczeem dan autochtone Nederlanders. Problemen aan de rug (hernia) komen minder voor bij Molukkers. Andere chronische aandoeningen als psoriasis, gewrichtsslijtage, problemen aan de nek, epilepsie en migraine komen even vaak voor onder Molukkers en Nederlanders. 15

16 Percentage (%) Aantoonbaar lager/hoger dan Nederlanders De Achmea Health Database is gebruikt om gevallen van COPD en enkele mentale aandoeningen in kaart te brengen. Het gaat hierbij om personen die voor deze aandoeningen zorgkosten hebben gedeclareerd. Molukkers hebben minder vaak kosten gedeclareerd van COPD dan Nederlanders. De verschillende mentale aandoeningen (depressie, angststoornissen en schizofrenie) komen volgens deze gegevens even vaak voor onder Molukkers en autochtone Nederlanders. Percentage (%) Aantoonbaar lager/hoger dan Nederlanders 16

17 3.4 Suikerziekte (Diabetes Mellitus) Suikerziekte is een veel voorkomende chronische aandoening onder minderheidsgroepen in Nederland. [8;9] Door middel van de Achmea Health Database is gekeken naar het voorkomen van deze chronische ziekte onder de Molukse gemeenschap. Het risico van het krijgen van suikerziekte is veel hoger voor Molukkers dan autochtone Nederlanders. Er is een verdeling gemaakt op basis van geboortegeneratie: geboren voor 1950 (1 e generatie), tussen (2 e generatie) en na 1970 (3 e generatie). Molukkers hebben in elke geboortegeneratie hoger risico op het krijgen van suikerziekte. Tevens is er gekeken naar voorkomen van suikerziekte tussen Molukkers en autochtone Nederlanders wonend in een Molukse woonwijk, in een van de 4 grote steden, of elders. Ongeacht het woongebied hebben Molukkers een hoger risico op het krijgen van suikerziekte. Molukkers wonend in de grote stad lopen de hoogste risico op suikerziekte. Percentages (%) Aantoonbaar lager/hoger dan Nederlanders 17

18 3.5 Hoge bloeddruk Hoge bloeddruk is ook een aandoening wat veel voorkomt onder minderheidsgroepen. [10-12] Hoge bloeddruk is een risicofactor voor hart- en vaatziekten. Voor de resultaten met betrekking tot hoge bloeddruk is er gebruikt gemaakt van de gezondheidsenquête. Molukkers hebben vaker hoge bloeddruk dan autochtone Nederlanders. Zowel bij Molukse mannen als vrouwen komt hoge bloeddruk vaker voor. Tevens is er gekeken naar mogelijke verklaringen voor deze uitkomst. Opmerkelijk is het verschil tussen verklarende factoren tussen Molukkers en Nederlanders. De standaard verklarende factoren, zoals roken, bewegen, alcohol, BMI en mentale gezondheid lijken geen rol te spelen onder Molukkers. Mogelijke verklarende factoren die wel een rol zouden kunnen spelen zijn een verschil in lichaamsvet volume tussen Aziaten en Europeanen, wat mogelijk ook geldt voor Molukkers; genetische factoren; stress en depressie; cultuurbehoud; en zelfs mogelijk discriminatie. Percentages (%) Aantoonbaar lager/hoger dan Nederlanders 18

19 3.6 Hart en vaatziekten Onder de term hart- en vaatziekten vallen onder andere hartfalen, coronaire hartzieken, hartritmestoornissen, en beroerte. [13;14] Riscofactoren voor hart- en vaatziekten zijn onder andere roken, suikerziekte, hoge bloeddruk en overgewicht. Om het voorkomen van hart- en vaatziekten in kaart te brengen is de Achmea Health Database gebruikt. Er zijn geen verschillen tussen Molukkers en autochtone Nederlanders in het voorkomen van hartfalen en hersenbloeding. Coronaire hartziekten komt vaker voor onder Molukkers dan autochtone Nederlanders. De percentages voor coronaire hartziekten liggen voor zowel bij Molukse mannen als vrouwen hoger dan voor de autochtone Nederlandse mannen en vrouwen. Percentages (%) Coronaire hartziekten, ook wel ischemische hartziekten genoemd, zijn ziekten van het hart die het gevolg zijn van aderverkalking (arteriosclerose). Door de vernauwing of blokkade van het bloedvat die daarvan het gevolg is ontstaat zuurstoftekort (ischemie) in de hartspier. 3 Aantoonbaar lager/hoger dan Nederlanders 19

20 4. Resultaten voor zorggebruik Uit eerder onderzoek met betrekking tot zorggebruik komt naar voren dat minderheidsgroepen minder gebruik maken van bepaalde zorgvoorzieningen in tegenstelling tot autochtonen in Nederland. Het gebruik van zorgvoorzieningen als tandarts, thuiszorg, fysiotherapie en verpleeg- en verzorgingshuis zorg is lager onder minderheidsgroepen. [6;15-17] Voor de Molukse gemeenschap is dit in kaart gebracht in Nederland door middel van de gezondheidsenquête. Molukkers maken aanzienlijk minder gebruik van bepaalde zorgvoorzieningen binnen de gezondheidszorg dan de autochtone Nederlanders, waaronder huisartsenzorg, tandheelkundige zorg, fysiotherapie, specialistische zorg en betaalde hulp in het huishouden. Tevens maken Molukkers minder gebruik van (niet-) voorgeschreven medicatie. Molukkers maken even vaak gebruik van ziekenhuisbezoek en betaalde hulp voor persoonlijke verzorging. Percentages (%) Aantoonbaar lager/hoger dan Nederlanders 20

Diversiteit en Gezondheid: Geslacht, SES, Etniciteit

Diversiteit en Gezondheid: Geslacht, SES, Etniciteit Diversiteit en Gezondheid: Geslacht, SES, Etniciteit Prof. Dr. Walter Devillé Nederlands Instituut voor Onderzoek van de Gezondheidszorg UvA Vluchtelingen en Gezondheid OMGEVING POPULATIE KENMERKEN GEZONDHEIDS-

Nadere informatie

Voorlopig tabellenboek Volwassenen- en seniorenenquête 2012 Flevoland

Voorlopig tabellenboek Volwassenen- en seniorenenquête 2012 Flevoland Voorlopig tabellenboek Volwassenen- en seniorenenquête 2012 Flevoland 1 Dit is een voorlopige uitgave. Na de zomer 2013 komen definitieve tabellen beschikbaar. Gezondheidsenquête: volwassenen en senioren

Nadere informatie

V O LW A S S E N E N

V O LW A S S E N E N LICHAMELIJKE GEZONDHEID V O LW A S S E N E N Volwassenen 2009 2 Volwassenenonderzoek 2009 Om inzicht te krijgen in de van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD Zuid-Holland West in 2009 een schriftelijke

Nadere informatie

Gezondheid en sterfte naar onderwijsniveau

Gezondheid en sterfte naar onderwijsniveau Gezondheid en sterfte naar onderwijsniveau Den Haag, 28 maart 212 Jan-Willem Bruggink (Centraal Bureau voor de Statistiek) Seminar: De opleidingsgradiënt in de demografie Wat gaat er komen? Gezondheid,

Nadere informatie

Omgevingsanalyse Urk 19-11-2013

Omgevingsanalyse Urk 19-11-2013 Omgevingsanalyse Urk 19-11-2013 Programma Onderdeel Tijd Presentatie omgevingsanalyse 18.00-18.45 Interactief deel in twee groepen 18.45-19.30 Plenaire terugkoppeling 19.30-19.45 Afsluiting 19.45-20.00

Nadere informatie

Zorg in de G4; Verschillen tussen zorg in de G4 en daarbuiten

Zorg in de G4; Verschillen tussen zorg in de G4 en daarbuiten Zorg in de G4; Verschillen tussen zorg in de G4 en daarbuiten September 2013 Door: N. Rosendaal Introductie Amsterdam (A), Den Haag (DH), Rotterdam (R), en Utrecht (U) vormen samen de vier grootste steden

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Gezondere leefstijl blijkt voor velen moeilijk haalbaar

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Gezondere leefstijl blijkt voor velen moeilijk haalbaar Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB10-017 16 maart 2010 9.30 uur Gezondere leefstijl blijkt voor velen moeilijk haalbaar Bijna een op de twee beweegt onvoldoende Ruim een op de tien heeft

Nadere informatie

Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen

Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen Jeroen Nieuweboer Allochtonen in, en voelen zich minder thuis in Nederland dan allochtonen elders in Nederland. Marokkanen, Antillianen

Nadere informatie

Ouderenmonitor 2011. Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen. Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen

Ouderenmonitor 2011. Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen. Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen Ouderenmonitor 2011 Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen De Ouderenmonitor is een onderzoek naar de lichamelijke, sociale en geestelijke

Nadere informatie

Samenvatting Twente. 2 van 6 Kernboodschappen Twente. Versie 2, oktober 2013

Samenvatting Twente. 2 van 6 Kernboodschappen Twente. Versie 2, oktober 2013 Samenvatting Twente Versie 2, oktober 2013 Twente varieert naar stad en platteland In Twente wonen 626.500 mensen waarvan de helft woont in één van de drie grote steden. Tot 2030 zal de Twentse bevolking

Nadere informatie

Inhoudsopgave volledig rapport

Inhoudsopgave volledig rapport NIVEL/VUmc, 2005 72 pag. NIVEL bestelcode: W9.69 Prijs: 7,50 Verzendkosten: 2,50 ISBN: 90-6905-749-2 Deze samenvatting van onderstaand rapport is een uitgave van het NIVEL in 2005. De gegevens mogen met

Nadere informatie

Volwassenen (19-65 jaar) West Maas en Waal

Volwassenen (19-65 jaar) West Maas en Waal Volwassenen (19-65 jaar) West Maas en Waal Opleidingsniveau man vrouw 19-35 jaar 35-50 jaar 50-65 jaar laag midden hoog Totaal Regio Nijmegen Oost NL 2012 2008 Aantal correct ingevulde vragenlijsten, bruikbaar

Nadere informatie

Regionale VTV 2011. Levensverwachting en sterftecijfers. Referent: Drs. M.J.J.C. Poos, R.I.V.M.

Regionale VTV 2011. Levensverwachting en sterftecijfers. Referent: Drs. M.J.J.C. Poos, R.I.V.M. Regionale VTV 2011 Levensverwachting en sterftecijfers Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Levensverwachting en sterftecijfers Auteurs: Dr. M.A.M. Jacobs-van

Nadere informatie

Volwassenen (19-65 jaar) Gemeente Nijmegen

Volwassenen (19-65 jaar) Gemeente Nijmegen Volwassenen (19-65 jaar) Gemeente Nijmegen Opleidingsniveau man vrouw 19-35 jaar 35-50 jaar 50-65 jaar laag midden hoog Totaal Regio Nijmegen Oost NL 2012 Totaal 2008 Aantal correct ingevulde vragenlijsten,

Nadere informatie

Volwassenen (19-65 jaar) Druten

Volwassenen (19-65 jaar) Druten Volwassenen (19-65 jaar) Druten Opleidingsniveau man vrouw 19-35 jaar 35-50 jaar 50-65 jaar laag midden hoog Totaal Regio Nijmegen Oost NL 2012 Totaal 2008 Aantal correct ingevulde vragenlijsten, bruikbaar

Nadere informatie

Volwassenen (19-65 jaar) Millingen aan de Rijn

Volwassenen (19-65 jaar) Millingen aan de Rijn Volwassenen (19-65 jaar) Millingen aan de Rijn Opleidingsniveau man vrouw 19-35 jaar 35-50 jaar 50-65 jaar laag midden hoog Totaal Regio Nijmegen Oost NL 2012 Totaal 2008 Aantal correct ingevulde vragenlijsten,

Nadere informatie

Rapport 260301008/2007

Rapport 260301008/2007 Rapport 260301008/2007 G.C.W. Wendel-Vos et al. Meervoudig ongezond gedrag in Nederland Een exploratie van risicogroepen en samenhang met omgeving, gezondheid en zorggebruik RIVM rapport 260301008/2007

Nadere informatie

matige alcohol consumptie gezondheid

matige alcohol consumptie gezondheid matige alcohol consumptie positief voor gezondheid R e s u l t a t e n v a n 3 j a a r w e t e n s c h a p p e l i j k o n d e r z o e k Matige en regelmatige alcoholconsumptie heeft overall een positief

Nadere informatie

Resultaten voor Brussels Gewest Chronische Ziekten Gezondheidsenquête, België, 1997

Resultaten voor Brussels Gewest Chronische Ziekten Gezondheidsenquête, België, 1997 Ziekten en langdurige aandoeningen (verder kortweg aandoeningen genoemd) brengen specifieke gevolgen met zich mee voor de gezondheidsbeleving, het dagelijks functioneren en het gebruik van de gezondheidszorg.

Nadere informatie

gegevens van de mannen die aan het begin van het onderzoek nog geen HVZ en geen diabetes hadden.

gegevens van de mannen die aan het begin van het onderzoek nog geen HVZ en geen diabetes hadden. Samenvatting In hoofdstuk 1 hebben we het belang en het doel van het onderzoek in dit proefschrift beschreven. Wereldwijd vormen hart- en vaatziekten (HVZ) de belangrijkste oorzaak van sterfte. Volgens

Nadere informatie

Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009

Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009 Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009 Op weg naar speerpuntennotitie? Wat doen/deden we al? Welke gezondheidsproblemen

Nadere informatie

Leefstijl. 6.1 Inleiding. 6.2 Roken

Leefstijl. 6.1 Inleiding. 6.2 Roken Dit rapport is een uitgave van het NIVEL in 2004. De gegevens mogen met bronvermelding (H van Lindert, M Droomers, GP Westert.. Een kwestie van verschil: verschillen in zelfgerapporteerde leefstijl, gezondheid

Nadere informatie

VOEDING, BEWEGEN EN GEWICHT

VOEDING, BEWEGEN EN GEWICHT IJsselland VOEDING, BEWEGEN EN GEWICHT Jongerenmonitor 2015 77% ontbijt dagelijks 10.3 jongeren School 13-14 jaar 15- jaar 76% een gezond gewicht 15% beweegt voldoende Genotmiddelen Psychosociale gezondheid

Nadere informatie

Utrecht gezond!2008-2013

Utrecht gezond!2008-2013 Utrecht gezond!2008-2013 Utrecht Zuid Wijkgezondheidsprofiel 2010 Asn Actieplan fase 1, 2009-2010 1 2 Inhoud 1 Inleiding Wijkgerichte aanpak 4 Gerichte keuzes 4 Gebruikte gegevens 4 Utrecht Zuid en subwijken

Nadere informatie

Bespreking 5.2.2.2. page 1

Bespreking 5.2.2.2. page 1 Ziekten en langdurige aandoeningen (verder kortweg aandoeningen genoemd) brengen specifieke gevolgen met zich mee voor de gezondheidsbeleving, het dagelijks functioneren en het gebruik van de gezondheidszorg.

Nadere informatie

Etniciteit volgens CBS-classificatie (uit GBA) Oldenzaal Twente hoog (HBO,

Etniciteit volgens CBS-classificatie (uit GBA) Oldenzaal Twente hoog (HBO, Monitor Volwassenen 2012 Etniciteit volgens CBS-classificatie (uit GBA) Nederlands 84 88 79 88 89 83 84 91 86 83 Marokkaans 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 Turks 9 2 12 6 2 6 9 1 6 4 Surinaams 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

Nadere informatie

Overgewicht en Obesitas op Curaçao

Overgewicht en Obesitas op Curaçao MINISTERIE VAN Gezondheid, Milieu & Natuur Volksgezondheid Instituut Curaçao Persbericht Overgewicht en Obesitas op Curaçao In totaal zijn 62,6% van de mannen en 67,3% van de vrouwen op Curaçao te zwaar,

Nadere informatie

Samenvatting. Vitamine D-tekort in een multi-etnische populatie; determinanten, prevalentie en consequenties

Samenvatting. Vitamine D-tekort in een multi-etnische populatie; determinanten, prevalentie en consequenties Samenvatting Vitamine D-tekort in een multi-etnische populatie; determinanten, prevalentie en consequenties Samenvatting 116 In de huid van het menselijk lichaam wordt, bij blootstelling aan zonlicht,

Nadere informatie

IJsselland. Wijkgezondheidsprofiel Borgele en Platvoet Deventer

IJsselland. Wijkgezondheidsprofiel Borgele en Platvoet Deventer IJsselland Wijkgezondheidsprofiel Deventer Januari 2015 Wijkgezondheidsprofiel Dit wijkgezondheidsprofiel bestaat uit gegevens afkomstig van diverse bronnen, registraties en (bewoners)onderzoeken. Voor

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Leefstijl Nederlander niet verbeterd. Weer meer mensen met overgewicht

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Leefstijl Nederlander niet verbeterd. Weer meer mensen met overgewicht Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB07-021 20 maart 2007 9.30 uur Leefstijl Nederlander niet verbeterd In 2006 zijn Nederlanders niet gezonder gaan leven. Het aandeel volwassen Nederlanders

Nadere informatie

Cultuursensitiviteit Partners in de geboortezorg 13 mei 2014

Cultuursensitiviteit Partners in de geboortezorg 13 mei 2014 Cultuursensitiviteit Partners in de geboortezorg 13 mei 2014 Helena Kosec Pharos h.kosec@pharos.nl 1 Inhoud Migranten definities Gezondheid epidemiologische verschillen Gezondheid verschillen in zorggebruik

Nadere informatie

Factsheet. Meet the Needs. Onderzoek naar de behoefte aan leefstijlaanbod van mensen met een lage SES in Maastricht

Factsheet. Meet the Needs. Onderzoek naar de behoefte aan leefstijlaanbod van mensen met een lage SES in Maastricht Factsheet Meet the Needs Onderzoek naar de behoefte aan leefstijlaanbod van mensen met een lage SES in Maastricht ZIO, Zorg in Ontwikkeling Regio Maastricht-Heuvelland Maart 2013 Colofon: Onderzoeksteam

Nadere informatie

.192. Etnische ongelijkheid in hart- en vaatziekterisico:

.192. Etnische ongelijkheid in hart- en vaatziekterisico: Samenvatting Etnische ongelijkheid in hart- en vaatziekterisico: de aanwezigheid van risicofactoren onder Amsterdammers met een Turkse en Marokkaanse etnische achtergrond. De incidentie van hart- en vaatziekten

Nadere informatie

Zorggebruik. 5.1 Inleiding. 5.2 Contact eerste lijn

Zorggebruik. 5.1 Inleiding. 5.2 Contact eerste lijn Dit rapport is een uitgave van het NIVEL in 2004. De gegevens mogen met bronvermelding (H van Lindert, M Droomers, GP Westert.. Een kwestie van verschil: verschillen in zelfgerapporteerde leefstijl, gezondheid

Nadere informatie

(hoofdstuk 2) vatting Samen

(hoofdstuk 2) vatting Samen The Multiple Environmental and Genetic Assessment of risk factors for venous thrombosis (MEGA studie) is een groot patiënt-controle onderzoek naar risicofactoren voor veneuze trombose. In deze studie zijn

Nadere informatie

Gezondheidsenquête 2008

Gezondheidsenquête 2008 Gezondheidsenquête 008 De gezondheid van volwassenen in Barendrecht Januari 00, herziene versie GGD Rotterdam-Rijnmond Berdi Christiaanse Gea Schouten Bianca Stam Johan van Veelen Voorwoord In dit rapport

Nadere informatie

Inhoud Hoe BRAVO ben jij?

Inhoud Hoe BRAVO ben jij? Inhoud Hoe BRAVO ben jij? Inleiding 2 De behandeling van een aandoening 2 Medicijnen 2 Leefstijl 5 Een verergering van je klachten 6 Jouw behandelplan 8 Bewegen 8 Roken 8 Alcohol en voeding 8 Ontspanning

Nadere informatie

Samenvatting Jong; dus gezond!?

Samenvatting Jong; dus gezond!? Samenvatting Jong; dus gezond!? Deel III Gezondheidsprofiel regio Nieuwe Waterweg Noord, 2005-2008 Samenvatting rapport Jong; dus gezond!? Gezondheidssituatie van de Jeugd (2004-2006) Regio Nieuwe Waterweg

Nadere informatie

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Samenvatting Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Hoofdstuk 1 bevat de algemene inleiding van dit proefschrift. Dit hoofdstuk

Nadere informatie

INFOKAART OUDEREN EN ROKEN

INFOKAART OUDEREN EN ROKEN INFOKAART OUDEREN EN ROKEN Roken Roken is de risicofactor die de meeste sterfte en het meeste gezondheidsverlies met zich brengt en zodoende ook zorgt voor veel verlies aan kwaliteit van leven (1). Vijftien

Nadere informatie

Gezondheidsvragen in de Stadsenquête Den Haag 2001 en 2003; de uitkomsten bekeken in relatie tot etnische achtergrond en opleidingsniveau

Gezondheidsvragen in de Stadsenquête Den Haag 2001 en 2003; de uitkomsten bekeken in relatie tot etnische achtergrond en opleidingsniveau 2 epidemiologisch bulletin, 2006, jaargang 41, nummer 1 Gezondheidsvragen in de Stadsenquête Den Haag 2001 en 2003; de uitkomsten bekeken in relatie tot etnische achtergrond en opleidingsniveau G.A.M.

Nadere informatie

Bewegen en overgewicht in Purmerend

Bewegen en overgewicht in Purmerend Bewegen en overgewicht in Purmerend In opdracht van: Spurd, Marianne Hagenbeuk Uitgevoerd door: Monique van Diest Team Beleidsonderzoek en Informatiemanagement Gemeente Purmerend mei 2009 Verkrijgbaar

Nadere informatie

Van Klacht Naar Kracht deelnemersresultaten april 2010-2011

Van Klacht Naar Kracht deelnemersresultaten april 2010-2011 Feitenkaart Van Klacht Naar Kracht deelnemersresultaten april 010-011 In september 007 is de uitvoering van het Rotterdamse leefstijlprogramma Van Klacht naar Kracht gestart. Het doel van het programma

Nadere informatie

Tabellenboek Volwassenenmonitor 2013 - Hattem. Algemene gegevens

Tabellenboek Volwassenenmonitor 2013 - Hattem. Algemene gegevens Tabellenboek Volwassenenmonitor 2013 - Algemene gegevens Aantal correct ingevulde vragenlijsten, bruikbaar voor analyse Burgerlijke staat 196 221 82 144 198 424 5459 N=196 N=221 N=80 N=141 N=196 N=417

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting De levensverwachting van mensen met een ernstige psychiatrische aandoening (EPA) is gemiddeld 13-30 jaar korter dan die van de algemene bevolking. Onnatuurlijke doodsoorzaken zoals

Nadere informatie

Gezondheidsenquête 2008

Gezondheidsenquête 2008 Gezondheidsenquête 008 De gezondheid van volwassenen in deelgemeente Hoogvliet Wijkrapportage (CBS-buurt) Augustus 009 GGD Rotterdam-Rijnmond Berdi Christiaanse Gea Schouten Bianca Stam Voorwoord In dit

Nadere informatie

Gezond gewicht. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Gezond gewicht. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Gezond gewicht Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Overgewicht 3 Oorzaken 4 Gezond gewicht 4 Tailleomvang 5 Voorkomen van overgewicht 6 Wat kun je

Nadere informatie

oinleiding 1 c oovergewicht en ernstig overgewicht (obesitas) in Nederlandd

oinleiding 1 c oovergewicht en ernstig overgewicht (obesitas) in Nederlandd oinleiding 1 c Gewichtsstijging ontstaat wanneer de energie-inneming (via de voeding) hoger is dan het energieverbruik (door lichamelijke activiteit). De laatste decennia zijn er veranderingen opgetreden

Nadere informatie

Bevolkingstrends 2014. Allochtonen en geluk. Karolijne van der Houwen Linda Moonen Oktober 2014 CBS Bevolkingstrends oktober 2014 1

Bevolkingstrends 2014. Allochtonen en geluk. Karolijne van der Houwen Linda Moonen Oktober 2014 CBS Bevolkingstrends oktober 2014 1 Bevolkingstrends 2014 Allochtonen en geluk Karolijne van der Houwen Linda Moonen Oktober 2014 CBS Bevolkingstrends oktober 2014 1 1. Inleiding Economische welvaart draagt bij aan welzijn, maar ook niet-economische

Nadere informatie

Gezondheidsprofiel Boxtel Oost

Gezondheidsprofiel Boxtel Oost Gezondheidsprofiel Boxtel Oost Verbinden preventie-curatie Presentatie wijkteam 6 februari 2014 Marije Scholtens (GGD Hart voor Brabant), Nicole de Baat (Robuust) Programma 16.00 16.05 welkom en voorstelrondje

Nadere informatie

Lichamelijke gezondheid

Lichamelijke gezondheid Lichamelijke gezondheid Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 De ervaren gezondheid is een samenvattende gezondheidsmaat van alle gezondheidsaspecten zoals de

Nadere informatie

Grafiek 26.1a Het vóórkomen van verschillende vormen van discriminatie in Leiden volgens Leidenaren, in procenten 50% 18% 19% 17% 29%

Grafiek 26.1a Het vóórkomen van verschillende vormen van discriminatie in Leiden volgens Leidenaren, in procenten 50% 18% 19% 17% 29% 26 DISCRIMINATIE In dit hoofdstuk wordt ingegaan op het vóórkomen en melden van discriminatie in Leiden en de bekendheid van en het contact met het Bureau Discriminatiezaken. Daarnaast komt aan de orde

Nadere informatie

INFOKAART OUDEREN EN CHRONISCHE ZIEKTEN

INFOKAART OUDEREN EN CHRONISCHE ZIEKTEN INFOKAART OUDEREN EN CHRONISCHE ZIEKTEN Inleiding Ouderdom komt met gebreken. Deze uitspraak gaat zeker niet bij alle ouderen op. Een meerderheid heeft immers geen ernstige chronische aandoening of heeft

Nadere informatie

Utrecht gezond!2008-2013

Utrecht gezond!2008-2013 Utrecht gezond!2008-2013 Utrecht Overvecht Wijkgezondheidsprofiel 2010 Asn Actieplan fase 1, 2009-2010 1 2 Inhoud 1 Inleiding Wijkgerichte aanpak 4 Gerichte keuzes 4 Gebruikte gegevens 4 Utrecht Overvecht

Nadere informatie

Gezondheidsenquête 2008

Gezondheidsenquête 2008 Gezondheidsenquête 008 De gezondheid van volwassenen in Schiedam April 009 GGD Rotterdam-Rijnmond Berdi Christiaanse Gea Schouten Bianca Stam Johan van Veelen Voorwoord In dit rapport vindt u de resultaten

Nadere informatie

Stimuleren dat oudere migranten de weg naar voorzieningen voor zorg en welzijn, wonen en inkomen weten te vinden. Dat beoogt Stem van de oudere

Stimuleren dat oudere migranten de weg naar voorzieningen voor zorg en welzijn, wonen en inkomen weten te vinden. Dat beoogt Stem van de oudere Stimuleren dat oudere migranten de weg naar voorzieningen voor zorg en welzijn, wonen en inkomen weten te vinden. Dat beoogt Stem van de oudere migrant. Dit Netwerk Utrecht Zorg voor Ouderenproject (NUZO;

Nadere informatie

Toekomst van de mantelzorg

Toekomst van de mantelzorg BIJLAGEN Toekomst van de mantelzorg Klarita Sadiraj Joost Timmermans Michiel Ras Alice de Boer Bijlage bij hoofdstuk 2 Opsporingsvragen... 2 Bijlage A Beschrijvende statistieken... 4 Bijlage B Schattingsresultaten

Nadere informatie

cijfers en feiten Hart- en vaatziekten bij vrouwen en mannen Uitgave van de Nederlandse Hartstichting februari 2011

cijfers en feiten Hart- en vaatziekten bij vrouwen en mannen Uitgave van de Nederlandse Hartstichting februari 2011 cijfers en feiten Hart- en vaatziekten bij vrouwen en mannen Uitgave van de Nederlandse Hartstichting februari 211 Sterfte bij vrouwen en mannen Hart- en vaatziekten zijn een belangrijke oorzaak van overlijden

Nadere informatie

De gezondheid van Surinamers in Amsterdam

De gezondheid van Surinamers in Amsterdam De gezondheid van Surinamers in Amsterdam Colofon Uitgave: GGD Amsterdam, cluster EDG, januari 2006 Auteur: H. Dijkshoorn Grafische verzorging: Stadsdrukkerij Amsterdam ISBN-nr: 0-5348-138-9 EDG-reeks:

Nadere informatie

Figuur 1: Type zorg waarvoor men naar het buitenland ging (N=145)

Figuur 1: Type zorg waarvoor men naar het buitenland ging (N=145) Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding worden gebruikt (R. Bes, S. Wendel, E. Curfs & J. de Jong). Ervaringen met zorg in het buitenland positief, Factsheet.

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek DBC Diabetes Mellitus Eerste lijn

Klanttevredenheidsonderzoek DBC Diabetes Mellitus Eerste lijn Inleiding: Sinds 1 januari 2008 wordt in Noord-Limburg de diabeteszorg in de eerste lijn door Cohesie Cure and Care georganiseerd. De diabeteszorg wordt als DBC Diabetes Mellitus Eerste Lijn op gestructureerde

Nadere informatie

hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 hoofdstuk 3

hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 SAMENVATTING Dit proefschrift is gewijd aan Bouwen aan Gezondheid : een onderzoek naar de effectiviteit van een leefstijlinterventie voor werknemers in de bouwnijverheid met een verhoogd risico op hart

Nadere informatie

Samenvatting. De volgende onderzoeksvragen zijn geformuleerd:

Samenvatting. De volgende onderzoeksvragen zijn geformuleerd: Samenvatting In Westerse landen vormen niet-westerse migranten een steeds groter deel van de bevolking. In Nederland vertegenwoordigen Surinaamse, Turkse en Marokkaanse migranten samen 6% van de bevolking.

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Haaksbergen

Kernboodschappen Gezondheid Haaksbergen Kernboodschappen Gezondheid Haaksbergen De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Haaksbergen epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Haaksbergen en de factoren die hierop

Nadere informatie

Socio-economische ongelijkheden in gezondheid in het Vlaams Gewest

Socio-economische ongelijkheden in gezondheid in het Vlaams Gewest Socio-economische ongelijkheden in gezondheid in het Vlaams Gewest Analyse indicatoren Gezond leven Analyse van de gezondheidsenquête in opdracht van het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid Door Sabine

Nadere informatie

Gezondheidsenquête Drenthe 2003. Tabellenboek Borger-Odoorn

Gezondheidsenquête Drenthe 2003. Tabellenboek Borger-Odoorn Gezondheidsenquête Drenthe 2003 Tabellenboek Borger C.A. Bos, epidemioloog N. van Zanden, epidemioloog GGD Drenthe Overcingellaan 19 9401 LA Assen Tel.: 0592 306300 c.a.bos@ggddrenthe.nl n.van.zanden@ggddrenthe.nl

Nadere informatie

Individueel zorgplan

Individueel zorgplan Individueel zorgplan Diazon Hafank Inhoudsopgave Individueel Zorgplan 3 Stap voor stap 5 stap 1: Gezondheid & behoeften 5 stap 2: Meetwaarden 6 stap 3: Uw doel & acties 8 stap 4: Evaluatie 10 Bereid het

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek DBC COPD - Eerste lijn (2011)

Klanttevredenheidsonderzoek DBC COPD - Eerste lijn (2011) Klanttevredenheidsonderzoek DBC COPD - Eerste lijn (2011) Inhoudsopgave Verslag 2-4 Grafieken 5-10 Samenvatting resultaten 11-16 Bijlage - Vragenlijst 17+18 Cohesie Cure and Care Hagerhofweg 2 5912 PN

Nadere informatie

Alcoholgebruik onder jongeren in Noord en Oost Groningen

Alcoholgebruik onder jongeren in Noord en Oost Groningen Alcoholgebruik onder jongeren in Noord en Oost Groningen Alcoholgebruik op jonge leeftijd is schadelijk voor de gezondheid. In deze leeftijdsfase ontwikkelen de hersenen zich nog volop en kan er door overmatig

Nadere informatie

Uit huis gaan van jongeren

Uit huis gaan van jongeren Arie de Graaf en Suzanne Loozen Jaarlijks verlaten bijna een kwart miljoen jongeren het ouderlijk huis. Een klein deel van hen is al vóór de achttiende verjaardag uit huis gegaan. De meeste jongeren gaan

Nadere informatie

Vergelijking tussen gemeenten (Ervaren gezondheid: zeer goed tot goed)

Vergelijking tussen gemeenten (Ervaren gezondheid: zeer goed tot goed) taat van 2014 rvaren gezondheid oeveel procent van de inwoners beoordeelt zijn/ haar gezondheid als goed? 82,2% beoordeelt eigen gezondheid als goed rvaren gezondheid, ook wel subjectieve gezondheid of

Nadere informatie

Voorbeeld aanvraag Honours Grant

Voorbeeld aanvraag Honours Grant Voorbeeld aanvraag Honours Grant Naam van het project Het multiculturele Rotterdam in beweging: op weg naar een gezonde toekomst Aanvrager(s) Khaoula Makouri en Linda Al-Hassany Samenvatting (max 250 woorden)

Nadere informatie

Factsheet gezondheid van vrouwen en mannen

Factsheet gezondheid van vrouwen en mannen Factsheet gezondheid van vrouwen en mannen Aandeel vrouwen en mannen dat in het afgelopen jaar last heeft gehad van de 10 meest voorkomende langdurige aandoeningen/ziekten bij vrouwen*, 2011/2012 1 migraine

Nadere informatie

Vitamine G Het belang van groen voor onze gezondheid. Dr. Jolanda Maas Afdeling Sociale Geneeskunde VU Medisch Centrum, Amsterdam

Vitamine G Het belang van groen voor onze gezondheid. Dr. Jolanda Maas Afdeling Sociale Geneeskunde VU Medisch Centrum, Amsterdam Vitamine G Het belang van groen voor onze gezondheid Dr. Jolanda Maas Afdeling Sociale Geneeskunde VU Medisch Centrum, Amsterdam 1 Galblaasoperatie (Ulrich, 1984) Beenmergtransplantatie (Lechzin, 2010)

Nadere informatie

Noord gezond en wel?

Noord gezond en wel? Factsheet Amsterdamse Gezondheidsmonitor 2012 gezond en wel? Meer dan twee derde van de inwoners van heeft een positief oordeel over de eigen gezondheid, zo blijkt uit de gegevens van de Amsterdamse Gezondheidsmonitor

Nadere informatie

Al voor invoering van directe toegang diëtetiek ging één op de zeven cliënten op eigen initiatief naar de vrijgevestigde diëtist

Al voor invoering van directe toegang diëtetiek ging één op de zeven cliënten op eigen initiatief naar de vrijgevestigde diëtist Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met de volgende bronvermelding worden gebruikt: J.Tol, I.C.S. Swinkels, C. Veenhof, Al voor invoering van directe toegang diëtetiek ging één

Nadere informatie

Feiten en cijfers. Beroerte. Aantal nieuwe patiënten met een beroerte. Definitie. Uitgave van de Nederlandse Hartstichting.

Feiten en cijfers. Beroerte. Aantal nieuwe patiënten met een beroerte. Definitie. Uitgave van de Nederlandse Hartstichting. Feiten en cijfers Uitgave van de Nederlandse Hartstichting November 211 Beroerte Definitie Beroerte (in het Engels Stroke ), ook wel aangeduid met cerebrovasculaire aandoeningen/accidenten/ziekte (CVA),

Nadere informatie

deelrapport Levensverwachting en sterfte

deelrapport Levensverwachting en sterfte deelrapport Levensverwachting en sterfte Regionale Volksgezondheid Toekomstverkenning Zeeland 2012 Inhoud Kernboodschappen 3 Inleiding 4 Levensverwachting en sterfte in Zeeland 5 Wat brengt de toekomst?

Nadere informatie

Volwassenen in Assen

Volwassenen in Assen Volwassenen in Resultaten van het volwassenenonderzoek 2013 Over de gezondheid en leefgewoonten van Drentse volwassenen December 2014 Colofon: Uitgave: GGD Epidemiologie, afdeling GIO epidemiologie@ggddrenthe.nl

Nadere informatie

Lichamelijke gezondheid (19-64 jaar)

Lichamelijke gezondheid (19-64 jaar) 2a GEZONDHEIDSPEILING 2005 Het doel van de gezondheidspeiling is het volgen van ontwikkelingen in gezondheid en gezond gedrag. Ruim.0 personen in de leeftijd van t/m 94 in de regio Zuid-Holland Noord hebben

Nadere informatie

6.1.1. De gezondheidstoestand

6.1.1. De gezondheidstoestand 6.1. Kernboodschap 6.1.1. De gezondheidstoestand Er is een verschuiving in het morbiditeitsprofiel in vergelijking met de gegevens over overlijden. In vergelijking met de voornaamste oorzaken van overlijden

Nadere informatie

Samenvatting R1 R2 R3 R4 R5 R6 R7 R8 R9

Samenvatting R1 R2 R3 R4 R5 R6 R7 R8 R9 SAMENVATTING 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 134 Type 2 diabetes is een veel voorkomende ziekte die een grote impact heeft op zowel degene waarbij

Nadere informatie

Ouderenmonitor 2009-2010

Ouderenmonitor 2009-2010 A. Algemene kenmerken % Geslacht Man 44 43 Vrouw 56 57 Leeftijd 65 t/m 74 jaar 56 52 75 jaar en ouder 44 48 Burgerlijke staat Gehuwd/ samenwonend 62 62 Ongehuwd/ nooit gehuwd geweest 5 5 Gescheiden/ gescheiden

Nadere informatie

Gezondheidsenquête 2008

Gezondheidsenquête 2008 Gezondheidsenquête 008 De gezondheid van volwassenen in deelgemeente Stadscentrum Wijkrapportage (CBS-buurt) Augustus 009 GGD Rotterdam-Rijnmond Bianca Stam Gea Schouten Berdi Christiaanse Voorwoord In

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Cijfers gezondheidssituatie gemeente Leeuwarderadeel

Cijfers gezondheidssituatie gemeente Leeuwarderadeel Cijfers gezondheidssituatie gemeente Leeuwarderadeel In onderstaande tabellen zijn cijfers weergegeven met betrekking tot de gezondheid van Friezen in de gemeente Leeuwarderadeel. Daarnaast vindt u ook

Nadere informatie

Toekomstbestendige zorg in Noord-Brabant: Voorlopige resultaten. Dung Ngo MSc 15 december 2010

Toekomstbestendige zorg in Noord-Brabant: Voorlopige resultaten. Dung Ngo MSc 15 december 2010 Toekomstbestendige zorg in Noord-Brabant: Voorlopige resultaten Dung Ngo MSc 15 december 2010 Achtergrond van het onderzoek Levensverwachting in NL laatste jaren met >2 jaar toegenomen Echter, vergeleken

Nadere informatie

Monitor Volwassenen 2012

Monitor Volwassenen 2012 Monitor Volwassenen 2012 Enschede Man Vrouw 19-35 jaar 35-50 jaar 50-65 jaar Aantal 149 217 114 113 139 131 116 115 366 6439 Geslacht Man 100 0 48 49 50 34 55 58 49 50 Vrouw 0 100 52 51 50 66 45 42 51

Nadere informatie

OVERGEWICHT EN OBESITAS

OVERGEWICHT EN OBESITAS Volksgezondheid Instituut Curaçao De Nationale Gezondheidsenquête CURAÇAO Themarapport OVERGEWICHT EN OBESITAS 2013 I. Jansen en S. Verstraeten De Nationale Gezondheidsenquête Curaçao 2013 Themarapport

Nadere informatie

V O LW A S S E N E N

V O LW A S S E N E N LICHAAMSBEWEGING EN GEWICHT V O LW A S S E N E N Volwassenen 2009 4 Volwassenenonderzoek 2009 Om inzicht te krijgen in de gezondheid van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD Zuid-Holland West in

Nadere informatie

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5 SAMENVATTING 117 Pas kortgeleden is aangetoond dat ADHD niet uitdooft, maar ook bij ouderen voorkomt en nadelige gevolgen kan hebben voor de patiënt en zijn omgeving. Er is echter weinig bekend over de

Nadere informatie

1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström

1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström 1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström Dr. S.A.M. van de Schans, S. Oerlemans, MSc. en prof. dr. J.W.W. Coebergh Inleiding Epidemiologie is de wetenschap die eenvoudig gezegd

Nadere informatie

Verslag Rondje door de Regio Deelgemeente Hoogvliet 12 november 2013

Verslag Rondje door de Regio Deelgemeente Hoogvliet 12 november 2013 Verslag Rondje door de Regio Deelgemeente Hoogvliet 12 november 2013 Inleiding Op 12 november maakte ZorgImpuls-adviseurs Loek Dresen en Caroline Zoon een Rondje door de Regio in de deelgemeente Hoogvliet.

Nadere informatie

Utrecht gezond!2008-2013

Utrecht gezond!2008-2013 Utrecht gezond!2008-2013 Utrecht Noordwest Wijkgezondheidsprofiel 2010 Asn Actieplan fase 1, 2009-2010 1 2 Inhoud 1 Inleiding Wijkgerichte aanpak 4 Gerichte keuzes 4 Gebruikte gegevens 4 Noordwest en subwijken

Nadere informatie

Regionale VTV 2011. Ziekte. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Ziekte

Regionale VTV 2011. Ziekte. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Ziekte Regionale VTV 2011 Ziekte Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Ziekte Auteurs: Dr. M.A.M. Jacobs-van der Bruggen, GGD Hart voor Brabant W.T.A.C. Vervoort-Steenbakkers,

Nadere informatie

Gezondheidsenquête 2008

Gezondheidsenquête 2008 Gezondheidsenquête 008 De gezondheid van volwassenen in Albrandswaard Januari 00, herziene versie GGD Rotterdam-Rijnmond Berdi Christiaanse Gea Schouten Bianca Stam Johan van Veelen Voorwoord In dit rapport

Nadere informatie

Inleiding. Johan Van der Heyden

Inleiding. Johan Van der Heyden Inleiding Johan Van der Heyden Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid Operationele Directie Volksgezondheid en surveillance J. Wytsmanstraat, 14 B - 1050 Brussel 02 / 642 57 26 E-mail : johan.vanderheyden@iph.fgov.be

Nadere informatie