Ontwerp van een kunststofvezel-verbinding met hoog datadebiet

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ontwerp van een kunststofvezel-verbinding met hoog datadebiet"

Transcriptie

1 Ontwerp van een kunststofvezel-verbinding met hoog datadebiet Arno Vyncke, Renato Vaernewyck Promotoren: prof. dr. ir. Jan Vandewege, prof. dr. ir. Johan Bauwelinck Begeleider: Bart Baekelandt Masterproef ingediend tot het behalen van de academische graad van Master in de ingenieurswetenschappen: elektrotechniek Vakgroep Informatietechnologie Voorzitter: prof. dr. ir. Daniël De Zutter Faculteit Ingenieurswetenschappen Academiejaar

2 Voorwoord Het laatste jaar van onze opleiding is voorbij gevlogen en wordt afgesloten met als summum onze masterproef. Dankzij deze masterproef kunnen we terugkijken op een bijzonder leerrijk jaar, waarin we ons niet enkel theoretische kennis, maar ook praktische vaardigheden eigen hebben gemaakt. We menen het doel van onze masterproef bereikt te hebben, en dat geeft ons voldoening. We zijn dan ook trots op het resultaat. Het tot stand komen van deze masterproef was niet mogelijk geweest zonder de hulp van volgende mensen, die we dan ook hartelijk wensen te bedanken. De vakgroepvoorzitter prof. dr. ir. D. De Zutter, onze promotor prof. dr. ir. J. Vandewege en onze copromotor prof. dr. ir. J. Bauwelinck voor de ter beschikking gestelde infrastructuur. Professor Vandewege en professor Bauwelinck willen we uitdrukkelijk bedanken voor de aangename werkomgeving en de kans om ons te verdiepen in het domein van de opto-elektronica. Onze begeleider ir. B. Baekelandt voor zijn raadgevingen en hulp. Hij stond steeds ter beschikking wanneer wij vragen of problemen hadden. Daarenboven willen we hem bedanken voor het kritisch nalezen en verbeteren van deze masterproef. Ing. J. Gillis voor het maken van de vele bordjes, de hulp bij het gebruik van de aangeboden software en het geven van talrijke tips om ons werk eenvoudiger te maken. Het volledige INTEC design team voor hun assistentie en gegeven steun. Onze ouders voor hun onvoorwaardelijke steun en de kans om ons in ons interessegebied te kunnen verdiepen. Elise voor het geduld dat ze moest uitoefenen, de momenten van plezier en het geïnteresseerd blijven tijdens de vele onverstaanbare uitlegsessies. John voor het nalezen en de suggesties die hij ons aanreikte. Renato Vaernewyck, Arno Vyncke Gent, mei 2010 i

3 De auteurs geven de toelating deze masterproef voor consultatie beschikbaar te stellen en delen van de masterproef te kopiëren voor persoonlijk gebruik. Elk ander gebruik valt onder de beperkingen van het auteursrecht, in het bijzonder met betrekking tot de verplichting de bron uitdrukkelijk te vermelden bij het aanhalen van resultaten uit deze masterproef. The authors give permission to make this master dissertation available for consultation and to copy parts of this master dissertation for personal use. In the case of any other use, the limitations of the copyright have to be respected, in particular with regard to the obligation to state expressly the source when quoting results from this master dissertation. Gent, mei 2010 De promotor De copromotor De begeleider prof. dr. ir. J. Vandewege prof. dr. ir. J. Bauwelinck ir. B. Baekelandt De auteurs Arno Vyncke Renato Vaernewyck

4 Ontwerp van een kunststofvezel-verbinding met hoog datadebiet Arno Vyncke, Renato Vaernewyck Promotoren: prof. dr. ir. Jan Vandewege, prof. dr. ir. Johan Bauwelinck Begeleider: Bart Baekelandt Masterproef ingediend tot het behalen van de academische graad van Master in de ingenieurswetenschappen: elektrotechniek Vakgroep Informatietechnologie Voorzitter: prof. dr. ir. Daniël De Zutter Faculteit Ingenieurswetenschappen Academiejaar Samenvatting Het doel van deze masterproef was het ontwerpen van een 1 Gb/s optische ontvanger voor kunststofvezelcommunicatie. Hiertoe werd eerst een extensieve exploratie van het domein van de opto-elektronica uitgevoerd. Met behulp van commerciële componenten werden een transceiver (EDL1000T), transmitter (MAX3740) en receiver (MAX3665) gerealiseerd. Er werd een 1 Gb/s shunt-feedback transimpedantie-versterker (TIA) voor kunststofvezelcommunicatie gerealiseerd met discrete componenten. Inductive peaking werd gebruikt om de bandbreedte van het circuit te verhogen. Een transimpedantieversterking van 72 dbω (4153 Ω) werd gehaald met een sensitiviteit van dbm. Het vermogenverbruik bleef beperkt tot 147 mw. Onder de veronderstelling dat het uitgangsvermogen van de transmitter 0 dbm bedraagt, kan zo 1 Gb/s communicatie opgezet worden over een afstand van maximaal 106m over GI-POF. Bovendien werd een extra buffertrap geïntroduceerd om een 50 Ω uitgangsimpedantie te voorzien en de totale versterking te verhogen. Zo werd een transimpedantieversterking van 77 dbω (7076 Ω) gehaald, waarbij de sensitiviteit slechts 1 db steeg tot dbm. Het vermogenverbruik steeg met 43 mw tot 190 mw. De maximale afstand waarover 1 Gb/s communicatie kan opgezet worden is door de verminderde sensitiviteit gereduceerd tot 100m. Naast het ontwerp van een optische ontvanger, werd ook het ontwerp van een laser driver voor een optische zender kort geëxploreerd. Kernwoorden 1 Gb/s, transimpedantieversterker (TIA), kunststofvezel (POF), optische ontvanger

5 Design of a plastic fiber connection with a high data rate Renato Vaernewyck, Arno Vyncke Supervisor(s): Jan Vandewege, Johan Bauwelinck Abstract A 1 Gb/s shunt-feedback transimpedance amplifier (TIA) for plastic optic fiber communication is realised using discrete components. Inductive peaking is used for bandwidth enhancement. A transimpedance gain of 72 dbω (4153 Ω) is achieved with a sensitivity of dbm, while power consumption is limited to 147 mw. Additionally an extra buffer stage was introduced to have a 50 Ω output and increase the overall TIA gain. In doing so, a transimpedance gain of 77 dbω (7076 Ω) is achieved while retaining a sensitivity of dbm. Power consumption increased with 43 mw to 190 mw. Keywords 1 Gb/s, transimpedance amplifier (TIA), plastic optic fiber (POF), optical receiver V CC R C V r C PD V O I C R F Fig. 2. Common Emitter topology I. INTRODUCTION AN optical receiver consists of a photodetector, a transimpedance amplifier (TIA), a limiting amplifier (LA) and a clock and data recovery (CDR) circuit (Figure 1) [1]. The TIA is a critical component in the receiver, since it handles the very small photocurrents produced by the photodetector. These photocurrents are amplified and converted to voltage-signals by the TIA, in order to match the input specifications of the CDR circuit. Fiber TIA LA CDR Fig. 1. Optical Receiver clock data Digital Logic Therefore, the TIA should provide a high transimpedance gain over a sufficient frequency range, while keeping the input noise current at a minimum. Once the input signal is amplified, the noise of the later stages is no longer as critical, since the SNR will only marginally decrease due to the addition of noise. II. DESIGN OF A 1 GBPS TIA A. Shunt-feedback TIA topologies Three topologies are typically considered when designing a shunt-feedback TIA: (1) CE-topology, (2) CB-topology, (3) RGC-topology [1], [2]. Both CB- and RGC-topology accept more noise in order to isolate the photodiode-capacitance from the bandwidth-determination. In this article the CE-topology (Figure 2) is used, since there was no need for this. B. Transistor choice BJT-technology was used for the transistors. The current mirror and the common-collector stage were realised using R. Vaernewyck and A. Vyncke are electrical engineering students at the INTEC Design research group, University of Ghent (UGent), Gent, Belgium. Infineon BFP183 transistors. The BFP183 is sufficiently fast (f T 8 GHz) and provides a high enough collector current (max 65 ma) to drive a low impedant load. The common-emitter stage uses an Infineon BFP405, since it is very fast (f T 25 GHz) and has a low noise figure (1.25 db at 1.8 GHz), which is essential for the first amplifier stage. C. Bandwidth enhancement The basic CE-topology using these transistors did not have enough bandwidth. Therefore, inductive shunt-peaking was used to enhance the TIA s bandwidth [3]. An inductor of 47 nh was introduced at the CE-stage collector, resulting in sufficient bandwidth. D. POF-photodiode mismatch The active area of the used Hamamatsu S5973 photodiode is only 0.12 mm 2, while the area of the POF fiber is 0.79 mm 2. This leads to a mismatch factor of about db needs to be added to the measured sensitivity to take this mismatch into account. A. Measurements III. RESULTS The eye diagram of 1 Gbps NRZ PRBS data is shown in Figure 3. Clearly, a large eye opening is achieved. The measured results are presented in Table I. A transimpedance gain of 72 dbω (4153 Ω) is achieved, with a sensitivity of dbm. The power consumption stays limited to 147 mw. B. Maximal communication distance Given this sensitivity, one can calculate the maximal distance over which communication is possible with a BER lower than This calculation is under the assumption the fiber loss is the factor limiting the communication distance. If 0 dbm is launched into the fiber, an optical budget of approximately 16 db is available.

6 about 60 na. This leaves the sensitivity at dbm, only 1 db higher than without buffer. Since an extra stage is used, the increase of 43 mw in power consumption is not surprising. Fig Gbps eye diagram (50 mv/div;500 ps/div) TABLE I MEASUREMENTS TIA Gain 72 dbω 4153 Ω Q-factor 13.5 Noise (i n,rms ) 217 na Sensitivity (BER = ) dbm Power consumption mw Assuming a loss of about 150 db/km (at 650 nm) [4], the communication distance is a little over 100m (106.67m). IV. ADDITION OF A BUFFER STAGE An extra CE-stage was added to the TIA in order to achieve an output impedance of 50 Ω. This stage will also add more gain, resulting in a higher overall transimpedance gain for the TIA. A BFP183 transistor was used for this extra stage. A. Measurements V. RESULTS WITH BUFFER The resulting eyediagram is seen in Figure 4. B. Maximum communication distance Under the same assumptions as in Section III-B, one can calculate the maximum communication distance using the TIA with buffer. Since the optical budget is decreased to 15 db, the maximum communication distance is reduced to 100m, about 6m less than without buffer. We need to bear in mind that this solution has traded 6.25% of the maximum communication distance for an increase of over 70% in gain (7076 Ω/4153Ω = %). A. Results TABLE II BUFFER MEASUREMENTS TIA Gain 77 dbω 7076 Ω Q-factor 8.58 Noise (i n,rms ) 273 na Sensitivity (BER = ) dbm Power consumption mw VI. CONCLUSION Two TIA designs were presented. Using the shunt-feedback TIA CE-topology a 1 Gbps TIA with a TIA gain of 72 dbω and a sensitivity of dbm was realised. Assuming 0 dbm input power, communication can be established over a distance of maximum 106m. An extra buffer stage was added to provide a proper output impedance and to increase the overall TIA gain. This extra stage accounts for an increase of 5 dbω in TIA gain to 77 dbω and an increase of 1 db in sensitivity to dbm. Therefore, still assuming 0 dbm input power, the maximum communication distance was decreased to 100m. B. Inclusion of buffer stage The choice of the best TIA design is dependant on the situation. When sensitivity is crucial because the communication distance should be maximized, the buffer stage can be omitted. However, this will result in a gain penalty of 5 dbω. If the CDR circuit requires a higher amplitude input, it may be necessary to use the buffer stage, at the expense of sensitivity deterioration. Fig Gbps eye diagram (50 mv/div;500 ps/div) with buffer stage The measurement results are presented in Table II. The TIA gain has increased 5 dbω, while the input noise current has risen REFERENCES [1] Eduard Säckinger, Broadband Circuits for Optical Fiber Communication, John Wiley & Sons, Inc., [2] Sung Min Park and Hoi-Jun Yoo, 1.25-gb/s regulated cascodecmostransimpedance amplifier for gigabit ethernet applications, IEEE Journal of Solid-State Circuits, vol. 39, no. 1, 2004, pp [3] E. Margan P. Staric, Inductive peaking circuits, in Wideband Amplifiers, chapter 2. Springer, [4] O. Ziemann, J. Krauser, P. E. Zamzow, and W. Daum, POF Handbook: Optical Short Range Transmission Systems, Springer, 2008.

7 Inhoudsopgave I Algemene inleiding 1 1 Inleiding Optische communicatie Glasvezel (GOF) versus kunststofvezel (POF) Toepassingsdomeinen POF TX-RX architectuur bij optische communicatie II Exploratie opto-elektronisch ontwerp 7 2 Hoogfrequent bordontwerp Ontkoppelen van de voeding Karakteristieke impedantie van de traces Lengte van de traces Via s Ontwerp van een transceiver-bord Commerciële transceiver - EDL1000T Beschrijving van de pinnen Schema Layout Bestukte transceiverbord Ontwerp van een optische transmitter Laserdiode - Optek OPV310Y Commerciële laser driver - MAX Beschrijving van de pinnen Schema Layout Bestukte transmitterbord Selectie van de fotodiode 21 vi

8 5.1 Types fotodiodes Keuze van de fotodiode Ontwerp van een optische receiver Fotodiode - Hamamatsu S Commerciële TIA - MAX Beschrijving van de pinnen Schema Layout Bestukte receiverbord Evaluatie van het communicatiekanaal Modulatieschema Het oogdiagram Testprocedure Genereren van de input Opmeten van het ontvangen vermogen Opmeten van het oogdiagram Terminatie van de oscilloscoop-ingangen Resultaten Evaluatie transceiverbord met EDL1000T Evaluatie transmitterbord met MAX Evaluatie receiverbord met MAX III Ontwerp van een 1 Gbps transimpedantie-versterker Performantiematen Transimpedantie-versterking Bandbreedte Groepsvertragingsvariatie Ruis Sensitiviteit Overbelastende en maximale ingangsstroom Stabiliteit Specificaties voor de TIA Bandbreedte Versterking Variatie op de groepsvertraging τ

9 11.4 Sensitiviteit Q-factor Ruis Concepten van de transimpedantieversterker Laag- en hoogimpedante front-ends Shunt-feedback TIA Shunt-feedback topologieën Geaarde emitter-topologie Geaarde basis-topologie RGC-topologie Vergelijking van de 3 topologieën TIA Ontwerpprocedure Selectie topologie Selectie transistoren DC-instelling Simulatie en toetsen van de specificaties Verbeteringen aanbrengen aan het circuit Layout en bestukken bord TIA Meetprocedure Transimpedantieversterking Q-factor Ruis Sensitiviteit Ontwerp van een 1 Gbps TIA Ontwerp volgens de GE-topologie Invloed sperspanning over de fotodiode Ontwerp volgens de CB-topologie Ontwerp volgens de RGC-topologie IV Ontwerp van een 1 Gbps Laser Driver Ontwerp van een 1 Gbps Laser Driver Definitie laser driver Algemeen werkingsschema Topologieën Ontwerp van de laser driver

10 V Conclusie Conclusie Behaalde resultaten Praktische toepassingen Maximale communicatie-afstand d max Verder onderzoek Nabeschouwing Bibliografie 111

11 Afkortingen ADS Agilent Advanced Design System APC Automatic Power Control APD Avalanche Photodiode BER Bit Error Rate BERT Bit Error Rate Tester CDR Clock and Data Recovery DPO Digital Phosphor Oscilloscope GB Geaarde Basis GC Geaarde Collector GE Geaarde Emitter GI Graded Index GOF Glass Optic Fiber, glasvezel ISI Intersymbool Interferentie LA Limiting Amplifier LAN Local Area Network LED Light Emitting Diode NRZ NonReturn-to-Zero POF Plastic/Polymer Optic Fiber, kunststofvezel pp peak-to-peak (als subscript) PRBS Pseudo Random Binary Sequence RGC Regulated Cascode of Gereguleerde Cascode x

12 RMS Root Mean Square SI Step Index SMA SubMiniature version A, type connector SNR Signal to Noise Ratio, Signaal tot Ruis Verhouding TIA Transimpedance Amplifier TX-RX Transmitter-Receiver VCSEL Vertical Cavity Surface Emitting Laser

13 Symbolen BW 3dB 3-dB Bandbreedte c Lichtsnelheid in vacuüm, m/s ɛ r Relatieve Permittiviteit F Excess ruisfactor f T Transitiefrequentie h constante van Planck, m 2 kg/s I 0 Stroom bij het verzenden of ontvangen van een 0-bit I 1 Stroom bij het verzenden of ontvangen van een 1-bit I bias Biasstroom of Instelstroom I C Collectorstroom i pp lin Maximale Ingangsstroom voor Lineaire Operatie I mod Modulatiestroom ī 2 n Ruisstroom In,T 2 IA (f) Input-Referred Noise Power Spectrum i rms n,t IA Input-Referred RMS Noise Current i pp ovl Overbelastende Ingangsstroom i pp sens η Efficiëntie Elektrische Sensitiviteit λ Golflengte M Multiplicatiefactor P 0 Vermogen dat een laser verbruikt bij het verzenden van een 0-bit xii

14 P 1 Vermogen dat een laser verbruikt bij het verzenden van een 1-bit P sens Optische Sensitiviteit q Lading van een elektron, C Q Personick Q of Q-factor R Responsiviteit r e Extinction Ratio, P 1 /P 0 R T Mid-Band Transimpedantieversterking τ Groepsvertraging T b Bitperiode V 0 Spanningsniveau van een 0-bit V 1 Spanningsniveau van een 1-bit V CE Collector-Emitter Spanning Z T Transimpedantieversterking

15 Deel I Algemene inleiding 1

16 Hoofdstuk 1 Inleiding 1.1 Optische communicatie Optische communicatie biedt een alternatief voor communicatie over conventionele elektrische verbindingen. Het heeft een aantal grote voordelen: Een hoge bandbreedte die quasi onafhankelijk is van de kabellengte Ongevoelig voor elektromagnetische storingen Lage kost voor de installatie en het onderhoud van de kabels Zeer compacte, lichte bekabeling 1.2 Glasvezel (GOF) versus kunststofvezel (POF) Glasvezels De meest gekende en gebruikte manier van optische communicatie maakt gebruik van glasvezels. Dit zijn dunne vezels vervaardigd uit glas (silica) van ongeveer 10 tot 600 µm diameter. Elk van deze vezels wordt omringd door een cladding, een ander soort glas met een lagere brekingsindex. De cladding zorgt ervoor dat het licht dat in een vezel wordt gestuurd, gereflecteerd wordt volgens de wet van Snellius en dus in de vezel blijft. Dit fenomeen is gekend als totale interne reflectie. Het grote voordeel van glasvezel is de lage attenuatie. Het verstuurde signaal zal per km slechts een fractie van een db verzwakken (0.2 db/km bij 1550 nm). Het grote nadeel van glasvezel is de moeilijkheid om de dunne kabels te termineren en te aligneren met de zender en de ontvanger, hetgeen productie en packaging duur maakt. Daarnaast is het herstellen van een vezelbreuk een zeer moeilijke opdracht, wat glasvezel ongeschikt maakt voor industriële omgevingen. 2

17 Inleiding Kunststofvezel Het antwoord op dit probleem is Plastic/Polymer Optic Fiber (POF) [1]. Dit zijn vezels die bestaan uit kunststof en een kern hebben van ongeveer 1 mm diameter, veel groter dan de kern van glasvezel. Verschillende voordelen gaan met het gebruik van POF gepaard. Eenvoudige herstelling Door de relatief grote kern is een POF zeer eenvoudig te aligneren. Dit zorgt ervoor dat een vezelbreuk ter plaatse hersteld kan worden zonder beroep te moeten doen op speciaal opgeleid, en dus duur, personeel. Hoewel de kunststofvezels een fractie duurder zijn dan de glasvezels, zal men dus toch aanzienlijke kosten besparen door de eenvoud van herstelling. Robuust POF kabels hebben bovendien een grotere mechanische weerstand dan hun glazen equivalent. Waar silica eerder broos is, zijn de kunststofvezels bestand tegen torsie, schokken en vibraties. Daarnaast zijn ze veel buigbaarder, tot een minimale krommingsstraal van 20 mm. Deze robuustheid zorgt ervoor dat de kunststofvezels geen zware en dure externe coating nodig hebben, wat bij glasvezel wel het geval is. Dit houdt ze dun en licht, waardoor ze eenvoudig te gebruiken zijn. Impact op het milieu Een derde voordeel van de POF kabels is hun impact op het milieu. De productie van POF is milieuvriendelijker dan die van glasvezel of koperen kabels. In deze groene tijden is dat een belangrijk voordeel. Nadeel Het grote nadeel van POF is zijn grote attenuatie. Waar glasvezel slechts een verlies van een fractie van een db per km heeft, moet POF afrekenen met een attenuatie van typisch 50 tot 100 db/km. Dit zorgt ervoor dat POF niet kan gebruikt worden over langere afstanden, maar eerder zijn toepassing vindt in medische en industriële instrumenten en de automobiel sector Step Index versus Graded Index vezels Er zijn 2 soorten vezels: step index (SI) fiber en graded index (GI) fiber, te zien respectievelijk op Figuur 1.1(a) en op Figuur 1.1(b).

18 portant special features of which are: rotationally symmetrical cross-section flexible can be produced in great lengths The characteristics of optical fibers are determined by a multitude of possible constructive details. For example, the material selected primarily determines the attenuation and the thermal stability. On the other hand, the optical bandwidth, in essence the transmission capacity, is determined by the refractive index profile. This is most likely the reason why most optical fibers are named after their index profile. All current variations will be presented in the following sections Refractive Index Profiles Inleiding The properties of wave guiding through a fiber are governed largely by the profile where g is the profile exponent 4 of the refractive index of the core and cladding. In a step index profile fiber the refractive index is constant across the entire cross section of the core and cladding (Fig. 2.1) while the light rays propagate along straight lines in the core and are completely reflected at the core/cladding interface. n(r) ncore n(r) ncladding for r for r a a where a is the core radius. The individual rays cover different distances, so that there are considerable differences in their respective transit times. Choosing a fiber with a graded-index profile can minimize these differences. Fibers with a graded-index profile are made up of a core having a radius-dependent refractive index and a cladding with a constant refractive index (Fig. 2.2): g r n(r)² n ² core,max 1 a n(r) ncladding and is the relative refractive index difference: 2 2 ncore ncladding 2 2 ncore for r a for r a a r refractive index n(r) a r -a Fig. 2.1: Refractive index profile in a step index profile fiber (a) Step Index -a refractive index n(r) (b) Graded Index Fig. 2.2: Principle of a fiber with a graded-index profile Those rays propagating in the center travel a shorter distance, but because of the higher refractive index there, they travel at a lower speed. On the other hand, the smaller refractive index near the cladding causes the rays traveling there to have a higher velocity, but they have a longer distance to travel. By choosing a suitable profile exponent it is possible to compensate for these differences in transit time. For negligible chromatic dispersion the ideal profile exponent is 2. One then speaks of a parabolic index profile. Figuur 1.1: Indexprofielen van SI en GI vezels Bij SI-fiber bestaat de kern van de vezel uit 1 soort materiaal, waardoor de hele kern dezelfde refractie-index heeft. Het gebruik van een SI-fiber zorgt voor een fenomeen gekend als multimode dispersie. Monochroom licht komt een vezel altijd onder verschillende hoeken binnen. Daar het monochroom licht betreft, heeft elke lichtstraal dezelfde snelheid, maar door het verschil in reflectiehoek leggen de lichtstralen toch een andere weglengte af (Figuur 1.2). Dit zorgt ervoor dat licht dat tegelijk de vezel binnenkomt, niet tegelijk de vezel verlaat, wat tot signaaldispersie (pulsverbreding) kan leiden. Multi-mode dispersie Kortere weglengte Langere weglengte Figuur 1.2: Multi-mode dispersie GI-fiber omzeilt dit probleem. De kern van de vezel bestaat uit meerdere lagen plastic, waarbij elke laag een andere refractie-index heeft met een dalende densiteit verder van het midden van de vezel. Aangezien licht sneller propageert in minder dense media, zullen de gerefracteerde stralen deze in het midden kunnen bijhouden. Door gebruik te maken van GI-POF kan de dispersie verbeterd worden, waardoor het mogelijk is om GI-POF over relatief langere afstanden te gebruiken. Attenuatie Bij SI-POF worden de laagste attenuaties bereikt binnen het zichtbare spectrum. De meest gebruikte golflengtes liggen op 520 nm (groen), 560 nm (geel) en 650 nm (rood), zoals te zien op Figuur 1.3. Dit geeft ze het voordeel dat men de continuïteit van de connectie kan verifiëren en onderbrekingen kan terugvinden door eenvoudige visuele inspectie. De vermogens die in deze korte kabels worden gestuurd zijn bovendien kleiner dan bij glasvezels, wat ze quasi ongevaarlijk maakt voor

19 Inleiding 5 Figuur 1.3: PMMA-POF Attenuatie het oog. Bij GI-POF liggen de zaken anders en wordt de beste attenuatie tussen 1200 en 1350 nm behaald, wat in het infrarood ligt. 1.3 Toepassingsdomeinen POF De grote verschillen tussen POF en GOF zorgen ervoor dat ze toepasbaar zijn in sterk uiteenlopende domeinen. Een aantal toepassingsdomeinen voor POF zijn: Robuuste verlichting Dit was de eerste applicatie waarvoor POF werd ontwikkeld. POF wordt gebruikt in medische toepassingen, verkeerssignalen en vooral als decoratief element in bvb. zwembaden, fonteinen, gevels... Local Area Network (LAN) Een sterk alternatief voor de hedendaagse koperen kabels, door de eerder vermelde voordelen en de korte afstanden. Automobielsector Aangezien auto s meer en meer informatie moeten verwerken, veroorzaken koperen kabels een probleem door hun gewicht en volume. Door zijn pluimgewicht biedt POF hier een perfecte oplossing voor. Bovendien zullen de verschillende applicaties geen last hebben van interferentie, die bij koper wel aanwezig is. Avionica en ruimtevaart Hier gelden dezelfde redenen als bij de automobielsector, zeker aangezien gewicht nog crucialer is voor deze vliegende toestellen. Sensoren POF wordt gebruikt als een connectie tussen sensoren en controle systemen. Het heeft zeker zijn voordelen in gevaarlijke omgevingen zoals brandstoftanken, waar elektriciteit een risico vormt.

20 Inleiding TX-RX architectuur bij optische communicatie Om communicatie tot stand te brengen, moet een zender (TX), een ontvanger (RX) en een kanaal beschikbaar zijn. Voor optische communicatie bestaat het kanaal uit een GOF, een POF of een andere optische vezel. Fiber TIA LA CDR clock Digital Logic data Fiber (a) Optische ontvanger (RX) Laser Driver clock Digital Logic data (b) Optische zender (TX) Figuur 1.4: TX-RX architectuur bij optische communicatie De zender (transmitter) bestaat essentieel uit een laser die licht met een variërend vermogen in de optische vezel stuurt. Aan de ontvangerzijde (receiver) vindt men een fotodiode, die het verstuurde licht ontvangt en omzet naar een stroom Transmitter voor optische communicatie Om ervoor te zorgen dat data door de laser verstuurd kan worden, is er een laser driver nodig. Het elektrisch datasignaal wordt door de laser driver omgezet naar een gemoduleerde stroom die door de laserdiode loopt. Deze modulatiestroom zorgt ervoor dat de laser het juiste vermogen uitzendt, corresponderend met de te versturen bit Receiver voor optische communicatie De ontvanger bestaat uit een fotodiode, waar het verstuurde licht op invalt. Het invallend licht veroorzaakt een elektrische stroom door de fotodiode, de fotostroom, evenredig met het vermogen van het ontvangen licht. Om van de ingang een bruikbaar signaal te maken, wordt de stroom omgezet naar een spanning en versterkt door een transimpedantieversterker (TIA). Deze wordt vaak nog gevolgd door een begrenzende versterker (limiting amplifier - LA) die de signalen verder versterkt tot logische niveaus die als input kunnen dienen voor het clock and data recovery circuit (CDR).

21 Deel II Exploratie opto-elektronisch ontwerp 7

22 Hoofdstuk 2 Hoogfrequent bordontwerp In dit hoofdstuk worden een aantal gebruikte ontwerpregels en layoutregels verduidelijkt en uitgelegd. 2.1 Ontkoppelen van de voeding Een spanningsregelaar (ADP3338) houdt de voeding van het circuit stabiel op 3.3V. Het gebruik van een regelaar is aangewezen om ons circuit tegen beschadiging te beschermen. Het is zeer belangrijk om deze voeding goed te ontkoppelen. Een ideale voeding heeft tussen zijn klemmen een verwaarloosbare impedantie over een oneindig frequentiebereik. Traces, kabels en via s tussen de circuits en de voeding gedragen zich echter inductief en worden naar hoge frequenties hoogimpedant. Om toch een laag impedantieverloop te garanderen wordt gebruik gemaakt van een zogenaamde ontkoppelingscapaciteit. De ontkoppeling zorgt er ook voor dat hoogfrequente signalen niet in de voeding terechtkomen, waar ze problemen kunnen veroorzaken. Daarnaast helpt het ook tegen spanningspieken en ruis. Bij de ontkoppeling worden 2 verschillende package sizes gebruikt. Grote capaciteitswaarden komen immers in grote packages en hebben dus een grote parasitaire zelfinductantie, waardoor ze hoogimpedant worden bij stijgende frequentie. De voeding moet zowel voor als na de regelaar ontkoppeld worden. De ontkoppeling voor de regelaar is uiterst belangrijk en gebeurt met een elco (elektrolytische condensator) van een paar 100 µf. Deze elco wordt in parallel geschakeld met een keramische condensator, omdat de elco bij relatief hoge frequenties niet langer een capacitief, maar een inductief karakter heeft. Voor die hoge frequenties wordt de voeding dus niet langer ontkoppeld. Door een keramische condensator in parallel te schakelen, met een lagere capaciteit, wordt ook bij hoge frequenties 8

23 Hoogfrequent bordontwerp 9 een laagimpedante connectie met de grond voorzien. Een keramische condensator begint zich namelijk bij veel hogere frequenties inductief te gedragen. 2.2 Karakteristieke impedantie van de traces Aangezien het verzenden en ontvangen van de elektrische signalen via kabels met een karakteristieke impedantie Z 0 van 50 Ω gebeurt, moeten de traces op de bordjes zelf ook een karakteristieke impedantie van 50 Ω hebben om reflecties te vermijden. Deze wordt berekend met de (vereenvoudigde) formule Z 0 = Hierbij zijn L en C respectievelijk de inductantie en capaciteit per lengte-eenheid van de lijn. Voor een gegeven configuratie kan Z 0 berekend worden met een lijncalculator als LineCalc of een 2D-simulator als HyperLynx. Aangezien er nog extra parasitaire capaciteit naar het omringend grondvlak zal optreden is het aangewezen de berekende lijnbreedte met 10% te verminderen om L C het effect van die parasitaire capaciteit te compenseren. In deze masterproef wordt het Rogers Corporation RO4350B materiaal gebruikt om de ontworpen bordjes te produceren. De karakteristieken van dit materiaal zijn opgesomd in Tabel 2.1. Met behulp van deze karakteristieken werd de nodige baandikte voor een 50 Ω transmissielijn berekend op 1.75 mm. De 10% compensatie zorgt ervoor dat de traces op ons bord dus 1.57 mm dik zijn. Relatieve permittiviteit ɛ r 3.48 Dissipatiefactor tan δ Dikte diëlektricum H mm Dikte kopercoating T 35 µm Tabel 2.1: Karakteristieken RO4350B-materiaal 2.3 Lengte van de traces Bij de volgende ontwerpen wordt voornamelijk gebruik gemaakt van differentiële in- en uitgangen. Hierbij is de lengte van deze differentiële traces een belangrijk punt. De traces moeten namelijk even lang zijn. Als dit niet zo is, zal het signaal met het langere pad een vertraging ondervinden t.o.v. het andere pad. Ook de kabels die men gebruikt bij het testen moeten dus even lang zijn. Indien dit niet het geval is, zal men een gesloten oog waarnemen (zie Sectie 7.2).

24 Hoogfrequent bordontwerp Via s Ook de plaatsing van via s is belangrijk. Door meerdere via s dicht te plaatsen bij de punten waar grondconnecties zijn, zal een korte verbinding met grond verzekerd zijn, wat de parasitaire inductanties in het circuit vermindert. Ook tegen de snelle traces worden via s geplaatst om parasitaire effecten te verminderen. Merk op dat bij hoge frequenties het begrip grond voorzichtig gebruikt moet worden. Als bvb. een geaarde emitter met emitterdegeneratie en zijn ontkoppelcapaciteit ver van elkaar liggen kan die interconnectie een paar nh introduceren, wat bij een honderdtal MHz een niet te verwaarlozen impedantie met zich meebrengt. Daarom is het bij de layout belangrijk de componenten die met grond verbonden moeten worden zo dicht mogelijk bij elkaar te plaatsen. Tests gaven aan dat dit bij 1 Gbps operatie geen probleem vormde.

25 Hoofdstuk 3 Ontwerp van een transceiver-bord 3.1 Commerciële transceiver - EDL1000T De EDL1000T (of Gigabit Ethernet OptoLock) is een 665 nm transceiver met een speciaal ontworpen in- en uitgang voor naakte POF [2]. De chip werkt bij 3.3 V en kan 1.25 Gbps verzenden en ontvangen. Er wordt gebruik gemaakt van een VCSEL (Vertical Cavity Surface Emitting Laser) als laser. Deze component heeft zowel bij de ontvangende fotodiode als bij de verzendende laser een speciale interface-component waar de POF perfect in past en kan vastgeklikt worden. Zo wordt de POF naadloos gealigneerd met de ontvanger en verzender. 3.2 Beschrijving van de pinnen De EDL1000T telt 15 pinnen: 5 pinnen shielding ground 5 pinnen voor de transmitter 5 pinnen voor de receiver Zowel de receiver als de transmitter hebben elk hun eigen aparte voeding en grond. Ook hebben ze beiden een differentiële in- en uitgang. De receiver heeft een laatste pin die detecteert of een signaal ontvangen wordt (signal detect). Deze signal detect wordt gebruikt om een LED aan te sturen die oplicht als de receiver een signaal ontvangt. De transmitter heeft op zijn beurt nog een laatste pin die de laser uitschakelt indien de pin op de voedingsspanning staat of wordt losgekoppeld. Hier komt een jumper mee in verbinding die 11

26 Ontwerp van een transceiver-bord 12 met de grond verbonden wordt als de laser moet werken en wordt losgekoppeld als enkel de ontvanger wordt gebruikt. 3.3 Schema Het schema werd opgesteld op basis van de Typical application te vinden in de datasheet van de EDL1000T. Het resultaat is te zien in Figuur uH 1uH 1 39 Ohm 2 Figuur 3.1: Schema van het ontworpen transceiverbord 3.4 Layout De layout van het transceiverbord is te zien in Figuur 3.2. Bij het plaatsen van de verschillende componenten werd rekening gehouden met de aandachtspunten die aangehaald werden voor hoogfrequent bordontwerp (zie Hoofdstuk 2). Ook voor de in- en uitgangen werd er rekening mee gehouden dat het connecteren van de kabels op de SMA-connectoren een zekere ruimte vergt. Deze werden dus niet te dicht op elkaar geplaatst.

27 Ontwerp van een transceiver-bord 13 Figuur 3.2: Layout van het ontworpen transceiverbord 3.5 Bestukte transceiverbord In Figuur 3.3 is een foto te zien van het bestukte transceiverbord. Figuur 3.3: Foto van het bestukte transceiverbord

28 Hoofdstuk 4 Ontwerp van een optische transmitter 4.1 Laserdiode - Optek OPV310Y De OPV310Y is een VCSEL (Vertical Cavity Surface Emitting Laser) laserdiode die licht uitstraalt met een golflengte van 850 nm bij een lage stroom en spanning [3]. Ze heeft een drempelstroom van maximaal 3 ma en operatiespanning van typisch 2 V. Er is ook een monitorfotodetector aanwezig wiens kathode verbonden is met de laseranode. 4.2 Commerciële laser driver - MAX3740 De MAX3740 is een laser driver ontworpen voor het aansturen van VCSEL s tot 3.2 Gbps [4]. Deze laser driver werkt bij 3.3 V. Aangezien VCSEL s een lage stroom nodig hebben zijn de maximale modulatie- en biasstroom beperkt tot 15 ma. Bovendien kan er gebruik gemaakt worden van temperatuurcompensatie en is er een automatic power control (APC) feedback loop aanwezig. De APC veronderstelt dat er wordt gewerkt met een laser met een inwendige fotodetector, waarbij de laserkathode is verbonden met de fotodetectoranode. Daar dit bij de OPV310Y niet het geval is en om de applicatie eenvoudig te houden werd beslist om noch gebruik te maken van de APC loop, noch van de temperatuurcompensatie. Ook de foutindicator en de uitschakelfunctie worden niet gebruikt. De squelch functie wordt wel gebruikt door de desbetreffende pin hoog te trekken. Squelch zorgt ervoor dat ongewenste signalen met een laag vermogen weggefilterd worden. 14

29 TX_DISABLE SAFETY CIRCUITRY ENABLE BIAS GENERATOR WITH APC BIAS BIASSET SQUELCH IN+ 100Ω MAX3740 Ontwerp van een optische transmitter Beschrijving van de pinnen De chip heeft 24 pinnen (Figuur 4.1) waarvan er 3 voeding en 3 grond zijn. Er zijn een aantal pinnen aanwezig MODULATION die enkel CURRENT nuttig zijn voor de APC en foutindicatie. Aangezien deze functies ENABLE SIGNAL DETECT V CC GENERATOR niet gebruikt worden, moeten die pinnen niet geconnecteerd worden. Ook de peakset pin die TC1 TC2 MODSET LASER MODULATOR PEAKING CONTROL PEAKSET peaking kan introduceren wordt niet gebruikt en is dus niet geconnecteerd. De 2 temperatuurcompensatiepinnen worden kortgesloten (zoals aangeraden in de datasheet) en de transmitter Chip disable Information wordt met de grond verbonden om de transmitter Pin Configuration aan te schakelen. OUNT: 3806 BIPOLAR TOP VIEW PWRMON REF IN- OUT- OUT MD COMP VCC BIASMON GND 1 18 BIAS TX_DISABLE 2 17 BIASSET Package Information age outline information, go to m/packages. V CC OUT+ OUT- IN+ IN- FAULT MAX PACKAGE TYPE PACKAGE CODE SQUELCH 6 13 GND 24 Thin QFN 4mm 4mm 0.8mm) T VCC TC1 TC2 GND MODSET PEAKSET 24 THIN QFN (4mm x 4mm) *EXPOSED PAD IS CONNECTED TO GND e responsibility for use of any circuitry other than circuitry entirely embodied in a Maxim product. No circuit patent licenses are es the right to change the circuitry and specifications without notice at any time. Figuur 4.1: Pinout van de MAX3740 Maxim Integrated Products, 120 San Gabriel Drive, Sunnyvale, CA Uiteraard is er ook een data ingang: deze is differentieel en bestaat uit een niet-inverterende grated Products Printed USA is a registered trademark of Maxim Integrated Products. pin (DATA+) en een inverterende pin (DATA-). Ten slotte is er ook een differentiële uitgang: OUT+ en OUT Bepalen van de bias- en modulatiestroom De bias- en modulatiestroom, I bias en I mod kunnen ingesteld worden door een gepaste weerstand te verbinden met de BIASSET pin en MODSET pin respectievelijk. Om de juiste waarden voor deze stromen te vinden, moet de laser van naderbij bekeken worden. Op Figuur 4.2 ziet men dat bij een stroom van 2 ma de laser 0.1 mw uitstraalt. Dit is een goede keuze voor het vermogen P 0 bij het uitzenden van een 0-bit. Welke keuze moet nu gemaakt worden voor het vermogen P 1 bij het uitzenden van een 1-bit? De verhouding P 1 op P 0 noemt men de extinction ratio r e.

30 Ontwerp van een optische transmitter 16 Figuur 4.2: Laser uitgangsvermogen t.o.v. stroom r e = P 1 P 0 Om een voldoende scheiding tussen de logische niveaus te verkrijgen, verwacht men voor r e minstens een waarde van 10. Aangezien het geen sinecure is om P 0 op exact 0.1 mw te krijgen, werd P 1 op 1.8 mw gekozen, wat bereikt wordt bij een stroom van ongeveer 11 ma. Hierdoor zal r e zeker meer dan 10 bedragen. Nu P 0 en P 1 gekend zijn moet de bijpassende biasstroom en modulatiestroom berekend worden. I bias = I 0 + I 1 11 ma + 2 ma = = 6.5 ma 2 2 I mod = I 1 I 0 = 11 ma 2 ma = 9 ma Instellen van de bias- en modulatiestroom Op Figuur 4.3 kan men zien dat de weerstand aan de BIASMAX pin ongeveer 4.7 kω moet zijn om de instelstroom van 6.5 ma te verkrijgen. Analoog is op Figuur 4.4 te zien dat de weerstand aan de MODSET pin 1.8 kω moet bedragen om de modulatiestroom in te stellen op 9 ma. Merk op dat het bepalen van deze stromen zeer belangrijk is. Als de biasstroom te klein is t.o.v. de modulatiestroom kan het gebeuren dat de laser niets uitzendt bij een 0. Om dan een 1 te zenden, moet de laser weer opstarten, wat een vertraging tot 1 ns kan opleveren. Bij

31 Ontwerp van een optische transmitter 17 Figuur 4.3: Biasstroom t.o.v. biasset-weerstand Figuur 4.4: Modulatiestroom t.o.v. modset-weerstand

32 Ontwerp van een optische transmitter 18 bitsnelheden van 500 Mbps is dit niet te verwaarlozen. Op het oogdiagram zou men dan een stijgende flank zien die veel breder is dan de dalende. Er dient ook opgemerkt te worden dat men er hier van uitgaat dat de biasstroom de gemiddelde stroom is die de laser te verwerken krijgt. Bij de MAX3740 is dit enkel zo wanneer geen gebruik gemaakt wordt van de APC loop. Als de APC loop wel gebruikt wordt moet men een weerstand van 1.7 kω met de BIASSET pin verbinden om de maximale stroom naar de laser in te stellen. Er is nog een pin, de BIASMON pin, die de gebruiker in staat stelt de biasstroom op te meten. Bij deze pin wordt een stroom van 1/9 keer de biasstroom uitgezonden. De pin moet wel op minder dan 0.8 V staan. Aangezien de biasstroom 6.5 ma is, zal de stroom uit de monitor pin ma bedragen, wat een weerstand van 680 Ω een goede keuze maakt om hier te plaatsen. Zo zal de monitor pin op een spanning van ongeveer 0.5 V ingesteld worden Alignatie van de POF Om de POF goed te aligneren met de laser, wordt er gebruik gemaakt van een hulpstuk (Figuur 4.5) dat op de laser kan worden vastgevezen. Om dit goed tot zijn recht te laten komen, wordt er plaats voorzien op het bord waar deze header kan steunen en kan worden vastgemaakt. Figuur 4.5: Header voor alignatie van de POF met de laser 4.4 Schema Het schema werd opgesteld op basis van de Typical application te vinden in de datasheet van de MAX3740. Het resultaat is te zien in Figuur 4.6.

33 Ontwerp van een optische transmitter Ohm uH Ohm 50 Ohm kohm Figuur 4.6: Schema van het ontworpen transmitterbord 4.5 Layout De layout van het transmitterbord is te zien in Figuur 4.7. Uiteraard werden opnieuw de regels van de kunst bij hoogfrequent bordontwerp in acht genomen (zie Hoofdstuk 2). Figuur 4.7: Layout van het ontworpen transmitterbord 4.6 Bestukte transmitterbord In Figuur 4.8 is een foto te zien van het bestukte transmitterbord.

34 Ontwerp van een optische transmitter Figuur 4.8: Foto van het bestukte transmitterbord 20

Hoofdstuk 4 : BESLISSINGSDIAGRAM

Hoofdstuk 4 : BESLISSINGSDIAGRAM Hoofdstuk 4 : BESLISSINGSDIAGRAM 4.1. Inleiding. Om te komen tot het resultaat dat we in het kader van dit eindwerk hebben bereikt, moesten we een studie maken van de bestaande methodes en op basis hiervan

Nadere informatie

SURFnet 7: De Optische Laag

SURFnet 7: De Optische Laag SURFnet 7: De Optische Laag 27 juni 2013 Rob Smets Netwerkdiensten (rob.smets@surfnet.nl) Inhoud: Introductie Optische communicatie: een basis Technologieën Concepten NGE over SURFnet s CPL netwerk Vragen

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010 FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010 Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

PIR DC-SWITCH. DC Passive infra-red Detector. Model No. PDS-10 GEBRUIKSAANWIJZING/INSTRUCTION MANUAL

PIR DC-SWITCH. DC Passive infra-red Detector. Model No. PDS-10 GEBRUIKSAANWIJZING/INSTRUCTION MANUAL PIR DC-SWITCH DC Passive infra-red Detector Model No. PDS-10 GEBRUIKSAANWIJZING/INSTRUCTION MANUAL Please read this manual before operating your DETECTOR PIR DC-Switch (PDS-10) De PDS-10 is een beweging

Nadere informatie

Een Simpele RF Ontvanger

Een Simpele RF Ontvanger Een Simpele RF Ontvanger Een eenvoudige schakeling rond de RRFQ1 module Samenvatting De hierbij gepresenteerde schakeling vormt een eenvoudige ontvanger voor het ontvangen van seriële data over een smalband

Nadere informatie

HANDLEIDING - ACTIEVE MOTORKRAAN

HANDLEIDING - ACTIEVE MOTORKRAAN M A N U A L HANDLEIDING - ACTIEVE MOTORKRAAN MANUAL - ACTIVE MOTOR VALVE Model E710877 E710878 E710856 E710972 E710973 www.tasseron.nl Inhoud / Content NEDERLANDS Hoofdstuk Pagina NL 1 ALGEMEEN 2 NL 1.1

Nadere informatie

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled is een hoogwaardige, flexibele LED strip. Deze flexibiliteit zorgt voor een zeer brede toepasbaarheid. liniled kan zowel binnen als buiten in functionele en decoratieve

Nadere informatie

Power Quality aspecten van LED-lampen.

Power Quality aspecten van LED-lampen. Power Quality aspecten van LED-lampen. Hoe meet je die en wat betekent het voor de praktijk? Mark Vloemans AR Benelux Timothy Hertstein ZES ZIMMER Onderwerpen o Aanleiding o Wat is de Power Factor? o Hoe

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Tentamen Bewijzen en Technieken 1 7 januari 211, duur 3 uur. Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe.

Nadere informatie

Niet-lineair gedrag in een halfgeleider optische versterker en laser diode gebaseerd terugkoppelingsschema

Niet-lineair gedrag in een halfgeleider optische versterker en laser diode gebaseerd terugkoppelingsschema Niet-lineair gedrag in een halfgeleider optische versterker en laser diode gebaseerd terugkoppelingsschema Wouter D Oosterlinck Promotor: Prof. G. Morthier Photonics Research Group http://photonics.intec.ugent.be

Nadere informatie

I.S.T.C. Intelligent Saving Temperature Controler

I.S.T.C. Intelligent Saving Temperature Controler MATEN & INFORMATIE I.S.T.C. Intelligent Saving Temperature Controler Deze unieke modulerende zender, als enige ter wereld, verlaagt het energieverbruik aanzienlijk. Het werkt in combinatie met de energy

Nadere informatie

Low Noise Power Supply for the Logitech Squeezebox Duet. Technical Description

Low Noise Power Supply for the Logitech Squeezebox Duet. Technical Description Low Noise Power Supply for the Logitech Squeezebox Duet Technical Description By Paul Langemeijer PaulLangemeijer@hotmail.com Document version 1.7 1 Table of Contents 1. Introduction... 3 1.1 Scope...

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

Meetkunde en Lineaire Algebra

Meetkunde en Lineaire Algebra Hoofdstuk 1 Meetkunde en Lineaire Algebra Vraag 1.1 De samenstelling van rotaties in het vlak is commutatief. Vraag 1.2 De samenstelling van de orthogonale spiegelingen t.o.v. twee gegeven vlakken in de

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Tentamen Analyse 6 januari 203, duur 3 uur. Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

Travel Survey Questionnaires

Travel Survey Questionnaires Travel Survey Questionnaires Prot of Rotterdam and TU Delft, 16 June, 2009 Introduction To improve the accessibility to the Rotterdam Port and the efficiency of the public transport systems at the Rotterdam

Nadere informatie

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14)

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14) Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of (09.09.14) Content: 1. Requirements on sticks 2. Requirements on placing sticks 3. Requirements on construction pallets 4. Stick length and

Nadere informatie

DALISOFT. 33. Configuring DALI ballasts with the TDS20620V2 DALI Tool. Connect the TDS20620V2. Start DALISOFT

DALISOFT. 33. Configuring DALI ballasts with the TDS20620V2 DALI Tool. Connect the TDS20620V2. Start DALISOFT TELETASK Handbook Multiple DoIP Central units DALISOFT 33. Configuring DALI ballasts with the TDS20620V2 DALI Tool Connect the TDS20620V2 If there is a TDS13620 connected to the DALI-bus, remove it first.

Nadere informatie

WELKOM. Netwerkkabels vervangen door lucht. Papiermolen Herisem 8 oktober 2010

WELKOM. Netwerkkabels vervangen door lucht. Papiermolen Herisem 8 oktober 2010 WELKOM lucht Papiermolen Herisem 8 oktober 2010 Programma 09h15 Who-is Jan Biesmans OPTIMA NETWORKS 09h30 WiFi P-t-P & MultiPt Benoit Bergers OPTIMA NETWORKS 10h00 Free-Space-Optics Jan Biesmans OPTIMA

Nadere informatie

Gebruik van het LOGO in geautomatiseerde verkiezingen

Gebruik van het LOGO in geautomatiseerde verkiezingen BIJLAGE 1 S.A. STERIA Benelux N.V. Gebruik van het LOGO in geautomatiseerde verkiezingen Technische bepalingen voor de weergave van het logo op de schermen. Versie 1.2 Guy JASPERS Revisions Revision Description

Nadere informatie

Digitale interface protocols Jan Genoe KHLim

Digitale interface protocols Jan Genoe KHLim KHLim 1 Interface Standaarden IEEE Standaarden 488 GPIB 802.3 Ethernet 1194.1 BTL 1394... ANSI Standaarden TIA/EIA-232 TIA/EIA-422 TIA/EIA-485 TIA/EIA-644... Andere Standaarden SCSI USB GTL GTLP... 2 Keuzecriteria

Nadere informatie

L.Net s88sd16-n aansluitingen en programmering.

L.Net s88sd16-n aansluitingen en programmering. De L.Net s88sd16-n wordt via één van de L.Net aansluitingen aangesloten op de LocoNet aansluiting van de centrale, bij een Intellibox of Twin-Center is dat de LocoNet-T aansluiting. L.Net s88sd16-n aansluitingen

Nadere informatie

Inleiding Vermogenversterkers en de Klasse A versterker

Inleiding Vermogenversterkers en de Klasse A versterker Inleiding Vermogenversterkers en de Klasse A versterker Jan Genoe KHLim Universitaire Campus, Gebouw B 3590 Diepenbeek Belgium http://www.khlim.be/~jgenoe In dit hoofdstuk situeren we eerste in het algemeen

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Schriftelijk tentamen Digitale Telecommunicatie Technieken (5LL20) en Telecommunicatie Techniek (5LL50) op dinsdag 14 juni 2005 van

Schriftelijk tentamen Digitale Telecommunicatie Technieken (5LL20) en Telecommunicatie Techniek (5LL50) op dinsdag 14 juni 2005 van Schriftelijk tentamen Digitale Telecommunicatie Technieken (5LL20) en Telecommunicatie Techniek (5LL50) op dinsdag 14 juni 2005 van 14.00-17.00 uur Studenten die in het nieuwe vak (5LL50) tentamen doen

Nadere informatie

Hoofdstuk 10: Speciale types transistoren

Hoofdstuk 10: Speciale types transistoren 1 Hoofdstuk 10: Speciale types transistoren In dit korte hoofdstuk zullen we een overzicht geven van de belangrijkste types bipolaire transistoren die in de handel verkrijgbaar zijn. 1: Transistoren voor

Nadere informatie

spanning. * Deel het verschil daarvan en deel dat getal door de gewenste stroom om de weerstandswaarde te krijgen.

spanning. * Deel het verschil daarvan en deel dat getal door de gewenste stroom om de weerstandswaarde te krijgen. Weerstand stroombeperking voor LED s Om de stroom door een LED te beperken wordt een weerstand toegepast. Maar hoe hoog moet de waarde van zo n weerstand eigenlijk zijn? In de dagelijkse praktijk wordt

Nadere informatie

Johto. Flexible light

Johto. Flexible light Johto Flexible light Johto is a high quality lighting system based on LED for technically sophisticated interior and exterior light. It provides homogeneous and dot free illumination in very low installation

Nadere informatie

Combinatorische schakelingen

Combinatorische schakelingen Practicum 1: Combinatorische schakelingen Groep A.6: Lennert Acke Pieter Schuddinck Kristof Vandoorne Steven Werbrouck Inhoudstabel 1. Doelstellingen... 2 2. Voorbereiding... 3 3. Hardware-practicum...

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Signaalintegriteit van Veldbussen & discrete I/O Signalen

Signaalintegriteit van Veldbussen & discrete I/O Signalen Signaalintegriteit van Veldbussen & discrete I/O Signalen Rob Kersten rob.kersten@miwconsultants.nl 2012 MIW Consultants 1 Samenvatting MIW Consultants Interessante discussie op LinkedIn bij de en User

Nadere informatie

De Relatie tussen (Over)Gewicht. en Seksdrive bij Mannen en Vrouwen. The Relationship between (Over)Weight. and Sex Drive in Men and Women

De Relatie tussen (Over)Gewicht. en Seksdrive bij Mannen en Vrouwen. The Relationship between (Over)Weight. and Sex Drive in Men and Women De Relatie tussen (Over)Gewicht en Seksdrive bij Mannen en Vrouwen The Relationship between (Over)Weight and Sex Drive in Men and Women Mandy M. de Nijs Eerste begeleider: Dr. W. Waterink Tweede begeleider:

Nadere informatie

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0.

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0. Onderwerpen: Scherpstelling - Focusering Sluitersnelheid en framerate Sluitersnelheid en belichting Driedimensionale Arthrokinematische Mobilisatie Cursus Klinische Video/Foto-Analyse Avond 3: Scherpte

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

SPL D2 MKII GEBRUIKSAANWIJZING USER MANUAL

SPL D2 MKII GEBRUIKSAANWIJZING USER MANUAL SPL D2 MKII GEBRUIKSAANWIJZING USER MANUAL Spl-D2 Next generation Inleiding De SPL5-D2 unit is een geluidsdrukmeter die gekoppeld kan worden aan de SPL5. Het apparaat kan ook als losse geluidsdrukmeter

Nadere informatie

FRAME [UPRIGHT MODEL] / [DEPTH] / [HEIGHT] / [FINISH] TYPE OF BASEPLATE P Base plate BP80 / E alternatives: ZINC finish in all cases

FRAME [UPRIGHT MODEL] / [DEPTH] / [HEIGHT] / [FINISH] TYPE OF BASEPLATE P Base plate BP80 / E alternatives: ZINC finish in all cases FRAME XS UPRIGHT BASE PLATE UPRIGHT HORIZONTAL PROFILE DIAGONAL PROFILE DESCRIPTION A vertical structure consisting of 2 uprights, joined by a system of bracing profiles, and base plates intended to support

Nadere informatie

Klasse B versterkers

Klasse B versterkers Klasse B versterkers Jan Genoe KHLim Universitaire Campus, Gebouw B 359 Diepenbeek Belgium http://www.khlim.be/~jgenoe In dit hoofdstuk bespreken we de Klasse B en de klasse G versterker. Deze versterker

Nadere informatie

Practica bij het vak. Inleiding tot de Elektrotechniek: Practicum 2 Analoge versus digitale signalen en hun overdracht

Practica bij het vak. Inleiding tot de Elektrotechniek: Practicum 2 Analoge versus digitale signalen en hun overdracht Elektronica en Informatiesystemen Practica bij het vak Inleiding tot de Elektrotechniek: Practicum 2 Analoge versus digitale signalen en hun overdracht door Prof. dr. ir. J. Van Campenhout ir. Sean Rul

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Johto. Flexible light

Johto. Flexible light Johto Flexible light Johto is a high quality lighting system based on LED for technically sophisticated interior and exterior light. It provides homogeneous and dot free illumination in very low installation

Nadere informatie

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten.

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. The Effect of Difference in Peer and Parent Social Influences on Adolescent Alcohol Use. Nadine

Nadere informatie

1-poorts Gigabit Midspan - PoE+ injector at en 802.3af

1-poorts Gigabit Midspan - PoE+ injector at en 802.3af 1-poorts Gigabit Midspan - PoE+ injector - 802.3at en 802.3af Product ID: POEINJ1GW Deze gigabit Power over Ethernet (PoE+) injector dient als stroom- en data-aansluiting op een gigabit PoE-apparaat via

Nadere informatie

AE1103 Statics. 5 November h h. Answer sheets. Last name and initials:

AE1103 Statics. 5 November h h. Answer sheets. Last name and initials: Space above not to be filled in by the student AE1103 Statics 09.00h - 12.00h Answer sheets Last name and initials: Student no.: Only hand in the answer sheets! Other sheets will not be accepted Write

Nadere informatie

Ontwikkeling 10kVac - 2,5kW voeding

Ontwikkeling 10kVac - 2,5kW voeding Ontwikkeling 10kVac - 2,5kW voeding Introductie Plasma toepassing Ontwerp + Resultaten Partial Discharge Nedap Light Controls 1 Nedap Light Controls Intelligent aansturen van gasontladingslampen tot 36kW

Nadere informatie

www.ezkits.eu by illumicon CTCSS encoder Pietershoek 3 5503XA Veldhoven The Netherlands fax +31-40-2230020

www.ezkits.eu by illumicon CTCSS encoder Pietershoek 3 5503XA Veldhoven The Netherlands fax +31-40-2230020 by illumicon www.ezkits.eu CTCSS encoder Pietershoek 3 5503XA Veldhoven The Netherlands fax +31-40-2230020 Inhoud Inleiding...3 Soldeerinstructies...3 Assembly...4 Schema...5 Connections...6 Configuration...6

Nadere informatie

STROOMSENSOR BT21i Gebruikershandleiding

STROOMSENSOR BT21i Gebruikershandleiding STROOMSENSOR BT21i Gebruikershandleiding CENTRUM VOOR MICROCOMPUTER APPLICATIES http://www.cma-science.nl Korte beschrijving De Stroomsensor BT21i is een veelzijdige sensor, die de stroomsterkte kan meten

Nadere informatie

HOOFDSTUK 6 : AFREGELPROCEDURES

HOOFDSTUK 6 : AFREGELPROCEDURES HOOFDSTUK 6 : AFREGELPROCEDURES 6.1. Inleiding. Nu we de racks ontworpen en gemonteerd hebben, moeten we de schakelingen nog afregelen. Dit is noodzakelijk omdat ze voorzien zijn van trimmers die een fijnregeling

Nadere informatie

Plotten. technisch tekenwerk AUTOCAD 2000

Plotten. technisch tekenwerk AUTOCAD 2000 Inleiding Voor het plotten van uw bent u bij Lifoka aan het juiste adres. Snel, betrouwbaar en dat in grote of kleine oplagen. Niet alleen het plotten, maar ook vergaren en verzenden kan Lifoka voor u

Nadere informatie

BVBA POMAC-LUB-SERVICES SPRL Korte Bruggestraat 28 B-8970 Poperinge Tel. 057/33 48 36 Fax 057/33 61 27 info@pomac.be internet: www.pomac.

BVBA POMAC-LUB-SERVICES SPRL Korte Bruggestraat 28 B-8970 Poperinge Tel. 057/33 48 36 Fax 057/33 61 27 info@pomac.be internet: www.pomac. Smeersysteem voor conveyors Conveyors lubrication systems KS-007a-1-NE SMEERSYSTEEM VOOR MONO OF BIRAIL CONVEYORS Dit systeem is ontworpen voor het gedoseerd smeren van de lagers van de rollen van conveyors

Nadere informatie

Groene industrie POWER QUALITY POWER AND SIGNAL QUALITY. Phoenix Contact B.V. 2015-2016

Groene industrie POWER QUALITY POWER AND SIGNAL QUALITY. Phoenix Contact B.V. 2015-2016 Groene industrie Phoenix Contact B.V. 2015-2016 POWER AND SIGNAL QUALITY POWER QUALITY 24V PWR ERR 24V 0V 0V OUT I GND GND GND ON OFF 1 2 1A 5A NC PACT RCP- Rogowskisp Eerst Power Quality inzichtelijk

Nadere informatie

4-KANAALS DIGITALE EINDVERSTERKERS

4-KANAALS DIGITALE EINDVERSTERKERS 4-KANAALS DIGITALE EINDVERSTERKERS DA-250F/250FH/550F/500FH Het neusje van de zalm v.w.b. bedieningsgemak en rendement. Volledig Digitale * Versterker *De versterkers beschikken over klasse D techniek

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

De Invloed van Innovatiekenmerken op de Intentie van Leerkrachten. een Lespakket te Gebruiken om Cyberpesten te Voorkomen of te.

De Invloed van Innovatiekenmerken op de Intentie van Leerkrachten. een Lespakket te Gebruiken om Cyberpesten te Voorkomen of te. De Invloed van Innovatiekenmerken op de Intentie van Leerkrachten een Lespakket te Gebruiken om Cyberpesten te Voorkomen of te Stoppen The Influence of the Innovation Characteristics on the Intention of

Nadere informatie

Advies, Productie, Reproductie, Faciliteiten, Presentatie, Verhuur, Verkoop

Advies, Productie, Reproductie, Faciliteiten, Presentatie, Verhuur, Verkoop Hardware BrightSign mediaplayers HD110, HD120, HD210(W), HD220, HD410, HD810, HD1010(W), HD1020 Ports Achterzijde van de unit: Power plug for 5V power input at 3A 10/100 Ethernet jack HDMI connector Triple

Nadere informatie

SPX Model A-360 Azimuth Antenna Rotor Model 1 & 2

SPX Model A-360 Azimuth Antenna Rotor Model 1 & 2 Gauke Boelensstraat 108 NL-9203 RS Drachten The Netherlands Tel: +31 (0) 512 354 126 GSM: +31 (0) 650 882 889 Fax: +31 (0) 847 187 776 www.rfhamdesign.com E-mail: info@rfhamdesign.com Model A-360 Azimuth

Nadere informatie

LONDEN MET 21 GEVARIEERDE STADSWANDELINGEN 480 PAGINAS WAARDEVOLE INFORMATIE RUIM 300 FOTOS KAARTEN EN PLATTEGRONDEN

LONDEN MET 21 GEVARIEERDE STADSWANDELINGEN 480 PAGINAS WAARDEVOLE INFORMATIE RUIM 300 FOTOS KAARTEN EN PLATTEGRONDEN LONDEN MET 21 GEVARIEERDE STADSWANDELINGEN 480 PAGINAS WAARDEVOLE INFORMATIE RUIM 300 FOTOS KAARTEN EN PLATTEGRONDEN LM2GS4PWIR3FKEP-58-WWET11-PDF File Size 6,444 KB 117 Pages 27 Aug, 2016 TABLE OF CONTENT

Nadere informatie

Vermogenelectronica labo 2: Gelijkrichters

Vermogenelectronica labo 2: Gelijkrichters Vermogenelectronica labo : Gelijkrichters An Fotij, Christophe Mestdag, Koen Bogaerts November 9, 007 1 Diodes 1.1 Solderen van gelijkrichter Hierbij bestond de opdracht om vanuit een aantal compomenten

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

WWW.EMINENT-ONLINE.COM

WWW.EMINENT-ONLINE.COM WWW.EMINENT-OINE.COM HNDLEIDING USERS MNUL EM1016 HNDLEIDING EM1016 USB NR SERIEEL CONVERTER INHOUDSOPGVE: PGIN 1.0 Introductie.... 2 1.1 Functies en kenmerken.... 2 1.2 Inhoud van de verpakking.... 2

Nadere informatie

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care Annemiek T. Harder Studies presented in this thesis and the printing of this

Nadere informatie

Wie bepaalt de standaarden Er zijn drie instanties die standaardiseren c.q. normeren voor gestructureerde bekabelingsystemen;

Wie bepaalt de standaarden Er zijn drie instanties die standaardiseren c.q. normeren voor gestructureerde bekabelingsystemen; Kabelverbinding Om vast te kunnen stellen of een kabelverbinding (Link) voldoet aan de gewenste specificaties zijn er een aantal testen gedefinieerd. Deze testen zijn ontworpen om de betrouwbaarheid en

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Ethernet (standaard) 10Base-5 physical layer. Ethernet (thin) 10Base-2 physical layer. Vampier-tap. Ethernet (UTP) 10Base-T physical layer

Ethernet (standaard) 10Base-5 physical layer. Ethernet (thin) 10Base-2 physical layer. Vampier-tap. Ethernet (UTP) 10Base-T physical layer 4.1 4.2 Ethernet (standaard) 10Base-5 50 Ohm 10 Mbit/sec (baseband) 4.3 4.4 Vampier-tap Ethernet (thin) 10Base-2 4.5 4.6 Ethernet (UTP) 10Base-T Carrier Sense Multiple Access Hub = naaf 1 4.7 4.8 Collision

Nadere informatie

Inleiding. Type HDMI kabel. Standaard: Categorie 1 Geschikt voor meeste thuis toepassingen 720p en 1080i HDMI STANDARD

Inleiding. Type HDMI kabel. Standaard: Categorie 1 Geschikt voor meeste thuis toepassingen 720p en 1080i HDMI STANDARD Maximale HDMI lengte afhankelijk van: Kwaliteit HDMI bron Kwaliteit HDMI ontvanger Bandbreedte Kabel. Inleiding Twisted Pair en Glasvezel Technologie Bandbreedte overzicht Type HDMI kabel Voorbeeld: Kramer

Nadere informatie

De condensator. Q = C x V of. BRON: http://on4cp.org/cursus/cc/cond.htm. Starten we met het symbool en een paar voorbeelden :

De condensator. Q = C x V of. BRON: http://on4cp.org/cursus/cc/cond.htm. Starten we met het symbool en een paar voorbeelden : BRON: http://on4cp.org/cursus/cc/cond.htm De condensator In dit hoofdstuk behandelen we de condensator als essentieel element in schakelingen. We beperken ons tot het gedrag en gebruik bij gelijkstroom;

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Tentamen Analyse 8 december 203, duur 3 uur. Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als jeeen onderdeel

Nadere informatie

DDS chips. DDS = Direct Digital (frequency) Synthesis. Output = sinusvormig signaal. Maximum frequentie = ½ klokfrequentie

DDS chips. DDS = Direct Digital (frequency) Synthesis. Output = sinusvormig signaal. Maximum frequentie = ½ klokfrequentie www.arduino.cc Arduino en DDS DDS chips DDS = Direct Digital (frequency) Synthesis Output = sinusvormig signaal Maximum frequentie = ½ klokfrequentie Frequentie bepaald door tuning word Grootste fabrikant:

Nadere informatie

Hoofdstuk 1: De OPAMP

Hoofdstuk 1: De OPAMP Elektronica: Tweede kandidatuur industrieel ingenieur 1 Hoofdstuk 1: De OPAMP 1: Definitie Een opamp (= operational amplifier = operationele versterker) is een versterker met twee ingangen en (meestal)

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Hoofdstuk 5 : SCHEMA'S

Hoofdstuk 5 : SCHEMA'S Hoofdstuk 5 : SCHEMA'S 5.1. Inleiding. In dit hoofdstuk worden de eigenlijke ontwerpen besproken. We vertrekken van de volledige schakeling, om dan telkens iets dieper in detail te gaan. Zo komen we uiteindelijk

Nadere informatie

RAM geheugens. Jan Genoe KHLim. Situering RAM-geheugens. Geheugens. Halfgeleider Geheugens. Willekeurig toegankelijk geheugen

RAM geheugens. Jan Genoe KHLim. Situering RAM-geheugens. Geheugens. Halfgeleider Geheugens. Willekeurig toegankelijk geheugen Jan Genoe KHLim Situering RAM-geheugens Geheugens Halfgeleider Geheugens Serieel toegankelijk geheugen Willekeurig toegankelijk geheugen Read Only Memory ROM Random Access Memory RAM Statische RAM SRAM

Nadere informatie

EMC basics. Noodzaak tot ingrijpen

EMC basics. Noodzaak tot ingrijpen EMC basics Jan Genoe KHLim www.khlim.be/~jgenoe Noodzaak tot ingrijpen De gevoeligheid voor storing van de verschillende componenten stijgt continu door de evolutie in de technologie, zodat de immuniteit

Nadere informatie

SPID Azimuth antenna rotator Type: BIG-RAK

SPID Azimuth antenna rotator Type: BIG-RAK SPID Azimuth antenna rotator Type: BIG-RAK Specifications: SPID BIG RAK PWM Azimuth Rotator BIG RAK @ 12V BIG RAK @ 18V Turning torque in-lbs/nm 2,800 in lb/315 Nm 3,600 in lb/403 Nm Brake Torque in lbs/nm

Nadere informatie

Risk & Requirements Based Testing

Risk & Requirements Based Testing Risk & Requirements Based Testing Tycho Schmidt PreSales Consultant, HP 2006 Hewlett-Packard Development Company, L.P. The information contained herein is subject to change without notice Agenda Introductie

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 7 februari 2011

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 7 februari 2011 FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Toets Inleiding Kansrekening 1 7 februari 2011 Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

Handleiding Installatie ADS

Handleiding Installatie ADS Handleiding Installatie ADS Versie: 1.0 Versiedatum: 19-03-2014 Inleiding Deze handleiding helpt u met de installatie van Advantage Database Server. Zorg ervoor dat u bij de aanvang van de installatie

Nadere informatie

Find Neighbor Polygons in a Layer

Find Neighbor Polygons in a Layer Find Neighbor Polygons in a Layer QGIS Tutorials and Tips Author Ujaval Gandhi http://google.com/+ujavalgandhi Translations by Dick Groskamp This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0

Nadere informatie

De PROFIBUS, PROFINET & IO-Link dag. Edegem, 8 juni 2010. PROFIBUS Belgium VZW PROFIBUS, PROFINET & IO-Link

De PROFIBUS, PROFINET & IO-Link dag. Edegem, 8 juni 2010. PROFIBUS Belgium VZW PROFIBUS, PROFINET & IO-Link De PROFIBUS, PROFINET & IO-Link dag Edegem, 8 juni 2010 PROFIBUS Belgium VZW PROFIBUS, PROFINET & IO-Link 2010 2 Agenda 1. Omschrijving project 2. Voorstelling materialen 3. Redundancy 4. Visualisatie

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

SPID Azimuth antenna rotator Type: RAK

SPID Azimuth antenna rotator Type: RAK Gauke Boelensstraat 108 NL-9203 RS Drachten The Netherlands Tel: +31 (0) 512 354 126 GSM: +31 (0) 650 882 889 Fax: +31 (0) 847 187 776 www.rfhamdesign.com E-mail: info@rfhamdesign.com SPID Azimuth antenna

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

Gebruikershandleiding Version 1.2

Gebruikershandleiding Version 1.2 Gebruikershandleiding Version 1.2 NE Copyright 2004, by DIALOC ID All rights reserved Gebruikershandleiding ScanIt NEN 3140 DIALOC ID reserves the right to modify the software described in this manual

Nadere informatie

Running Head: INVLOED VAN ASE-DETERMINANTEN OP INTENTIE CONTACT 1

Running Head: INVLOED VAN ASE-DETERMINANTEN OP INTENTIE CONTACT 1 Running Head: INVLOED VAN ASE-DETERMINANTEN OP INTENTIE CONTACT 1 Relatie tussen Attitude, Sociale Invloed en Self-efficacy en Intentie tot Contact tussen Ouders en Leerkrachten bij Signalen van Pesten

Nadere informatie

Introductie EMC. Hét EMC Event 2011 DARE!!

Introductie EMC. Hét EMC Event 2011 DARE!! Introductie EMC Inleiding EMC 1. Electro Magnetische Compatibiliteit, hoe en waarom? 2. EMC fenomenen - Eigenschappen - Oorzaken - Gevolgen 3. Afschermen of filteren? 4. Bepalen van de opgewekte veldsterkte

Nadere informatie

Versterking Principe van de versterking

Versterking Principe van de versterking 6. 6.1.a Versterking Principe van de versterking Signalen worden versterkt door lampen of halfgeleiders. Halfgeleiders worden gemaakt van halfgeleidende materialen ( bv. silicium of germanium ) waar onzuiverheden

Nadere informatie

Functioneren van een Kind met Autisme. M.I. Willems. Open Universiteit

Functioneren van een Kind met Autisme. M.I. Willems. Open Universiteit Onderzoek naar het Effect van de Aanwezigheid van een Hond op het Alledaags Functioneren van een Kind met Autisme M.I. Willems Open Universiteit Naam student: Marijke Willems Postcode en Woonplaats: 6691

Nadere informatie

Ontwerpen van PROFIBUS installaties. Geert Leen PROFIBUS International Competence Center ACRO

Ontwerpen van PROFIBUS installaties. Geert Leen PROFIBUS International Competence Center ACRO Ontwerpen van PROFIBUS installaties Geert Leen PROFIBUS International Competence Center ACRO Ontwerpen van een PROFIBUS installatie Keuze van het kabeltype Standaard kabel Halogeenvrije FRNC kabel Kabel

Nadere informatie

BELGISCH INSTITUUT VOOR POSTDIENSTEN EN TELECOMMUNICATIE

BELGISCH INSTITUUT VOOR POSTDIENSTEN EN TELECOMMUNICATIE BELGISCH INSTITUUT VOOR POSTDIENSTEN EN TELECOMMUNICATIE RAADPLEGING VAN DE RAAD VAN HET BIPT VAN 11 SEPTEMBER 2007 MET BETREKKING TOT HET ONTWERPBESLUIT OVER DE INVOERING VAN DE TECHNOLOGIE REACH EXTENDED

Nadere informatie

AVAX Lusgevoede brandalarm elementen

AVAX Lusgevoede brandalarm elementen 990-095, Issue 1 Maart 2006 AVAX Lusgevoede brandalarm elementen Analoge adresseerbare audio visuele alarm elementen Sectie: Intelligent/Addressable Devices Eigenschappen Gemeenschappelijke aansluitsokkel

Nadere informatie

SHP-TS TwinArc SA SHP-TS 400W TWINARC E40 SL PRODUCT OVERVIEW

SHP-TS TwinArc SA SHP-TS 400W TWINARC E40 SL PRODUCT OVERVIEW Range Features Range of high pressure sodium lamps with double arc tube construction Dual arc tube design guarantees immediate re-strike after a power interruption Doubled lamp life and reduced occurrence

Nadere informatie

Het Effect van Voortgangsfeedback aan Behandelaars op de Uitkomsten van Psychologische Behandelingen; een Pilot Onderzoek

Het Effect van Voortgangsfeedback aan Behandelaars op de Uitkomsten van Psychologische Behandelingen; een Pilot Onderzoek Het Effect van Voortgangsfeedback aan Behandelaars op de Uitkomsten van Psychologische Behandelingen; een Pilot Onderzoek The Effect of Progress Feedback to Therapists on Psychological Treatment Outcome;

Nadere informatie

Tentamen Thermodynamica

Tentamen Thermodynamica Tentamen Thermodynamica 4B420 4B421 10 november 2008, 14.00 17.00 uur Dit tentamen bestaat uit 4 opeenvolgend genummerde opgaven. Indien er voor de beantwoording van een bepaalde opgave een tabel nodig

Nadere informatie

Non Diffuse Point Based Global Illumination

Non Diffuse Point Based Global Illumination Non Diffuse Point Based Global Illumination Karsten Daemen Thesis voorgedragen tot het behalen van de graad van Master of Science in de ingenieurswetenschappen: computerwetenschappen Promotor: Prof. dr.

Nadere informatie

CUSTOMIZE YOUR APPLE AND PRESENT A UNIQUE COMPANY GIFT

CUSTOMIZE YOUR APPLE AND PRESENT A UNIQUE COMPANY GIFT CUSTOMIZE YOUR APPLE AND PRESENT A UNIQUE COMPANY GIFT Ready for customization according to your companies wishes? The Royal Blue Collection a Custom Made collection. This is the perfect combination of

Nadere informatie

Voor de bouw van de BITX 20 Tranceiver zijn de volgende stappen handig. Het bordje is in secties ingedeeld (zie de afbeelding).

Voor de bouw van de BITX 20 Tranceiver zijn de volgende stappen handig. Het bordje is in secties ingedeeld (zie de afbeelding). BITX 20 Tranceiver Vs.3.x Voor de bouw van de BITX 20 Tranceiver zijn de volgende stappen handig. Het bordje is in secties ingedeeld (zie de afbeelding). De website: http://golddredgervideo.com/kc0wox/bitxver3new/newmanual.htm

Nadere informatie

DWDM COMPONENTEN. Funea Broadband Services bv. Gouden Rijderstraat 1. Postbus 57. 4900 AB Oosterhout T: +31 (0) 162 475 800 F: +31 (0) 162 455 751

DWDM COMPONENTEN. Funea Broadband Services bv. Gouden Rijderstraat 1. Postbus 57. 4900 AB Oosterhout T: +31 (0) 162 475 800 F: +31 (0) 162 455 751 Funea Broadband Services bv Gouden Rijderstraat 1 Postbus 57 4900 AB Oosterhout T: +31 (0) 162 475 800 F: +31 (0) 162 455 751 I : www.funea.com E: info@funea.com hr West Brabant nr 20061617 DWDM COMPONENTEN

Nadere informatie

1 poorts Gigabit PoE+ Extender at en 802.3af - 100m - Power over Ethernet Repeater

1 poorts Gigabit PoE+ Extender at en 802.3af - 100m - Power over Ethernet Repeater 1 poorts Gigabit PoE+ Extender - 802.3at en 802.3af - 100m - Power over Ethernet Repeater Product ID: POEEXT1GAT Deze gigabit PoE+ extender verlengt uw Power over Ethernet (PoE) apparaat over een grotere

Nadere informatie

AVR-DOPER MINI ASSEMBLAGE HANDLEIDING + LAYOUT. Geschreven door: Tom Vocke

AVR-DOPER MINI ASSEMBLAGE HANDLEIDING + LAYOUT. Geschreven door: Tom Vocke AVR-DOPER MINI ASSEMBLAGE HANDLEIDING + LAYOUT Geschreven door: Tom Vocke Datum: 28-09-2010 Inleiding: Dit document bevat alle hardware informatie betreffende de AVR-Doper mini. Het eerste deel zal zich

Nadere informatie