Natuurwandelpark WOLVENBERG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Natuurwandelpark WOLVENBERG"

Transcriptie

1 Natuurwandelpark Wolvenberg 1 Natuurwandelpark WOLVENBERG Werkgroep Wolvenberg Natuurlijk Natuurpunt Land Van Reyen

2 2 Natuurwandelpark Wolvenberg Brede wespenorchis in vrucht Illustratieverantwoording p. 1: Luchtfoto, met dank aan Foto Coolens & Deleuil, 2018 Antwerpen p. 6: De Brialmontvesting in Berchem omstreeks 1920, met dank aan de Kring voor Heemkunde Berchem. p. 7: IJsvogel, met dank aan Natuurpunt. p. 13: Winterkoninkje; p. 14: Iepenspintkever; p. 15: Koperwiek: met dank aan Uitgeversmaatschappij Tirion, Baarn. p. 15: Pestvogels. Foto: Kris Lauwers, p. 16: Hop, uit: H.G. Ludwig Reichenbach, Deutschlands Flora... als Beleg für die Flora Germanica Excursoria..., Leipzig, p. 16: Bosrank, uit: E.J. Weeda, Nederlandse oecologische flora, wilde planten en hun relaties, Amsterdam, p. 19: Bewerkt detail uit de Topografische kaart van België, Antwerpen-Borgerhout (15/3-4), NGI, Brussel. Alle andere foto s, grafiek en lay-out: Wim Strecker, 2018 Antwerpen - De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten op de reproducties van beeldende werken te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Diegenen die desondanks menen nog rechten te kunnen doen gelden, kunnen zich alsnog tot de uitgever wenden. Wij danken het District Berchem voor de promotie van deze publicatie. Vijfde, bijgewerkte uitgave, Berchem 2003.

3 Natuurwandelpark Wolvenberg 3 Het natuurwandelpark in het Natuurgebied Wolvenberg Natuurpunt Land van Reyen. Werkgroep Wolvenberg Natuurlijk

4 4 Natuurwandelpark Wolvenberg Zes aandachtspunten op het natuurwandelpad Wolvenberg Deze educatieve brochure wil de verstandhouding tussen publiek en natuur verbeteren. Het zal zeker tegemoet komen aan een vraag die velen op de lippen ligt: Waarom wordt dit gebied als Natuurontwikkelingsgebied beheerd? Er worden op het pad zes plaatsen toegelicht; je loopt van de ene genummerde arduin naar de volgende langs paaltjes waarop een pijltje de richting aangeeft. Zoals alle open ruimte staan ook de parken onder zware druk. Gezien de bijzondere ligging, centraal tussen Hobokense Polder en Ter Rivierenhof en de grote ecologische variatie is het belangrijk dat deze ruim 20 ha. een bijzondere bescherming genieten. De spoorwegbermen tussen Wolvenberg en de Kennedytunnel zijn natuurgebied in samenwerking met de Belgische spoorwegen. Op de Brilschans bevinden zich eveneens enkele hectaren langs de Vlaanderen Fietsroute die door ons worden beheerd. De Vlaamse overheid heeft op 11 september 2001 ons natuurgebied erkend. De erkende oppervlakte bedraagt 11,76 ha, zowat twee derde. Het natuurwandelpark is maar een klein onderdeel van het volledige project, een groene vinger langs de snelwegbermen tussen de Oude Landen in Ekeren en de Hoboken Polder, waarin de Vlaamse overheid haar verantwoordelijkheid neemt. Ondanks het drukke verkeer is er een natuurlijke verbinding mogelijk tussen allerlei parken en wilde hoekjes, waarvan Wolvenberg er één is. De spoorweg naar de Kennedytunnel is meer dan 4 km lang. Hierlangs verplaatsen zich ongemerkt allerlei dieren. Overzicht van het erkend natuurgebied stafkaart Antwerpen Borgerhout

5 1. Waar komt de benaming Wolvenberg vandaan? Natuurwandelpark Wolvenberg 5 We staan hier vlak tegen een drukke weg, maar aan deze zijde bevinden zich geen gebouwen. Het gebied is enkel omgeven door verkeerswegen. Net zoals in de rest van Vlaanderen is de natuur in kleine hoekjes weggedrongen; Vlaanderen wordt één grote stad. Vroeger lagen op deze plaats vesten en omwallingen die de stad moesten beschermen tegen een militaire invasie. De aanleg vergde 13 miljoen kubiek meter graafwerken en besloeg ruim 500 ha. De moerassen die er van nature langs lagen hebben de grote vijvers snel van waterplanten en waterdieren voorzien. De wegen er langs waren aanvankelijk gewone zandwegen, ook verder in de stad, en talrijke grote buitenverblijven en kleine akkertjes bepaalden het algemeen beeld. De Omwalling, waar Brilschans, Wolvenberg, Halfmaantje en de Mastvest nog van getuigen, werd verdedigd door een fortengordel, waarvan het fort IV het dichtstbijgelegen exemplaar is. De naam Wolvenberg komt op oude kaarten nergens in Antwerpen voor, maar het is wel een goede naam voor een gebied met wilde planten en dieren. Het verwijst naar een wolve, een houten hutje dat gemakkelijk kan worden afgebroken, en ook naar de wolfkes, padvinders die hier ergens een heem hadden. Achter ons ligt sinds 1836 de spoorweg naar Brussel; toen lag ze nog op straathoogte. De spoorlijn naar Gent is veel jonger, en ook minder gevarieerd in plantengroei. De parkeerplaatsen naast de spoorwegberm waren enkele jaren geleden nog volkstuinen. Foto van de vesten omstreeks 1920 Je weet nu min of meer waar het gebied vandaan komt; ga mee naar het volgende punt.

6 6 Natuurwandelpark Wolvenberg 2. De vijver De mensen in de buurt noemen de vijver de vest, of het Verloren Water. Deze vijver is eigenlijk een grondwatervijver. Dat wil zeggen dat de waterspiegel onder het niveau van de autostrade ligt. Vroeger was heel de stad omgeven met water. De vijver is daar een restje van. Er komen nog dieren en planten in voor die hier altijd in de omgeving leefden, maar er werden ook soorten in uitgezet. Vissers deden voor hun eigen plezier karpers in de plas, kinderen laten hun schildpadjes hier achter, muskusratten waren er vroeger ook niet. Egels kunnen goed zwemmen, wist je dat? Je ziet ze wel eens, maar ze zijn hier erg zeldzaam. Tussen de struikjes leven padden en watersalamanders. Die komen enkel in de lente meerdere weken naar de vijver om te paren en er hun eitjes af te zetten. Daarom is het beter vooral dan niet overal te lopen en op het pad te blijven. Dan groeien de planten hoger en kunnen deze dieren beter op voedsel jagen. In het water groeien algen en waterplanten, aan de rand groeien planten die zowel in als uit het water leven, als het maar nat genoeg is. Nog hoger groeien planten die niet van zoveel water houden. Elke soort kiest haar eigen plekje waar zij het liefste groeit. Aan de bomen zie je ook al zo n verschil. In en langs Schietwilgen Sommige Schietwilgen zijn al erg oud, ze zijn hier en daar hol, en worden bewoond door Vleermuizen. Die jagen in het donker op insecten die boven het water vliegen. Aan de vijver valt het lawaai van de auto s nogal mee. In de lente hoor je hier allerlei vogels die je in de stad niet verwacht. Op Wolvenberg zijn bijna alle zoogdieren nachtdieren. Je zult ze niet gemakkelijk zien. Het water dat uit de omgeving naar de vijver loopt is uitsluitend regenwater. Dit geeft tijdelijke fluctuaties, waarna de stand terug op het grondwaterniveau belandt. Alle water op Wolvenberg is schoon. Omdat de beek die er vroeger in uitkwam is afgekoppeld hoopt er zich veel slib op in de vijver. Dit moet af en toe worden geruimd, anders sterft er alle waterleven. De Zilverbeek wordt in de nabije toekomst echter opnieuw aangesloten op de vijver! De waterkwaliteit is beter dan die van de vijver zelf. het water groeien Schietwilgen. Wat hoger staan Olmen en Meidoorns, die houden niet van kletsnatte voeten en hun zaden kiemen niet in de blubber. Poelslak

7 Natuurwandelpark Wolvenberg 7 Snoek Blaartrekkende boterbloem Zoogdieren IJsvogel Spitsmuis, Muskusrat, Huismuis en Bruine rat. Wezel, Bunzing, Dwergvleermuis en Gewone grootoorvleermuis. Enkele typische soorten aan de vijver Vogels Visdiefje, IJsvogel, Blauwe reiger, Spotvogel, Grote bonte specht, Winterkoning, Grote gele kwik, Waterhoen, Meerkoet, Dodaars, Oeverloper en Wilde eend. Ongewervelden Waterschorpioen, Waterpissebed, Bloedzuiger, Poelslak, Glanzende agaathoren, Donkere wegslak, Doorschijnende glasslak, Gewone kristalslak, Grote glansslak, Look-glansslak, Gevlekte akkerslak, Gewone haarslak, Zwanemossel, Galwespen, Grote en Zuidelijke keizerlibel, Blauwe glazenmaker, Kroosvlindertje. Amfibieën & Reptielen Gewone pad, Kleine watersalamander, Alpenwatersalamander en de exotische probleemsoorten Roodwangschildpad en Geelwangschildpad. Mossen Beekpluisdraadmos, Kleivedermos. Vaatplanten Schietwilg, Zwarte els, Blaartrekkende boterbloem, Moerasdroogbloem, Moeraszuring, Gele waterkers, Grof hoornblad, Gekroesd fonteinkruid, Groot blaasjeskruid, Zittende Zannichellia, Smalle waterpest, Aarvederkruid, Klein kroos, Veelwortelig kroos, Bultkroos, Doorschijnend sterrekroos, Koninginnekruid en Bitterzoet. Vissen Snoek, Blankvoorn, Bittervoorn, Paling, Karper, Bliek. Paddestoelen Morielje onder Iep

8 8 Natuurwandelpark Wolvenberg 3. Graslanden Graslanden zijn halfnatuurlijke landschappen. Men neemt aan dat het bos dat in de prehistorische tijden ons land bedekte niet zo gesloten was als in tegenwoordige kunstmatige bossen. Bevers, Elanden, Wisenten en Wilde paarden leefden in open stukken bos die zo in stand werden gehouden. Toen de mensen hier vee begonnen te houden lieten ze dit grazen in het bos. Alleen planten van graslanden konden op zulke open plekken blijven groeien. Er ontstond een verspreid doornstruweel waarin vooral Zomereik kans zag zich te ontwikkelen. Het bos was eigenlijk een parklandschap met her en der grotere stukken woud, moerassen, rivieren en grazige stukken. Deze wilde graslanden bestaan niet meer. Elke weide is in cultuur gebracht. De boeren ploegen nu meestal hun weiden om en zaaien er één soort gras, dat ze afhooien voor de dieren in de stallen. Overal in parken en tuinen zaaien mensen een kale gazon. Men onderscheidt verschillende soorten graslanden. Zij worden bepaald door de bodem. Nat of droog, begraasd of gemaaid, kletsnat of kurkdroog, met klei of zand, kalkhoudend of niet... het bepaalt allemaal mee wat er kan groeien. Natuurverbinding met Hobokense polder Op de autostrade- en spoorwegbermen tref je ook graslanden aan. Op sommige plaatsen zijn zij al goed ontwikkeld. Deze graslanden moeten een natuurlijke verbinding tot stand brengen tussen allerlei gebieden van aan de Hobokense Polder tot het Ter Rivierenhof. We hopen dat vanuit Wolvenberg allerlei plantenzaadjes en diertjes op reis kunnen gaan en een kans krijgen om zich ergens onderweg te vestigen. Zo krijg je meer ruimte voor de natuur. Buiten de grassen en schijngrassen groeien er zo n 40 andere soorten planten samen met elkaar in deze biotoop. De graslanden vormen overgangen naar de beschaduwde plaatsen waar struiken en bomen staan, naar de plassen en naar de paden. Het zijn vooral de overgangen die de natuurinhoud rijk maken. Veel dieren verstoppen zich onder de struiken, jagen of grazen op de open plekken en gebruiken de plasjes om er zich in voort te planten. Als je op de paden blijft, ook al is het er erg drassig, ben je zeker dat je niets verstoort. De graslandjes van Wolvenberg worden met een afgesproken regelmaat gemaaid. Sommige stukken ééns per jaar, per twee jaar, tweemaal per jaar. Een strikte datum is er niet: we volgen eerder een bio-indicator. Zo wordt een perceel waarin Bermzegge staat pas gemaaid als de aartjes afvallen in de zomer. Dan is tevens ook onze Bijenorchis en Ratelaar uitgebloeid. Libellen en juffers houden van het kleinschalig gevarieerd landschap dat hier aanwezig is. In graslanden komen ook paddestoelen voor. In de lente staan grote heksenkringen van de Voorjaarsridderzwam overal op het terrein, als ook de Bokaalzwam, die met zijn voet in de kalkrijke aarde verscholen zit. In het najaar vind je hier voornamelijk de Radijsvaalhoed. Op het maaisel verschijnt Dooiergele mestzwam. Natte graslanden herbergen speciaal aangepaste mossen. Hier vinden we vooral Gewoon sikkelmos en Puntmos. Bijenorchis

9 Natuurwandelpark Wolvenberg 9 Gewone bermzegge Dwergmuis met nest Bokaalkluifzwam Zoogdieren Mol, Konijn, Rosse woelmuis, Spitsmuis, Bosmuis, Aardmuis, Veldmuis en Dwergmuis. Enkele typische soorten van het grasland Vogels Torenvalk, Spreeuw, Groene specht. Ongewervelden Sabelsprinkhaan, Krasser, Iepe-grasluis, Lieveheersbeestjes, Langpootmug, Glanzende agaathoren, Donkere wegslak, Doorschijnende glasslak, Grote glansslak, Grofgestreepte glimslak, Grote karthuizerslak, Gewone haarslak, Gewone tuinslak. Mossen Puntmos, Gewoon sikkelmos, Haakmos. Vaatplanten Gewoon knoopkruid, Wilde peen, Jacobskruiskruid, Veldlathyrus, Aardaker, Goudhaver, Blauw walstro, Bermzegge, Zeegroene zegge, Ruige zegge, Kropaar, Kleine klaver, Duizendblad. Paddestoelen Voorjaarsridderzwam (St-George mushroom), Bokaal(kluif)zwam, Zwarte grasparasiet, Radijsvaalhoed, Weidekringzwam, Smeerwortelmeeldauw, Hondsdrafroest, Fopzwam, Straatchampignon, Hazepootje, Plooirokje, Zanddragende vezelkop, Donzige melkzwam.

10 10 Natuurwandelpark Wolvenberg 4. Plassen en poeltjes De plassen in het terrein zijn zeer belangrijk. Verspreid vormen zich vooral na de winter modderige plassen met kwel, maar ook met oppervlaktewater in de greppels en putten. Tussen het populierenbosje en de vijver gaan de graslandjes over in moerasachtige vegetatie. Dit vereist van de aanwezige planten een aangepast wortelstelsel, want bodems die onder water staan zijn lucht- en zuurstofloos. Een holle wortel en stengel brengt dan zuurstof tot in de wortelharen, de zaden zijn bestand tegen water, verspreiden zich drijvend of behoeven droogvallen van de bodem voor de kieming. Vochtige plaatsen zijn zeldzaam in de directe omgeving, zowel in het verbindingsgebied dat vrijwel geheel uit hellingen bestaat, als in de meeste van onze parken. In onze streken zijn vochtgebonden planten kwetsbaar, hun aantal gaat zienderogen achteruit door vervuiling, ontwatering en gebrek aan levensruimte. Ze verdienen niet alleen daarom meer aandacht, maar ook omdat hun aanwezigheid op grotere ecologische verscheidenheid duidt. De insectenrijkdom neemt met de aanwezigheid van vochtgebonden plantensoorten immers altijd enorm toe. Op de hellingen watert de regen af onder de grond. Waar het water weer boven komt is het zuurstofloos, en ijzerhoudend. Op zo n plassen, kwelplaatsen of bronnetjes als je wilt, vinden we een olieachtig laagje dat onder je vinger breekt: het zijn IJzerbacteriën. In zulke plassen wordt de klei voortdurend opgewoeld. Toch kunnen ook daarin bepaalde planten groeien. Vooral de essen doen het daar goed. In de zomer is de verdamping van water zowel rechtstreeks als via de bladeren van de planten zeer groot. Hoewel het dan ook wel regent droogt de oppervlakte uit. De verdamping via de bladeren bouwt een osmotische zuigkracht op die ervoor zorgt dat de wortels water en mineralen opnemen. Het droogvallen van de plassen stimuleert trouwens de metamorfose van de kikkervisjes van Bruine kikker, die de dril steeds in ondiepe karrensporen en in zwakstromend water afzet. De zuurstofloze bodem biedt natuurlijk weinig levenskansen voor schimmels en paddestoelen, maar meer aan bacteriën. De zwarte modder die zich in de plassen bevindt bevat veel ijzersulfide. Bij uitdroging vormt de kale bodem een gebarsten patroon waarin zich allerlei kleine beestjes verschuilen. Net als bij de vijver schikken de plantensoorten zich naar de hoogte, maar dan volgens microreliëf. Heelblaadjes staan hoger dan Zeegroene rus, en die op haar beurt hoger dan Gewone waterbies. In de plas groeit Sikkelmos en op meer ontkalkte plaatsen staat ook Pitrus. De moerasvegetatie gaat over in natte ruigte met o.a. Gewone wederik of in nat grasland. De poel op de kwelplaats aan de voetgangersbrug In 1995 werd ter gelegenheid van het Europese Jaar van het Natuurbehoud een poel gegraven op een kwelplaats aan de voetgangersbrug. Hierin ontwikkelde zich zeer snel een vegetatie Kranswieren. Het insectenleven is er erg rijk. Zolang de Regie der Wegen herbicidengebruik tolereert van haar aannemers is deze poel zeer kwetsbaar. Er woekerenden helaas exoten: Egeria densa, Crassula helmsii en Grote waternavel (Hydrocotyle ranunculoides). Deze worden bestreden. Watermunt Kikkerdril

11 Natuurwandelpark Wolvenberg 11 Moeraszegge Waterranonkel Enkele typische soorten van plassen en poeltjes Amfibieën Bruine kikker, Alpenwatersalamander, Kleine watersalamander. Ongewervelden Kleine roodoogjuffer, Breedscheenjuffer, Houtpantserjuffer, Lantaarntje, Watersnuffel, Zwarte heidelibel, Bruinrode heidelibel, Vuurjuffer, Gewone pantserjuffer, Platbuik, Vijverloper, Rugzwemmer, Modderkever, Kleine spinnende watertor, Doornsprinkhaan, Gewone poelslak, Leverbotslak, Puntige blaashoren en Gekielde schijfhoren. Mossen Gewoon sikkelmos Vaatplanten Gewone waterbies, Gewone waterranonkel, Kruipend struisgras, Heelblaadjes, Moeraszegge, Tweerijige zegge, Ruige zegge, Slanke waterweegbree, Waterpunge, Pitrus en Zeegroene rus, Platte rus, Watermunt, Es en Schietwilg. Exoten: Egeria densa, Crassula helmsii, Grote waternavel (Hydrocotyle ranunculoides). Paddestoelen Langstelige en Platte slijmzwam, Gezellige spiraalslijmzwam, Stijfselzwam, Voorjaarshoutzwam, Tranende franjehoed.

12 12 Natuurwandelpark Wolvenberg 5. Japanse duizendknoop Exoten en het maaibeheer ervan Reeds twee eeuwen geleden werd Japanse duizendknoop in Europa ingevoerd, veredeld als reuzenvariëteit en als veevoeder gepromoot. Hij kreeg intussen concurrentie van het krachtvoer en men is blijkbaar helemaal vergeten waarom die soort hierheen gehaald is. Deze planten verwilderen zeer sterk, en kunnen grote oppervlakten van de inheemse vegetatie overwoekeren. In wegbermen, op spoordijken en aan bosranden, maar ook in brongebieden en beekdalbossen vormen ze op talloze plaatsen een dichte ruigte. Alleen wat voorjaarsbloeiers houden het daartussen uit. De duizendknoopwortels vormen een dusdanige mat dat geen van onze wilde kruiden er in kan kiemen. Japanse duizendknoop In het gebied wordt aan natuurlijke ontwikkeling gedaan. Dit wil echter niet zeggen dat men de natuur in dit stadium de vrije hand laat. Positieve ontwikkelingen worden bevoordeeld, en negatieve worden afgeremd. Het spreekt vanzelf dat zoiets niet onbezonnen gebeurt, maar dat er heel wat studie en ervaring bij te pas komt. Op sommige plaatsen zou men Japanse duizendknoop onbelemmerd zijn gang kunnen laten gaan, maar in een klein gebied of een belangrijk verbindingsgebied heb je al gauw geen keuze meer. Hoewel er soms wel eens een vogelnest in die lange staken zit, betekent dit niet dat de Japanse duizendknoop goed is voor bepaalde vogels: die zouden gewoon ergens anders broeden. Hetzelfde geldt voor Dennen, Sparren en sierstruiken. Andere probleemsoorten zijn o.a. Lijsterbesspirea, Reuzenberenklauw, Sneeuwbes en allerhande streekvreemde esdoorns. Ze leveren enkel wat beschutting maar dragen niet bij tot een rijker natuurlijk geheel. Witte esdoorn In 1993 besloeg de aangetaste oppervlakte al 1,5 hectare, zowat 10% van het park; maatregelen drongen zich op. Beheer: zodra de eerste stekken uitkomen begint het maaiwerk. Periodiek wordt de aangetaste oppervlakte gemaaid met zeis, sikkel of bosmaaier en daarna in hopen bijeengebracht. Bij het terug uitlopen zijn de planten zodanig klein dat een biologisch afbreekbaar plantengif kan worden aangewend met een kleine sproeier of penseel. Begrazing met een schaap bleek geen succes. Op de meeste plaatsen lijkt de Japanse duizendknoop zo goed als weg. Toch kan de plant in halfschaduw flink uitbreiden dankzij de enorme uitlopers die hem tot 20 meter ver door de schaduw leidt. Reuzenberenklauw

13 Natuurwandelpark Wolvenberg 13 Winterkoninkje Wilde kaardenbol Witte dovenetel Enkele typische soorten op de maaivlakten Vaatplanten die na het maaien van de Japanse duizendknoop opkomen Speenkruid, Grote brandnetel, Fluitenkruid, Hondspeterselie, Hondsdraf, Zevenblad, Ridderzuring, Kleine klit, Hop, Gewone vlier, Bermzegge, Kruldistel, Wilde kaardenbol, Veldkruidkers, Bosandoorn, Look-zonder-look, Witte dovenetel. In de stapels hout en maaisel Nestjes van Winterkoninkje, beschutting voor Egel, Wezel, Bunzing, slakken, Gewone pad en vooral extra warmte voor het overwinteren Paddestoelen Op takken en stronken: Vlak hoekschijfje, Berken-hoekschijfje, Meniezwammetje, Geweizwammetje, Houtknotszwam, Judasoor, Kleine judasoor, Grijze gaatjeszwam, Platte tonderzwam, Papierzwammetje, Gewoon donsvoetje, Elfenbankje, Schorsbreker, Witte tandzwam, Kale inktzwam, Zwerminktzwam, Grote viltinktzwam, Geschubte inktzwam. Op de bodem: Meidoorndonsvoetje, Paarse schijnridder, Tweekleurige vaalhoed, Verblekende russula, Plooivoetstuifzwam, Gewone aardappelbovist, Grijssteelhertezwam, Blanke parasolzwam, Bruine bundelridderzwam.

14 14 Natuurwandelpark Wolvenberg 6. De heuvel Elke verhevenheid in het landschap heeft in Vlaanderen wel iets aantrekkelijks, gewoon omdat alles er erg vlak is. Bij elke vijver die ooit gegraven is ligt wel een heuvel, en zo is dat bij de bouw van de forten vroeger ook geweest. Onder de heuvel zitten nog resten van de militaire gebouwen, waar nu een Vleerkelder is ingericht. Waar de muur te zien is lag een brug over de vest. Vanuit de vijver loopt de bodem hier vrij steil omhoog. Bovenaan is het natuurlijk droger en schraler dan beneden. Zowel bij het uitgraven van de Kleine Ring als bij de bouw van de fortengordel werd een massa fossiele klei en zand aan de oppervlakte gebracht. In tegenstelling tot de normale bovenlaag bevat deze aarde geen enkele schimmel of bacterie; ze is aanvankelijk volkomen steriel. Voor onze begrippen is ze vrij onvruchtbaar, en komt ze zeer traag tot rijping. De bomen en kruiden die er nu groeien noemen we pioniers. De oudste planten staan er tenslotte hooguit 150 jaar. Dat is waarschijnlijk ook zo voor Olm (of Veldiep), die hier nog massaal voorkomt. Toen de laatste aanval van Iepziekte in ons land verscheen (70-er jaren) waren het allemaal grote bomen; ze werden allemaal gerooid, en zijn vervolgens weer opgeschoten uit de wortels. Merkwaardig is dat de Olmen hier toch een redelijk omvang bereiken, en zelfs probleemloos bloeien en uitzaaien. In sommige takken zie je de ziekte; de Iepenspintkeverlarven laten hier hun typische vraatgangen zien. Op de dode stobben groeit veelal Houtknotszwam, met zwarte harde knobbels. Heuvelbodems zijn nogal gemakkelijk kaal; bladeren en takken blijven er niet zomaar liggen. Er is van nature veel erosie door afspoeling en extra blootstelling aan de wind, door zwellen en krimpen van deze glauconiethoudende zanden. Ook bij het vriezen en ontdooien verplaatst zich altijd grond. Dat komt omdat water in bevroren toestand een groter volume inneemt dan bij de dooi. De bodem verplaatst zich. Zo lijken op een helling de stenen los te groeien en bomen altijd scheef te staan. Als je op het pad blijft wordt de erosie eveneens beperkt, want niets doet hellingen zoveel kwaad als betreding. Hier en daar werden exoten opgeruimd om meer plaats te bieden aan de opkomende natuurlijke planten. Daar vindt een ware explosie van kruiden en jonge boompjes plaats. De kruinen van de omringende bomen zetten zich terug naar het vrijgekomen licht. Muurvaren Op de oude muren zie je wel eens Muurvarentje staan. Het metselwerk van die tijd bevatte veel kalk. Na een zeer lange periode waarin bacteriën de kalk verzuren en verweren worden de voegen geschikt voor het kiemen van dit kleine varentje. Op de muur van het vestingrestant kun je nog zien hoe hoog het water vroeger in de vest stond. Zo ver is het grondwaterpeil in Antwerpen intussen al gezakt. De kazemat is ingericht als vleermuisverblijf. Temperatuur en vochtigheid zijn hier ideaal voor overwintering van deze fascinerende zoogdiertjes. De site wordt elk jaar maar één keer geopend, in februari, voor controle en eventuele telling. Grote iepenspintkever en vraatgang

15 Natuurwandelpark Wolvenberg 15 Koperwiek zomer winter Pestvogels in Maarts viooltje uitgebloeide Veldiep Zoogdieren Veldmuis, Huismuis en Konijn. Enkele typische soorten van de heuvel Vogels Staartmees, Koolmees, Pimpelmees, Kraai, Putter, Goudhaantje, Vink, Koperwiek. Ongewervelden Iepengrasluis, Aardhommel, Galwespen, Grote iepenspintkever, Schildluis, Bruine blikslak, Glanzende agaathoren, Donkere wegslak, Doorschijnende glasslak, Grote glansslak, Grofgestreepte glimslak, Grote karthuizerslak, Gewone haarslak, Gewone tuinslak. Mossen Gewoon dikkopmos, Fijn laddermos, Geplooid snavelmos. Vaatplanten Olm (Iep), Veldesdoorn, Beuk, Eenstijlige meidoorn, Zomereik, Klimop, Bosviooltje, Look-zonder-look, Heggendoornzaad, Bermooievaarsbek, Maarts viooltje, Hondsdraf, Gevlekte aronskelk, Witte munt, Schaduwgras, Vlier, Bosandoorn, Muurvaren, Rode kornoelje, Bosrank en Hop.

16 16 Natuurwandelpark Wolvenberg Meer natuur in de stad! Hop is bij de werkgroep bestelbaar voor uw geveltuin. Bosrank: manestraaltjes Bestelbaar bij de werkgroep voor uw geveltuin.

17 Ook gewone soorten zijn onmisbaar in de natuur Natuurwandelpark Wolvenberg 17 Grote brandnetel is op klei een normale verschijning. Het is een zeer waardevolle struweelplant en de waardplant van o.a. Dagpauwoog, Kleine Vos, Landkaartje en Atalanta. Knollewitje op Paardenbloem Vogels die men afhankelijk van het seizoen zowat overal op Wolvenberg kan zien: Vlaamse Gaai, Merel, Zanglijster, Sijs, Zwartkop, Heggenmus, Vuurgoudhaantje, Grauwe Vliegenvanger, Sperwer, Torenvalk, Ekster, Putter, Tjiftjaf, Vink, Koperwiek, Groenling, Keep, Kneu, Boomvalk, Gierzwaluw, Boomkruiper, Fitis, Kleine Bonte Specht Vrouwelijk katje van Boswilg met Blinde bij (een zweefvlieg)

18 18 Natuurwandelpark Wolvenberg Natuur voor iedereen! Heb je ook belangstelling voor al die natuur in de stad? Neem dan contact op, we zoeken mensen zoals jij. Op vaste dagen is er natuurbeheer. Woensdagavond in de zomerperiode, zondagmorgen in de winterperiode. Voor jeugdbewegingen en scholen die willen helpen moet op voorhand afgesproken worden i.v.m. het nodige gerief: zeisen, hooirijven, bosmaaier, spelletjes, kruiwagens, zagen, eten en drinken... Bovendien hebben we mensen nodig die zelf gidsen, in het bestuur willen meewerken, de Milieuraad willen bijwonen, contact houden met de Groendienst, Natuurstudie doen rond allerlei levensvormen in onze terreinen of mederedacteur willen worden van onze nieuwsbrief Rietvink of de wijkkrant. Je wilt ons op het terrein zelf steunen? Dat kan op twee manieren: schrijf een zelfgekozen bedrag over op van onze reservaatsrekening Natuurreservaten Wolvenberg. of stort een bedrag op de rekening van Natuurpunt vzw, Kardinaal Mercierplein 1, 2800 Mechelen. Vermeld projectnummer 7743 bij elke gift. Vanaf 30 wordt een fiscaal attest afgeleverd. Natuurpunt wil nog véél meer natuur veiligstellen, zelfs in de stad. Je kunt met je gezin lid worden, je kunt beslissen om Natuurpunt te steunen met een legaat, of je kunt met je bedrijf contact met ons opnemen om te zoeken of we kunnen samenwerken.want meer leden geven ons meer slagkracht op beleidsvlak en meer middelen om natuurterreinen te verwerven. Je gezin wordt lid van Natuurpunt door zelf het juiste bedrag voor het lidmaatschap ( 17.5) op rekeningnummer te storten, met vermelding van je naam en adres. Bel ons op ( ) en we sturen je een folder met alle uitleg, waaronder een overschrijvingsformulier en een formulier voor domiciliëring. Neem contact met de afdeling in je gemeente. Je kan contant betalen aan een bestuurslid van de afdeling in je gemeente. Je krijgt een voorlopige lidkaart en (indien voorradig) reeds het welkomstpakket! Surf naar als je de elektronische fiche wil invullen. Conservator Natuurgebied Wolvenberg Erik Molenaar Ferdinand Coosemansstraat Berchem Tel Op afspraak worden ook geleide natuurwandelingen op andere locaties verzorgd. Stadscentrum Antwerpen, de oude haven, Petroleum Zuid, Zurenborg, Boekenbergpark (Deurne), Schoonselhof, Kalmthoutse heide, Molenbeekvallei (Vremde),...

19 Natuurwandelpark Wolvenberg 19

Wolvenberg. Poel. Deze poel werd door de Stad Antwerpen gegraven in 1995 ter gelegenheid van het Europese Jaar van het Natuurbehoud.

Wolvenberg. Poel. Deze poel werd door de Stad Antwerpen gegraven in 1995 ter gelegenheid van het Europese Jaar van het Natuurbehoud. Heuvel Onder deze heuvel bevinden zich nog enkele overblijfselen van de oude fortengordel rond Antwerpen. Bij de aanleg van de kleine ring van Antwerpen is de aarden wal en het brugeinde langs de hoofdgracht

Nadere informatie

AMSTERDAM OPEN AIR FESTIVAL GAASPERPLAS

AMSTERDAM OPEN AIR FESTIVAL GAASPERPLAS NATUURBELEVEN AMSTERDAM OPEN AIR FESTIVAL GAASPERPLAS QUICKSCAN FLORA- EN FAUNAWET NatuurBeleven b.v. dr. M. Kuiper Oostermeerkade 6 1184 TV Amstelveen 020/4720777 mark@natuurbeleven.nl Opdrachtgever:

Nadere informatie

Oeverplanten in Lelystad

Oeverplanten in Lelystad Oeverplanten in Lelystad Inleiding Lelystad is rijk aan water. Binnen de bebouwde kom is een blauwe dooradering aanwezig van talloze wateren. Om de waterbergingscapaciteit te vergroten en de leefomgeving

Nadere informatie

Inventarisatie natuurwaarden Lelystad Airport

Inventarisatie natuurwaarden Lelystad Airport Inventarisatie natuurwaarden Lelystad Airport A&W-rapport 996 Inventarisatie natuurwaarden Lelystad Airport 1 2 A&W-rapport 996 Inventarisatie natuurwaarden Lelystad Airport 3 4 A&W-rapport 996 Inventarisatie

Nadere informatie

Dieren in de vrije natuur in het Park Berg en Bos door Henk Otto

Dieren in de vrije natuur in het Park Berg en Bos door Henk Otto Dieren in de vrije natuur in het Park Berg en Bos door Henk Otto Ter voorbereiding van de toekomstplannen voor het Park Berg en Bos is in opdracht van de gemeente Apenheul een natuurtoets uitgevoerd. Een

Nadere informatie

Nationale Databank Flora en Fauna Uitvoerportaal

Nationale Databank Flora en Fauna Uitvoerportaal 104 records Middelpunt < 1km² Middelpunt 1km² - 5km² Middelpunt > 5km² Vlak schaal 1 : 50000 Zoekvraag Soort Soortgroep Wet en Beleid Periode Bronhouder Zoekgebied Alle Alle FF-wet tab. II Rode Lijst FF-wet

Nadere informatie

L E I D S E H O U T : S U M M E R J A Z Z E N W E R F P O P 2 0 1 3

L E I D S E H O U T : S U M M E R J A Z Z E N W E R F P O P 2 0 1 3 NATUURBELEVEN BV L E I D S E H O U T : S U M M E R J A Z Z E N W E R F P O P 2 0 1 3 QUIC K SCA N FLORA - EN FAUNAWE T NatuurBeleven bv. dr. M. Kuiper Oostermeerkade 6 1184 TV Amstelveen 020/4720777 mark@natuurbeleven.nl

Nadere informatie

Extra Nieuwsbrief W.H. Vliegenbos

Extra Nieuwsbrief W.H. Vliegenbos Extra Nieuwsbrief W.H. Vliegenbos 25 juni 2013 Avondwandelingen met deskundige begeleiding in het W.H. Vliegenbos In het W.H. Vliegenbos worden op vrijdagavonden avondwandelingen georganiseerd van 21.30

Nadere informatie

Natuurwaarden Bermen en ruigten Sloten en kanalen Beschermde flora

Natuurwaarden Bermen en ruigten Sloten en kanalen Beschermde flora Natuurwaarden In 2004 is een inventarisatie uitgevoerd naar krachtens de Flora- en Faunawet beschermde plant- en diersoorten in de Achtersluispolder en aangrenzende terreinen zoals het Vijfhoekpark, de

Nadere informatie

Veldbezoeken Het gebied is op 16 juli 2014 bezocht door Menno Reemer (EIS) samen met Hendrik Baas (gemeente Zoetermeer).

Veldbezoeken Het gebied is op 16 juli 2014 bezocht door Menno Reemer (EIS) samen met Hendrik Baas (gemeente Zoetermeer). Bijenvraagbaak casus 1: Zoetermeer Westerpark Menno Reemer (EIS Kenniscentrum Insecten) & Robbert Snep (Alterra) 6 oktober 2014 Vraagsteller: Hendrik Baas (Gemeente Zoetermeer) Gebied: Zoetermeer, Westerpark,

Nadere informatie

Bermenplan Assen. Definitief

Bermenplan Assen. Definitief Definitief Opdrachtgever: Opdrachtgever: Gemeente Assen Gemeente Mevrouw Assen ing. M. van Lommel Mevrouw M. Postbus van Lommel 30018 Noordersingel 940033 RA Assen 9401 JW T Assen 0592-366911 F 0592-366595

Nadere informatie

broedwaarde. Wilde eend - 1 zeker broedgeval. 9.05 : 1 w. met 3 pulli - regelmatig worden ongepaarde ex.

broedwaarde. Wilde eend - 1 zeker broedgeval. 9.05 : 1 w. met 3 pulli - regelmatig worden ongepaarde ex. Kleiputten 't Hoge 1983 2013 (2014) In deze kolom krijgen sommige soorten een andere kleur en dus een andere Broedende of waarschijnlijk broedende soorten broedwaarde. Wilde eend - 1 zeker broedgeval.

Nadere informatie

BMP rapport. Gat van Pinte 2014. Bert van Broekhoven VWG De Steltkluut September 2014

BMP rapport. Gat van Pinte 2014. Bert van Broekhoven VWG De Steltkluut September 2014 BMP rapport Gat van Pinte 2014 Bert van Broekhoven VWG De Steltkluut September 2014 1 van 10 BMP Gat van Pinte 2014 Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Gebiedsbeschrijving Gat van Pinte... 3 3. De telronden...

Nadere informatie

Birdwatching: hoofdstuk 1/3 evaluatie van de beheersmaatregelen

Birdwatching: hoofdstuk 1/3 evaluatie van de beheersmaatregelen Birdwatching: hoofdstuk 1/3 evaluatie van de beheersmaatregelen Alle bij de NGF aangesloten clubs worden jaarlijks uitgenodigd deel te nemen aan een vogelteldag. De bedoeling is op dezelfde dag eind april

Nadere informatie

2012 Rebo International b.v. deze uitgave 2012 Rebo Productions b.v., Lisse www.rebo-publishers.com info@rebo-publishers.com

2012 Rebo International b.v. deze uitgave 2012 Rebo Productions b.v., Lisse www.rebo-publishers.com info@rebo-publishers.com Colofon Inhoud 2012 Rebo International b.v. deze uitgave 2012 Rebo Productions b.v., Lisse www.rebo-publishers.com info@rebo-publishers.com coverfoto s (Roodborst) Michel Geven (voorzijde) Nico van Kappel

Nadere informatie

1. Inleiding... 3 2. Werkwijze... 3 3. Regel van 100... 4. Bijlagen... 5 Waarnemingsformulier... 6 Verantwoording... 7

1. Inleiding... 3 2. Werkwijze... 3 3. Regel van 100... 4. Bijlagen... 5 Waarnemingsformulier... 6 Verantwoording... 7 NATUUR VAN DE WEEK Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging KNNV afdeling Delfland Postbus 133 2600 AC DELFT afdelingdelfland@knnv.nl www.knnv.nl/afdelingdelfland http://twitter.com/#!/knnvafddelfland

Nadere informatie

Gemeente Heusden Quick-scan Wethouder van Buulweg Nieuwkuijk

Gemeente Heusden Quick-scan Wethouder van Buulweg Nieuwkuijk Life+/Blues in the Marshes, actie A-4 Gemeente Heusden Quick-scan Wethouder van Buulweg Nieuwkuijk DE GROOT ECOLOGISCH ADVIES EN INRICHTING Gemeente Heusden Quick-scan Wethouder van Buulweg Nieuwkuijk

Nadere informatie

Bijlage 1 Onderzoek ecologie

Bijlage 1 Onderzoek ecologie Bijlage 1 Onderzoek ecologie In dit bureauonderzoek is de bestaande situatie vanuit ecologisch oogpunt beschreven en is vermeld welke ontwikkelingen mogelijk worden gemaakt. Vervolgens is aangegeven waaraan

Nadere informatie

Inheems zaaizaad. Gehakkelde aurelia op Knoopkruid

Inheems zaaizaad. Gehakkelde aurelia op Knoopkruid Inheems zaaizaad Inleiding Gebruik van zaaizaad om een bloemrijke flora te verkrijgen en om insecten als vlinders en bijen te bevoordelen is populair en wint steeds meer terrein. Daarbij wordt de ingeschatte

Nadere informatie

een overzicht van beschermde en bedreigde dier- en plantensoorten Ruud, spaar ons mooie Keersopdal!

een overzicht van beschermde en bedreigde dier- en plantensoorten Ruud, spaar ons mooie Keersopdal! een overzicht van beschermde en bedreigde dier- en plantensoorten Ruud, spaar ons mooie Keersopdal! 2 VOORWOORD De laatste jaren is er door het waterschap De Dommel en door Staatsbosbeheer stevig geïnvesteerd

Nadere informatie

Natuurtoets deel 1 aanleg fietspad in Houtrak in 2008 1

Natuurtoets deel 1 aanleg fietspad in Houtrak in 2008 1 Natuurtoets deel 1 aanleg fietspad in Houtrak in 2008 1 Natuurtoets deel 1 aanleg fietspad in Houtrak in 2008 2 Inleiding Het Ecologisch Adviesbureau B. Kruijsen te Santpoort-Noord is door het Recreatieschap

Nadere informatie

Gierzwaluw. Boomleeuwerik. Witte kwikstaart. Nachtzwaluw

Gierzwaluw. Boomleeuwerik. Witte kwikstaart. Nachtzwaluw Boomleeuwerik Leeft in droge, schrale heidevelden met losse boompjes en boomgroepen. Broedt ook in jonge aanplant van naaldbos (spar of den). Gierzwaluw Broedt onder daken van oudere gebouwen in Roermond.

Nadere informatie

Waterlanders : op weg met Sam de salamander. Poelenproject Herzele ter uitbreiding van de amfibieënpopulatie met als kernsoort de kamsalamander.

Waterlanders : op weg met Sam de salamander. Poelenproject Herzele ter uitbreiding van de amfibieënpopulatie met als kernsoort de kamsalamander. Waterlanders : op weg met Sam de salamander Poelenproject Herzele ter uitbreiding van de amfibieënpopulatie met als kernsoort de kamsalamander. 1 De kamsalamander... Hallo, Ik ben Sam, de salamander met

Nadere informatie

Overzicht broedperiode 1) en voorkeur broedgebied (bos)vogels.

Overzicht broedperiode 1) en voorkeur broedgebied (bos)vogels. Overzicht broed 1) en voorkeur broedgebied (bos)vogels. Voorkeur bos Vogelsoorten van Bijlage 1 vogelrichtlijn Gemengd bos Zwarte specht #1 1500-2500 2300-2900 1100-1600 - Naald- en loofbos Wespendief

Nadere informatie

NATUURVRIENDELIJK TUINIEREN HOE MAAK IK VAN MIJN TUIN EEN NATUURPARADIJS?

NATUURVRIENDELIJK TUINIEREN HOE MAAK IK VAN MIJN TUIN EEN NATUURPARADIJS? NATUURVRIENDELIJK TUINIEREN HOE MAAK IK VAN MIJN TUIN EEN NATUURPARADIJS? De gemeente Hellevoetsluis wil de hoeveelheid groen en de verscheidenheid aan planten en dieren in de stad vergroten. Naast het

Nadere informatie

Donderdag 19 mei 2016: Avondexcursie Oostvaardersplassen. Gids: Pim

Donderdag 19 mei 2016: Avondexcursie Oostvaardersplassen. Gids: Pim Donderdag 19 mei 2016: Avondexcursie Oostvaardersplassen. Gids: Pim Om 18.15 uur trof ik mijn enthousiaste excursiedeelnemers uit het Nood Hollandse Uitgeest. We reden allereerst naar de Grote praambult

Nadere informatie

Project Planten ABC. Week 1ABC: Algemeen

Project Planten ABC. Week 1ABC: Algemeen Project Planten ABC Week 1ABC: Algemeen Info: Planten Planten eten, ademen en groeien. Sommige planten houden van natte grond. Anderen van droge grond. Sommige planten houden van veel zon en warmte. Anderen

Nadere informatie

Oevers 2x maaien Oever 2

Oevers 2x maaien Oever 2 Oevers 2x maaien Oever 2 De vegetatie is rijk aan diverse soorten kruiden, zoals kattenstaart, grote waterweegbree en zwanebloem en behoort tot het Watertorkruidverbond (Oenanthion aquaticae). De vegetatie

Nadere informatie

[Konijn] Beschrijving: Vindplaats: Algemene Naam: konijn. Wetenschappelijke Naam: Oryctolagus cuniculus Levenscyclus. Voeding:

[Konijn] Beschrijving: Vindplaats: Algemene Naam: konijn. Wetenschappelijke Naam: Oryctolagus cuniculus Levenscyclus. Voeding: [Konijn] Algemene Naam: konijn Wetenschappelijke Naam: Oryctolagus cuniculus Konijnen hebben lange oren, een grijsbruine vacht en een korte wipstaart met witte onderzijde en zwarte bovenzijde. Ze worden

Nadere informatie

Wetland. Groot Wilnis-Vinkeveen

Wetland. Groot Wilnis-Vinkeveen Groot Wilnis-Vinkeveen Moeras met Lisdodde in de Krimpenerwaard Wetland Wetland is een mozaïek van open water, drijvende waterplanten, planten die met hun voeten in het water staan, riet dat in het water

Nadere informatie

grazers helpen de natuur.

grazers helpen de natuur. grazers helpen de natuur. Begrazing vroeger en nu Lang geleden kwamen in Vlaanderen allerlei soorten grazers voor: mammoeten, wisenten, oerrunderen, elanden... Die grazers zorgden ervoor dat Vlaanderen

Nadere informatie

Broedvogelinventarisatie Noorlaarderbos 2012 M.Wijnhold

Broedvogelinventarisatie Noorlaarderbos 2012 M.Wijnhold Broedvogelinventarisatie Noorlaarderbos 2012 M.Wijnhold Tellers: D.Schoppers, A. Vanderspoel, J. de Vries, W. Woudman, M. Werkman, J. De Bruin, M.Wijnhold Inhoud: 1. Samenvatting 2. Methode: territoria

Nadere informatie

De Staart in kaart. 4 jaar bosontwikkeling op voormalige akkers

De Staart in kaart. 4 jaar bosontwikkeling op voormalige akkers De Staart in kaart 4 jaar bosontwikkeling op voormalige akkers Esther Linnartz Juli 2008 Inleiding De Staart is een natuurgebied van 24 hectare aan noordoost kant van Oud-Beijerland en ligt aan de oevers

Nadere informatie

Broedvogelinventarisatie. Wijchens Meer-west,Wijchen. Hans Hollander, 2008

Broedvogelinventarisatie. Wijchens Meer-west,Wijchen. Hans Hollander, 2008 Broedvogelinventarisatie Wijchens Meer-west,Wijchen 2008 Hans Hollander, 2008 Hans Hollander Oudelaan 2005 6605 SC Wijchen 024-6412564 hanshollander@xmsnet.nl 2 Inhoud INHOUD... 3 1 INLEIDING... 4 2 GEBIEDSBESCHRIJVING...

Nadere informatie

in de s sloten & plassen

in de s sloten & plassen tad in de s sloten & plassen 2 De kringloop van het water Ü Een regendruppel vertelt: 3 Sloten De Bourgoyen-Ossemeersen zijn een meersengebied met vele sloten. Deze werden lang geleden gegraven om het

Nadere informatie

De Patrijs, klant van berm en akkerrand.

De Patrijs, klant van berm en akkerrand. De Patrijs, klant van berm en akkerrand. Lesbrief met kleurwedstrijd voor de groepen 5, 6 en/of 7 van de basisscholen van de gemeente Heeze-Leende. Je vult de antwoorden op de vragen in op de achterzijde

Nadere informatie

Broedvogels van de begraafplaats Soerenseweg in Apeldoorn 2015

Broedvogels van de begraafplaats Soerenseweg in Apeldoorn 2015 Broedvogels van de begraafplaats Soerenseweg in Apeldoorn 2015 Martin Heinen Vogelwerkgroep Oost-Veluwe, Apeldoorn 1 1. Inleiding De gemeente Apeldoorn heeft Vogelwerkgroep Oost-Veluwe gevraagd een inventarisatie

Nadere informatie

BUURTVERENIGING "NIEUWE MEER" 20 JAAR!

BUURTVERENIGING NIEUWE MEER 20 JAAR! BUURTVERENIGING "NIEUWE MEER" 20 JAAR! Redactie: Arien van Steenderen Anneke Eikelenboom Anouchka Bonnema Jan Snoep Eindredactie: Koos Bonnema Tekstverwerking: Sylvia Frenks-Fritscheck Omslag: Arien van

Nadere informatie

Broedvogel Monitoring Project. Bakelse Plassen inclusief golfbaan Stippelberg. voorjaar 2012

Broedvogel Monitoring Project. Bakelse Plassen inclusief golfbaan Stippelberg. voorjaar 2012 Broedvogel Monitoring Project Alle soorten (BMP A) Bakelse Plassen inclusief golfbaan Stippelberg voorjaar 2012 Vogelwerkgroep t Vuggelke, IVN Bakel-Milheeze-Rips Dit rapport is opgesteld op verzoek van

Nadere informatie

Lijst van planten die geplukt mogen worden voor de herbariumwedstrijd

Lijst van planten die geplukt mogen worden voor de herbariumwedstrijd Lijst van planten die geplukt mogen worden voor de herbariumwedstrijd Bomen en struiken (alleen de bladeren plukken) 10 soorten verplicht 1. acacia 2. Amerikaanse eik 3. berk 4. beuk 5. braam 6. els 7.

Nadere informatie

Ecologisch Beheer. Speeldernis.nl, Rotterdam

Ecologisch Beheer. Speeldernis.nl, Rotterdam Ecologisch Beheer Speeldernis.nl, Rotterdam Inleiding Koen van der Hauw Ecologisch: Aandacht voor mens Aandacht voor inheemse planten en dieren Aandacht voor milieu Groenling: Ecologisch Beheer 2 Opbouw

Nadere informatie

: Mevrouw M. Snellen : Postbus 10.000 : 5280 DA Boxtel

: Mevrouw M. Snellen : Postbus 10.000 : 5280 DA Boxtel RAPPORT betreffende een flora- en faunaonderzoek Boxtelseweg 64 te Liempde Datum : 8 juni 2012 Kenmerk : 1203E181/DBI/rap3 Contactpersoon : De heer D.D.C.A. Bijl Vrijgave : C. Brouwer bba (projectleider)

Nadere informatie

Huis- of boerenboomgaard

Huis- of boerenboomgaard Huis- of boerenboomgaard Kenmerken Een huis- of boerenboomgaard ligt in de buurt van het huis of erf en bestaat uit vruchtbomen zoals peer, appel, pruim en kers. Meestal zijn dit half- en hoogstamfruitbomen.

Nadere informatie

Quick scan natuurwaarden plangebied Kerkakkerstraat te Dommelen

Quick scan natuurwaarden plangebied Kerkakkerstraat te Dommelen Quick scan natuurwaarden plangebied Kerkakkerstraat te Dommelen Opdrachtgever: Pouderoyen Compagnons Oktober 2006 Antonie van Diemenstraat 20 5018 CW Tilburg 013-5802237 Eac@home.nl Pagina 1 1.Inleiding

Nadere informatie

Loof-en naaldbomen. Naam :

Loof-en naaldbomen. Naam : Loof-en naaldbomen Naam : Veel bomen maken een bos In een boomgaard staan soms honderden bomen, en toch is een boomgaard geen bos. Ook in een park kun je veel bomen zien, maar een park is beslist geen

Nadere informatie

1 Bureau Waardenburg bv

1 Bureau Waardenburg bv 1 Bureau Waardenburg bv Adviseurs voor ecologie & milieu Postbus 365 4100 AJ Culemborg tel: 0345-512710 fax:0345-519849 www.buwa.nl Gemeente Haarlem Projectmanagement / sector Stedelijke Ontwikkeling mevrouw

Nadere informatie

SLOBKOUSNIEUWS 25 jrg2

SLOBKOUSNIEUWS 25 jrg2 SLOBKOUSNIEUWS 25 jrg2 Dankzij de medewerking van bevoegd boswachter Vanessa Geenens bekwamen we de toelating van ANB om te gaan inventariseren in Lozerheide. Ze had me vorige week gemeld dat ze spijtig

Nadere informatie

veldgids Beheer van water- en oeverplanten in het gebied van Waterschap De Dommel

veldgids Beheer van water- en oeverplanten in het gebied van Waterschap De Dommel veldgids Beheer van water- en oeverplanten in het gebied van Waterschap De Dommel Planten en beheer Deze gids is gemaakt voor afdeling Onderhoud van Waterschap De Dommel. Maar ook voor externe organisaties

Nadere informatie

Winterslaap. Met filmpjes, werkblad en puzzels. groep 5/6. uitgave januari 2013

Winterslaap. Met filmpjes, werkblad en puzzels. groep 5/6. uitgave januari 2013 uitgave januari 2013 Winterslaap Met filmpjes, werkblad en puzzels groep 5/6 inhoud blz. Inleiding 3 1. Wat is een winterslaap? 4 2. Lage hartslag 5 3. Lage temperatuur 6 4. Winterrust 7 5. Winterslapers

Nadere informatie

Informatie over het herbarium

Informatie over het herbarium Informatie over het herbarium Het woord herbarium is afkomstig van het Latijnse woord Herba dat kruid betekent. Een herbarium is eigenlijk een verzameling kruiden. Maar het bevat ook bladeren, bloeiwijzen

Nadere informatie

6+ 10 WAT MAAKT EEN BOS TOT EEN BOS? 3+ 8 + Opdracht EDUKIT 3

6+ 10 WAT MAAKT EEN BOS TOT EEN BOS? 3+ 8 + Opdracht EDUKIT 3 WAT MAAKT EEN BOS TOT EEN BOS? 6+ 10 + Wanneer is een bos een bos? Een paar bomen samen vormen pas een bos als ze een oppervlakte van 1/2 hectare beslaan. Je zou dit kunnen vergelijken met een voetbalvel

Nadere informatie

Argusvlinder Lasiommata megera

Argusvlinder Lasiommata megera Argusvlinder Lasiommata megera Angelique Belfroid Mijn eerste ervaring met de Argusvlinder was een aantal jaren geleden in de Vlietepolder op Noord-Beveland. Terwijl ik over de onverharde weg liep, vlogen

Nadere informatie

Nationale vogeltelling voor golfbanen in samenwerking met de NGF en Golf- & Countryclub Liemeer

Nationale vogeltelling voor golfbanen in samenwerking met de NGF en Golf- & Countryclub Liemeer Verslag Nationale vogeltelling Nationale vogeltelling voor golfbanen in samenwerking met de NGF en Golf- & Countryclub Liemeer GOLF- & COUNTRYCLUB LIEMEER 26 april 2015 Opgesteld door: Cees van de Noort

Nadere informatie

NVWK geeft de erven vleugels. Module 3 vogels tellen

NVWK geeft de erven vleugels. Module 3 vogels tellen NVWK geeft de erven vleugels Module 3 vogels tellen 1 Indeling van de avond Even voorstellen Erfvogels tellen met tuintelling.nl pauze Je erf toevoegen Geluidenquiz 2 Even voorstellen. Werkzaam bij Sovon

Nadere informatie

Routekaart 2011. Natura 2000-gebied en Nationaal Park Lauwersmeer 15 mei 2011. Inschrijving Bosschuur Staatsbosbeheer

Routekaart 2011. Natura 2000-gebied en Nationaal Park Lauwersmeer 15 mei 2011. Inschrijving Bosschuur Staatsbosbeheer Natura 2000-gebied en Nationaal Park Lauwersmeer 15 mei 2011 Routekaart 2011 Inschrijving Bosschuur Staatsbosbeheer Welkom op het Frysk Fûgelpaad 2011 Deze vogelspotwandeling wordt gehouden in Nationaal

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL-COMPEX 2006

Bijlage VMBO-GL en TL-COMPEX 2006 Bijlage VMBO-GL en TL-COMPEX 26 tijdvak 1 BIOLOGIE CSE GL EN TL COMPEX Deze bijlage bevat informatie. 613-1-589b DUINEN INFORMATIE 1 DUINGEBIEDEN Het grootste deel van de Nederlandse kust bestaat uit duingebieden.

Nadere informatie

Quickscan FF-wet voor ontwikkelingen aan Wedderstraat 18 te Vlagtwedde.

Quickscan FF-wet voor ontwikkelingen aan Wedderstraat 18 te Vlagtwedde. Quickscan FF-wet voor ontwikkelingen aan Wedderstraat 18 te Vlagtwedde. Quickscan FF-wet voor ontwikkelingen aan Wedderstraat 18 te Vlagtwedde. Status Definitief Datum 7 april 2015 Handtekening Matthijs

Nadere informatie

Raadsel 1: Wat is het verschil tussen de westkant en de oostkant van de Grote Vlasroot?

Raadsel 1: Wat is het verschil tussen de westkant en de oostkant van de Grote Vlasroot? Raadsel 1: Wat is het verschil tussen de westkant en de oostkant van de Grote Vlasroot? Loop een rondje om het ven; ga over het dammetje. Let ook op hoogteverschillen. Materialen: Neem het kompas. Raadsel

Nadere informatie

De patrijs, klant van de akkerrand. Achtergrondinformatie bij de lesbrief voor kinderen.

De patrijs, klant van de akkerrand. Achtergrondinformatie bij de lesbrief voor kinderen. De patrijs, klant van de akkerrand. Achtergrondinformatie bij de lesbrief voor kinderen. Tekeningen Ciel Broeckx, juni 2010. 1 De Europese Unie heeft in 2002 afgesproken om het verlies aan biodiversiteit

Nadere informatie

Op Stap in het Binnenveld. Willem van Raamsdonk & Christa Heijting

Op Stap in het Binnenveld. Willem van Raamsdonk & Christa Heijting Op Stap in het Binnenveld Willem van Raamsdonk & Christa Heijting Bennekom februari 2011 Hoogtekaart van het Binnenveld en omstreken. Het Binnenveld is een laag gelegen gebied tussen de Veluwe en de Utrechtse

Nadere informatie

Huidige situatie Het plangebied bestaat uit de kom Bleiswijk met bebouwing, tuinen, groenstroken, laanbeplanting en watergangen.

Huidige situatie Het plangebied bestaat uit de kom Bleiswijk met bebouwing, tuinen, groenstroken, laanbeplanting en watergangen. Bijlage 1 Bureauonderzoek flora en fauna Ecologie In dit bureauonderzoek is de bestaande situatie vanuit ecologisch oogpunt beschreven en is vermeld welke ontwikkelingen mogelijk worden gemaakt. Vervolgens

Nadere informatie

Grond of aarde weghalen door te graven. Graven is een gat in de grond maken. De plaats waar de grond wordt weggenomen.

Grond of aarde weghalen door te graven. Graven is een gat in de grond maken. De plaats waar de grond wordt weggenomen. Les 1 De bodemverontreiniging. afgraven Grond of aarde weghalen door te graven. Graven is een gat in de grond maken. De afgraving De plaats waar de grond wordt weggenomen. De bodemverontreiniging De grond

Nadere informatie

Fauna-akkers in Rivierenland

Fauna-akkers in Rivierenland fauna-akkers 1 Fauna-akkers in Rivierenland REGIONAAL LANDSCHAP RIVIERENLAND Langs Nete, Dijle, Zenne & Rupel v z w 2 Regionaal Landschap Rivierenland Wat is een fauna-akker? Fauna-akkers zijn akkers en

Nadere informatie

Hans Hollander 29 augustus 2011 Rapport 14. Broedvogelinventarisatie Alvernese Heide, Wijchen 2011

Hans Hollander 29 augustus 2011 Rapport 14. Broedvogelinventarisatie Alvernese Heide, Wijchen 2011 Hans Hollander 29 augustus 2011 Rapport 14 Broedvogelinventarisatie Alvernese Heide, Wijchen 2011 ir. Hans Hollander Oudelaan 2005 6605 SC Wijchen 024-6412564 hanshollander@xmsnet.nl Overige publicaties:

Nadere informatie

Winterslaap. groep 5/6

Winterslaap. groep 5/6 Winterslaap groep 5/6 inhoud blz. Inleiding 3 1. Wat is een winterslaap? 4 2. Lage hartslag 5 3. Lage temperatuur 6 4. Winterrust 7 5. Winterslapers 8 Werkblad winterslaap 15 Schrijf je eigen e-boek 16

Nadere informatie

Afgelopen maanden maart en april 2012:

Afgelopen maanden maart en april 2012: IVN Vereniging voor Natuur- en Milieueducatie Afdeling Nijkerk Natuurwerkgroep Bunschoten Winnaar Natuur- en Milieuprijs 2009 provincie Utrecht oördinator: Wim Smeets, Bachlaan 111, 3752 HG Bunschoten

Nadere informatie

Vereniging Centraal Wonen Driebergen (ECWD) S.W. de Groot De Kievit 100 3972 PL DRIEBERGEN

Vereniging Centraal Wonen Driebergen (ECWD) S.W. de Groot De Kievit 100 3972 PL DRIEBERGEN Dienst Regelingen Vereniging Centraal Wonen Driebergen (ECWD) S.W. de Groot De Kievit 100 3972 PL DRIEBERGEN uw brief van uw kenmerk ons kenmerk datum ff75c.05.afw.220.sh 10 januari 2006 onderwerp doorkiesnummer

Nadere informatie

Natuurpad De Mient. Wandelen. In het Nationaal Park Duinen van Texel

Natuurpad De Mient. Wandelen. In het Nationaal Park Duinen van Texel Staatsbosbeheer Duinen van Texel Ruijslaan 92, 1796 AZ De Koog T 0222-312228 www.staatsbosbeheer.nl Wandelen Natuurpad De Mient In het Nationaal Park Duinen van Texel Natuurpad De Mient De Mient was een

Nadere informatie

groen in de stad Stedelijk Natuurreservaat BOURGOYEN-OSSEMEERSEN Gent

groen in de stad Stedelijk Natuurreservaat BOURGOYEN-OSSEMEERSEN Gent groen in de stad Stedelijk Natuurreservaat BOURGOYEN-OSSEMEERSEN Gent Bourgoyen-Ossemeersen In het westen van Gent ligt een waardevol natuurgebied van 230 hectare (2,3 km²) dat ontsnapte aan de verstedelijking.

Nadere informatie

Quick-scan natuurtoets. Zwarte Kolkstraat 49 Wilp-Achterhoek

Quick-scan natuurtoets. Zwarte Kolkstraat 49 Wilp-Achterhoek Quick-scan natuurtoets Zwarte Kolkstraat 49 Wilp-Achterhoek Quick-scan natuurtoets Zwarte Kolkstraat 49 Wilp-Achterhoek Opdrachtgever: Familie de Haan Zwartekolkstraat 49 7384 DC Wilp-Achterhoek Datum:

Nadere informatie

Excursie samen met Flevo Bird Watching uitgevoerd door: Ringheuvels Den Treek en Delta Schuitenbeek. Flevo Birdwatching, Rien Jans

Excursie samen met Flevo Bird Watching uitgevoerd door: Ringheuvels Den Treek en Delta Schuitenbeek. Flevo Birdwatching, Rien Jans Datum van de excursie: 4 mei 2016 Team: Flevo Birdwatching, Rien Jans Bezochte gebied: Ringheuvels Den Treek en Delta Schuitenbeek Vroege ochtend: Het Langeveen op landgoed Den Treek. En late ochtend/middag:

Nadere informatie

Werkblad Vogels in de Gement

Werkblad Vogels in de Gement Werkblad Vogels in de Gement Rinze de Wereldreiziger Rinze de Werelreiziger weet onwaarschijnlijk veel van vogels. Rinze is ook dol op de Gement, want daar zijn veel bijzondere vogelsoorten te zien. Bij

Nadere informatie

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 15 december 2015. Beste natuurliefhebber/-ster,

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 15 december 2015. Beste natuurliefhebber/-ster, De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 15 december 2015 Beste natuurliefhebber/-ster, De dag begon mistig en op meerdere plaatsen bleef de mist de hele dag hangen. Gelukkig scheen in Beijum de zon. Doordat

Nadere informatie

Update 2006 Natuurwaarden De Waalsprong

Update 2006 Natuurwaarden De Waalsprong Update 2006 Natuurwaarden De Waalsprong Deelgebieden: - Woonpark Oosterhout, noord-oostelijke deel - De Grote Boel - Laauwick en Lentseveld - Graaf Allardsingel - Hof van Holland R.G.M. Kwak* S. Wamelink**

Nadere informatie

Vogelringstation Schiermonnikoog. Verslag activiteiten 2014 voor CCWO

Vogelringstation Schiermonnikoog. Verslag activiteiten 2014 voor CCWO Vogelringstation Schiermonnikoog Verslag activitei 2014 voor CCWO Verslag veldwerk 2014 Inleiding In 2014 zijn de activitei van het Vogelringstation Schiermonnikoog in de onderzoeksopzet voortgezet: 1.

Nadere informatie

BIJLAGE 1. Quickscan ecologie

BIJLAGE 1. Quickscan ecologie BIJLAGEN BIJLAGE 1 Quickscan ecologie QUICKSCAN FLORA- EN FAUNAWET EN NATUURWETGEVING BREDE SCHOOL TE BIERVLIET QUICKSCAN TEN BEHOEVE VAN DE FLORA- EN FAUNAWET EN NATUURWETGEVING VOOR DE BOUW VAN EEN

Nadere informatie

Rivierenhof. Handleiding. Opgesteld door de domeinwachters. >> Ontdekkingstocht voor het 4, 5 en 6 leerjaar. Tjakkie de specht Ontdekt de Herfst

Rivierenhof. Handleiding. Opgesteld door de domeinwachters. >> Ontdekkingstocht voor het 4, 5 en 6 leerjaar. Tjakkie de specht Ontdekt de Herfst Rivierenhof Handleiding Opgesteld door de domeinwachters >> Ontdekkingstocht voor het 4, 5 en 6 leerjaar Tjakkie de specht Ontdekt de Herfst INLEIDING Het zelf -doe pakket bestaat uit een bewegwijzerde

Nadere informatie

Huidige situatie Het plangebied bestaat uit bebouwing, verharding, opgaande beplanting en watergangen.

Huidige situatie Het plangebied bestaat uit bebouwing, verharding, opgaande beplanting en watergangen. Ecologie In dit bureauonderzoek is de bestaande situatie vanuit ecologisch oogpunt beschreven en is vermeld welke ontwikkelingen mogelijk worden gemaakt. Vervolgens is aangegeven waaraan deze ontwikkelingen

Nadere informatie

Inleiding In het najaar worden de dagen steeds korter en de nachten steeds langer. Kun je je voorstellen dat je in de maand november naar bed gaat?

Inleiding In het najaar worden de dagen steeds korter en de nachten steeds langer. Kun je je voorstellen dat je in de maand november naar bed gaat? Inleiding In het najaar worden de dagen steeds korter en de nachten steeds langer. Kun je je voorstellen dat je in de maand november naar bed gaat? Je valt in een diepe slaap en wordt in maart pas weer

Nadere informatie

Broedvogelinventarisatierapport. Heseveld, Nijmegen. Marc de Bont Nijmegen, september 2010

Broedvogelinventarisatierapport. Heseveld, Nijmegen. Marc de Bont Nijmegen, september 2010 Broedvogelinventarisatierapport Heseveld, Nijmegen 2010 Marc de Bont Nijmegen, september 2010 Inleiding Methode In maart 2010 heb ik besloten om in de omgeving van het complex Berkenoord de broedvogels

Nadere informatie

Beestige Buren. Naverwerking in de klas

Beestige Buren. Naverwerking in de klas Beestige Buren Naverwerking in de klas INHOUD 1. Kaartje aan Klauw 1.1 Voorbereiding 1.2 Uitleg 2. Inhoud van het spel 2.1 Deel 1: uitkijkposten in Vlasroterbeek 2.2 Deel 2: de buurtbewoners 2.3 Deel 3:

Nadere informatie

Behaag...Natuurlijkactie 2013.

Behaag...Natuurlijkactie 2013. Behaag...Natuurlijkactie 2013. Een actie van Natuurpunt, de Milieuraad en het Gemeentebestuur. Gemengde hagen en houtkanten in landelijke gebieden en privétuinen kunnen samen groene linten vormen, vaak

Nadere informatie

MET DE VLINDERWERKGROEP NAAR DE HEEMTUIN RUCPHEN

MET DE VLINDERWERKGROEP NAAR DE HEEMTUIN RUCPHEN MET DE VLINDERWERKGROEP NAAR DE HEEMTUIN RUCPHEN Op 12 augustus ging de Vlinderwerkgroep van Ken en Geniet samen op excursie naar de Heemtuin in Rucphen. De ruim 2 hectare grote wilde bloementuin is aangelegd

Nadere informatie

Flora- en faunascan voor de bouw van een woning aan de Bolenbergweg te Belfeld

Flora- en faunascan voor de bouw van een woning aan de Bolenbergweg te Belfeld Tegelseweg 3 5951 GK Belfeld Tel: 077-4642999 www.faunaconsult.nl info@faunaconsult.nl Faunaconsult KvK Venlo 09116138 De heer J. Bruekers Bolenbergweg 18 5951 AZ Belfeld Flora- en faunascan voor de bouw

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF 5-2008 (begin november 2008)

NIEUWSBRIEF 5-2008 (begin november 2008) IVN Vereniging voor Natuur- en Milieueducatie Afdeling Nijkerk Natuurwerkgroep Bunschoten Coördinator: Wim Smeets, Bachlaan 111, 3752 HG Bunschoten Tel.: 033-2983147, E-mail: smeets.foto@casema.nl Rabobank

Nadere informatie

TOETSING FLORA- EN FAUNAWET VAN EEN BOUWLOCATIE TE ANNERVEENSCHEKANAAL.

TOETSING FLORA- EN FAUNAWET VAN EEN BOUWLOCATIE TE ANNERVEENSCHEKANAAL. TOETSING FLORA- EN FAUNAWET VAN EEN BOUWLOCATIE TE ANNERVEENSCHEKANAAL. \\Baksbs\data\BBPROJECT\Tekst\P10092 Quickscan FF-wet Annerveenschekanaal fase 2\Quickscan bouwlocatie Annerveenschekanaal.doc 2

Nadere informatie

VIER MODELLEN. Bouwstenen. Een meer uitgebreide beschrijving van de bouwstenen en informatie over het beheer vindt u in de bijlage.

VIER MODELLEN. Bouwstenen. Een meer uitgebreide beschrijving van de bouwstenen en informatie over het beheer vindt u in de bijlage. 2 VIER MODELLEN In dit hoofdstuk beschrijven we vier verschillende inrichtingsmodellen: Kleinschalig landschap, Moeraszone, Nat kralensnoer en Droog kralensnoer. In extra informatiepagina s geven we aan

Nadere informatie

Foto s der natuur, biodiversiteit

Foto s der natuur, biodiversiteit Zoals u wellicht heeft gemerkt is 2010 het internationale jaar van de biodiversiteit. Met mijn fotoproject hoop ik het bewustzijn van biodiversiteit te verbeteren, want Biodiversiteit is leven Foto s der

Nadere informatie

Monitoring Natuurgebied Kerkeveld, Wijchen 2012

Monitoring Natuurgebied Kerkeveld, Wijchen 2012 Monitoring Natuurgebied Kerkeveld, Wijchen 2012 Hans Hollander 14 september 2012 Rapport 19 ir. Hans Hollander Oudelaan 2005 6605 SC Wijchen 024-6412564 hanshollander@xmsnet.nl Overige publicaties: 1 Hollander,

Nadere informatie

Bijen en Landschapsbeheer

Bijen en Landschapsbeheer Bijen en Landschapsbeheer Hoe maken we het landschap bijenvriendelijk Wat betekent dat voor de biodiversiteit en de kwaliteit van het landschap Een selectie van de mogelijkheden Arie Koster -- www.bijenhelpdesk.nl

Nadere informatie

4. Hoeveel rupsjes verdwijnen per dag in het opengesperde bekje van een jong koolmeesje?

4. Hoeveel rupsjes verdwijnen per dag in het opengesperde bekje van een jong koolmeesje? Bos- en natuurquiz 1. Hoeveel procent van de oppervlakte van Vlaanderen is bos? a. 10% b. 30% c. 50% d. 80% 2. Er bestaan verschillende soorten spechten: de zwarte specht, de groene specht, de grote bonte

Nadere informatie

Je school vogelvriendelijk! Voor vogel én mens

Je school vogelvriendelijk! Voor vogel én mens VOOR DE LEERKRACHT Je school vogelvriendelijk! Voor vogel én mens Spreeuw Vogelbescherming Nederland organiseert de Tuinvogeltelling voor Scholen. Leer de vogels rondom je school kennen, tel hoeveel er

Nadere informatie

Het Diemerbos. Onder de rook van Amsterdam

Het Diemerbos. Onder de rook van Amsterdam Staatsbosbeheer Naritaweg 221, 1043 CB Amsterdam T 020-7073700 www.staatsbosbeheer.nl Welkom buiten. Buiten is voor iedereen en er is elke dag wat te beleven. Daarom willen we zoveel mogelijk mensen uitnodigen

Nadere informatie

Meneer en mevrouw bunzing zoeken een huis voor de winter

Meneer en mevrouw bunzing zoeken een huis voor de winter Meneer en mevrouw bunzing zoeken een huis voor de winter Dierenpaspoort maken Leerdoel: De leerlingen kennen in hun omgeving twee verschillende biotopen en kunnen enkele hierin veel voorkomende organismen

Nadere informatie

Dossiernummer: 23-10-2013 Projectnummer:

Dossiernummer: 23-10-2013 Projectnummer: Bijlagen bij verordening subsidies natuurvriendelijke oevers en vispaaiplaatsen 2014: 1. Inrichtingseisen natuurvriendelijke oevers en vispaaiplaatsen; 2. Richtlijnen voor natuurvriendelijk onderhoud.

Nadere informatie

Docentenhandleiding Onderzoek Leefomgeving

Docentenhandleiding Onderzoek Leefomgeving Docentenhandleiding Onderzoek Leefomgeving Doelgroep: Groep 6,7 en 8 Leerstofgebied: Natuur en techniek Werkvorm: Buiten in groepjes van 3 leerlingen Duur: 45 minuten buiten + 30 minuten nabespreken in

Nadere informatie

FLORA- EN FAUNASCAN Zoekgebied fietsenstalling Strawinskylaan

FLORA- EN FAUNASCAN Zoekgebied fietsenstalling Strawinskylaan FLORA- EN FAUNASCAN Zoekgebied fietsenstalling Strawinskylaan Datum : 1 maart 2015 M. Kuiper Oostermeerkade 6 1184 TV Amstelveen Telefoon: 06-29523020 E-mail: info@natuurbeleven.nl INHOUDSOPGAVE : Inleiding...

Nadere informatie

Huidige situatie Het plangebied bestaat uit grasland, braakliggend terrein en enkele bomen en struiken.

Huidige situatie Het plangebied bestaat uit grasland, braakliggend terrein en enkele bomen en struiken. In dit bureauonderzoek is de bestaande situatie vanuit ecologisch oogpunt beschreven en is vermeld welke ontwikkelingen mogelijk worden gemaakt. Vervolgens is aangegeven waaraan deze ontwikkelingen wat

Nadere informatie