Aanvullende of alternatieve behandelingen bij kanker

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Aanvullende of alternatieve behandelingen bij kanker"

Transcriptie

1 Aanvullende of alternatieve behandelingen bij kanker

2 Inhoud Voor wie is deze brochure? 3 Aanvullende of alternatieve behandelingen 5 Baat het niet, dan schaadt het niet? 10 Hoe een keuze te maken? 12 Voeding 16 Homeopathie 20 Antroposofische geneeswijze 22 Wilt u meer informatie? 24 KWF Kankerbestrijding is in 1949 opgericht op initiatief van Koningin Wilhelmina. Koningin Beatrix is onze beschermvrouwe. Al ruim 55 jaar strijden we voor minder kanker, meer kans op genezing en een betere kwaliteit van leven voor alle kankerpatiënten en hun dierbaren. Overal waar we kunnen, gaan we actief de strijd tegen kanker aan. Door wetenschappelijk kankeronderzoek mogelijk te maken. Door het aanmoedigen van een gezonde leefstijl en door goede voorlichting te geven. En door ons in te zetten voor alle kankerpatiënten en hun dierbaren. KWF Geverslijn: ( 0,01/m) Giro KWF Kanker Infolijn (gratis) Is deze brochure ouder dan 3 jaar, informeer dan of er een nieuwe uitgave bestaat. KWF Kankerbestrijding, zomer

3 Voor wie is deze brochure? Ik ben geopereerd en word nu bestraald. Wat kan ik zelf doen? Ik heb iets gelezen over voedingssupplementen. Welke zou ik het beste kunnen gebruiken? Mijn buurvrouw is bij een natuurgenezer geweest. Zou dat ook iets voor mij zijn? Hoe weet je of het goed voor je is naast de reguliere behandeling van het ziekenhuis iets speciaals te doen? Waarom zegt je specialist dat je niets extra s hoeft te doen, terwijl andere, niet-reguliere behandelaars bijvoorbeeld een speciaal dieet voorschrijven? Vragen, vragen en nog eens vragen die te maken hebben met alternatieve behandelingen. Er is veel informatie te vinden, bijvoorbeeld op internet. Maar hoe weet je welke informatie betrouwbaar is en welke niet? Misschien ziet u door de bomen het bos niet meer. De soms totaal verschillende berichten over alternatieve behandelingen in de media maken het er niet makkelijker op. En het lijkt wel of iedereen er een mening over heeft. Iedereen kent wel iemand die iets heeft geprobeerd en zegt daar baat bij te hebben gevonden. Of er juist niets aan heeft gehad. Om u beter beslagen ten ijs te laten komen, brengen wij deze brochure uit. De uitgave is bedoeld voor mensen met kanker die betrouwbare informatie over alternatieve behandelingen willen hebben. Ook voor mensen uit uw omgeving kan het zinvol zijn deze brochure te lezen. We geven uitleg over alternatieve behandelingen. Welke motieven kunnen meespelen om naast een reguliere behandeling voor een dergelijke therapie te kiezen? En hoe kies je dan? Welke rol kan internet hierbij vervullen? 3

4 Ook gaan we in op een aantal van de meer bekende therapieën. Verder kunt u lezen wat het standpunt van KWF Kankerbestrijding over alternatieve behandelingen is. 4

5 Aanvullende of alternatieve behandelingen Het woord alternatief is verwarrend. Alsof het om een alternatief gaat: alsof je kiest voor de reguliere therapie die de specialist adviseert óf voor een andere, alternatieve behandeling. In de praktijk komt het maar zelden voor dat iemand met kanker uitsluitend voor een alternatieve therapie kiest. KWF Kankerbestrijding spreekt liever van aanvullende behandelingen. Behandelingen die mensen met kanker naast de behandeling van het ziekenhuis willen volgen. Wat is een aanvullende behandeling? Aanvullende (en alternatieve) behandelingen zijn: alle vormen van diagnostiek en therapie die niet aan de Nederlandse medische faculteiten of officieel erkende paramedische opleidingen worden onderwezen. Ook andere benamingen komen voor, zoals nietofficiële, niet-reguliere en ook wel complementaire therapieën. Zowel de termen geneeswijzen, geneeskunde, therapieën, behandelwijzen als behandelingen worden gebruikt. Soms valt in de reguliere geneeskunde de term adjuvante behandeling. Dit is een reguliere behandeling die toegevoegd wordt aan een andere reguliere behandeling om de kans op langdurige, ziektevrije overleving te vergroten. Bijvoorbeeld chemotherapie na een operatie, om eventuele nietwaarneembare uitzaaiingen te bestrijden. Verwarrend is, dat reguliere artsen dan ook wel spreken over een aanvullende behandeling. Verschillen Een belangrijk verschil tussen een reguliere en een aanvullende behandeling is, dat van een reguliere standaardbehandeling wetenschappelijk bij een groot aantal patiënten een gunstig effect op de ziekte 5

6 is aangetoond. Bij een aanvullende behandeling is de werkzaamheid op deze manier niet of onvoldoende bewezen. Er kunnen weliswaar studies zijn uitgevoerd, maar er is geen vergelijkend onderzoek bij grote aantallen patiënten gedaan. Bij zo n vergelijkend onderzoek krijgt de ene groep patiënten de experimentele behandeling waarvan de werkzaamheid nog moet worden vastgesteld. De andere groep patiënten krijgt de tot dan gebruikelijke behandeling (de standaardbehandeling). Bij reguliere behandelingen is dit soort wetenschappelijk onderzoek een vereiste voordat nieuwe therapieën erkend worden als standaardbehandeling. Onderzoek naar de waarde van experimentele behandelingen gebeurt in de reguliere geneeskunde heel zorgvuldig. De specialist vertelt de patiënt waarom deze voor het onderzoek wordt gevraagd, wat het doel van het onderzoek is, hoe het in zijn werk gaat en wat de patiënt ervan mag verwachten. Bij aanvullende behandelingen is soms wel onderzoek met proefdieren gedaan. Maar dat is niet voldoende. Veel stoffen die op het eerste gezicht veelbelovend lijken, blijken bij de mens niet of nauwelijks werkzaam. KWF Kankerbestrijding is van mening dat elke behandeling wetenschappelijk moet worden getoetst voordat kan worden gesteld, dat deze een gunstig effect op de ziekte heeft. Als dat effect (nog) niet voldoende is bewezen, kan een aanvullende therapie naast de reguliere behandeling wel waarde voor iemand hebben. Bijvoorbeeld omdat iemand zich beter voelt als hij zélf iets doet. Of omdat iemand het idee heeft dat de aanvullende behandeling zijn herstel ondersteunt. 6

7 Uitspraken over het mogelijke effect van een aanvullende behandeling zijn vaak gebaseerd op persoonlijke ervaringen van behandelaars, patiënten of familieleden van patiënten. In de reguliere geneeskunde vindt men dergelijke ervaringen ook belangrijk. Maar dan vooral als uitgangspunt voor nader onderzoek. Niet als basis om de behandeling direct toe te passen. Een tweede verschil ligt in de opleiding. Zorgverleners die werken in de reguliere gezondheidszorg hebben een opleiding gevolgd die door de overheid is erkend. Zij zijn ingeschreven in het zogenoemde big-register. Dat kan ook het geval zijn bij behandelaars die werken met aanvullende therapieën, maar er zijn ook behandelaars voor wie dat niet geldt. In het big-register worden onder meer apothekers, artsen, verpleegkundigen en fysiotherapeuten opgenomen. De registratie beoogt de kwaliteit van de beroepsuitoefening te bevorderen en te bewaken. En ten derde: in de reguliere geneeskunde is kanker een ziekte als gevolg van een ongeremde celdeling die niet door het lichaam zelf wordt gecorrigeerd. Aan de basis van de ziekte liggen veranderingen in het genetisch materiaal van cellen waaruit een orgaan of weefsel is opgebouwd, zoals de longen, de maag of de prostaat. De behandeling richt zich op de tumor. Dat betekent overigens niet dat reguliere artsen psychische en sociale kanten als onbelangrijk terzijde schuiven. Het belang van bijvoorbeeld steun van mensen uit de directe omgeving van de patiënt wordt wel degelijk onderkend. Behandelaars die een aanvullende therapie voorschrijven, hebben vaak een andere visie. Een aantal van hen ziet kanker als het resultaat van een verstoring in 7

8 het totale functioneren van een persoon, zowel lichamelijk, emotioneel als sociaal. Motieven Mensen die zich wenden tot een aanvullende behandeling, doen dit lang niet altijd uit onvrede met de reguliere geneeskunde. Welke redenen kunnen patiënten dan hebben om te kiezen voor een aanvullende therapie waarvan (nog) onvoldoende is bewezen dat deze effect heeft op hun ziekte? Ze vinden dat de aanvullende therapie goed aansluit bij hoe ze zelf denken over ziekte en gezondheid. Ze laten zich beïnvloeden door opvattingen of aanbevelingen van anderen. Ze willen zelf actie ondernemen en zien daar binnen de aanvullende behandelingen meer mogelijkheden voor. Ze hebben het idee dat veel niet-reguliere behandelaars meer aandacht en tijd besteden aan de patiënt als mens. Ze hebben het idee dat niet-reguliere behandelaars met minder schadelijke methoden werken. Ze hebben tóch een sprankje hoop dat de aanvullende behandeling een positieve invloed heeft, bijvoorbeeld doordat hun weerstand wordt verhoogd. Rol van de specialist en het ziekenhuis Om uw eigen keuze te kunnen maken, heeft u eerlijke informatie nodig. Helaas zijn er genezers die nalaten dat te geven. Sommigen zeggen na vage onderzoeken kanker te constateren en gaan vervolgens over tot een behandeling. Anderen ontkennen juist de eerder in het ziekenhuis vastgestelde diagnose. Wie kiest voor een combinatie van een behandeling bij een reguliere specialist én een aanvullende behandeling, doet er verstandig aan om beide behandelaars 8

9 op de hoogte te houden van wat de andere deskundige voorschrijft. Ook al bent u er misschien huiverig voor, het is beter om open kaart te spelen. KWF Kankerbestrijding raadt patiënten met klem aan, altijd éérst in het ziekenhuis de diagnose te laten stellen en te laten vaststellen in welk stadium de ziekte is. Alleen door een reguliere arts te raadplegen wordt de kans op een werkzame behandeling optimaal benut. Kwakzalverij We gaan hier kort in op de term kwakzalverij. Hiermee bedoelen we nutteloze middelen of methoden waarvan de aanbieder beweert dat ze wonderbaarlijke genezing brengen. Het gaat bijvoorbeeld om genezers die meestal met veel ophef beweren exotische, fantastische middelen tegen alle soorten kanker of zelfs tegen allerlei verschillende ziekten te hebben. Die middelen zijn, zonder recept, alleen bij hen verkrijgbaar. Vaak vragen ze daarvoor een forse prijs. Kenmerkend bij deze genezers is, dat ze vaak een stellige, eigen verklaring voor de oorzaak van kanker hebben die voor leken heel logisch in de oren klinkt. Het is verstandig deze verhalen met een flinke korrel zout te nemen. Dergelijke therapeuten moeten per definitie worden gewantrouwd. Genezers oefenen soms een sterke invloed uit en houden mensen van de reguliere geneeskunde af. Bij een aantal patiënten met catastrofale gevolgen. De Inspectie voor de Gezondheidszorg (zie pagina 27) kan bij dit soort praktijken worden ingeschakeld. 9

10 Baat het niet, dan schaadt het niet? Baat het niet, dan schaadt het niet is een gevleugelde uitspraak als mensen hun heil zoeken bij een aanvullende behandeling. Het helpt misschien niet echt, maar het doet in elk geval geen kwaad. Bij aanvullende behandelingen wordt toch vooral gebruikgemaakt van natuurlijke middelen? Dus waarom zou je het niet gewoon proberen, is het idee. Maar ook natuurlijke stoffen kunnen heel schadelijk zijn. Sommige zijn bijvoorbeeld giftig of veroorzaken een allergische reactie. En bepaalde combinaties met andere behandelingen kunnen ongunstig zijn. Kruiden en natuurproducten die vrij te koop zijn, moeten bijvoorbeeld niet gebruikt worden tijdens chemo- en/of radiotherapie of als er een operatie is gepland. De middelen kunnen namelijk een negatieve wisselwerking met reguliere, door uw specialist voorgeschreven, medicatie geven. Daarom zitten er bijsluiters bij de medicijnen die u van uw huisarts of specialist krijgt. Ook bij medicijnen die u zonder recept bij de drogist en apotheek kunt kopen, de zogenoemde zelfzorgmiddelen, vindt u een bijsluiter. Dit is niet altijd het geval bij een middel dat hoort bij een aanvullende therapie. Uw apotheker kan u vertellen of de combinatie van de verschillende medicijnen die u gebruikt, problemen kan opleveren. Daarom is het verstandig dat u aan hem doorgeeft wat u inneemt, zowel de reguliere als de aanvullende middelen én de zelfzorgmiddelen. Overleg ook altijd met uw behandelend specialist of huisarts. Zij kennen uw conditie en vooruitzichten het beste en kunnen u adviseren in hoeverre een combinatie van behandelingen mogelijk is. Het komt voor dat een patiënt een reguliere behandeling weigert. Dan kan de schade heel groot zijn. Een reële kans op terugdringing van de ziekte en/of 10

11 langdurige, ziektevrije overleving zou hiermee teniet worden gedaan. Wanneer u erover denkt uitsluitend een alternatieve behandeling te volgen, bespreek dit dan altijd met uw behandelend specialist of huisarts. Laat u goed informeren over uw mogelijkheden en het doel van de reguliere behandeling. Laat u ook uitleggen wat de gevolgen zijn indien u afziet van de reguliere behandeling. 11

12 Hoe een keuze te maken? Het allerbelangrijkste is dat u zélf beslist of u wel of niet een aanvullende behandeling wilt volgen. Het gaat om ú. U heeft het volste recht om volgens uw eigen wensen te handelen. Laat u door niemand iets opdringen Om iets voor een zieke te kunnen doen, zijn familieleden, vrienden en kennissen vaak geneigd allerlei adviezen te geven. Op zich is dat begrijpelijk en goed bedoeld. Het is ook moeilijk om het gevoel te hebben aan de zijlijn te staan. Het bereiden van speciaal eten bijvoorbeeld, kan partners het gevoel geven iets waardevols voor hun zieke man of vrouw te kunnen doen. Er zijn vast ook mensen die er stellig van overtuigd zijn dat u écht dat middel en die therapie moet proberen. Als u daar niets voor voelt, veroorzaken die adviezen misschien een schuldgevoel bij u. Andersom gebeurt het overigens ook. Patiënten worden wel eens van hun keuze voor een bepaalde aanvullende therapie afgebracht door opmerkingen van mensen uit hun omgeving. Soms zijn raadgevingen over aanvullende behandelingen voor mensen uit de omgeving een excuus om een echt gesprek uit de weg te gaan. Omdat men dat te moeilijk vindt. Tijd en energie Voordat u besluit of u wel of niet een aanvullende behandeling gaat volgen, is het goed te weten hoeveel tijd en aandacht deze zal vragen. Nogmaals, iedereen maakt zijn eigen keuze, maar betrek de moeite die u ervoor moet doen bij uw besluit. Sommige therapieën vergen drastische wijzigingen van uw leefpatroon. Uw dagelijks leven en dat van uw naasten staan dan voor een groot deel in het teken van uw aanvullende therapie. Misschien moet er veel worden gereisd of moet er apart worden 12

13 gekookt. Soms is het lastig om smakelijke, gevarieerde maaltijden te bereiden als veel voedingsmiddelen worden afgeraden. Misschien vindt u het fijner meer tijd aan uw hobby s te besteden of weer te werken. En wanneer u weet dat u niet meer beter kunt worden, heeft u er misschien geen behoefte (meer) aan tijd en energie in een aanvullende behandeling te steken. Anderen geeft het juist veel voldoening om het idee te hebben al het mogelijke te hebben gedaan. Kwaliteit Hoe weet u of de therapeut die de aanvullende therapie voorschrijft, kwaliteit levert? Er is geen keurmerk waaruit u dat zou kunnen afleiden. Wel kunt u - in verband met controle op werkwijze, opleidingseisen, tarieven, tuchtrecht en klachtenopvang - nagaan of de therapeut is aangesloten bij een beroepsvereniging. Maar lidmaatschap van een beroepsvereniging zegt niet alles. De Consumentenbond inventariseert regelmatig de werkwijze van beroepsorganisaties op dit terrein en de eisen die zij aan aangesloten leden stellen. Daarnaast gaat de Consumentenbond na of de aangesloten leden zich aan de richtlijnen van de beroepsorganisatie houden. De npcf (Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie) heeft een klachtenregeling opgesteld. Kijk voor de adressen op pagina 27. Kosten De kosten voor de verschillende aanvullende behandelingen lopen nogal uiteen. Ga van tevoren na wat de kosten zullen zijn en wat wel en niet in aanmerking komt voor vergoeding door uw ziektekostenverzekeraar. Wanneer een aanvullende behandeling niet wordt vergoed, betekent dit dat de kosten voor uw eigen rekening zijn. Vraag u zelf dan af of u het er voor over heeft. 13

14 Wanneer u aanzienlijke kosten maakt die niet worden vergoed, informeer dan of deze voor de belasting aftrekbaar zijn. Internet Om een weloverwogen keuze te kunnen maken, is het nodig dat u zich goed laat informeren over aanvullende behandelingen en therapeuten. Internet kan het beginpunt van uw zoektocht zijn. Maar hoe weet u of de informatie die u op internet vindt, betrouwbaar is? Kijk op de homepage bij organisatie, over ons of over deze website. Vindt u niets over de achtergronden van de makers? Of is de informatie niet in overeenstemming met onze checklist (zie pagina 15)? Vertrouw het dan niet. Een betrouwbaar startpunt voor het zoeken op internet zijn de websites en Mogelijkheden Uw keuze zal voor een groot deel afhangen van uw persoonlijke voorkeur en interesse. In de volgende hoofdstukken kunt u meer lezen over een aantal van de meer bekende aanvullende behandelingen. Daarnaast zijn er nog andere therapieën mogelijk. Bijvoorbeeld een aantal speciale psychologische ondersteuningstechnieken, zoals de Simontontherapie en visualisatietechnieken. Er zijn ook zorgverleners die massage, ontspanningsoefeningen en ademhalingstechnieken als ondersteuning aanbieden. Vanaf pagina 26 vindt u enkele nuttige adressen. Hiernaast vindt u onze checklist die u kunt gebruiken als u een aanvullende behandeling overweegt. 14

15 Checklist aanvullende behandelingen Bedenk om welke reden(en) u een aanvullende behandeling zou willen volgen en wat u ervan verwacht. Informeer welke therapieën er zijn. Laat u door niemand onder druk zetten om zo n behandeling wel of niet te ondergaan. Bespreek uw plannen met uw huisarts en/of specialist. Houd hen op de hoogte van de middelen en methoden waarvan u gebruikmaakt. Maak een afspraak voor een informatief gesprek met de behandelaar en stel daarin vragen als: Wat denkt de behandelaar bij u te kunnen bereiken? Hoe staat de behandelaar tegenover samenwerking met reguliere artsen? Is de behandelaar aangesloten bij een beroepsvereniging? Hoelang duurt de behandeling? Waar bestaat de behandeling uit? Wat moet u zelf doen? Wat kost het? Wordt het door uw ziektekostenverzekeraar vergoed? Wantrouw een therapeut : Die zegt kanker te kunnen genezen, zonder enig bewijs daarvan te hebben in de vorm van artikelen in medische vaktijdschriften. Die direct een grote hoeveelheid middelen tegen een forse prijs verstrekt. Die afraadt aan een reguliere behandeling te beginnen of adviseert die te staken. Die zegt allerlei verschillende ziekten, waaronder kanker, met één middel te kunnen genezen. 15

16 Voeding Bij sommige aanvullende therapieën speelt voeding een belangrijke rol. Dat spreekt een aantal mensen aan. Voeding is iets waar men zelf invloed op kan uitoefenen. Het is een belangrijk onderdeel van het leven en heeft ook sociale kanten. Omdat voeding kan bijdragen aan het ontstaan van bepaalde soorten kanker, lijkt het misschien logisch dat een speciaal dieet ook het verloop van de ziekte kan beïnvloeden. Overigens is de directe rol van voeding bij het ontstaan van kanker waarschijnlijk vrij bescheiden. Uit onderzoek is bekend dat voldoende groente en fruit, gevarieerd en matig eten en een matig gebruik van alcohol het risico op enkele soorten kanker kan beperken. Het biedt echter geen garantie gezond te blijven. Als het over het voorkómen van kanker gaat zijn er overeenkomsten tussen de opvattingen en adviezen van reguliere en niet-reguliere deskundigen. Betreft het een eenmaal ontstaan kankerproces, dan lopen de inzichten en adviezen uiteen. Behandelaars die aanvullende voedingstherapieën voorschrijven, zien daar voldoende aanleiding voor. Als basis voor deze therapieën nemen zij de voeding die ook ter voorkóming van kanker wordt geadviseerd. Zij voegen er naar eigen inzicht en ervaring producten aan toe, adviseren om bepaalde voedingsmiddelen te vermijden of leggen eigen accenten in hun adviezen. Reguliere artsen vinden dat voedingsadviezen ter voorkóming van kanker en voedingsadviezen voor iemand die al kanker heeft, niet met elkaar kunnen worden vergeleken. Het zijn twee verschillende dingen. Reguliere artsen vinden voeding bij patiënten die problemen met eten hebben of fors zijn afgevallen, 16

17 overigens wel belangrijk. Samen met diëtisten geven zij adviezen gericht op het voorkómen van ondervoeding en het verbeteren van de voedingstoestand. Hierdoor kunnen patiënten de behandelingen over het algemeen beter aan en herstellen er beter van. Extra vitamines en mineralen Bij aanvullende voedingstherapieën wordt vaak gebruikgemaakt van allerlei voedingssupplementen, waaronder vitamines en mineralen. Voedingssupplementen bevatten stoffen die in geringere hoeveelheden ook in voedingsmiddelen voorkomen. Via de voeding zouden mensen onvoldoende van deze stoffen binnenkrijgen. Extra vitamines, mineralen, kruiden en andere bio-actieve stoffen zouden behulpzaam zijn bij de afweer tegen kanker. De supplementen zijn verkrijgbaar als tabletten of capsules. Het aanbod varieert van de gewone vitamine- en mineralenpillen tot kruidenpreparaten en preparaten met bio-actieve stoffen. Voedingssupplementen worden geadviseerd door onder andere orthomoleculaire artsen, homeopaten en natuurgenezers. Een aantal patiënten krijgt de supplementen in grote hoeveelheden voorgeschreven. De behandelaar kan daarbij rekening houden met de soort kanker die iemand heeft. Maar ook of, en zo ja in welke mate, de ziekte zich naar andere organen en weefsels heeft uitgebreid. Voedingstherapieën De voedingstherapieën zijn een onderdeel van de Moermantherapie, de niet-toxische tumortherapieën ( toxisch betekent giftig), de Houtsmullertherapie en de orthomoleculaire geneeskunde. De niet-toxische tumortherapieën, de Houtsmullertherapie en de orthomoleculaire geneeskunde zijn een vervolg op het Moermandieet. 17

18 Al deze stromingen maken gebruik van dieetadviezen, aanvulling met vitamines, mineralen en andere bioactieve stoffen en psychische ondersteuning. Voor het volgen van deze therapieën wordt de begeleiding door een gespecialiseerd arts noodzakelijk geacht, zeker wat betreft de voedingssupplementen. De arts stemt de therapie af op de individuele patiënt. In Nederland hebben zich enkele tientallen artsen na hun universitaire studie geneeskunde gespecialiseerd in de behandelwijze die Moerman en Houtsmuller ontwikkelden. Ze zijn verenigd in de Artsenvereniging voor Biologische en Natuurlijke Geneeskunde (abng-2000) of in het Nederlands Genootschap Orthomoleculaire Oncologie. Zij zien de Moerman- en Houtsmullertherapie als aanvulling op en ondersteuning van een reguliere behandeling. Er wordt niet van uitgegaan dat de behandeling een genezende werking zou hebben. Moerman en Houtsmuller Volgens de Moermantherapie mogen er geen koffie, alcohol, suiker, vlees en producten waarin wit meel is verwerkt, worden gebruikt. Het dieet bestaat globaal uit onder meer verse groente en fruit, volkoren graanproducten, peulvruchten, ei en zuivelproducten. De Houtsmullertherapie is een variant op het Moermandieet en dateert van een aantal jaren later. Koffie is wel toegestaan, zij het in beperkte mate. Cafeïnevrije koffie niet. Verder is het de bedoeling geen vlees te eten, maar juist veel vette vis. Groenten en sojaproducten worden ook in grote hoeveelheden aanbevolen. Orthomoleculaire geneeskunde of voeding De orthomoleculaire geneeskunde richt zich op de juiste concentraties biologische stoffen in het lichaam. 18

19 Deze stoffen bestaan uit mineralen, sporenelementen, enzymen en vitamines. Deze benadering gaat ervan uit, dat bij gezondheidsproblemen vaak verschillende stofwisselingsprocessen verstoord zijn. Hierdoor zou de behoefte aan voedingsstoffen veranderen. Ook medicijnen zouden invloed hebben: ze zouden de opname van voedingsstoffen verminderen en/of de behoefte doen toenemen. Verder zouden behandelingen als operaties en bestralingen stress veroorzaken, wat zou leiden tot een verhoging van de behoefte aan diverse voedingsstoffen. Het is de bedoeling dagelijks kwalitatief hoogwaardige voeding te gebruiken, bij voorkeur van biologische kwaliteit. Daarnaast zou het soms nodig zijn extra voedingsstoffen in de vorm van voedingssupplementen in te nemen. Standpunt KWF Kankerbestrijding Er bestaat geen kant-en-klaar dieet waarvan wetenschappelijk is bewezen dat het een positieve invloed heeft op het verloop van kanker. Er zijn ook onvoldoende wetenschappelijke gegevens bekend om het innemen van grote hoeveelheden vitamines en mineralen aan mensen met kanker te adviseren. Het is overigens niet zeker dat voedingssupplementen nooit kwaad kunnen. Grote hoeveelheden kunnen schadelijk zijn. En het is onduidelijk wat het effect van grote hoeveelheden is op de werking en de bijwerkingen van chemo- en radiotherapie. Bespreek daarom altijd met uw behandelend specialist of huisarts welke extra vitamines, mineralen of andere supplementen u slikt en in welke hoeveelheden. 19

20 Homeopathie In de visie van de homeopathie is kanker het eindresultaat van een lichaam dat uit balans is. Een dergelijke drastische verstoring van het evenwicht is volgens deze benadering met een homeopathische aanpak meestal niet meer te verhelpen. Wel zouden mensen met kanker zich door een homeopathische behandeling beter kunnen voelen. De behandeling bestaat uit het toedienen van een homeopathisch geneesmiddel met als doel het zelfhelende vermogen van de patiënt te stimuleren. Homeopathische geneesmiddelen Een homeopathisch geneesmiddel bestaat uit een stof die stapsgewijs is verdund. Na elke verdunningsstap wordt de stof geschud. Dit proces noemt men potentiëren. De gedachte daarachter is dat de stimulerende werking wordt vergroot. De onverdunde stof kan bij een gezond mens klachten en/of ziekten veroorzaken. Geeft men dezelfde stof gepotentieerd, dan zou de stof juist genezend werken of de conditie kunnen verbeteren bij soortgelijke klachten. De homeopathisch behandelaar kiest een geneesmiddel dat past bij zowel de verschijnselen en klachten van dat moment als bij de patiënt als mens. Homeopathische behandelaars In Nederland wordt homeopathie door zowel artsen als niet-artsen bedreven. Kiest u voor homeopathie naast uw reguliere behandeling, dan is het raadzaam u door een homeopathisch arts te laten adviseren. Deze heeft namelijk beter inzicht in uw medische situatie dan een homeopaat die geen arts is. Bovendien kan de homeopathisch arts makkelijker overleggen met uw huisarts of behandelend specialist. 20

21 Niet zelf dokteren Bij de apotheek, drogist en reformwinkel is een aantal homeopathische middelen vrij verkrijgbaar. Houd daarbij voor ogen dat deze alleen afgestemd zijn op klachten en niet op personen zoals gebruikelijk is in de homeopathie. Langdurig innemen van homeopathische middelen (bijvoorbeeld langer dan twee maanden) is niet gewenst. Laat u dan door een homeopathisch arts adviseren. Standpunt KWF Kankerbestrijding Er is weliswaar onderzoek gedaan naar de mogelijke waarde van de homeopathie, maar volgens wetenschappelijke normen voldoet dit onderzoek niet. Er is dus geen bewijs voor het effect van homeopathie. Dat betreft ook de werking van homeopathie bij mensen met kanker. 21

22 Antroposofische geneeswijze Het uitgangspunt voor antroposofisch artsen is de reguliere geneeskunde. Daarnaast bieden ze aanvullende geneesmiddelen en therapieën aan. In de visie van de antroposofische geneeskunde wordt enerzijds belang gehecht aan de relatie tussen mens en natuur. Anderzijds ziet men ziekte niet uitsluitend als iets waarvan alleen de symptomen moeten worden bestreden. Er wordt zo veel mogelijk geprobeerd patiënten te behandelen met natuurlijke geneesmiddelen en therapieën die een beroep zouden doen op het vermogen tot zelfgenezing. Kanker wordt gezien als een ziekte waarbij de natuurlijke afweer tekort is geschoten. Ondersteuning van het afweersysteem met plantaardige geneesmiddelen die hierop zouden werken, wordt vaak toegepast. Medicamenten afgeleid van de maretak of mistelplant veroorzaken weinig bijwerkingen. Deze middelen worden niet als alternatief voor de reguliere behandeling gezien, maar als aanvulling daarop. Naast de behandeling van kanker met geneesmiddelen is de eigen inzet van de patiënt belangrijk. Dit kan voor de antroposofisch arts aanleiding zijn om extra adviezen te geven, variërend van dieetadviezen tot het volgen van creatieve therapie of psychotherapie. Per persoon wordt bekeken wat zinvol is. Het versterken van het zelfsturend vermogen van de patiënt staat hierbij centraal. Antroposofisch artsen hebben naast hun reguliere artsendiploma een opleiding tot antroposofisch arts gevolgd. Er zijn in Nederland in de meeste plaatsen een of meer antroposofisch huisartsen werkzaam en daarnaast een beperkt aantal antroposofisch specialisten. Zij werken nauw samen met reguliere artsen. 22

23 Standpunt KWF Kankerbestrijding Er is nooit grootschalig onderzoek naar de mogelijke waarde van de antroposofische geneeswijze gedaan, waardoor een uitspraak over het effect van deze aanvullende behandeling niet mogelijk is. 23

24 Wilt u meer informatie? Heeft u vragen naar aanleiding van deze brochure, blijf daar dan niet mee lopen. Persoonlijke vragen kunt u het beste bespreken met uw specialist of huisarts. Vragen over medicijnen kunt u ook stellen bij uw apotheek. Met meer algemene vragen over kanker of voor een gesprek kunt u onder meer terecht bij ons Voorlichtingscentrum. Voorlichtingscentrum KWF Kankerbestrijding Ons Voorlichtingscentrum is gevestigd op: Delflandlaan 17, 1062 ea Amsterdam Het centrum is open op werkdagen van 9.00 tot uur. Voor beknopte informatie kunt u zo binnenlopen. Voor een uitgebreid persoonlijk gesprek, kunt u het beste van tevoren een afspraak maken. Met al uw vragen over kanker (bijvoorbeeld over de behandeling), maar ook over uw zorgen en twijfels, kunt u bellen met onze gratis KWF Kanker Infolijn: (ma vrij: en uur). Tevens kunt u via deze lijn 7 dagen per week, 24 uur per dag brochures bestellen. Organisaties en instellingen kunnen uitsluitend schriftelijk of via internet bestellen: Op onze site: vindt u recente informatie over allerlei aspecten van kanker. U kunt er al onze brochures downloaden. Via het portaal kunt u ook snel en gericht naar betrouwbare informatie over kanker zoeken. Het portaal is een gezamenlijk initiatief van KWF Kankerbestrijding, de Vereniging van Integrale Kankercentra (vikc) en de Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenorganisaties (nfk). Het verbindt de 24

Alternatieve behandelingen bij kanker

Alternatieve behandelingen bij kanker Alternatieve behandelingen bij kanker Inhoud Voor wie is deze brochure? 3 Alternatieve behandelingen 5 Standpunt KWF Kankerbestrijding 9 Redenen om een alternatieve behandeling te volgen 11 Baat het niet,

Nadere informatie

Vragen over kanker? telefoons. Ik moet bestraald worden. Kan ik blijven werken? Zijn mobiele. kankerverwekkend?

Vragen over kanker? telefoons. Ik moet bestraald worden. Kan ik blijven werken? Zijn mobiele. kankerverwekkend? Vragen over kanker? Ik moet bestraald worden. Kan ik blijven werken? Zijn mobiele telefoons kankerverwekkend? Je hoort van alles over k Waar vind ik het antwoord op mijn vr iedereen met een vraag over

Nadere informatie

Alternatieve geneeswijzen. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Alternatieve geneeswijzen. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Alternatieve geneeswijzen Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Alternatieve geneeskunde 3 Homeopathie 5 Fytotherapie 9 Orthomoleculaire geneeskunde

Nadere informatie

Zorg door alternatieve geneeswijzen

Zorg door alternatieve geneeswijzen Zorg door alternatieve geneeswijzen Alternatieve geneeswijzen Inhoud Alternatieve geneeskunde 3 Homeopathie 6 Fytotherapie 8 Orthomoleculaire geneeskunde 10 Advies 11 Alternatieve geneeswijzen is een verzamelnaam

Nadere informatie

28-9-2014. Inhoud. Voeding en leefstijl bij en na kanker. 1. Voeding van vroeger tot nu. 1. Voeding van vroeger tot nu. 2.

28-9-2014. Inhoud. Voeding en leefstijl bij en na kanker. 1. Voeding van vroeger tot nu. 1. Voeding van vroeger tot nu. 2. Voeding en leefstijl bij en na kanker Malu van Geel Inhoud 1. Voeding van vroeger tot nu 2. Voeding en kanker 3. Aanbevelingen 4. Veel gestelde vragen 1. Voeding van vroeger tot nu 1 Hippocrates Laat voeding

Nadere informatie

meer bewegen minder kans op kanker

meer bewegen minder kans op kanker meer bewegen minder kans op kanker Inhoud Voor wie is deze brochure? pagina 3 Oorzaken en risicofactoren van kanker pagina 4 Relatie tussen bewegen en kanker pagina 6 Wat is gezond bewegen? pagina 8 Meer

Nadere informatie

Onderzoek naar nieuwe behandelingen van kanker

Onderzoek naar nieuwe behandelingen van kanker Onderzoek naar nieuwe behandelingen van kanker Inhoud Voor wie is deze brochure? Voor wie is deze brochure? 3 Standaardbehandeling 5 Onderzoek naar nieuwe behandelingen 7 De praktijk 10 De fasen van onderzoek

Nadere informatie

Informatiewijzer Oncologie

Informatiewijzer Oncologie Informatiewijzer Oncologie Eigendom van: Naam:... Adres:... Plaats:... Telefoon:... Huisarts:... Apotheek:... Bij verlies wordt de vinder dringend verzocht contact op te nemen met de eigenaar van dit boekje.

Nadere informatie

Behandelingen bij longkanker. inclusief klinische studie immuuntherapie

Behandelingen bij longkanker. inclusief klinische studie immuuntherapie Behandelingen bij longkanker inclusief klinische studie immuuntherapie 1 Longkanker Longkanker is niet één ziekte: er bestaan meerdere vormen van longkanker. In deze brochure bespreken we de twee meest

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Behandelwijzer Oncologie Longgeneeskunde

Patiënteninformatie. Behandelwijzer Oncologie Longgeneeskunde Patiënteninformatie Behandelwijzer Oncologie Longgeneeskunde Inhoudsopgave Pagina 1 Persoonsgegevens 5 Heeft u deze behandelwijzer gevonden? 5 Allergisch voor 6 Medicatie 7 2 De behandelwijzer 9 Het gebruik

Nadere informatie

Dr.Klaas Riepma, apotheker: KANKER, WAT NU??

Dr.Klaas Riepma, apotheker: KANKER, WAT NU?? Dr.Klaas Riepma, apotheker: KANKER, WAT NU?? KANKER, WAT NU?? Doel van de lezing: Voorstel voor een complementair protocol voor een kankerpatient KANKER, WAT NU?? Apotheker, Mede-eigenaar van Curesupport

Nadere informatie

Leef rookvrij Geef kanker minder kans

Leef rookvrij Geef kanker minder kans Leef rookvrij Geef kanker minder kans Inhoud Stoppen met roken weer vergoed 3 Hulp bij stoppen met roken 5 Roken en kanker 9 Wilt u meer informatie? 11 Stoppen met roken weer vergoed Misschien wilt u zelf

Nadere informatie

Persoonsgegevens. Naam. Adres. Postcode en woonplaats. Telefoon

Persoonsgegevens. Naam. Adres. Postcode en woonplaats. Telefoon Persoonsgegevens Naam Adres Postcode en woonplaats Telefoon Heeft u deze Behandelwijzer gevonden? Neemt u dan alstublieft contact op met de eigenaar. 1 Inhoudsopgave Pagina Persoonsgegevens 1 Allergie

Nadere informatie

Voor wie is deze brochure? Inhoud

Voor wie is deze brochure? Inhoud Ouderen en kanker Inhoud Voor wie is deze brochure? 3 Wat is kanker en hoe ontstaat het? 5 Oorzaken en risicofactoren 7 De oudere mens 9 Ouderen en kanker 11 Behandeling 13 Gevolgen van de behandeling

Nadere informatie

Ondersteunende zorg voor mensen met kanker

Ondersteunende zorg voor mensen met kanker Ondersteunende zorg voor mensen met kanker Máxima Oncologisch Centrum (MOC) Inleiding Als u van uw behandelend arts te horen krijgt dat u kanker heeft, krijgen u en uw naasten veel informatie en emoties

Nadere informatie

Voorlichtingsgesprek. chemo- en/of doelgerichte therapie. Dagbehandeling Oncologie

Voorlichtingsgesprek. chemo- en/of doelgerichte therapie. Dagbehandeling Oncologie 00 Voorlichtingsgesprek chemo- en/of doelgerichte therapie Dagbehandeling Oncologie De arts heeft met u gesproken over een behandeling met chemotherapie en/of doelgerichte therapie. Vóór het starten van

Nadere informatie

Kanker VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL

Kanker VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL 400020 Kanker_400020 Kanker 05-10-11 15:32 Pagina 8 Kanker WAT IS KANKER MEDICIJNEN BIJ KANKER WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN ADVIES IN EEN PERSOONLIJK GESPREK INFORMATIE MEDICIJNEN

Nadere informatie

Psychosociale hulp voor patiënten met kanker

Psychosociale hulp voor patiënten met kanker Psychosociale hulp voor patiënten met kanker Beter voor elkaar Psychosociale hulp voor patiënten met kanker Inhoud Inleiding 2 Oncologieverpleegkundigen 3 Stomaverpleegkundigen 4 Geestelijke verzorging

Nadere informatie

Kanker in het hoofd-halsgebied

Kanker in het hoofd-halsgebied Kanker in het hoofd-halsgebied Afdeling Keel- Neus- en Oorheelkunde Deze patiënteninformatie map is eigendom van: Naam: Adres: Postcode: Plaats: Telefoon: 10-2015-6094 Geachte... U heeft een bezoek gebracht

Nadere informatie

Alternatieve geneeswijzen

Alternatieve geneeswijzen Projectnummer: 10126 In opdracht van: Het Parool ir. Hester Booi dr. Esther Jakobs Oudezijds Voorburgwal 300 Postbus 658 1012 GL Amsterdam 1000 AR Amsterdam Telefoon 020 251 0474 Fax 020 251 0444 H.Booi@os.amsterdam.nl

Nadere informatie

Patiënteninformatiedossier (PID) MAMMACARE. onderdeel HERSTEL EN NAZORG

Patiënteninformatiedossier (PID) MAMMACARE. onderdeel HERSTEL EN NAZORG Patiënteninformatiedossier (PID) MAMMACARE onderdeel HERSTEL EN NAZORG INHOUDSOPGAVE Thuiszorg... 3 Uiterlijke en psychische veranderingen... 4 Nacontrole... 7 Coördinerend Oncologie Verpleegkundige...

Nadere informatie

Borstsparende operatie bij borstkanker

Borstsparende operatie bij borstkanker Chirurgie Borstsparende operatie bij borstkanker www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Hoe ontstaat kanker?... 3 Voorbereiding op de operatie... 4 De opname... 4 De operatie... 4 Na de operatie... 5 Mogelijke

Nadere informatie

Nazorg bij vermoeidheid & kanker

Nazorg bij vermoeidheid & kanker Overzicht Nazorg bij vermoeidheid & kanker Platform Vermoeidheid Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenorganisaties Datum van publicatie: december 2007 Eerste herziene versie: februari 2009 Downloaden:

Nadere informatie

Hyperthermie bij kanker

Hyperthermie bij kanker Hyperthermie bij kanker Inhoud Voor wie is deze brochure? 3 Wat is kanker? 4 Wat is hyperthermie? 6 Hoe wordt hyperthermie gegeven? 9 Bijwerkingen 12 Onderzoek naar nieuwe behandelingen 14 Een moeilijke

Nadere informatie

Programma Stichting Educatie Atrium Innovations GEZONDHEID

Programma Stichting Educatie Atrium Innovations GEZONDHEID Programma Stichting Educatie Atrium Innovations GEZONDHEID Groeien in gezondheid door kennis Onze gezondheid is ons belangrijkste bezit. Daarom is het goed dat we ons er steeds meer van bewust worden dat

Nadere informatie

Pre-diabetes. Vasculair Preventie Centrum

Pre-diabetes. Vasculair Preventie Centrum Pre-diabetes Vasculair Preventie Centrum Wat is pre-diabetes? Pre-diabetes is het stadium vóór diabetes (suikerziekte). Het glucosegehalte in uw bloed (bloedsuiker) is, vooral s ochtends voordat u gegeten

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Psychosociale zorg. voor mensen met kanker

PATIËNTEN INFORMATIE. Psychosociale zorg. voor mensen met kanker PATIËNTEN INFORMATIE Psychosociale zorg voor mensen met kanker 2 PATIËNTENINFORMATIE Door middel van deze informatiefolder wil het Maasstad Ziekenhuis u informeren over psychosociale zorg voor mensen met

Nadere informatie

U heeft slokdarm kanker

U heeft slokdarm kanker U heeft slokdarm kanker en uw leven staat op zijn kop PATIËNTENGROEP SLOKDARMKANKER lotgenotencontact voorlichting belangenbehartiging U heeft slokdarmkanker, uw leven staat op zijn kop. En u heeft veel

Nadere informatie

Graag omlaag. Wat kunt u zelf doen?

Graag omlaag. Wat kunt u zelf doen? Hebt u hoge bloeddruk? Dat is op zichzelf geen ziekte en u hebt er waarschijnlijk niet echt last van. Maar toch is het belangrijk om uw bloeddruk omlaag te krijgen. want hoge bloeddruk kan een risico betekenen.

Nadere informatie

Figuur 1: illustratie slokdarm

Figuur 1: illustratie slokdarm Slokdarmkanker U bent naar VU medisch centrum (VUmc) verwezen voor een operatie omdat er slokdarmkanker is geconstateerd. In deze folder vindt u informatie over slokdarmkanker, de oorzaken en risicofactoren

Nadere informatie

Ongeneeslijk ziek. Samen uw zorg tijdig plannen

Ongeneeslijk ziek. Samen uw zorg tijdig plannen Ongeneeslijk ziek Samen uw zorg tijdig plannen Inhoudsopgave 1. Inleiding...3 1.1 Een naaste die met u meedenkt...3 1.2 Gespreksonderwerpen...3 2. Belangrijke vragen...3 2.1 Lichamelijke veranderingen...3

Nadere informatie

Zorg en begeleiding na de diagnose gynaecologische kanker

Zorg en begeleiding na de diagnose gynaecologische kanker Zorg en begeleiding na de diagnose gynaecologische kanker Gynaecologie Locatie Langendijk Inhoudsopgave Inleiding Diagnose kanker Schriftelijke informatie Polikliniek gynaecologie Gynaecoloog-oncoloog

Nadere informatie

Voeding. Orthomoleculaire Geneeskunde

Voeding. Orthomoleculaire Geneeskunde Voeding Orthomoleculaire Geneeskunde Fysiotherapie in combinatie met nieuwe wetenschappen Paramedisch Centrum Luxor combineert diverse vormen van (sport)fysiotherapie met nieuwe wetenschappen voor een

Nadere informatie

Keuzehulp Uitgezaaide Borstkanker

Keuzehulp Uitgezaaide Borstkanker Keuzehulp Uitgezaaide Borstkanker START Gemaakt door: In samenwerking met: Gefinancierd door: 2014 en Borstkankervereniging Nederland Hoe werkt deze Keuzehulp voor uitgezaaide borstkanker? Informatiekaart

Nadere informatie

Belangrijkste punten van deze folder:

Belangrijkste punten van deze folder: Longkanker, wat nu? Belangrijkste punten van deze folder: Een gespecialiseerd behandelteam van het Oncologisch Centrum bespreekt samen met u de verschillende behandelmogelijkheden en voert deze uit. Tijdens

Nadere informatie

Borstverwijdering bij borstkanker

Borstverwijdering bij borstkanker Chirurgie Borstverwijdering bij borstkanker www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Hoe ontstaat kanker?... 3 De opname... 4 Voorbereiding op de operatie... 4 De operatie... 4 Na de operatie... 5 Drains... 5

Nadere informatie

Moeite met slikken van medicijnen

Moeite met slikken van medicijnen 400047 Moeite met slikken van geneesmiddelen_400003 Antibiotica 21-12-10 05:54 Pagina 4 Medicijnen: sommige medicijnen kunnen sufheid of een droge mond veroorzaken. Als iemand suf is, kan hij vergeten

Nadere informatie

Blog voor Equicare-Plus, maart 2015

Blog voor Equicare-Plus, maart 2015 Blog voor Equicare-Plus, maart 2015 Alles over homeopathie bij paarden Wat weet jij over homeopathie? En weet je wat het voor jouw paard kan betekenen? In deze uitgebreide blog kom je van alles te weten

Nadere informatie

Gewichtstoename bij behandeling van kanker

Gewichtstoename bij behandeling van kanker Gewichtstoename bij behandeling van kanker Albert Schweitzer ziekenhuis Januari 2012 Pavo 0915 Inleiding U bent tijdens uw behandelingen tegen kanker ongewenst in gewicht aangekomen. In deze folder leggen

Nadere informatie

Sportief bewegen na kanker. Kanker

Sportief bewegen na kanker. Kanker Sportief bewegen na kanker Kanker Sportief bewegen na kanker...................................... Bewegen: goed en nog leuk ook! Regelmatig bewegen heeft een positieve invloed op de gezondheid en is nog

Nadere informatie

Wat vraag ik aan mijn arts?

Wat vraag ik aan mijn arts? Wat vraag ik aan mijn arts? Tips voor in de spreekkamer! Colofon Uitgave Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie Bestelnummer 10 Prijs 1,25 per stuk inclusief verzendkosten. De folder is gratis voor

Nadere informatie

Persoonsgegevens, medicijnen en uw privacy

Persoonsgegevens, medicijnen en uw privacy Persoonsgegevens, medicijnen en uw privacy GEGEVENS OVER UZELF EN OVER UW MEDICIJNEN WAT WIL UW APOTHEKER WETEN WIE HEEFT INZAGE IN DE GEGEVENS EN WAARVOOR WAT KUNT U ZELF DOEN EN WAT ZIJN UW RECHTEN REGIONAAL

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 30 juni 2011 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 30 juni 2011 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EH Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag www.rijksoverheid.nl Bijlage(n)

Nadere informatie

Risicofactoren Niet erfelijke factoren: Erfelijke factoren:

Risicofactoren Niet erfelijke factoren: Erfelijke factoren: Zoals bij alle soorten kanker, is er bij borstkanker sprake van cellen met een ontregelde celdeling. Door deze ontregeling kunnen cellen zich ongeremd vermenigvuldigen en uitgroeien tot een tumor. Deze

Nadere informatie

Ontslag uit het Erasmus MC

Ontslag uit het Erasmus MC Ontslag uit het Erasmus MC Wanneer u in het Erasmus MC bent of wordt opgenomen, komt er een moment waarop u weer naar huis mag of wordt overgeplaatst naar een andere zorginstelling. Voordat u het ziekenhuis

Nadere informatie

Meer informatie MRS 0610-2

Meer informatie MRS 0610-2 Meer informatie Bij de VGCt zijn meer brochures verkrijgbaar, voor volwassenen bijvoorbeeld over depressie en angststoornissen. Speciaal voor kinderen zijn er brochures over veel piekeren, verlatingsangst,

Nadere informatie

Een tweede mening (second opinion) 3

Een tweede mening (second opinion) 3 Deze brochure maakt deel uit van de serie PATIËNTENRECHT Postbus 1539 3500 BM Utrecht Telefoon 030-297 03 03 Fax 030-297 06 06 E-mail npcf@npcf.nl Website www.npcf.nl Uw rechten als patiënt (WGBO) 1 Inzage

Nadere informatie

Voedingssupplementen Consumentenonderzoek NPN

Voedingssupplementen Consumentenonderzoek NPN Voedingssupplementen Consumentenonderzoek NPN Management summary Schuttelaar & Partners 001-01.ppt december 00 Marieke Gaus Context en doel van het onderzoek Doel onderzoek Het onderzoek wordt uitgevoerd

Nadere informatie

Keuzehulp Uitgezaaide Borstkanker

Keuzehulp Uitgezaaide Borstkanker Keuzehulp Uitgezaaide Borstkanker START Gemaakt door: In samenwerking met: Financieel mogelijk gemaakt door: 2015 De ArgumentenFabriek en borstkankervereniging nederland FAS799.014.011/exp. juli 2017 Hoe

Nadere informatie

Praktische informatie

Praktische informatie Praktische informatie Patiënten Informatie Map Maagkanker Deze map is eigendom van: Patiëntensticker Uw behandelend arts is: Bij bijzonderheden waarschuwen (contactpersoon): Naam:... Telefoonnummer:...

Nadere informatie

Waar kunt u heen als u kanker hebt?

Waar kunt u heen als u kanker hebt? Oncologiecentrum Waar kunt u heen als u kanker hebt? www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Waar kunt u terecht als u kanker hebt?... 3 Overzicht hulpverleners binnen het Catharina Kanker Instituut... 3 Extern...

Nadere informatie

Gezond gewicht. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Gezond gewicht. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Gezond gewicht Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Overgewicht 3 Oorzaken 4 Gezond gewicht 4 Tailleomvang 5 Voorkomen van overgewicht 6 Wat kun je

Nadere informatie

Oncologische revalidatie en Herstel en balans

Oncologische revalidatie en Herstel en balans Oncologische revalidatie en Herstel en balans Afdeling sportgeneeskunde Locatie Veldhoven De oncologische revalidatieprogramma s van Máxima Medisch Centrum zijn erop gericht om mensen die zijn behandeld

Nadere informatie

Kanker en Voeding. een Alpe D HuZes/KWF leerstoel. Ellen Kampman, 14 mei 2014

Kanker en Voeding. een Alpe D HuZes/KWF leerstoel. Ellen Kampman, 14 mei 2014 Kanker en Voeding een Alpe D HuZes/KWF leerstoel Ellen Kampman, 14 mei 2014 Wat is gezonde voeding? Koffie verhoogt het risico op kanker Koffie verhoogt het risico op kanker Wat moet je eten als je kanker

Nadere informatie

Gewijzigd in de aanvullende verzekering in 2016

Gewijzigd in de aanvullende verzekering in 2016 Compact AV Vergoedingenoverzicht 2016 Algemene informatie De premie is per maand bij vooruitbetaling verschuldigd. De Compact AV kost 7,50 per persoon per maand. Kinderen tot 18 jaar zijn gratis aanvullend

Nadere informatie

Een tweede mening 3(second opinion)

Een tweede mening 3(second opinion) Een tweede mening 3(second opinion) INHOUDSOPGAVE pagina 1 Inleiding 2 Wat is een tweede mening? 3 In welke situaties kunt u een tweede mening vragen? 4 Voordat u een beslissing neemt... 4 Aanvullende

Nadere informatie

PIJN BIJ KANKER SUPPLEMENT INFORMATIEWIJZER ONCOLOGIE. Inhoudsopgave 1. Inleiding

PIJN BIJ KANKER SUPPLEMENT INFORMATIEWIJZER ONCOLOGIE. Inhoudsopgave 1. Inleiding SUPPLEMENT INFORMATIEWIJZER ONCOLOGIE PIJN BIJ KANKER Inhoudsopgave. Inleiding. Pijn bij kanker. Gevolgen van pijn. Slaap en vermoeidheid. Bewegen. Stemming. Behandeling van pijn. Pijnstillers. Doorbraakpijn.

Nadere informatie

Non Hodgkin lymfoom. Albert Schweitzer ziekenhuis februari 2014 pavo 1113

Non Hodgkin lymfoom. Albert Schweitzer ziekenhuis februari 2014 pavo 1113 Non Hodgkin lymfoom Albert Schweitzer ziekenhuis februari 2014 pavo 1113 Uw hoofdbehandelaar is: hematoloog dr. Uw specialist is op werkdagen tussen 08.30 17.00 uur bereikbaar via de polikliniek Interne

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Bent u gevraagd voor medisch wetenschappelijk onderzoek?

Bent u gevraagd voor medisch wetenschappelijk onderzoek? Bent u gevraagd voor medisch wetenschappelijk onderzoek? Inhoud Pagina Inleiding... 2 Medisch wetenschappelijk onderzoek... 3 Waarom zou u meedoen... 4 Onderzoeksfasen... 5 Medisch Ethische Commissie...

Nadere informatie

Onderwerp: In gesprek over chemotherapie

Onderwerp: In gesprek over chemotherapie Onderwerp: Binnenkort heeft u een voorlichtingsgesprek met een verpleegkundige over de behandeling met chemotherapie. Deze folder geeft u een overzicht van hoe dit gesprek eruit zal zien. U kunt deze folder

Nadere informatie

Palliatieve zorg. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden

Palliatieve zorg. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden Palliatieve zorg Ondersteuning als genezing niet meer mogelijk is Informatie voor patiënten F1023-1163 oktober 2012 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan

Nadere informatie

IJZERVERRIJKTE VOEDING

IJZERVERRIJKTE VOEDING IJZERVERRIJKTE VOEDING 278 Inleiding We weten het allemaal van Popeye: van ijzer wordt een mens sterk. IJzer is een stof die een belangrijke functie in het lichaam vervult. Het is een bestanddeel van hemoglobine,

Nadere informatie

Kanker. Inleiding. 1. Wat is kanker eigenlijk? 2. Verschillende soorten kanker

Kanker. Inleiding. 1. Wat is kanker eigenlijk? 2. Verschillende soorten kanker Kanker Inleiding Mijn spreekbeurt gaat over kanker patiënten. Ik hou mijn spreekbeurt hier over omdat er veel kinderen zijn die niet precies weten wat kanker nou eigenlijk is en omdat kanker heel veel

Nadere informatie

Ondersteunende zorg bij kanker

Ondersteunende zorg bij kanker Ondersteunende zorg bij kanker Als u wordt behandeld voor kanker kunt u tijdens of na uw ziekte te maken krijgen met situaties waar u geen raad mee weet, ook als de behandeling al langer geleden is. In

Nadere informatie

Instructies voor het gebruik van. Roaccutane

Instructies voor het gebruik van. Roaccutane Instructies voor het gebruik van Roaccutane Inhoudsopgave 1 Inleiding... 1 2 Voor wie is deze therapie geschikt?... 1 3 Hoe wordt Roaccutane voorgeschreven?... 2 4 Hoe moet Roaccutane worden ingenomen?...

Nadere informatie

De juiste voeding, advies op maat

De juiste voeding, advies op maat De juiste voeding, advies op maat Veelzijdig in zorg Voedingsvoorlichting & Dieetadvies Vérian, veelzijdig in zorg Vérian biedt u een breed aanbod aan zorgdiensten, 24 uur per dag, 7 dagen in de week.

Nadere informatie

Vermoeidheid bij kanker

Vermoeidheid bij kanker Vermoeidheid bij kanker Vermoeidheid bij kanker Vermoeidheid bij kanker is een veel voorkomend probleem. Het heeft met veel verschillende dingen te maken. Door chemotherapie en radiotherapie neemt het

Nadere informatie

Foliumzuur bij kinderwens en zwangerschap

Foliumzuur bij kinderwens en zwangerschap Gynaecologie Foliumzuur bij kinderwens en zwangerschap www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Waarom is foliumzuur belangrijk?... 3 Wat is foliumzuur?... 4 Is foliumzuur goed voor alle zwangere vrouwen?...

Nadere informatie

Operatie dikke darm kanker

Operatie dikke darm kanker Operatie dikke darm kanker Inleiding Deze folder geeft u algemene informatie over diverse soorten operaties aan de dikke darm. Het is goed u te realiseren dat voor u persoonlijk de situatie anders kan

Nadere informatie

De unieke Maastro-behandeling van niet uitgezaaide longkanker

De unieke Maastro-behandeling van niet uitgezaaide longkanker De unieke Maastro-behandeling van niet uitgezaaide longkanker Deze folder is bedoeld voor onze patiënten en de mensen in hun omgeving. Wij willen u graag informeren over onze succesvolle behandelingsmethode

Nadere informatie

47 Voeding en kanker. A. van Stijgeren-Luthart

47 Voeding en kanker. A. van Stijgeren-Luthart A. van Stijgeren-Luthart Inleiding Menigeen die kanker heeft (gehad), vraagt zich wel eens af of verandering van eetgewoonten nodig is. Ook kunnen vragen opkomen over het verband tussen voeding en het

Nadere informatie

Hormonale therapie bij borstkanker

Hormonale therapie bij borstkanker Hormonale therapie bij borstkanker Academisch Borstkankercentrum Erasmus MC-Havenziekenhuis Uw arts heeft met u besproken de borstkanker te behandelen met een hormonale therapie. Bij de normale ontwikkeling

Nadere informatie

Huidscreening. Laboratoriumonderzoek

Huidscreening. Laboratoriumonderzoek Laboratoriumonderzoek Huidscreening De intake Als u besluit zich te laten onderzoeken krijgt u allereerst een intakegesprek met één van de verpleegkundige onderzoekscoördinatoren van Prescan. Hij of zij

Nadere informatie

INTEGRATIEVE KANKERZORG EN MIND-BODY GENEESKUNDE

INTEGRATIEVE KANKERZORG EN MIND-BODY GENEESKUNDE INTEGRATIEVE KANKERZORG EN Deze Gids werd opgesteld door het Antikankerfonds om patiënten en hun familie te helpen een beter inzicht te krijgen in de integratieve kankerzorg en de Mind-Body Geneeskunde.

Nadere informatie

Na uw ziekenhuisopname weer naar huis checklist voor patiënten die het ziekenhuis gaan verlaten na een opname

Na uw ziekenhuisopname weer naar huis checklist voor patiënten die het ziekenhuis gaan verlaten na een opname Na uw ziekenhuisopname weer naar huis checklist voor patiënten die het ziekenhuis gaan verlaten na een opname Na uw ziekenhuisopname weer naar huis checklist voor patiënten die het ziekenhuis gaan verlaten

Nadere informatie

Afdeling Heelkunde, locatie AZU. Voorstadium van borstkanker (Carcinoma in situ)

Afdeling Heelkunde, locatie AZU. Voorstadium van borstkanker (Carcinoma in situ) Afdeling Heelkunde, locatie AZU Voorstadium van borstkanker (Carcinoma in situ) Inleiding Na een aantal onderzoeken blijkt dat u een voorstadium van borstkanker heeft. Het medische woord hiervoor is carcinoma

Nadere informatie

Richtlijnen na een darmkankeroperatie

Richtlijnen na een darmkankeroperatie CHIRURGIE Richtlijnen na een darmkankeroperatie ADVIES Richtlijnen na een darmkankeroperatie Onlangs hebt u een darmoperatie ondergaan. Na de operatie kunt u uw dagelijkse activiteiten langzaam maar zeker

Nadere informatie

zorgpad kanker aan het spijsverteringskanaal

zorgpad kanker aan het spijsverteringskanaal zorgpad kanker aan het spijsverteringskanaal U bent onder behandeling bij het Oncologisch centrum Amsterdam in het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis (OLVG), het Sint Lucas Andreas ziekenhuis (SLAZ) of het BovenIJ

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Vermoeidheid bij kanker

Patiënteninformatie. Vermoeidheid bij kanker Patiënteninformatie Vermoeidheid bij kanker 2 Inhoud Inleiding... 4 Informatie over het ziektebeeld vermoeidheid bij kanker... 4 Tips en adviezen... 5 Wanneer uw arts raadplegen?... 6 Informatiesessies...

Nadere informatie

1. Introductie 2. Feiten over vermoeidheid 3. Persoonlijke ervaringsverhaal 4. Tips en adviezen 5. Hulp en steun

1. Introductie 2. Feiten over vermoeidheid 3. Persoonlijke ervaringsverhaal 4. Tips en adviezen 5. Hulp en steun Thea Brouwer 1. Introductie 2. Feiten over vermoeidheid 3. Persoonlijke ervaringsverhaal 4. Tips en adviezen 5. Hulp en steun Ervaringsdeskundige kanker en vermoeidheid Nederlandse Federatie van Kankerpatiënten

Nadere informatie

Prod. Maart 2014, NL/DLG/0022/14, Exp. Maart Tivicay. Starten met. Patiënteninformatie

Prod. Maart 2014, NL/DLG/0022/14, Exp. Maart Tivicay. Starten met. Patiënteninformatie Prod. Maart 2014, NL/DLG/0022/14, Exp. Maart 2014 Starten met Tivicay Patiënteninformatie Vooraf U krijgt deze folder omdat u Tivicay en andere medicijnen gaat gebruiken om hiv te remmen. In deze folder

Nadere informatie

Compact aanvullende verzekering 2015 Vergoedingenoverzicht

Compact aanvullende verzekering 2015 Vergoedingenoverzicht Stad Holland, een dijk van een zorgverzekeraar Compact aanvullende verzekering 2015 Vergoedingenoverzicht Gewijzigd in de aanvullende verzekering in 2015 Een aantal vergoedingen is verhoogd. Er heeft een

Nadere informatie

Antibiotica VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL

Antibiotica VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL Antibiotica HOE GEBRUIKT U ANTIBIOTICA COMBINATIE MET ANDERE MIDDELEN BIJWERKINGEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN GEBRUIK TIJDENS ZWANGERSCHAP EN BORSTVOEDING RESISTENTIE TEGEN ANTIBIOTICA VRAAG OVER

Nadere informatie

Tussen arts en leverpatiënt Tips en aandachtspunten voor gesprekken met uw arts

Tussen arts en leverpatiënt Tips en aandachtspunten voor gesprekken met uw arts Tussen arts en leverpatiënt Tips en aandachtspunten voor gesprekken met uw arts Nederlandse Leverpatiënten Vereniging De communicatie tussen hulpverlener en patiënt is een essentieel onderdeel van goede

Nadere informatie

9.1 Chemotherapie na een operatie bij borstkanker

9.1 Chemotherapie na een operatie bij borstkanker 9.1 Chemotherapie na een operatie bij borstkanker Uw behandelend chirurg heeft in overleg met u en de internist-oncoloog (internist gespecialiseerd in de behandeling van kanker), besloten om na uw operatie

Nadere informatie

Ondervoeding bij kanker

Ondervoeding bij kanker Ondervoeding bij kanker Wat mag u verwachten van de zorg bij ondervoeding? Wat kunt u zelf doen om ondervoeding te voorkomen of tegen te gaan? Deze brochure is de patiëntenversie van de multidisciplinaire

Nadere informatie

Radiotherapie De bestralingsbehandeling van prostaatkanker

Radiotherapie De bestralingsbehandeling van prostaatkanker Radiotherapie De bestralingsbehandeling van prostaatkanker Patiënteninformatie vll 060/1201 De bestralingsbehandeling van prostaatkanker Belangrijke telefoonnummers Algemeen nummer UMCG (050) 361 61 61

Nadere informatie

Docentenhandleiding. Niveau: expert. Lees de taal van de tumor Organisatieniveaus

Docentenhandleiding. Niveau: expert. Lees de taal van de tumor Organisatieniveaus Docentenhandleiding Niveau: expert Lees de taal van de tumor Organisatieniveaus Ontwikkeld door het Cancer Genomics Centre in samenwerking met het Freudenthal Instituut voor Didactiek van Wiskunde en Natuurwetenschappen

Nadere informatie

SF Z SINT-FRANCISKUSZIEKENHUIS. Therapie: Erbitux

SF Z SINT-FRANCISKUSZIEKENHUIS. Therapie: Erbitux SF Z SINT-FRANCISKUSZIEKENHUIS Therapie: Erbitux Inhoud Wat is Erbitux Hoe wordt Erbitux toegediend? Wat is belangrijk om te weten als u Erbitux krijgt toegediend? Huid reacties Enkele raadgevingen Duur

Nadere informatie

Beroepsorganisati e en kwaliteitsbewaking: Manuele therapie Heeft u vragen of wilt u een afspraak maken?

Beroepsorganisati e en kwaliteitsbewaking: Manuele therapie Heeft u vragen of wilt u een afspraak maken? Manuele therapie De Manueel Therapeut Peter Algera Wat is een manueel therapeut? Een manueel therapeut is een fysiotherapeut die na zijn opleiding fysiotherapie een opleiding manuele therapie heeft gevolgd.

Nadere informatie

Persoonsgegevens, medicijnen en uw privacy

Persoonsgegevens, medicijnen en uw privacy WAT KUNT U ZELF DOEN EN WAT ZIJN UW RECHTEN MEER INFORMATIE U kunt bij uw apotheker informeren welke artsen, apothekers en andere zorgverleners gegevens over u kunnen inzien om u goede en veilige zorg

Nadere informatie

6. Behandelingen. Wil jij dat jouw moeder zo snel mogelijk begint met de behandelingen of wil je dat ze nog even wacht? Waarom?

6. Behandelingen. Wil jij dat jouw moeder zo snel mogelijk begint met de behandelingen of wil je dat ze nog even wacht? Waarom? 6. Behandelingen De uitslagen van alle onderzoeken geven een duidelijk beeld van de ziekte. De artsen weten nu om welke soort borstkanker het gaat, wat de eigenschappen zijn van de kankercellen, hoe groot

Nadere informatie

gezond zwanger met vitamines en mineralen

gezond zwanger met vitamines en mineralen gezond zwanger met vitamines en mineralen Vitamines en mineralen: we kunnen geen dag zonder We weten dat we ze elke dag nodig hebben. Maar wat zijn het nu eigenlijk? Vitamines en mineralen zijn voedingsstoffen

Nadere informatie

Compact aanvullende verzekering 2014 Vergoedingenoverzicht

Compact aanvullende verzekering 2014 Vergoedingenoverzicht Stad Holland, een dijk van een zorgverzekeraar Compact aanvullende verzekering 2014 Vergoedingenoverzicht Marcel Vermeule Holland = Gezondheid = 2 Algemene informatie De premie is per maand bij vooruitbetaling

Nadere informatie

Cursus over geneesmiddelengebruik. Zorgbelang academie. Marion Reinartz Oktober 2012

Cursus over geneesmiddelengebruik. Zorgbelang academie. Marion Reinartz Oktober 2012 Cursus over geneesmiddelengebruik Zorgbelang academie Marion Reinartz Oktober 2012 Vier Hoofdstukken 1. Bij de arts: behandeling en voorschrijven recept 2. Van recept tot medicijn; welke informatie en

Nadere informatie

H.307216.0714. Waar kunt u terecht als u kanker heeft

H.307216.0714. Waar kunt u terecht als u kanker heeft H.307216.0714 Waar kunt u terecht als u kanker heeft Inleiding Bij u is kanker geconstateerd. Tijdens of na uw ziekte kunt u te maken krijgen met situaties waar u geen raad mee weet, ook wanneer de behandeling

Nadere informatie

Klinische Genetica. Erfelijkheidsonderzoek en -voorlichting

Klinische Genetica. Erfelijkheidsonderzoek en -voorlichting Klinische Genetica Erfelijkheidsonderzoek en -voorlichting Klinische Genetica Inhoud Inleiding 3 Een verzoek om erfelijkheidsonderzoek en -voorlichting 3 Wachten op de uitslag 3 Kosten 4 Het doel van

Nadere informatie