Het sleepdoek in Velt en Vecht

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het sleepdoek in Velt en Vecht"

Transcriptie

1 Het sleepdoek in Velt en Vecht

2 Het sleepdoek in Velt en Vecht

3

4 Het sleepdoek in Velt en Vecht Jenneke van Vliet (CLM) Annette den Hollander (CLM) Yvonne Gooijer (CLM) Bert Huizinga (DLV Plant) CLM Onderzoek en Advies BV Culemborg, juni 2011 CLM Een bewezen aanpak voor het realiseren van schoon water!

5

6 Inhoud 1 Inleiding 1 2 Werkwijze Begeleiding opbouw sleepdoeksysteem Begeleiding telers Monitoring Film: sleepdoek in de praktijk Communicatie 4 3 Resultaten Middelgebruik Ervaringen telers 9 4 Conclusies en aanbevelingen Conclusies Aanbevelingen 11 Bijlage 1 13

7

8 1 Inleiding Vanaf mei 2007 t/m januari 2009 heeft in Drenthe het project Emissiereducerende spuittechnieken bij Velt en Vecht gelopen. Door de verschillende demonstraties van het sleepdoek en luchtondersteuning binnen dat project is de bekendheid van deze systemen in Drenthe sterk toegenomen. Eén akkerbouwer (dhr. Wolbers) en één akkerbouwer/loonwerker (dhr. Antuma) hebben in 2009 een sleepdoeksysteem gekocht. Om te zorgen dat het systeem meteen optimaal wordt gebruikt en beide gebruikers meteen in het eerste jaar een middelreductie kunnen behalen, hebben Waterschap Velt en Vecht, Waterleidingmaatschappij Drenthe (WMD) en provincie Drenthe CLM en DLV Plant gevraagd de ondernemers te begeleiden, de resultaten te monitoren en hierover breed te communiceren. Dit is gedaan in het vervolgproject Het Sleepdoek in Velt en Vecht. In hoofdstuk 2 beschrijven we de werkwijze van dit project. De resultaten van de monitoring en de praktijkervaringen van de gebruikers van het sleepdoek komen in hoofdstuk 3 aan de orde. In hoofdstuk 4 tenslotte zijn de conclusies en aanbevelingen opgenomen. Figuur 1.1 Het sleepdoek zorgt voor een effectieve bespuiting met minder middel, meer spuitbare uren en een betere indringing in het gewas. Dat leidt tot lagere middelkosten bij telers en minder emissie naar het oppervlaktewater. 1

9 2

10 2 Werkwijze 2.1 Begeleiding opbouw sleepdoeksysteem Beide telers hebben ondersteuning gekregen bij de aanschaf en opbouw van het sleepdoeksysteem op hun veldspuit. De heer Antuma heeft een nieuwe Dubex-spuit van 33 meter gekocht waarop het sleepdoek af-fabriek is opgebouwd. Dit is een unicum in Nederland! Door het sleepdoek direct in de fabriek op een nieuwe veldspuit op te bouwen worden dubbele kosten voor spuitleidingen en spuitdoppen voorkomen. De heer Wolbers heeft de buitenste boomdelen van zijn bestaande Dubex-spuit van 27 meter vervangen en hierop een sleepdoek laten monteren. Beide gebruikers hebben vanaf augustus 2009 met het sleepdoek gespoten. 2.2 Begeleiding telers Om meteen optimaal gebruik te kunnen maken van het sleepdoek zijn de akkerbouwer (de heer Wolbers) en akkerbouwer-loonwerker (de heer Antuma) begeleid door Bert Huizinga van DLV Plant. Hij heeft vooraf een plan van aanpak met hen opgesteld over de spuitstrategie voor 2010 (o.a. middelenkeuze, doseringsverlaging en watergebruik). Tijdens het seizoen heeft hij nogmaals een bezoek gebracht aan de akkerbouwers om de stand van zaken door te spreken. Aan het einde van het seizoen zijn de spuitgegevens van 2009 en 2010 verzameld. 2.3 Monitoring Tijdens en na afloop van het seizoen zijn de ervaringen van de akkerbouwers met het sleepdoeksysteem geëvalueerd. Om naast hun ervaringen met het systeem ook meetbare resultaten te krijgen, hebben we het bestrijdingsmiddelengebruik in 2010 (met het sleepdoek) vergeleken met dat van 2009 (conventioneel systeem). Dit doen we door de milieubelasting te berekenen m.b.v. de CLM-milieumeetlat. Op basis van de middeleigenschappen (afbraaksnelheid, giftigheid), de dosering, het driftpercentage, de hoeveelheid organische stof in de bodem en het toepassingstijdstip berekent de milieumeetlat zogenaamde milieubelastingpunten voor oppervlaktewater, grondwater en bodemleven. Per bespuiting is de norm voor waterleven 10 milieubelastingpunten (mbp), voor grondwater en bodem is dat 100 mbp. 2.4 Film: sleepdoek in de praktijk Gedurende de looptijd van het project is -in overleg met de opdrachtgever- besloten om onderdeel 3 uit het projectplan Kleinschalige bijeenkomst bij ervaren sleepdoekgebruiker te vervangen door het maken van een korte film. Op die manier worden veel meer telers bereikt dan met een eenmalige bijeenkomst voor een aantal geïnteresseerden. 3

11 In de film wordt de werking van het sleepdoek toegelicht door Bert Huizinga. De heer Antuma vertelt over zijn praktijkervaring met het systeem, wat de voor- en nadelen zijn en op welke manier hij middelbesparing heeft gerealiseerd. Natuurlijk is het sleepdoek ook in werking te zien. 2.5 Communicatie Tijdens de looptijd van het project is op verschillende manieren gecommuniceerd: Een artikel in de Nieuwe Oogst gewas van Sleepdoek verder verbeterd waarin een interview met de heer Antuma is opgenomen. Een interview met de heer Wolbers in Balans van oktober 2010, de nieuwsbrief van WMD. De sleepdoekfilm is op Youtube en geplaatst zodat telers vanuit het hele land deze kunnen bekijken. Alle communicatie-uitingen zijn opgenomen in bijlage 1. Toekomstige communicatie: De resultaten uit deze rapportage worden breed gecommuniceerd d.m.v. een artikel in de agrarische pers of een regionaal dagblad. We proberen een journalist te interesseren voor een interview met een van het sleepdoekgebruikers, het waterschap/wmd en CLM. Als dit niet lukt wordt een persbericht uitgebracht. Deze sleepdoekfilm wordt getoond op verschillende winterbijeenkomsten waarbij ook een toelichting wordt gegeven door de heer Antuma of Bert Huizinga. In maart 2011 is dit gebeurd bij Noordsleen Vereniging Voor Bedrijfsbegeleiding in Overijssel en in de volgende winter wordt geprobeerd meer Verenigingen Voor Bedrijfsbegeleiding te interesseren. Schermafbeelding youtube Figuur 2.1 Om zoveel mogelijk telers te informeren over de werking en voordelen van het sleepdoek is een korte film gemaakt die o.a. op Youtube is gezet. Ten tijde van deze rapportage is de film daar 1746x bekeken! 4

12 3 Resultaten 3.1 Middelgebruik Door de kortere afstand tussen spuitdop en gewas en de sterke driftreductie kunnen gebruikers van het sleepdoek met lagere middeldosering werken (met een vergelijkbaar resultaat). Akkerbouwers en loonwerkers in Brabant zeggen 15 tot 25% minder middel te kunnen gebruiken. Door het bestrijdingsmiddelengebruik van de akkerbouwers van 2009 (conventioneel systeem) te vergelijken met dat van 2010 (sleepdoek) kijken we of er minder middel is gebruikt door gebruik van het sleepdoek. Het sleepdoek is halverwege 2009 al in gebruik genomen. Om echter een goede vergelijking te kunnen maken tussen de twee systemen, is in de berekeningen gedaan alsof alle bespuitingen in 2009 nog zonder sleepdoek hebben plaatsgevonden. Dat wil zeggen: de milieubelastingspunten van de bespuitingen in 2009 zijn berekend zonder de driftreductiefactor die hoort bij het gebruik van het sleepdoek. Hierdoor is het effect van het sleepdoek beter in beeld te brengen wanneer de bespuitingen tussen 2009 en 2010 worden vergeleken. Dit mag, omdat er in 2009 nog geen aanpassing van doseringen heeft plaatsgenomen direct na invoering van het sleepdoek. Omdat het gaat om twee telers en de resultaten van twee jaar kunnen de verschillen niet alleen aan het sleepdoek worden toegerekend. Factoren als de weersomstandigheden en perceelomstandigheden zijn ook van invloed op het middelgebruik. Om het effect van het sleepdoek eruit te destilleren, combineren we de kwantitatieve gegevens (tabel 3.1, figuren 3.1 en 3.2) met de ervaringen van de telers. Tabel 3.1 Gewasareaal, gemiddelde hoeveelheid werkzame stof en de gemiddelde afname van de milieubelasting van het oppervlakte- en grondwater in 2009 (conventioneel systeem) en 2010 sleepdoeksysteem) van de twee akkerbouwbedrijven. Totaal Teler 1 pootaardappelen suikerbieten zetmeelaardappelen zomergerst Totaal Teler 2 graszaad suikerbieten zetmeelaardappelen Areaal Gem. Kg werkzame stof/ha Afname kg werkzame stof./ha Gem. Milieubelasting oppervlaktewater (mbp/ha) Afname mbp opp. water Gem. Milieubelasting grondwater (mbp/ha) Afname mbp grondwater 52,5 52,3 6,7 9,2-38,1% 303,1 98,0 67,7% 917,0 1479,8-61,4% 2,4 1,7 9,8 48,6-394,1% 1342,3 311,1 76,8% 980,8 1157,7-18,0% 11,3 8,7 4,0 5,7-40,3% 50,5 58,9-16,7% 386,5 429,9-11,3% 16,2 19,0 13,6 16,5-21,4% 585,2 176,9 69,8% 1485,0 3089,3-108,0% 22,2 22,8 2,7 1,5 43,7% 113,6 30,5 73,2% 765,4 565,9 26,1% 58,3* 87,8* 4,7* 3,5* 26,3% 193,3* 11,3* 94,2% 627,1* 572,1* 8,8% 4,2 5,0 4,1 4,8-17,6% 35,5 17,7 50,0% 923,5 923,5 0% 28,2 52,3 5,1 2,9 44,0% 71,7 10,2 85,7% 743,8 331,6 55,4% 7,2 5,0 13,0 18,8-44,9% 849,1 29,8 96,5% 1476,2 4405,2-198,4% * Totaal inclusief korrelmais, snijmais, teff en wintertarwe Een afname geeft een positief percentage, een toename een negatief percentage. 5

13 Milieubelasting waterleven De milieubelasting van het oppervlaktewater wordt bepaald door de giftigheid van een middel voor waterorganismen en het percentage drift van de gebruikte toepassingstechniek. Het standaard driftpercentage is 1%. Voor het sleepdoek in 2010 is gerekend met 0,28% omdat dit systeem een driftreductie heeft van 72 tot 99% (Stallinga et al, 2003). De ondergrens van 72% driftreductie is aangehouden. In de praktijk kan de afname in milieubelasting voor het oppervlaktewater dus nog hoger zijn. Bij beide telers is de milieubelasting van het oppervlaktewater flink afgenomen: resp. 68 en 94%. Ook voor de verschillende gewassen is de milieubelasting van het oppervlaktewater sterk verminderd (tabel 3.1 en figuur 3.1). Deze afname is grotendeels te danken aan de directe driftreductie door gebruik van het sleepdoek (minimaal 72% driftreductie). Maar ook het gebruik van lagere middeldoseringen of het uitsparen van een bespuiting (door gebruik van het sleepdoek) draagt hier aan bij. De milieubelasting per gewas verschilt tussen de telers. Dit is het gevolg van middelkeuze. Teler 2 heeft minder kg werkzame stof per hectare toegepast in 2010, bij teler 1 is de hoeveelheid werkzame stof per ha juist iets toegenomen. De milieubelasting van het oppervlaktewater is echter bij beide telers flink afgenomen. 1000,0 Milieubelasting waterleven (mbp/ha) 800,0 600,0 400,0 200, ,0 pootaardappelen suikerbieten zetmeelaardappelen zomergerst graszaad suikerbieten zetmaalaardappelen Teler 1 Teler 2 Teler 1 Teler 2 Figuur 3.1 Milieubelasting van het oppervlaktewater (milieubelastingpunten/ha) van de gewassen van beide telers over 2009 (conventioneel spuitsysteem) en 2010 (sleepdoeksysteem). Milieubelasting grondwater De milieubelasting van het grondwater wordt berekend door de middeleigenschappen, het gehalte organische stof van de bodem en het tijdstip van toepassing. Organische stof kan een bestrijdingsmiddel binden, dus bij een hoger gehalte organische 6

14 stof is het risico op uitspoeling van het middel minder. Het tijdstip van toepassing is belangrijk: in het najaar is de kans op uitspoeling groter (door meer neerslag en lagere afbraaksnelheid). Bij teler 1 is de milieubelasting van het grondwater toegenomen, bij teler 2 iets afgenomen. De toename van de milieubelasting komt met name door meer bespuitingen in het najaar in de zetmeelaardappelen. De reden hiervoor is dat 2010 een seizoen was met een trage start. Vooral in aardappelen moest lang en vaak worden gespoten tegen Phytophthora. Later in het seizoen (na 1 september) moest er veel meer dan in 2009 worden doodgespoten, omdat de gewassen groen bleven. Juist dan is het uitspoelingrisico groot door een groter neerslagoverschot. In de gewassen zomergerst (teler 1) en suikerbieten (teler 2) is de milieubelasting voor het grondwater wel flink afgenomen Milieubelasting grondwater (mbp/ha) pootaardappelen suikerbieten zetmeelaardappelen zomergerst graszaad suikerbieten zetmaalaardappelen Teler 1 Teler 2 Teler 1 Teler 2 Figuur 3.2 Milieubelasting van het grondwater (milieubelastingpunten/ha) van de gewassen van beide telers over 2009 (conventioneel spuitsysteem) en 2010 (sleepdoeksysteem). Resultaten per gewas Hieronder bespreken we per gewas de resultaten, waarbij spuitgegevens en ervaringen van de telers gecombineerd worden om het effect van het sleepdoek te bepalen. Suikerbieten In suikerbieten is het middelgebruik en de milieubelasting van het oppervlaktewater bij teler 2 gedaald (85,7%) en bij teler 1 iets gestegen (-16,7%). Bij teler 1 komt de lichte stijging in milieubelasting door het gebruik van de middelen Karate Zeon en Avadex in Deze middelen zijn in 2009 niet gebruikt en hebben een hoge milieubelasting voor het oppervlaktewater. Een lage druk van insecten heeft waarschijnlijk er toe geleid dat er voor een goedkoop middel (zoals 7

15 Karate Zeon, werkzame stof: lambda-cyhalothrin) is gekozen. Avadex (tri-allaat) is een middel tegen specifieke onkruiden (kleefkruid). Het gebruik hiervan is dus perceelsafhankelijk. Bij teler 2 is zowel de milieubelasting van het oppervlaktewater als die van het grondwater flink afgenomen. De teler gaf aan in 2010 een bespuiting te hebben uitgespaard en met een 25% lagere dosering Roundup (glyfosaat) te hebben gewerkt. Pootaardappelen Alleen teler 1 heeft pootaardappelen geteeld. Ondanks een stijging in het gehalte werkzame stof per ha, is de milieubelasting van het oppervlaktewater flink afgenomen. Dit is direct toe te rekenen aan de fikse driftvermindering van het sleepdoek. De milieubelasting van het grondwater is hoog, en is bij gebruik van het sleepdoek ongeveer gelijk gebleven: blijkbaar zijn er geen doseringen verlaagd. De hoge milieubelasting voor het grondwater wordt met name veroorzaakt door toepassing van het middel Valbon (benthiavalicarb-isopropyl, mancozeb), werkzaam tegen Phytophthora. Een trage start van het groeiseizoen in 2010 zorgde ervoor dat er langer moest worden doorgespoten in het najaar, wanneer het risico op uitspoeling naar het grondwater groter is. Het doodspuiten van het lang groen blijvende loof, zorgde voor extra inzet van Reglone (diquat dibromide) 1. Zetmeelaardappelen In zetmeelaardappelen is het middelgebruik toegenomen, maar de milieubelasting van het oppervlaktewater enorm gedaald bij teler 1 met 69,8% en bij teler 2 met 96,5%. De milieubelasting van grondwater is bij beide telers in 2010 flink hoger als in Dit komt met name door veelvuldige toepassing van Valbon in 2010 waarbij ook vaker in het najaar (na 1 sept.) is gespoten. Valbon is beter regenvast dan andere middelen en heeft een curatieve werking. Door de doorwas was het nodig om langer met een middel met curatieve werking door te spuiten. Anders was aan het eind waarschijnlijk Ranman (cyazofamid) of Shirlan (fluazinam) toegepast. Deze zijn echter niet curatief en waren daarom dit jaar niet sterk genoeg. Ook is er zoals al eerder genoemd veel doodgespoten met Reglone. Zomergerst Alleen teler 1 heeft zomergerst geteeld. In 2010 heeft hij minder kilogram werkzame stof per hectare gebruikt dan in En zowel de milieubelasting van oppervlakte- als van grondwater zijn flink gedaald. Dit komt naast de driftreductie door het sleepdoek- ook door een doseringsverlaging van 33% van het middel MCPA 500. Dit kan een indirect effect zijn van het sleepdoek: door gebruik van het sleepdoek kan je kleine onkruiden beter raken en is er dus minder middel nodig. Graszaad Alleen teler 2 heeft graszaad geteeld. In 2010 heeft hij meer middel gebruikt dan in 2009, onder andere doordat inzet van een insecticide nodig was. 1 In sommige gevallen kan het gebruik van Reglone worden verminderd, door het loof te klappen (mechanische loofdoding). Dit lag in 2010 niet voor de hand: op de zeer natte bodem zou loofklappen bodemstructuurbederf veroorzaken. Door het late seizoen, moest bovendien rekening worden gehouden met nachtvorst. Loofklappen geeft dan meer kans op bevroren aardappelen. 8

16 Ondanks een stijging in het gehalte werkzame stof per ha, is de milieubelasting van het oppervlaktewater afgenomen met 50%. De milieubelasting van grondwater is gelijk gebleven. Korrelmaïs en snijmaïs zijn alleen geteeld in 2009 en teff en wintertarwe zijn alleen in 2010 geteeld. Hierdoor was voor deze gewassen geen vergelijking mogelijk. Ervaringen elders laten zien, dat pas na enkele seizoenen het effect van het sleepdoek op doseringsverlagingen maximaal is, wanneer genoeg ervaring en vertrouwen met de techniek is opgebouwd. De verwachtingen is dan ook dat beide telers gedurende de volgende teeltseizoenen met nog lagere doseringen gaan spuiten. 3.2 Ervaringen telers Waarom een sleepdoek? Als redenen voor aanschaf van het sleepdoek noemen de telers de volgende: Het creëren van meer spuitbare uren in het seizoen; doordat het sleepdoek veel minder drift veroorzaakt zijn telers flexibeler in het moment van spuiten. Zeker voor loonwerk is dit een voordeel; De eenvoud van de techniek en de aantrekkelijke prijs; Middelenreductie. De cofinanciering vanuit WMD en provincie Drenthe en de subsidieregeling van waterschap Velt en Vecht hebben een belangrijke rol gespeeld voor de telers om ook daadwerkelijk tot aanschaf van het systeem over te gaan. Werkt het? Beide telers geven aan erg tevreden te zijn met het systeem. De heer Antuma geeft aan dat hij al met flink lagere doseringen heeft gewerkt: Ik heb Roundup gespoten met een liter minder dan normaal en een goed resultaat, dat is toch een besparing van 25%. In de bieten kon hij zelfs een bespuiting uitsparen, zonder bij de andere bespuitingen met een hogere dosering te werken. Het resultaat is voor hem het belangrijkst: De gespoten middelen komen erg goed op zijn plaats en ook de indringing is zeer goed. Hierdoor kan ik met minder middel hetzelfde effect bereiken. Doordat je kunt werken met een fijne druppel, worden kleine onkruiden beter geraakt. Ook het opklappen van de spuit gaat goed. Door de vernieuwde ophanging hangt het doek ook recht naar beneden (eerder stak het wat uit) waardoor de spuit niet breder wordt in opgeklapte toestand. Bij de heer Wolbers is het sleepdoek goed bevallen: Zelfs met veel wind en bij een onegaal gewas is er bijna geen drift. Het middel komt op een goede wijze op de plant terecht: Ook bij meer aardappelloof had ik een goede werking van het middel Reglone. Onder koele omstandigheden had ik een lage dosering van loofdodingsmiddel Reglone gespoten: een ras met 1 ltr. en een ras met 2 ltr. Na een paar dagen twijfelde ik of de bespuiting effectief was geweest. Na een warmere dag bleek de bespuiting toch effect te hebben.. Een verklaring hiervoor kan zijn dat door een goede verdeling van het middel (fijne druppels) er geen brandplekjes zijn ontstaan, maar de plant in zijn geheel is afgestorven. 9

17 Aandachtspunten De heer Antuma geeft aan dat het werken met het sleepdoek wel even wennen is: Je moet goed opletten dat je de spuitboom op de juiste hoogte houdt, net in het gewas. Dit vraagt wel de nodige aandacht tijdens het spuiten. De stabiliteit van de spuitbomen tijdens het spuiten is goed. Ook bij het keren op de kopakker moet je goed opletten. De spuitboom kan door de wind scheef gaan hangen waardoor één van de punten tegen de grond aan kan komen. Naast bovenstaande punten geeft de heer Wolbers nog aan dat hij het een nadeel vindt dat de spuitdoppen niet zichtbaar zijn. Figuur 3.3 Door het gebruik van een fijne dop met kleine druppels is de verdeling het middel beter en worden ook kleine onkruiden geraakt. 10

18 4 Conclusies en aanbevelingen 4.1 Conclusies 1. Twee telers hebben het systeem aangeschaft en in 2010 op het hele bedrijf ingezet in verschillende gewassen (pootaardappelen, zetmeelaardappelen, suikerbieten, wintertarwe, zomergerst, maïs, graszaad en teff). 2. De telers zijn tevreden over het sleepdoek. Het spuitresultaat is in alle gewassen goed, het sleepdoek zorgt voor sterk verminderde drift (> 72%) en is arbeidstechnisch voordelig (meer spuitbare uren, minder vaak water bijvullen). 3. De milieuwinst voor het oppervlaktewater door gebruik van het sleepdoek is aanzienlijk (68% en 94%). Dit wordt met name veroorzaakt door de sterke vermindering van drift bij gebruik van het sleepdoek. 4. In de suikerbieten heeft een van de telers dankzij het sleepdoek met lagere doseringen gewerkt. Ook dit zorgt (samen met de driftreductie) voor flinke milieuwinst voor oppervlaktewater en verlaagde middelkosten voor de teler. Bij doseringsverlaging geeft het sleepdoek daarnaast ook milieuwinst voor het grondwater. Het ligt in de verwachting dat beide telers gedurende de volgende teeltseizoenen met nog lagere doseringen gaan spuiten. Het eerste seizoen is het toch uitproberen en vertrouwd raken met het systeem. 5. De techniek heeft door de demonstraties, de werking van twee systemen in Drenthe en de communicatie erover in de vakbladen en nieuwsbrieven meer bekendheid gekregen. Ook de film en het nog te verschijnen artikel over de resultaten zullen bijdragen aan meer kennis over het sleepdoeksysteem. En samen met de subsidieregeling van het waterschap kan dit ervoor zorgen dat ook andere telers een sleepdoek of ander emissiereducerend systeem aanschaffen. 4.2 Aanbevelingen Blijven informeren en stimuleren We bevelen aan te stimuleren dat meer akkerbouwers en loonwerkers in Drenthe met driftreducerende technieken gaan werken, wat de kwaliteit van het oppervlaktewater en bij doseringsverlagingen - grondwater ten goede komt. Dit kan door ook in 2011 gebruik van emissiereducerende systemen te blijven stimuleren. Enerzijds zoals nu als gebeurt met de subsidieregeling van het waterschap. Waarbij het van belang is telers hier elk najaar (wanneer telers beslissen of ze al dan niet tot aanschaf van een nieuwe spuit overgaan) opnieuw op te wijzen. Anderzijds door communicatie over de toepassing van het systeem door de gebruikers zelf en door de adviseurs. Ervaringen van collega s werken veruit het beste om telers te overtuigen van de meerwaarde van driftreducerende systemen. De sleepdoekfilm, in combinatie met een toelichting door een sleepdoekgebruiker of onafhankelijk adviseur, is hiervoor een goed middel. Inzet op meerdere technieken/maatregelen Tenslotte bevelen we aan na te gaan of ook andere technieken of maatregelen die het gebruik en de emissie van gewasbeschermingsmiddelen verminderen, gestimuleerd kunnen worden. Bijvoorbeeld de inzet van luchtondersteuning of luchtvloeistof-doppen, GPS met automatische sectieafsluiting en het gebruik van Beslissings 11

19 Ondersteunende Systemen zoals Prophy en Gewis. GPS, sensortechnieken en adviessystemen kunnen ook vaak succesvol worden gecombineerd met het sleepzoeksysteem: ze vullen elkaar dus aan om tot een zo laag mogelijke emissie te komen. Verminderen puntemissie Bovendien is aangetoond dat ook puntemissies een belangrijke oorzaak zijn van overschrijdingen van de normen voor de waterkwaliteit. Voor zowel schoner oppervlakte- als grondwater is het van belang om ook deze puntemissies terug te dringen. Dit kan door in te zetten op technieken die zorgen voor minder restvloeistof in de tank, handige systemen om de tank te vullen en weer te reinigen (interne reiniging) en een goede manier van het reinigen van de buitenkant van de spuit. Ook zijn er diverse zuiveringssystemen op de markt waarmee de restvloeistof kan worden opgevangen en gereinigd. Naast technische ondersteuning is bewustwording hierbij van groot belang. In de praktijk worden veel veldspuiten toch nog buiten gestald waarbij tijdens een regenbui veel middel kan afspoelen. Ook gebeurt het afspuiten van de buitenkant van de tractor en spuit toch vaak op het erf (op een verharding) waarbij flinke middelconcentraties zo het riool in lopen en vervolgens in het milieu terechtkomen. Bestrijdingsmiddelen zijn immers er niet uit te zuiveren. Veel telers zijn zich onvoldoende bewust van de hoeveelheid middel die afspoelt bij het schoonmaken van de spuit en weten niet dat het rendement van een rwzi wat bestrijdingsmiddelen betreft laag is. In de aanpak van puntemissies is nog veel winst te behalen. We bevelen aan in te zetten op zowel technische aanpassingen als vergroting van bewustwording om deze uitdaging aan te gaan. 12

20 Bijlage 1 Artikel Het functioneert als alles meedoet, Veldpost nr. 20, 29 mei

21 Artikel Sleepdoek verder verbeterd, Nieuwe Oogst, 10 oktober

22 Artikel Weer een stap in de goede richting, Balans, oktober

23 Artikel(tje) Filmpje in de Nieuwe Oogst van 24 december 2010 (editie Oost/West, jaargnag 6, nummer 51). 16

Introductie van het sleepdoek in Groningen. Demonstratie bijeenkomst

Introductie van het sleepdoek in Groningen. Demonstratie bijeenkomst Introductie van het sleepdoek in Groningen Demonstratie bijeenkomst Introductie van de sleepdoek in Groningen Demonstratiebijeenkomst Yvonne Gooijer (CLM) Wyncko Tonckens (DLV Plant) Jacob Dogterom (DLV

Nadere informatie

Geïntegreerde onkruidbestrijding: geeft milieubesparing ook kostenbesparing?

Geïntegreerde onkruidbestrijding: geeft milieubesparing ook kostenbesparing? Geïntegreerde onkruidbestrijding: geeft milieubesparing ook besparing? Deelnemers aan het project Telen met Toekomst werken hard aan de verbetering van het milieu. Bijvoorbeeld door het gebruik van milieubelastende

Nadere informatie

Schoon Water Brabantse telers laten zien dat t kan

Schoon Water Brabantse telers laten zien dat t kan Schoon Water Brabantse telers laten zien dat t kan Rapportage 2005 Schoon Water Brabantse telers laten zien dat t kan Rapportage 2005 P.C. Leendertse Y.M. Gooijer A.J. van der Wal B.F. Aasman CLM Onderzoek

Nadere informatie

Pachters gaan voor Schoon Water. Resultaten & ervaringen 2008

Pachters gaan voor Schoon Water. Resultaten & ervaringen 2008 Pachters gaan voor Schoon Water Resultaten & ervaringen 2008 Pachters gaan voor Schoon Water Resultaten en ervaringen 2008 A. Visser (CLM) Y.M. Gooijer (CLM) P.C. Leendertse (CLM) B.F. Aasman (DLV Plant)

Nadere informatie

Gewasbeschermingsmonitor

Gewasbeschermingsmonitor Gewasbeschermingsmonitor 1. Bedrijfsgegevens en Bouwplan: Jaar Perceel Ras Bedrijf Gewas Maat Adres Zaai / plantdatum Hoeveelheid Postcode Teeltfrequentie Bodemanalyse aanwezig Woonplaats Voorvrucht Aaltjesanalyse

Nadere informatie

Gewasbeschermingsmonitor

Gewasbeschermingsmonitor Gewasbeschermingsmonitor Algemene informatie Gewasbeschermingsmonitor vervangt gewasbeschermingsplan Bij de gewasbeschermingsmonitor gaat het om diverse teeltmaatregelen. Denk hierbij aan teeltfrequentie

Nadere informatie

Classificatie Wingssprayer met kantdop in driftreductieklassen

Classificatie Wingssprayer met kantdop in driftreductieklassen Classificatie Wingssprayer met kantdop in driftreductieklassen J.C. van de Zande Foto Wingssprayer op voorkant Wingssprayer logo Plant Research International, onderdeel van Wageningen UR Business Unit

Nadere informatie

Verbreding Schoon Water Tussenrapportage 2013

Verbreding Schoon Water Tussenrapportage 2013 Verbreding Schoon Water Tussenrapportage 2013 Y.M. Gooijer L. Terryn P.C. Leendertse 1 2 1. Inleiding De Brabantbrede verspreiding van maatregelen die goed zijn voor het milieu én de teler (win- win),

Nadere informatie

Vernieuwd weerpalen en waarschuwingssysteem voor ziektebestrijding

Vernieuwd weerpalen en waarschuwingssysteem voor ziektebestrijding Vernieuwd weerpalen en waarschuwingssysteem voor ziektebestrijding Themadag Landbouw & Kaderrichtlijn water 21 januari 2010 Peter Frans de Jong Opzet van de presentatie Knelpunt waterkwaliteit Gebruik

Nadere informatie

Schoon Water Brabantse telers laten zien dat t kan

Schoon Water Brabantse telers laten zien dat t kan Schoon Water Brabantse telers laten zien dat t kan Rapportage 2003-2004 T. Bosker A.J. van der Wal M. Boer P.C. Leendertse B. Aasman CLM Onderzoek en Advies BV Culemborg, april 2005 CLM 612-2005 Voorwoord

Nadere informatie

ELKE AARDAPPEL VERDIENT DE BESTE BESCHERMING.

ELKE AARDAPPEL VERDIENT DE BESTE BESCHERMING. ELKE AARDAPPEL VERDIET DE BESTE BESCHERMIG. Werkingsmechanisme Canvas is een preventief contactfungicide voor de bestrijding van Phytophthora. Canvas werkt in op meerdere fasen in de levenscyclus van de

Nadere informatie

Schoon Water win-win maatregelen. voor schoon grond- en oppervlaktewater en een goed gewas

Schoon Water win-win maatregelen. voor schoon grond- en oppervlaktewater en een goed gewas Schoon Water win-win maatregelen voor schoon grond- en oppervlaktewater en een goed gewas Schoon Water win-win maatregelen voor schoon grond- en oppervlaktewater en een goed gewas Inleiding Voor u ligt

Nadere informatie

Een uniek duo. Informationen unter: www.nufarm.de Hotline: 02 21-179 179-99

Een uniek duo. Informationen unter: www.nufarm.de Hotline: 02 21-179 179-99 Een uniek duo Informationen unter: www.nufarm.de Hotline: 2 21-179 179-99 Werkingsmechanisme Canvas is een preventief contactfungicide voor de bestrijding van Phytophthora. Canvas werkt in op meerdere

Nadere informatie

Een uniek duo. Informationen unter: www.nufarm.de Hotline: 02 21-179 179-99

Een uniek duo. Informationen unter: www.nufarm.de Hotline: 02 21-179 179-99 Een uniek duo Informationen unter: www.nufarm.de Hotline: 2 21-179 179-99 Werkingsmechanisme Canvas is een preventief contactfungicide voor de bestrijding van Phytophthora. Canvas werkt in op meerdere

Nadere informatie

Boxer WG en aanbevelingen, 10701 N W.10 bij etiketinstructie versie 10

Boxer WG en aanbevelingen, 10701 N W.10 bij etiketinstructie versie 10 Boxer WG en aanbevelingen, 10701 N W.10 bij etiketinstructie versie 10 Wettelijk Gebruiksvoorschrift Toegestaan is uitsluitend het professionele gebruik als onkruidbestrijdingsmiddel in de volgende sgebieden

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE. 1. Inleiding. 2. Driftarme doppen en de noodzaak hiervan. 2.1 Waterkwaliteit 2.2 Emmissieroutes 2.

INHOUDSOPGAVE. 1. Inleiding. 2. Driftarme doppen en de noodzaak hiervan. 2.1 Waterkwaliteit 2.2 Emmissieroutes 2. INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding 2. Driftarme doppen en de noodzaak hiervan. 2.1 Waterkwaliteit 2.2 Emmissieroutes 2.3 Driftarme doppen 3. Spuitsystemen 4.1 Spuitdoppen 4.2 Luchtvloeistofdoppen 4.3 Luchtondersteuning

Nadere informatie

Tot de laatste korrel robuust in de strijd tegen Phytophthora.

Tot de laatste korrel robuust in de strijd tegen Phytophthora. Tot de laatste korrel robuust in de strijd tegen Phytophthora. www.valbon.nl Gebruiksvriendelijke spuitkorrel (WDG) Phytophthora infestans Aardappelziekte ligt altijd op de loer Een geslaagde teelt van

Nadere informatie

Verslag beoordeling spuittechnieken m.b.v. fluorescerende vloeistof

Verslag beoordeling spuittechnieken m.b.v. fluorescerende vloeistof Verslag beoordeling spuittechnieken m.b.v. fluorescerende vloeistof Wijnandsrade, 23 november 2016 Doel van deze dag is het vergelijken van spuitdoppen/technieken die minimaal 75% drifreducerend zijn op

Nadere informatie

Toolbox emissiebeperking Inhoudsopgave

Toolbox emissiebeperking Inhoudsopgave Toolbox emissiebeperking Inhoudsopgave 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13a 13b 13c 14 15 Het Activiteitenbesluit: hoe hoort het ook al weer? Vermindering afspoeling door perceelsinrichting Vermindering drift

Nadere informatie

Aanbevelingen voor een Goede Landbouwpraktijk voor de naoogstbehandelingen van witloofwortels

Aanbevelingen voor een Goede Landbouwpraktijk voor de naoogstbehandelingen van witloofwortels December 2011 Aanbevelingen voor een Goede Landbouwpraktijk voor de naoogstbehandelingen van witloofwortels Inleiding Jaarlijks worden er 4500 ha witloofwortels geteeld in België. Per ha wordt ongeveer

Nadere informatie

Schoon Water voor Brabant

Schoon Water voor Brabant Schoon Water voor Brabant Rapportage 2013 Y.M. Gooijer L.R. Terryn P.C. Leendertse J.L. Lommen Met inbreng van B.F. Aasman (DLV Plant) en J. Hekman (Eco Consult) CLM Onderzoek en Advies BV Culemborg, april

Nadere informatie

11/21/2016. Opties verbetering effectiviteit gbm? Gewasbeschermingsmanifestatie Gewasbescherming & Hulpstoffen. Definitie hulpstof

11/21/2016. Opties verbetering effectiviteit gbm? Gewasbeschermingsmanifestatie Gewasbescherming & Hulpstoffen. Definitie hulpstof Gewasbeschermingsmanifestatie 2016 Gewasbescherming & Hulpstoffen Johnny Remijn Opties verbetering effectiviteit gbm? Meer water per hectare grovere dop & hogere druk (op lijst?) : 300-400 ltr/ha Andere

Nadere informatie

Gebruiksmogelijkheden van het Släpduk spuitsysteem in aardappelen, bieten en graan

Gebruiksmogelijkheden van het Släpduk spuitsysteem in aardappelen, bieten en graan Gebruiksmogelijkheden van het Släpduk spuitsysteem in aardappelen, bieten en graan J.C. van de Zande C. Sonneveld J.M.P.G. Michielsen Nota P 2003-05 Januari 2003 Gebruiksmogelijkheden van het Släpduk spuitsysteem

Nadere informatie

KRW-pilot Praktische bedrijfsinnovaties in de landbouw Deelproject Perceel

KRW-pilot Praktische bedrijfsinnovaties in de landbouw Deelproject Perceel KRW-pilot Praktische bedrijfsinnovaties in de landbouw Deelproject Perceel CLM Y.M. Gooijer E.A.P. van Well DLV Plant B.F. Aasman G.J.P.H. van Roessel L. Persoon P. Klep DLV Rundvee A.F. de Wit KRW-pilot

Nadere informatie

Effectieve bestrijding van Phytophthora infestans bij minimaal fungicidengebruik met behulp van waarschuwingssystemen

Effectieve bestrijding van Phytophthora infestans bij minimaal fungicidengebruik met behulp van waarschuwingssystemen Effectieve bestrijding van Phytophthora infestans bij minimaal fungicidengebruik met behulp van waarschuwingssystemen Huub Schepers, Joanneke Spruijt, Bert Evenhuis en Jan Nammen Jukema (PPO) Geert Kessel

Nadere informatie

CLM, DLV Plant, Eco Consult, PRI/PPO, ORD-ID en ZLTO verzorgen de uitvoering van het project.

CLM, DLV Plant, Eco Consult, PRI/PPO, ORD-ID en ZLTO verzorgen de uitvoering van het project. I Samenvatting 2011 In de provincie Noord-Brabant vindt het project Schoon Water voor Brabant plaats. Dit project is gericht op het verminderen van het gebruik van bestrijdingsmiddelen die een risico vormen

Nadere informatie

Teelthandleiding. 5.5 preventie van schade door winderosie

Teelthandleiding. 5.5 preventie van schade door winderosie Teelthandleiding 5.5 preventie van schade door winderosie 5.5 Preventie van schade door winderosie... 1 2 5.5 Preventie van schade door winderosie Versie: mei 2015 Ruim 10% van de Nederlandse landbouwgrond

Nadere informatie

MLHD onkruidbestrijding in suikerbieten. ing. K.H. Wijnholds en ing.h.w.g. Floot, PAV-NNO

MLHD onkruidbestrijding in suikerbieten. ing. K.H. Wijnholds en ing.h.w.g. Floot, PAV-NNO MLHD onkruidbestrijding in suikerbieten Door: ing. K.H. Wijnholds en ing.h.w.g. Floot, PAV-NNO Inleiding MLHD betekent Minimum Letale Herbicide Dosering. De MLHD-methode stelt akkerbouwers in staat om

Nadere informatie

Uitgekiende onkruidbestrijding bespaart geld!

Uitgekiende onkruidbestrijding bespaart geld! Uitgekiende onkruidbestrijding bespaart geld! Onkruidbestrijding vormt in suikerbieten ongeveer 20 procent van de teelt. Door kritisch te zijn op de middelenkeuze, de doseringen en het moment van toepassen,

Nadere informatie

Aspecten van het gewasbeschermingsplan

Aspecten van het gewasbeschermingsplan Aspecten van het gewasbeschermingsplan In het gewasbeschermingsplan moeten de volgende aspecten aandacht krijgen: preventie; teelttechnische maatregelen; waarschuwings- en adviessystemen; niet-chemische

Nadere informatie

Meer en beter gras van Eigen land met onze nieuwe graslandverzorgingsmachine

Meer en beter gras van Eigen land met onze nieuwe graslandverzorgingsmachine Nieuwsbrief nr.1 maart 2015 Technieken en wetgeving veranderen continu. Middels de nieuwsbrief gaan we proberen u een aantal keer per jaar op de hoogte te houden van de actualiteiten en nieuwe ontwikkelingen

Nadere informatie

Schoon Water voor Brabant

Schoon Water voor Brabant f Schoon Water voor Brabant Rapportage 2009 P.C. Leendertse Y. Gooijer J. van Vliet A. Visser B.F. Aasman J. Hekman CLM Onderzoek en Advies BV Culemborg, maart 2010 CLM Voorwoord Ook in 2009 is het project

Nadere informatie

Maximaal aantal toepassingen per 12 maanden. 3,75 l/ha 18 (6 blokken van 3 opeenvolgende bespuitingen)

Maximaal aantal toepassingen per 12 maanden. 3,75 l/ha 18 (6 blokken van 3 opeenvolgende bespuitingen) HET COLLEGE VOOR DE TOELATING VAN GEWASBESCHERMINGSMIDDELEN EN BIOCIDEN Actueel WG van het middel NeemAzalT/S, 12455 N 9 december 2016 Wettelijk Gebruiksvoorschrift Het middel is uitsluitend toegestaan

Nadere informatie

Het effect van fungiciden op knolphytophthora (2007). Auteurs: Ing J.R. Kalkdijk, Dr. Ir. A. Evenhuis en Dr. Ir. H.T.A.M. Schepers

Het effect van fungiciden op knolphytophthora (2007). Auteurs: Ing J.R. Kalkdijk, Dr. Ir. A. Evenhuis en Dr. Ir. H.T.A.M. Schepers Het effect van fungiciden op knolphytophthora (2007). Auteurs: Ing J.R. Kalkdijk, Dr. Ir. A. Evenhuis en Dr. Ir. H.T.A.M. Schepers Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Sector AGV Projectnummer 3250068700

Nadere informatie

Begin op tijd met schimmelbestrijding in uien! Nieuw: Olympus

Begin op tijd met schimmelbestrijding in uien! Nieuw: Olympus Begin op tijd met schimmelbestrijding in uien! Nieuw: Olympus Vroeg beginnen is eerder winnen Uw uien verdienen de beste bescherming. Daarom is het de hoogste tijd voor een middel dat al vroeg in het groeiseizoen

Nadere informatie

De impact van Veldleeuwerik; 15 jaar verder

De impact van Veldleeuwerik; 15 jaar verder Duurzame landbouw Gezond voedsel - Vitaal platteland De impact van Veldleeuwerik; 15 jaar verder Gijs Kuneman 15 juni 2017 1 Evaluatievragen Inzet en motivatie Veldleeuwerikteler Inschatten van impact

Nadere informatie

Preventie. 27 januari 2015

Preventie. 27 januari 2015 Preventie 27 januari 2015 Daarom 2 Agenda 3 Wat doet Aa en Maas? Wat is wat? Regelgeving Wat meten wij? Waar kan het fout gaan? Overig Samen aanpakken Oppervlakte beheergebied: 161.000 ha Aantal inwoners:

Nadere informatie

ELKE AARDAPPEL VERDIENT DE BESTE BESCHERMING.

ELKE AARDAPPEL VERDIENT DE BESTE BESCHERMING. ELKE AARDAPPEL VERDIET DE BESTE BESCHERMIG. Werkingsmechanisme Canvas is een preventief contactfungicide voor de bestrijding van Phytophthora. Canvas werkt in op meerdere fasen in de levenscyclus van de

Nadere informatie

Actara, WG en aanbevelingen, N W.7

Actara, WG en aanbevelingen, N W.7 Actara, WG en aanbevelingen, 12679 N W.7 Wettelijk Gebruiksvoorschrift Het middel is uitsluitend toegelaten als insectenbestrijdingsmiddel voor het professionele gebruik in de volgende sgebieden (volgens

Nadere informatie

Voorjaarstoepassing van drijfmest op kleigrond voor aardappelen

Voorjaarstoepassing van drijfmest op kleigrond voor aardappelen Voorjaarstoepassing van drijfmest op kleigrond voor aardappelen In PPL het (Programma PrecisieLandbouw) (PPL) investeren investeren landbouwbedrijfsleven en en ministerie van van LNV LNV in in hulpmiddelen

Nadere informatie

Achtergrondinformatie bij het artikel Uitgekiende onkruidbestrijding bespaart geld!

Achtergrondinformatie bij het artikel Uitgekiende onkruidbestrijding bespaart geld! Achtergrondinformatie bij het artikel Uitgekiende onkruidbestrijding bespaart geld! Dit document is opgesteld als achtergrondinformatie bij het artikel Uitgekiende onkruidbestrijding bespaart geld!, IRS

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. De Staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie,

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. De Staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 6208 28 maart 2012 Besluit van de Staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie van 21 maart 2012, nr.

Nadere informatie

Evaluatie knolphytophthora

Evaluatie knolphytophthora Evaluatie knolphytophthora 2004-2005 Resultaten van een enquete bij 15 telers H.T.A.M. Schepers (PPO-AGV) en J.F.A. Remijn (DLV) Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Sector AGV PPO nr. 520533 Mei 2005

Nadere informatie

Schoon Water voor Brabant

Schoon Water voor Brabant CLM Onderzoek en Advies Postadres Postbus 62 4100 AB Culemborg Bezoekadres Godfried Bomansstraat 8 4103 WR Culemborg T 0345 470 700 F 0345 470 799 www.clm.nl Schoon Water voor Brabant Tussenrapportage

Nadere informatie

DEMETERtool in de praktijk. Pilootstudie bij 50 Vlaamse landbouwers

DEMETERtool in de praktijk. Pilootstudie bij 50 Vlaamse landbouwers DEMETERtool in de praktijk Pilootstudie bij 50 Vlaamse landbouwers Slotevenement 7 maart 2016 Landbouwbedrijven 50 bedrijven (10 per provincie) op vrijwillige basis verschillende types landbouwbedrijf

Nadere informatie

Fractioneren van de stikstofbemesting in aardappelen 6 jaar proeven

Fractioneren van de stikstofbemesting in aardappelen 6 jaar proeven Fractioneren van de stikstofbemesting in aardappelen 6 jaar proeven V. De Blauwer (Inagro), W. Odeurs (BDB), M. Goeminne (PCA) Samenvatting Het is moeilijk voor een teler om het nitraatresidu na de teelt

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds Handelende in overeenstemming met de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds Handelende in overeenstemming met de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 20077 21 april 2016 Besluit van de Staatssecretaris van Economische Zaken 8 april 2016, nr. 16052648, houdende tijdelijke

Nadere informatie

Veilig werken. Veilig werken met gewasbeschermingsmiddelen - basis

Veilig werken. Veilig werken met gewasbeschermingsmiddelen - basis Veilig werken Veilig werken met gewasbeschermingsmiddelen - basis Programma voor vandaag: Kahoot Veilig werken met gewasbeschermingsmiddelen - basis Opdracht: Bestrijdingsmethoden Veilig werken & GBM?

Nadere informatie

Milieukeur. Keurmerk voor duurzamere bloembollen. Informatiebijeenkomst Bollenteeelt 29-09-2015 Stefanie de Kool, SMK

Milieukeur. Keurmerk voor duurzamere bloembollen. Informatiebijeenkomst Bollenteeelt 29-09-2015 Stefanie de Kool, SMK Milieukeur Keurmerk voor duurzamere bloembollen Informatiebijeenkomst Bollenteeelt 29-09-2015 Stefanie de Kool, SMK Programma Uitleg Milieukeur Criteria in het certificatieschema Betrokken instanties Certificering

Nadere informatie

landbouw en natuurlijke omgeving 2011 plantenteelt open teelten CSPE BB minitoets bij opdracht 17

landbouw en natuurlijke omgeving 2011 plantenteelt open teelten CSPE BB minitoets bij opdracht 17 landbouw en natuurlijke omgeving 2011 plantenteelt open teelten CSPE BB minitoets bij opdracht 17 variant a Naam kandidaat Kandidaatnummer Meerkeuzevragen Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1). Geef

Nadere informatie

Rol adviseur cruciaal in toekomstige (behoud van) bloembollenteelt. Agrodis 20 november 2014 Jan Bouwman Manager Duurzaamheid & Stewardship

Rol adviseur cruciaal in toekomstige (behoud van) bloembollenteelt. Agrodis 20 november 2014 Jan Bouwman Manager Duurzaamheid & Stewardship Rol adviseur cruciaal in toekomstige (behoud van) bloembollenteelt Agrodis 20 november 2014 Jan Bouwman Manager Duurzaamheid & Stewardship Zonale toelatings proces EU (Her) registratie dossier Syngenta

Nadere informatie

Bodemmonster Bodemmonster

Bodemmonster Bodemmonster Evenwicht in de volkstuin? Evenwichtige bemesting Bodemmonster Bodemmonster Belangrijk om te weten: Fosfaat laag: voldoende bemesten Kali laag: voldoende bemesten of bijsturen Magnesium laag: bijsturen

Nadere informatie

Examen HAVO. wiskunde A. tijdvak 1 woensdag 20 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen HAVO. wiskunde A. tijdvak 1 woensdag 20 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Examen HAVO 2015 tijdvak 1 woensdag 20 mei 13.30-16.30 uur wiskunde A Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Achter dit examen is een erratum opgenomen. Dit examen bestaat uit 22 vragen. Voor dit examen

Nadere informatie

Spuittechniek. Phytofar

Spuittechniek. Phytofar Spuittechniek Phytofar 2012-2013 Spuittechniek - overzicht Belang van de druppelgrootte 1. Bekomen van een maximale werking 2. Voorkomen van ongewenste effecten Spuitdoppen 1. Functie 2. Types en eigenschappen

Nadere informatie

SPNA SPNA. Laboratorium. Directzaai. Directzaai 12-1-2011. Minimale grondbewerking in het Oldambt Ervaringen SPNA 2003 2010

SPNA SPNA. Laboratorium. Directzaai. Directzaai 12-1-2011. Minimale grondbewerking in het Oldambt Ervaringen SPNA 2003 2010 12-1-211 SPNA Stichting Proefboerderijen Noordelijke Akkerbouw: 12-1-211 Minimale grondbewerking in het Oldambt Ervaringen SPNA 23 21 Masterclass Niet-Kerende Grondbewerking Jaap van t Westeinde www.spna.nl

Nadere informatie

Aan: De Staatssecretaris van Economische Zaken De heer ir. M.H.P van Dam Postbus EK Den Haag

Aan: De Staatssecretaris van Economische Zaken De heer ir. M.H.P van Dam Postbus EK Den Haag Aan: De Staatssecretaris van Economische Zaken De heer ir. M.H.P van Dam Postbus 20401 2500 EK Den Haag c.c. De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu Mevrouw S.A.M. Dijksma Postbus 20901 2500 EX

Nadere informatie

Precisiesysteem verdelgt aardappelplanten in bietenveld

Precisiesysteem verdelgt aardappelplanten in bietenveld Om besmetting met Phytophthora te voorkomen Precisiesysteem verdelgt aardappelplanten in bietenveld Een winderige dag in juni 2009. Op een weggetje tussen bietenvelden bij Wageningen staan ongeveer twintig

Nadere informatie

Bezem door de middelenkast in de aardbeienteelt. P.C. Leendertse J.L. Lommen A. Visser

Bezem door de middelenkast in de aardbeienteelt. P.C. Leendertse J.L. Lommen A. Visser Bezem door de middelenkast in de aardbeienteelt P.C. Leendertse J.L. Lommen A. Visser Bezem door de middelenkast in de aardbeienteelt Abstract: Bezem door de middelenkast in de aardbeienteelt is uitgevoerd

Nadere informatie

notitie Driftarme doppen voor de teelt van opzetters in de laanbomenteelt Driftarme doppen voor de Opzetterteelt (laanbomen) WUR-PRI Wageningen

notitie Driftarme doppen voor de teelt van opzetters in de laanbomenteelt Driftarme doppen voor de Opzetterteelt (laanbomen) WUR-PRI Wageningen notitie Driftarme doppen voor de teelt van opzetters Driftarme doppen voor de Opzetterteelt (laanbomen) WUR-PRI Wageningen Jan van de Zande Arie van der Lans (PPO-BBF) 14 januari 2013 Probleemstelling

Nadere informatie

Bij Jan Coenegrachts in Riemst Sector op positieve manier naar buiten brengen

Bij Jan Coenegrachts in Riemst Sector op positieve manier naar buiten brengen Belgian Potato Quality Award 2007-2008 Bij Jan Coenegrachts in Riemst Sector op positieve manier naar buiten brengen Voor de vierde maal wordt de Belgian Potato Quality Award (BPQA) georganiseerd. De verschillende

Nadere informatie

Schoon Water Brabant 6 maart 2014

Schoon Water Brabant 6 maart 2014 Indeling lezing Aanpak erfemissies Richard Korver Adviseur akkerbouw Specialist mechanisatie Activiteitenbesluit Beperken restvloeistof Inwendig reinigen van de veldspuit Opvangen restvloeistof en spoelwater

Nadere informatie

Dow AgroSciences. DowAgroSciences PRIMUS * UN L PET DEZE VERPAKKING IS BEDRIJFSAFVAL MILIEUGEVAARLIJK HERBICIDE P

Dow AgroSciences. DowAgroSciences PRIMUS * UN L PET DEZE VERPAKKING IS BEDRIJFSAFVAL MILIEUGEVAARLIJK HERBICIDE P DowAgroSciences PRIMUS * HERBICIDE ONKRUIDBESTRIJDINGSMIDDEL IN DE TEELT VAN WINTERGRANEN, ZOMERGRANEN, MAIS, GRASZAAD, WEILAND, GAZONS, SPORTVELDEN EN GRASGROENBEMESTERS TOELATINGSNUMMER : 12175 N W3

Nadere informatie

Limburg Waterproof Klimaat, water en landbouw

Limburg Waterproof Klimaat, water en landbouw Limburg Waterproof Klimaat, water en landbouw Provincie Limburg Maastricht, 14 september 216 Joris Schaap, Profiel 214 heden Zelfstandig hydroloog en bodemkundige 28-214 Adviseur water in het landelijk

Nadere informatie

HET COLLEGE VOOR DE TOELATING VAN GEWASBESCHERMINGSMIDDELEN EN BIOCIDEN

HET COLLEGE VOOR DE TOELATING VAN GEWASBESCHERMINGSMIDDELEN EN BIOCIDEN Toelatingsnummer HET COLLEGE VOOR DE TOELATING VAN GEWASBESCHERMINGSMIDDELEN EN BIOCIDEN 1 AFGELEIDE TOELATING Gelet op de aanvraag d.d. 9 december 2014 (20146682 AG) van Syngenta Crop Protection B.V.

Nadere informatie

EUH401 Volg de gebruiksaanwijzing om gevaar voor de menselijke gezondheid en het milieu te voorkomen.

EUH401 Volg de gebruiksaanwijzing om gevaar voor de menselijke gezondheid en het milieu te voorkomen. PENNCOZEB SC TOELATINGSNUMMER AARD VAN HET PREPARAAT WERKZAME STOF GEHALTE W8 : 10274 N : SUSPENSIE CONCENTRAAT (SC) : MANCOZEB : 500 G/L GEVARENAANDUIDINGEN H317 Kan een allergische huidreactie veroorzaken.

Nadere informatie

Milieubelasting door onkruidbestrijding in een biologisch, geïntegreerd en gangbaar systeem M.M. Riemens, R.Y. van der Weide en J.

Milieubelasting door onkruidbestrijding in een biologisch, geïntegreerd en gangbaar systeem M.M. Riemens, R.Y. van der Weide en J. Milieubelasting door onkruidbestrijding in een biologisch, geïntegreerd en gangbaar systeem M.M. Riemens, R.Y. van der Weide en J. Hoek Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Sector AGV Februari 2004

Nadere informatie

KENNISBUNDEL. Biologische aardappelen. Mei 2013 KOSTPRIJZEN AARDAPPELEN. www.dlvplant.nl

KENNISBUNDEL. Biologische aardappelen. Mei 2013 KOSTPRIJZEN AARDAPPELEN. www.dlvplant.nl KENNISBUNDEL Biologische aardappelen Mei 2013 TEELTTECHNISCHE ASPECTEN LOOFDODEN ZIEKTEN EN PLAGEN / INSECTEN ZIEKTEN EN PLAGEN / VIRUSZIEKTEN ZIEKTEN EN PLAGEN / PHYTOPHTHORA INFESTANS ZIEKTEN EN PLAGEN

Nadere informatie

Quickdown Toelatingsnummer: N W.5 Aard van het preparaat: Emulgeerbaar concentraat Werkzame stof: pyraflufen-ethyl Gehalte: 26,5 G/L Inhoud: 5 l

Quickdown Toelatingsnummer: N W.5 Aard van het preparaat: Emulgeerbaar concentraat Werkzame stof: pyraflufen-ethyl Gehalte: 26,5 G/L Inhoud: 5 l Quickdown Toelatingsnummer: 13246 N W.5 Aard van het preparaat: Emulgeerbaar concentraat Werkzame stof: pyraflufen-ethyl Gehalte: 26,5 G/L Inhoud: 5 l Gevaar Gevarenaanduidingen: Veroorzaakt huidirritatie.

Nadere informatie

Rapportage Gewasbescherming Controleresultaten Akkerbouw Datum Februari 2015

Rapportage Gewasbescherming Controleresultaten Akkerbouw Datum Februari 2015 Rapportage Gewasbescherming Controleresultaten Akkerbouw 2013 Datum Februari 2015 Rapport evaluatie akkerbouw Februari 2015 Colofon Nalevingsindicatie akkerbouw 2013 Versienummer 1 Divisie Landbouw &

Nadere informatie

400 g/l pendimethalin

400 g/l pendimethalin Stomp 400 SC Toelatingsnummer 10766 N W.14 Productgroep: herbicide Formulering: suspensie concentraat Werkzame stof: 400 g/l pendimethalin N: Milieugevaarlijk Waarschuwingszinnen: 50/53 Zeer vergiftig

Nadere informatie

Erfemissie-scan -----WATERKWALITEIT----- HET IS IN IEDERS BELANG OM DIT TE VOORKOMEN!! MAAR DIT GAAT DUS OOK OVER :

Erfemissie-scan -----WATERKWALITEIT----- HET IS IN IEDERS BELANG OM DIT TE VOORKOMEN!! MAAR DIT GAAT DUS OOK OVER : -----WATERKWALITEIT----- MAAR DIT GAAT DUS OOK OVER : -Verlies van toelatingen van gewasbeschermingsmiddelen. -Indirect : verdwijnen van teelten uit Nederland Verlies van inkomen voor de primaire sector.

Nadere informatie

Inkomensvergelijking vezelgewassen versus graan. Auteur(s): Pieter de Wolf, Lubbert van den Brink en Joanneke Spruijt

Inkomensvergelijking vezelgewassen versus graan. Auteur(s): Pieter de Wolf, Lubbert van den Brink en Joanneke Spruijt Inkomensvergelijking vezelgewassen versus graan Auteur(s): Pieter de Wolf, Lubbert van den Brink en Joanneke Spruijt Praktijkonderzoek Plant & Omgeving, onderdeel van Wageningen UR Business Unit Akkerbouw,

Nadere informatie

AGRICHEM PIRIMICARB W1 TOELATINGSNUMMER

AGRICHEM PIRIMICARB W1 TOELATINGSNUMMER AGRICHEM PIRIMICARB W1 TOELATINGSNUMMER : 12236 N AARD VAN HET PREPARAAT : WATER DISPERGEERBAAR GRANULAAT WERKZAME STOF : PIRIMICARB GEHALTE : 50% Bevat pirimicarb. Kan een allergische reactie veroorzaken.

Nadere informatie

DOB 2.0 Shortlist 2: Inzet van bestrijdingsmiddelen op de plaatsen waar dit volgens DOB 2.0 Shortlist 1 is toegestaan.

DOB 2.0 Shortlist 2: Inzet van bestrijdingsmiddelen op de plaatsen waar dit volgens DOB 2.0 Shortlist 1 is toegestaan. DOB 2.0 Shortlist 2: Inzet van bestrijdingsmiddelen op de plaatsen waar dit volgens DOB 2.0 Shortlist 1 is toegestaan. Doelgroep: Doel: Aannemers/uitvoerders van chemische onkruidbestrijding op verhardingen

Nadere informatie

Voorkomen van lozing van restvloeistoffen

Voorkomen van lozing van restvloeistoffen Verdienen met ZLTO Erfafspoeling simpel te voorkomen René Rijken: Jan Verhoeven: Waterschap Brabantse Delta Ondernemer te Erp Voorkomen van lozing van restvloeistoffen René Rijken Waterschap Brabantse

Nadere informatie

Mechanisch als het kan, chemisch als het moet. Informatie over het onderwerken van stikstof vanggewassen

Mechanisch als het kan, chemisch als het moet. Informatie over het onderwerken van stikstof vanggewassen Mechanisch als het kan, chemisch als het moet Informatie over het onderwerken van stikstof vanggewassen Deze brochure is tot stand gekomen in opdracht van Waterschap Aa en Maas. Het waterschap is als waterkwaliteitsbeheerder

Nadere informatie

HET COLLEGE VOOR DE TOELATING VAN GEWASBESCHERMINGSMIDDELEN EN BIOCIDEN. Actueel WGGA voor het middel Paraat, N W.8

HET COLLEGE VOOR DE TOELATING VAN GEWASBESCHERMINGSMIDDELEN EN BIOCIDEN. Actueel WGGA voor het middel Paraat, N W.8 HET COLLEGE VOOR DE TOELATING VAN GEWASBESCHERMINGSMIDDELEN EN BIOCIDEN Actueel WGGA voor het middel Paraat, 11432 N W.8 4 augustus 2017 A. WETTELIJK GEBRUIKSVOORSCHRIFT Toegestaan is uitsluitend het gebruik

Nadere informatie

landbouw en natuurlijke omgeving 2011 plantenteelt open teelten CSPE KB minitoets bij opdracht 16

landbouw en natuurlijke omgeving 2011 plantenteelt open teelten CSPE KB minitoets bij opdracht 16 landbouw en natuurlijke omgeving 2011 plantenteelt open teelten CSPE KB minitoets bij opdracht 16 variant a Naam kandidaat Kandidaatnummer Meerkeuzevragen Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1). Geef

Nadere informatie

Paraat. BASF Nederland B. V., Divisie Agro WETTELIJK GEBRUIKSVOORSCHRIFT. Toelatingsnummer 11432 N W.7 Productgroep: fungicide Formulering:

Paraat. BASF Nederland B. V., Divisie Agro WETTELIJK GEBRUIKSVOORSCHRIFT. Toelatingsnummer 11432 N W.7 Productgroep: fungicide Formulering: Paraat Toelatingsnummer 11432 N W.7 Productgroep: fungicide Formulering: spuitpoeder Werkzame stof: 50% dimethomorf Verpakking: 10 x 1 l en 1 x 10 l Gevarenaanduidingen: H412 Schadelijk voor in het water

Nadere informatie

Drift van 95% driftreducerende spuitdoppen op veldspuit en bijbehorende teeltvrije zone

Drift van 95% driftreducerende spuitdoppen op veldspuit en bijbehorende teeltvrije zone Drift van 95% driftreducerende spuitdoppen op veldspuit en bijbehorende teeltvrije zone J.C. van de Zande Rapport 596 Drift van 95% driftreducerende spuitdoppen op veldspuit en bijbehorende teeltvrije

Nadere informatie

TRAMAT 200 EC. Herbicide. Toelatingsnr. 12873 N. NL00512873vsHVoorbeeld

TRAMAT 200 EC. Herbicide. Toelatingsnr. 12873 N. NL00512873vsHVoorbeeld 5l Herbicide TRAMAT 200 EC Toelatingsnr. 12873 N NL00512873vsH W7 Volg de gebruiksaanwijzing om gevaar voor mens en milieu te voorkomen. Productnaam: TRAMAT 200 EC Toelatingsnummer: 12873 N - W7 Aard van

Nadere informatie

Netwerkdag IKN Jan Broos, Adviesbureau Broos Water BV 20 april 2017

Netwerkdag IKN Jan Broos, Adviesbureau Broos Water BV 20 april 2017 Het verbeteren van de waterkwaliteit; de rol van de landbouw Netwerkdag IKN Jan Broos, Adviesbureau Broos Water BV 20 april 2017 Broos Water BV Als praktijkgericht kennis- en adviesbureau werken wij aan

Nadere informatie

Milieukeur. Keurmerk voor duurzamere bloembollen Stefanie de Kool, SMK

Milieukeur. Keurmerk voor duurzamere bloembollen Stefanie de Kool, SMK Milieukeur Keurmerk voor duurzamere bloembollen 18-2-2016 Stefanie de Kool, SMK Inhoud Uitleg Milieukeur Criteria in het certificatieschema Betrokken instanties Certificering voor producenten en handelsbedrijven

Nadere informatie

pagina 1 18 onderwerp Factsheet Loonwerk 2010 aan Sectorcommissie Loonwerk Documentnummer 20111098N datum 29 november 2011 van Daniella van der Veen

pagina 1 18 onderwerp Factsheet Loonwerk 2010 aan Sectorcommissie Loonwerk Documentnummer 20111098N datum 29 november 2011 van Daniella van der Veen pagina 1 18 aan Sectorcommissie Loonwerk onderwerp Factsheet Loonwerk 2010 Documentnummer 20111098N van Daniella van der Veen datum 29 november 2011 Inleiding Het Colland Bestuursbureau voert jaarlijks

Nadere informatie

Samen werken aan gezonde gewassen en veilige voeding. Verantwoorde gewasbescherming Agrifirm Better Together

Samen werken aan gezonde gewassen en veilige voeding. Verantwoorde gewasbescherming Agrifirm Better Together Samen werken aan gezonde gewassen Verantwoorde gewasbescherming Agrifirm 2017-2020 Better Together Verantwoorde gewasbescherming, een zaak voor ons allen! Maximaal oogsten met een minimale milieubelasting.

Nadere informatie

Rhizoctoniabestrijding in de teelt van biologische pootaardappelen KW0721 Door: Ing. W.S. Veldman

Rhizoctoniabestrijding in de teelt van biologische pootaardappelen KW0721 Door: Ing. W.S. Veldman Rhizoctoniabestrijding in de teelt van biologische pootaardappelen KW0721 Door: Ing. W.S. Veldman Inleiding In 2007 werd door SPNA op de locatie Proefboerderij Kollumerwaard, Munnekezijl, een proef uitgevoerd

Nadere informatie

Pirimor, WG en aanbevelingen, 5794 N W.8 bij etiketinstructie versie 18

Pirimor, WG en aanbevelingen, 5794 N W.8 bij etiketinstructie versie 18 Pirimor, WG en aanbevelingen, 5794 N W.8 bij etiketinstructie versie 18 Wettelijk Gebruiksvoorschrift Toegestaan is uitsluitend het professionele gebruik als insectenbestrijdingsmiddel door middel van

Nadere informatie

DRIFT. Goede landbouwpraktijken voor een betere waterkwaliteit. Drift verminderen

DRIFT. Goede landbouwpraktijken voor een betere waterkwaliteit. Drift verminderen DRIFT Goede landbouwpraktijken voor een betere waterkwaliteit Drift verminderen U KUNT HELPEN OM HET OPPERVLAKTEWATER TE BESCHERMEN. DE DOELSTELLINGEN VAN TOPPS TOPPS heeft als doel om vervuiling van het

Nadere informatie

Samenvatting Samenvatting 107 Achtergrond van het onderzoek Plaaginsekten kunnen in (fruit)boomgaarden veel schade veroorzaken. Vaak wordt het optreden van plaaginsekten in boomgaarden tegengegaan door

Nadere informatie

ALLES rondom residuen: wat moeten we weten?

ALLES rondom residuen: wat moeten we weten? ALLES rondom residuen: wat moeten we weten? Inhoud presentatie Wat is een MRL? Waar staan ARfD en ADI voor? Food Chain projecten Bayer CropScience page 2 Alles over residuen winter 2011/2012 Wat zijn residuen?

Nadere informatie

Checklist Toepassing glyfosaat op verhardingen

Checklist Toepassing glyfosaat op verhardingen Checklist Toepassing glyfosaat op verhardingen Let op! Deze checklist dient als vervanging van het certificatieschema, slechts als hulpmiddel. Raadpleeg om fouten te voorkomen daarom ook altijd de volledige

Nadere informatie

Equivalente maatregelen bemesting open teelten Voorstel ingediend door LTO en NAV bij het Ministerie van Economische Zaken

Equivalente maatregelen bemesting open teelten Voorstel ingediend door LTO en NAV bij het Ministerie van Economische Zaken Equivalente maatregelen bemesting open teelten Voorstel ingediend door LTO en NAV bij het Ministerie van Economische Zaken De voorgestelde equivalente maatregelen open teelten zijn: A. Opbrengstafhankelijke

Nadere informatie

De Zeeuwse aanpak Project Certificering akkerbouw 2001 2002

De Zeeuwse aanpak Project Certificering akkerbouw 2001 2002 De Zeeuwse aanpak Project Certificering akkerbouw 2001 2002 Monitoring bestrijdingsmiddelengebruik 2002 De Zeeuwse aanpak Project Certificering akkerbouw 2001 2002 Monitoring bestrijdingsmiddelengebruik

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE. Trimble Agrometius. Precisielandbouw een uitdaging voor de loonwerker. Voorstelling Agrometius/Trimble

INHOUDSOPGAVE. Trimble Agrometius. Precisielandbouw een uitdaging voor de loonwerker. Voorstelling Agrometius/Trimble Precisielandbouw een uitdaging voor de loonwerker INHOUDSOPGAVE Voorstelling Agrometius/Trimble Wat is precisielandbouw en waarom? Cirkel van precisielandbouw: 1. 2. 3. 4. DETECTIE BESLISSEN UITVOEREN

Nadere informatie

Op afroep spuiten met minerale olie tegen Y-virus in pootaardappelen

Op afroep spuiten met minerale olie tegen Y-virus in pootaardappelen Op afroep spuiten met minerale olie tegen Y-virus in pootaardappelen Ing. D. Bos & Ir C.B. Bus Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Sector AGV augustus 2002 PPO 1154389 2002 Wageningen, Praktijkonderzoek

Nadere informatie

Schadewijzer. Vrijlevende- en wortelknobbelaaltjes in de akkerbouw

Schadewijzer. Vrijlevende- en wortelknobbelaaltjes in de akkerbouw Schadewijzer Vrijlevende- en wortelknobbelaaltjes in de akkerbouw Inhoudsopgave: 1. Inleiding schadedrempels... 2 2. Verschillende vormen van schade... 2 3. Factoren die van invloed zijn op schade... 3

Nadere informatie

De organische stof balans: nuttig instrument voor bouw- èn grasland. NMI, Marjoleine Hanegraaf. Opstellen van een balans. Principe van een OS- balans

De organische stof balans: nuttig instrument voor bouw- èn grasland. NMI, Marjoleine Hanegraaf. Opstellen van een balans. Principe van een OS- balans De organische stof balans: nuttig instrument voor bouw- èn grasland. NMI, Marjoleine Hanegraaf Principe van een OS- balans Het doel van een OS-balans is handhaven van het organische stofgehalte. Aanvoerbronnen

Nadere informatie

Invloed van minerale olie op de bestrijding van P. infestans in pootaardappelen

Invloed van minerale olie op de bestrijding van P. infestans in pootaardappelen Invloed van minerale olie op de bestrijding van P. infestans in pootaardappelen ing. H.G. Spits en ir. C.B. Bus Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Sector AGV Februari 2003 Publicatienummer 1234398

Nadere informatie

9.1 Kiemremming van in het veld

9.1 Kiemremming van in het veld 9.1 Kiemremming van in het veld V. De Blauwer (PCA), Annie Demeyere (ADLO), P. Vermeulen (VTI), J. Fagard (PIBO), R. Van Avermaet (LTCW) Samenvatting Voor het vierde jaar op rij werden het voorbije groeiseizoen

Nadere informatie

DOB 2.0 Shortlist 2: Inzet van bestrijdingsmiddelen op de plaatsen waar dit volgens DOB 2.0 Shortlist 1 is toegestaan.

DOB 2.0 Shortlist 2: Inzet van bestrijdingsmiddelen op de plaatsen waar dit volgens DOB 2.0 Shortlist 1 is toegestaan. DOB 2.0 Shortlist 2: Inzet van bestrijdingsmiddelen op de plaatsen waar dit volgens DOB 2.0 Shortlist 1 is toegestaan. Doelgroep: Doel: Aannemers/uitvoerders van chemische onkruidbestrijding op verhardingen

Nadere informatie