Vertrouw je niet-pluisgevoel

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vertrouw je niet-pluisgevoel"

Transcriptie

1 ORGANNONU NU 91 MAGAZINE - November e jaargang - Nr.135 Vertrouw je niet-pluisgevoel Geïntrigeerd door het bewegingsapparaat Jong en gedreven Kwestie van smaak ZORGANNONUMMER 135-1

2 Inhoud 10 8 Vertrouw je niet-pluisgevoel In het belang van hun patiënten moeten verpleegkundigen hun niet-pluisgevoel erkennen en bespreekbaar maken. Samen sterk tegen stigma Stichting Socialrun strijdt tegen het brandmerken van mensen met een psychische aandoening. 14 Jong en gedreven De zorgverlener beslist niet voor de cliënt, dat doet hij of zij zelf. En dat is nu nog niet vanzelfsprekend! 12 Geïntrigeerd door het bewegingsapparaat Als gipsverbandmeester moet je ook beschikken over biomechanisch en technisch inzicht. 16 Kwestie van smaak Smaak ontstaat door een samenspel van meerdere zintuiglijke waarnemingen; de smaakbeleving verschilt per persoon. ZORGANNONUMMER 135-2

3 Column Intuïtie Elke zorgverlener kent het: het plots opkomende gevoel dat er iets niet klopt. Onderzoek heeft uitgewezen dat je die eerste waarneming echt wel serieus mag nemen. Je onderbuik zegt soms meer dan je brein. Dit niet-pluisgevoel wordt in deze Zorg anno NU beschreven. Interessant artikel als je het mij vraagt. Sinds NU 91 ook de CAO belangen van aan het verpleegkundige en verzorgende vak verwante professionals behartigt, treden steeds meer Specifieke Beroepsorganisaties tot onze vereniging toe. Inmiddels zijn het er negen. Zo ook de beroepsorganisatie van gipsverbandmeesters. In een interview legt een gipsverbandmeester uit waarom zij voor dit vak koos en wat het in de praktijk inhoudt. Als recreatieve hardloper doet het mij goed het verslag te lezen van een van onze leden die deelnam aan de Socialrun, een 48-uur durende estafetteloop tegen stigmatisering van mensen met psychiatrische aandoeningen. Petje af voor de deelnemers aan deze uitdaging. Dat NU 91 vele actieve leden heeft, is natuurlijk wel bekend. Deze vrijwilligers vertegenwoordigen NU 91 op veel plaatsen en tijdens verschillende activiteiten, zelfs internationaal. Sinds oktober is Saskia ten Hoopen, student hbo-v, onze vertegenwoordiger bij de European Nursing Students Association. Zij vertelt over haar ideeën en ambities met betrekking tot het vak en doet verslag van haar eerste ENSA bijeenkomst. In dit nummer ook aandacht voor smaak. Dat niet iedereen elke smaak kan waarderen is een waarheid als een koe. Vreemde uitdrukking eigenlijk, maar ook dat is natuurlijk een kwestie van smaak. Monique Kempff Voorzitter NU 91 colofon Zorg anno NU is het verenigingsblad van Nieuwe Unie 91, beroepsorganisatie van deverpleging en verzorging. Hoofdredactie en eindredactie: Yvonne Sturkenboom Redactie: Sinanda Benjamins, Ruth Heiligers, Jos Kaldenhoven, Susan Konst, Redactieadres: Bernadottelaan 11, Postbus 6001, 3503 PA Utrecht, Tel , Fax , Bladmanager: Yvonne Sturkenboom. Vormgeving en productie: Meneer E. / illustratie & vormgeving - Amsterdam Advertentie-exploitatie: NU 91, Utrecht, T , Uitgever NU 91, Utrecht, ISSN De redactie behoudt zich het recht voor ingezonden brieven en artikelen in te korten en te redigeren. De in Zorg anno NU verkondigde standpunten of meningen zijn niet noodzakelijk de standpunten en menigen van NU 91. Hoofdkantoor NU 91 en regio s: Postbus 6001, 3503 PA Utrecht. T , F , Groningen, Friesland, Drenthe: Richard Wisman, Overijssel, Gelderland: Gorrit Smit, Utrecht, Flevoland: Ymke Hylkema Noord-Holland: Esther Tibbe, Limburg, Noord-Brabant: Peer Meesters, Zeeland, Zuid-Holland: Mark Froklage Telefonische spreekuren Serviceloket NU 91: Maandag t/m donderdag van uur en vrijdag van uur. Tel of Graag lidmaatschapnummer vermelden. Zowel voor beroepsinhoudelijke als juridische zaken. NU 91 online: Opzegging van het NU 91 lidmaatschap kan halfjaarlijks. Dit dient schriftelijk te geschieden vóór 1 mei of vóór 1 november. Uw opzegging gaat respectievelijk per 1 juli of 1 januari in. U ontvangt een schriftelijke bevestiging van uw opzegging. NU 91 ledenadministratie, Postbus 6001, 3503 PA Utrecht. ZORGANNONUMMER 135-3

4 NUinhet Nieuws! Van papier naar digitaal NU 91 op Nursing Experience NU 91 is met een interactieve stand aanwezig op Nursing Experience NU 91 leden kunnen er kennismaken met onze medewerkers en krijgen een leuke attentie. Nog geen lid? Laat je dan informeren over nut en noodzaak van het NU 91 lidmaatschap. Of maak gebruik van de kans om alles wat je nog wilt weten over de herregistratie BIG voor te leggen aan de NU 91 jurist. Bij het Wellpoint dat NU 91 samen met Zilveren Kruis Achmea heeft ingericht, kun je je gezondheidsparameters laten checken. We hopen je te zien op 3 en 4 december! nursingexperience.nl Jarenlang kregen onze leden samen met het oktober/novembernummer van ons magazine een NU 91 agenda toegestuurd. Ook NU 91 kan er echter niet omheen: de elektronische agenda heeft de papieren versie grotendeels verdrongen. Vanuit die vaststelling hebben we besloten te stoppen met de NU 91 agenda. Met de app Ontzorgje die NU 91 voor de IPhone liet ontwikkelen, zullen we je in de naaste toekomst de mogelijkheid bieden je digitale agenda naar eigen inzicht in te richten. Eén leuke service bieden we je nu vast: via Vergeet Mij Niet kun je onder andere verjaardagen, vakanties en afspraken inplannen. Tevredenheidsonderzoek PPGM legt het uit Solidariteit, verplichtstelling, keuzemogelijkheden; zaken die regelmatig voorbij komen als het om pensioen gaat. Medewerkers van PPGM geven in een drietal artikelen antwoord op mogelijke vragen die je hebt over deze onderwerpen. nu91.nl > nieuws > pensioenfondsen Om een goed beeld te krijgen van de beleving, wensen, verwachtingen en waardering van onze leden als het gaat om de dienstverlening van NU 91, nodigen wij alle leden uit de online enquête in te vullen. Je vindt dit tevredenheidsonderzoek van 1 tot 15 december op onze website nu91.nl. Op basis van jullie antwoorden kunnen wij het beleid en de dienstverlening van NU 91 verder verbeteren. Onder de deelnemers aan dit onderzoek verloten we 100 leuke hebbedingetjes. Beter Af voor ZZP-er Zilveren Kruis Achmea biedt de zzp-ers onder de NU 91 leden korting op het Beter Af Zelfstandigen Pakket. Dit pakket bestaat uit een collectieve zorgverzekering, een arbeidsongeschiktheidsverzekering en een Support Module. De twee verzekeringen kunnen ook apart worden afgesloten. Van de gratis Support Module met een groot aantal preventie en re-integratie services, kan in alle opties gebruik worden gemaakt. nu91.nl > nieuws > Beter Af Zelfstandigen pakket ZORGANNONUMMER 135-4

5 GGz Kennisplein Voor professionals in de GGz en verslavingszorg is er sinds kort een nieuw online platform. Het GGz Kennisplein biedt kennis, nieuws en ervaringen over actuele onderwerpen in de GGz en verslavingszorg, zoals ambulantisering, de basis GGz en e-mental health. Op het platform kun je een persoonlijk profiel aanmaken, een werkplaats of een discussiegroep starten, en contacten leggen met andere GGz / verslavingszorg professionals. Het samenwerkingsplatform leent zich goed voor het delen en verspreiden van bijvoorbeeld - handreikingen en stappenplannen - trainingen en e-learning-modules - ervaringen, good practices - wetenschappelijke en andere vakinhoudelijke publicaties Als je een profiel hebt aangemaakt, kun je gebruik maken van de vele mogelijkheden. ggzkennisplein.nl NU in het Nieuws OVER OP Europa werkt toe naar één Europese betaalmarkt: de Single Euro Payments Area (SEPA). Een van de gevolgen is dat je huidige rekeningnummer vervangen wordt door een internationaal rekeningnummer: het International Bank Account Number (IBAN). Vanaf februari 2014 geldt dit nummer voor alle betalingen. Uiteraard moet dan ook de NU 91 administratie aangepast zijn aan de nieuwe eisen. Meer informatie over de invoering van IBAN/SEPA vind je op onze website; De Liedjesfabriek brengt muziek in het leven van zieke kinderen. Samen met de kinderen een liedje schrijven en een videoclip opnemen dat is wat Patrick Spierts en Léon Winters uit Nijmegen voor ogen stond toen zij in 2008 dit initiatief namen. Muziek geeft veel. Je kunt negatieve emoties uiten, dat lucht op. Het is een prettige afleiding van al je kleine en grote zorgen. De Liedjesfabriek werkt met muzikanten en muziektherapeuten in opleiding. Samen met jonge patiënten maken ze wekelijks liedjes in het Amalia Kinderziekenhuis. Inmiddels melden pedagogisch medewerkers ook kinderen aan vanuit het Juliana Kinderziekenhuis Den Haag en het Wilhelmina Kinderziekenhuis Utrecht. En de belangstelling groeit. De ambitie is om in de komende jaren het aantal locaties waar zij langsgaan met hun liedjesmachine en zieke kinderen voor een dag popster laten zijn, uit te breiden. Maar daarvoor is wel de hulp nodig van vrijwilligers, sponsors en donateurs. liedjesfabriek.nl p Winnaars De juiste oplossing van de puzzel uit Zorg anno NU 134: VEILIGHEIDSGORDEL Uit de goede inzendingen hebben we tien winnaars getrokken. Zij hebben inmiddels de ResQMe ontvangen. zuzel onder contact vind je alle bankgegevens van NU 91. Wil je een wijziging in je gegevens (adres, bankrekening e.d.) alsjeblieft zo snel mogelijk aan ons doorgeven? Mocht je nog vragen hebben, neem dan contact op met projectleider Puck Dekker: of Hanneke Carmiggelt Bea Verhoeven Judith van Teeseling Myrthe Vis Marjolein Hoes Jildou Rozestraten Geert Vogel Marieke Preuter Anne Schut Hennie van der Linden Lochem Santpoort Noord Nijmegen Rosmalen Rotterdam Groningen Bennekom Enter Apeldoorn Kessel ZORGANNONUMMER 135-5

6 Omdat beter worden je vak is! Mooie prijzen! NURSING STAND Mooie prijzen! Mooie prijzen! Mooie prijzen! (Opfris)cursus reanimeren Herregistratie wet BIG: klaar voor de start Workshop Mindfulness (aangeboden door IZZ) Wond 3.0 (aangeboden door Hartmann) 3 en 4 december ReeHorst, Ede De 2 e Nursing Experience zal dit jaar nog meer interactieve workshops en uitdagende praktijksessies hebben. Verzeker jezelf van deelname en meld je aan voordat het weer uitverkocht is. Skills Lab Palliatieve sedatie, wat mag wel/niet? Uitgebreide informatiemarkt Zelfsturende teams Klinische les over verschillende medicatie Mooie prijzen te winnen bij de NURSING STAND! Werk & privé in balans voor Mantelzorgers (aangeboden door IZZ) Meer grip op klinisch redeneren Het grote Pijncollege Initiatiefnemer: Hoofdsponsors: Kennispartner: ZORGANNONUMMER 135-6

7 Internationaal Jaarvergadering ENSA Tekst: Saskia ten Hoopen Jaarvergadering EFN Tekst: Esther de Vries Als de nieuwe vertegenwoordiger bij de European Nursing Students Association heb ik - student verpleegkunde en NU 91 lid - begin oktober in Istanbul de jaarlijkse algemene vergadering van deze organisatie bijgewoond. Voor mijn voorgangster en reisgenoot Karin Hoekman was deze vergadering de laatste klus als voorzitter van de ENSA. Is het belangrijk dat Nederland vertegenwoordigd is binnen de ENSA? Hebben Nederlandse studenten verpleegkunde er profijt van? Ja, zeker weten. Studenten hebben rechten en plichten. De plichten zijn meestal duidelijk omschreven in het curriculum. Maar hoe staat het met de rechten? Ik wil dat studenten in Nederland zich meer bewust worden van hun rechten en wil hen samen met NU 91 steunen als die rechten geschonden worden. De ENSA is daarbij belangrijk omdat er Europese landen zijn die een erg goed functionerend studenten netwerk hebben. Daar kan Nederland veel van leren, en natuurlijk delen wij onze kennis en ervaring weer met andere aangesloten landen. Ik vind het belangrijk dat studenten zich betrokken voelen bij hun opleiding en de ontwikkelingen in de zorg, daarom heb ik dinsdag 8 oktober j.l. mijn ervaringen ook gedeeld met de deelnemers aan de bijeenkomst van het NU 91 jongerenplatform. Ik ben er trots op student verpleegkunde te zijn. Jij toch ook? Eind september vond de jaarvergadering van de European Federation of Nurses Association plaats in Skopje, de hoofdstad van Macedonië. De leden kregen een uitgebreide update over het ENS4care project, dat als doel heeft het leveren van richtlijnen voor verpleegkundigen waar het gaat om de invoering van ehealth diensten. EFN is projectleider van Ens4care en NU 91 een van de 25 partners. Een belangrijk onderdeel van het project - dat twee jaar in beslag gaat nemen - is de opzet van het European Nurses Research Foundation. Deze databank gaat alle Europese researchprojecten samenbrengen, zodat die beschikbaar komen voor zorgverleners in alle landen van de Europese Unie. Op elke bijeenkomst van de EFN wordt aan de vertegenwoordigers van alle landen gevraagd om tijdens een tour de table hun licht te laten schijnen over het centrale thema van de bijeenkomst. Dit keer waren er zelfs twee onderwerpen: patient empowerment en patient ratio. Elke vergadering valt weer op dat de onderlinge verschillen enorm zijn. Niet alleen tussen oost en west, maar ook tussen de rijkere landen onderling. De Nederlandse vertegenwoordiging heeft het zorgconcept Buurtzorg beschreven. In dit concept hebben verpleegkundigen en verzorgenden een belangrijke taak in het begeleiden van hun cliënten bij het maken van de juiste keuzes als het gaat om het verkrijgen van de beste zorg. Een prikkelende opmerking werd gemaakt door de vertegenwoordigster van Engeland: de grote aandacht voor patient empowerment van de afgelopen jaren, vloeit voort uit de noodzaak te bezuinigingen in de zorg. Saskia s dagboek over de ENSA AGM 2013 vind je op nu 91.nl > jongeren ZORGANNONUMMER 135-7

8 GGz Socialrun genereert geld om de-stigmatiserende projecten te ondersteunen Samen sterk tegen stigma Tekst: Sinanda Benjamins Wat een machtig evenement! Na 51 uur en 555 kilometers passeerden ook de laatste lopers van het team GGz Centraal de eindstreep van de Socialrun. Een estafetteloop die als doel heeft het taboe op psychische aandoeningen te doorbreken en een vuist te maken tegen stigmatisering. Stichting Socialrun strijdt tegen het brandmerken van mensen met een psychische aandoening. Een van de middelen die daarvoor worden ingezet is de jaarlijkse Socialrun, een non-stop estafetteloop waarvoor teams, bestaande uit acht lopers en begeleiders, zich kunnen aanmelden. De Socialrun - dit jaar met als motto No Judgment, No Limits! - heeft als kernwaarde dat mensen met een psychiatrische stoornis betrokken zijn bij dit evenement. Met dit evenement zamelt de stichting geld in om de-stigmatiserende projecten in Nederland financieel te ondersteunen. De regels voor deze ondersteuning zijn eenvoudig: het project moet worden geïnitieerd of uitgevoerd door mensen met psychische klachten, en de uitwerking ervan moet stigmatisering tegen gaan. Een commissie, bestaande uit drie ervaringsdeskundigen op het gebied van psychische aandoeningen en een bestuurslid van Stichting Socialrun, besluit of een project wel of geen financiële steun krijgt. BREDE STEUN Bij de start op 27 september werden de negen deelnemende teams toegesproken door PvdA partijvoorzitter Hans Spekman, die indruk maakte met zijn verhaal over zijn zus: Alle stickers die er waren voor een psychiatrisch patiënt zijn ooit op haar geplakt, maar ze was ook gewoon mijn zus! ZORGANNONUMMER 135-8

9 GGz Stigma Stigmatisering begint met het labelen of markeren van iemand, waardoor de persoon in kwestie op een bepaalde manier wordt bekeken en behandeld. Stigma is een groot probleem voor mensen met een psychiatrische aandoening. Het heeft een negatief effect op zijn of haar zelfvertrouwen en beïnvloedt in hoge mate de mogelijkheden tot socialiseren. De ideeën over psychische ziekten en de mensen die eraan lijden, hebben vaak weinig met de werkelijkheid te maken. Ook onder hulpverleners leven vooroordelen over wat mensen al dan niet kunnen. Maar ook patiënten zelf gaan geloven in die vooroordelen. Het gevaar bestaat dat het stigma deel wordt van hun persoonlijkheid. Uit de lezing Stigma en Stigmabestrijding van Annette Plooij tijdens het Kwartiermakerscongres, 22 mei 2007: Toen ik halverwege de jaren 80 werd opgenomen in n psychiatrisch ziekenhuis veranderde mijn leven voorgoed. Er gebeurden drie dingen met me: ik maakte kennis met angst, depressie en psychose, ik maakte kennis met de eigenaardige wereld en wetten van de psychiatrie en vooral: vanaf dat moment behoorde ik tot de anderen. Iedereen die opgenomen is geweest kent de bijbehorende vervreemding.van zelfstigmatisering is sprake wanneer we de negatieve stereotypen die over ons leven internaliseren, wanneer we ze gaan geloven. Wanneer we gaan geloven dat we gevaarlijk, onbetrouwbaar of toch op zijn minst minder bekwaam en sociaal aanvaardbaar zijn dan anderen. En je moet wel heel erg sterk zijn om het niet te gaan geloven. Zelfstigmatisering is het meest vernietigende onderdeel van het probleem van stigma. Het wordt wel de tweede ziekte genoemd, een ziekte die ons herstel kan belemmeren en onze psychiatrische aandoening zelfs kan verergeren. Maar het is geen ziekte.. het wordt ons aangedaan. De gehele lezing vind je op de website van Kenniscentrum Phrenos. Elk deelnemende team, bestaande uit hardlopers en fietsers, werd ondersteund door chauffeurs, masseurs en koks. De spirit onder de teamleden was enorm; iedereen hield iedereen twee etmalen lang op de been. Het hele weekend werden de lopers en fietsers, langs de route en vooral ook via de social media, gevolgd en gesteund. #Socialrun was op zaterdag zelfs een paar uur trending toppic op twitter. Aan de finish in De Meern reikten burgemeester Wolfsen en tweede kamer leden Linda Voortman en Tunahan Kuzu onder grote belangstelling de medailles uit, en spraken hun enthousiasme en steun uit voor dit evenement. De voorzitter van Stichting Socialrun heeft de verzekering gegeven dat er in 2014 opnieuw een Socialrun wordt georganiseerd. OP ELKAAR AANGEWEZEN De Socialrun is opgezet naar het voorbeeld van de RoParun, een soortgelijke langdurige estafette, ten behoeve van de kankerbestrijding. Ooit was kanker een ziekte waarvan je de naam niet mocht uitspreken, die je in eenzaamheid moest ondergaan en te boven moest zien te komen. Kankerpatiënten werden gestigmatiseerd en buitengesloten. Net als bij de RoParun, of de beklimming van de Alpe d Huez, gaat het bij de Socialrun om het neerzetten van een onvoorstelbaar buitensporige, sportieve prestatie. Een uitdaging die het uiterste en nog een stukje meer van je vraagt, waarbij je je misschien af kunt vragen of het niet te ver gaat. Maar wanneer mensen die kanker hebben gehad een dergelijke prestatie kunnen leveren, groeit het bewustzijn dat het dus mogelijk is om na een ingrijpende ziekte en een zware behandelperiode, een sportieve prestatie van niveau te leveren. Uit die inspiratie is het initiatief voor de Socialrun ontstaan. De drijfveer van GGz Centraal om met een team mee te doen, was ingegeven door de droom dat ook het stigma op het hebben van een psychiatrische ziekte kan verdwijnen. Zoals dat is gebeurd met het stigma dat lang aan het hebben van kanker heeft gekleefd. Wat ik als deelnemende hulpverlener en fietser tijdens deze run heb ervaren, is dat wij elkaar binnen het team allemaal even hard nodig hadden. Gedurende die ruim vijftig uur waarin wij de 555 km volbrachten, waren wij volledig op elkaar aangewezen. Het speelt geen enkele rol meer wat je doet, wat je hebt, waar je vandaan komt. Het gaat erom wie je bent. Zoals een van de deelnemers uit ons team het achteraf beschreef: het beste in ieder van ons kwam boven. En zo is dat! NOOT: Wil je weten hoe je Stichting Socialrun kunt steunen of wil je een team samenstellen voor de Socialrun 2014? Kijk voor meer informatie op ZORGANNONUMMER 135-9

10 In de praktijk Ondanks dat parameters en uitslagen van onderzoeken niet aantonen dat een patiënt klinisch achteruit gaat, kan een verpleegkundige het gevoel hebben dat er iets niet klopt. Dit niet-pluisgevoel - ook wel skilled intuïtion genoemd - maakt onderdeel uit van de professionaliteit van verpleegkundigen. Tekst: Yvonne Sturkenboom De introductie van het HBO-V in 1972 en van de studie Verplegingswetenschappen midden jaren tachtig heeft er in belangrijke mate toe bijgedragen dat in Nederland verpleegkundige theorievorming serieus werd aangepakt. Bij de theoretici waren de verwachtingen hooggespannen, maar het bleek heel wat tijd en veel moeite te kosten om de ideeën in de praktijk toegepast te krijgen. Met een meer wetenschappelijke, theoretische benadering werd de traditionele, intuïtieve manier van verplegen naar een meer theoretisch hoger plan gebracht. De laatste jaren echter dringt het besef door dat er weliswaar terecht veel meer aandacht is voor de theoretische grondslagen van het beroep, maar dat ook het intuïtieve element inherent is aan de zorg. Het intuïtieve element is inherent aan de zorg Vertrouw je niet-pluisgevoel Intuïtie moet groeien Uit studies van onder andere Benner (1984) blijkt dat verpleegkundigen veelvuldig gebruik maken van hun intuïtie bij het beoordelen van de gesteldheid van een patiënt en bij het maken van keuzes. Intuïtie wordt vaak verward met op gevoel handelen, maar intuïtief handelen is gebaseerd op impliciete leerprocessen. Benner relateert een intuïtieve benaderingswijze dan ook primair aan het expertiseniveau van de verpleegkundige. Kennis en ervaring zijn een absolute voorwaarde voor het ontwikkelen van intuïtie, ook wel omschreven als klinische blik of niet-pluisgevoel. Een verpleegkundige aan het begin van haar carrière beschikt nog over weinig intuïtie. Een beginner ontleedt situaties, analyseert onderdelen en hanteert daarbij vaste procedures en regels. Dat geeft richting voor het handelen. Ervaren verpleegkundigen zien meer het geheel en voelen intuïtief aan welke interventies uitgevoerd moeten worden en wat prioriteit heeft, zonder daar uitvoerig bij stil te hoeven staan. Overigens is dit een stellingname waar een aantal studenten verpleegkunde van de Hogeschool van Amsterdam in het artikel The way you look tonight or how to become a bedside Sherlock zich tegen verzetten. ZORGANNONUMMER

11 In de praktijk Kennis Naar aanleiding van de Anna Reynvaanlezing waarin de klinische observatie door verpleegkundigen centraal stond - vroegen zij zich af of je observeren kunt leren. Als studenten werden zij in de praktijk regelmatig geconfronteerd met de termen klinische blik en niet-pluisgevoel, waarbij de suggestie werd gewekt dat ervaring daarbij onontbeerlijk is. Op grond van een literatuurstudie kwamen zij tot de conclusie dat de opleiding meer mogelijkheden kan bieden om studenten de nodige tools in handen te geven om actief aan de ontwikkeling van de klinische blik te werken. Bijvoorbeeld door bedside teaching en simulatie-onderwijs. Een professional voert zijn werk uit op basis van aanwezige kennis. Deze zogenaamde body of knowledge bestaat uit een hoeveelheid aan theorieën, regels, verbanden en eerder opgedane persoonlijke ervaringen. Reden om te handelen Ongerustheid over de patiënt ontstaat doordat wat de verpleegkundige verwacht te zien, verschilt met de klachten en symptomen van de patiënt. Om patiëntveiligheid te waarborgen en zo de kwaliteit van zorg te verbeteren, moeten verpleegkundigen hun niet-pluisgevoel erkennen en bespreekbaar maken. Dat is een van de conclusies uit het onderzoek Niet-pluisgevoel, meerwaarde of niet? van Sanne Legemaat en Evian van der Wekken, studenten verpleegkunde Christelijke Hogeschool Ede (2013). Zij onderzochten het nietpluisgevoel van verpleegkundigen op de beide locaties van Gelre ziekenhuizen. Ook bestudeerden zij onderzoeksliteratuur over dit onderwerp. In de literatuur wordt het niet-pluisgevoel beschreven als een spontaan opkomend, alarmerend gevoel van alertheid. Een verpleegkundige gaat echter niet blindelings af op haar intuïtie, maar neemt op basis van haar professionele kennis subtiele veranderingen in het gedrag of uiterlijk van de patiënt waar (Benner, 2001). Het blijkt dat verpleegkundigen die een niet-pluisgevoel bij een patiënt hebben verschillende acties ondernemen om te achterhalen wat er aan de hand kan zijn: nauwkeurig observeren van uiterlijke kenmerken van de patiënt, controleren van de vitale functies, klinisch redeneren, hulp inschakelen van een collega, een arts waarschuwen en duidelijk rapporteren. Een van de conclusies uit Niet-pluisgevoel, meerwaarde of niet? is dat het voor een verpleegkundige belangrijk is, alvorens contact op te nemen met de arts(assistent), eerst zelf goed op een rijtje te hebben op welke observaties het niet-pluisgevoel is gebaseerd. Door een onzekere houding wordt de kans verkleind dat de arts de verpleegkundige op dat moment serieus neemt. En dat kan ten koste gaan van de patiënt. Naar verloop van tijd zorgt deze body of knowledge ervoor dat de professional een zekere mate van routine ontwikkelt in zijn werk. Wat eerst expliciet was in de vorm van regels en procedures wordt voor een deel stilzwijgende, onuitgesproken kennis die in het hoofd zit, ook wel tacit knowledge genoemd. Deze onbewuste of ervaringskennis is persoonlijk en kan moeilijk zichtbaar gemaakt of in woorden gevangen worden. Deze vorm van kennis speelt een belangrijke rol bij het ontwikkelen en gebruiken van intuïtie (Polanyi, 1966). Verpleegkundige gaat niet blindelings af op haar intuïtie Literatuur: - Benner, P. (1984), From novice to expert, excellence and power in clinical nursing practice. Menlo Park,CA: Addison-Wesley Publishing Company - Legemaat, S., Van der Wekken, E. (2013), Niet-pluis gevoel, meerwaarde of niet? Ede: Christelijke Hogeschool Ede. - Polanyi, M. (1966), The Tacit Dimension. London: Routledge ZORGANNONUMMER

12 Van de werkvloer Het werk van de gipsverbandmeester draait om meer dan gips Geïntrigeerd door het bewegingsapparaat Tekst: Marjan Scherrenberg Na de middelbare school koos Iris Gouweleeuw voor de studie fysiotherapie. Het steun- en bewegingsapparaat had haar interesse. Het werd haar echter al snel duidelijk dat de aandacht voor het psychosomatisch aspect van het vak, waarbij bekeken wordt of de lichamelijke klacht een psychische oorzaak heeft, haar minder aansprak. Na een half jaar stopte ze dan ook met haar studie en begon ze aan de duale variant van de hbo-v. Iris werkte als leerling verpleegkundige op de afdeling Orthopedie en kwam in contact met een gipsverbandmeester. Met veel enthousiasme vertelde zij over haar vak. Zij stelde voor een keertje mee te lopen en tsja het kwartje viel. Een half jaar nadat ze was afgestudeerd solliciteerde Iris naar de functie leerling gipsverbandmeester. Weer terug bij het steun- en bewegingsapparaat dat ik tijdens mijn opleiding fysiotherapie al zo ontzettend leuk vond! Met haar zes jaar ervaring als gipsverbandmeester, onder andere opgedaan in het HAGA ziekenhuis in Den Haag en het Hospitaal op Aruba, werkt ze sinds 2012 in het Wilhelmina Kinderziekenhuis (WKZ) in Utrecht, samen met twee collega gipsverbandmeesters, Alies van der Wal en Krista te Kronnie. Sommigen weten al heel lang dat ze gipsverbandmeester willen worden. Zij kiezen bewust voor de studie hbo-v of fysiotherapie zodat zij daarna de specialisatie tot gipsverbandmeester kunnen doen. Iris Gouweleeuw (30) had echter nog nooit van het beroep gehoord: Ik denk dat het een specialisatie is waar je over het algemeen pas later bij terecht komt. ZORGANNONUMMER

13 Van de werkvloer Breed scala aan ziektebeelden In de behandelkamer, in aanwezigheid van collega Alies, vertelt Iris over de vele kanten van haar vak. Werken met kinderen (0-18 jaar) geeft een heel andere sfeer in een gipskamer dan werken met volwassen patiënten. Kinderen komen ondanks de beperking van het gips meestal wel daar waar zij naar toe willen. Volwassenen moeten soms gestimuleerd worden om te bewegen. Ze legt uit dat er een breed scala aan ziektebeelden is waarbij de gipsverbandmeester een bijdrage levert aan de behandeling. Deze ziektebeelden hebben te maken met afwijkingen aan botten en spieren, het steun en bewegingsapparaat dus. Zo kan een kind geboren worden met afwijkingen aan de botten. Voorbeelden daarvan zijn een scoliose - een zijwaartse kromming van de wervels - en het ontbreken van een kuitbeen. Bij jonge kinderen is door middel van gipsen nog veel correctie van een afwijkende stand mogelijk. Dat betekent soms dat ouders bij bepaalde afwijkingen - zoals bijvoorbeeld een klompvoetje - al na vijf dagen na de geboorte met hun kind bij ons op de gipskamer zijn. Bij die afwijking wordt er wekelijks, gedurende zeven tot negen weken, een nieuw gips aangelegd, met als doel de voet weer in de normale stand te krijgen. Bij jonge kinderen is door middel van gipsen nog veel correctie van een afwijkende stand mogelijk Verder ziet de gipsverbandmeester veel kinderen met een heupdysplasie. De onderontwikkeling van de heupkom wordt in het WKZ behandeld door het aanleggen van een Pavlik bandage, een soort tuigje dat het kind in een bepaald bewegingspatroon dwingt, waardoor de heupkom weer dieper wordt. Iris: Die tuigjes maken wij niet zelf, maar we begeleiden de ouders in de manier waarop zij er mee om moeten gaan. En we houden de ontwikkeling van het kind in de gaten. De arts, die verantwoordelijk is voor de behandeling, zoekt in overleg met de gipsverbandmeester naar de juiste immobilisatiemethode en volgt middels echografisch onderzoek de verbetering van de heupkom. Samen met de patiënt kijkt de gipsverbandmeester naar de immobilisatievorm die het grootste conform biedt. Dat is een essentieel aspect van het beroep gipsverbandmeester: ervoor zorgen dat de breuk in een arm niet meer beweegt, maar dan wel zó dat de patiënt zich bijvoorbeeld zelf kan aankleden of nog kan gaan zwemmen. Ervaring opdoen Ook speelt de gipsverbandmeester een rol in het corrigeren van afwijkende standen van armen of benen. Zowel standsafwijkingen als verkortingen van een bot kunnen ontstaan door een aangeboren afwijking of door een fractuur, die in een niet-anatomische stand is genezen. De gipsverbandmeester werkt hierbij niet alleen met gips. Je hebt niet alleen biomechanisch en technisch inzicht nodig, maar ook creativiteit Collega Alies van der Wal legt uit hoe standsafwijkingen van het bot ook gecorrigeerd kunnen worden met een externe fixateur. Tijdens de hele behandeling die de arts indiceert, speelt de gipsverbandmeester een rol in het aanpassen van de externe fixateur. Hiervoor is biomechanisch en technisch inzicht absoluut noodzakelijk. Alies: De directe invloed van het frame op een standsverandering in het bot maakt het noodzakelijk dat je goed begrijpt hoe het in z n werk gaat en hoe het frame al die standsafwijkingen kan corrigeren. Je komt soms voor situaties te staan die je niet aan hebt zien komen. Je hebt dus niet alleen biomechanisch en technisch inzicht nodig, maar je moet soms ook creatief zijn, zegt Iris. Alies heeft al 20 jaar ervaring, ook met onverwachte situaties. Die neemt zij mee bij het bouwen van een frame. Natuurlijk kan ik heel veel van haar leren, maar ik moet zelf de ervaring opdoen van het bouwen van een framewerk. Zij helpt mij door veel te begeleiden. Ook hier is de zorg voortdurend in beweging Taakverschuivingen Iris geeft aan dat er ook op de gipskamer taakverschuivingen plaatsvinden. Als voorbeeld noemt zij het corrigeren van de stand van een klompvoet, in principe de taak van de orthopedisch chirurg. Maar in het WKZ legt tegenwoordig de gipsverbandmeester niet alleen het gips aan, maar neemt ook deze taak op zich. Na speciale scholing voert zij op basis van een protocol - onder verantwoordelijkheid van een orthopedisch chirurg - de standscorrectie uit. Je ziet ook dat er een verandering in het conservatieve beleid met betrekking tot gips gaande is, voegt ze eraan toe. In vergelijking met vroeger zitten patiënten minder lang in het vaste gips, maar wordt sneller overgegaan op een afneembaar gips. Ook hier is dus de zorg voortdurend in beweging. ZORGANNONUMMER

14 Interview Zij doet momenteel twee opleidingen: het laatste jaar hbo-v en de pre-master Klinische Gezondheidswetenschappen, richting verplegingswetenschappen. Saskia ten Hoopen (20) is daarnaast betrokken NU 91 lid en sinds oktober vervangt zij Karin Hoekman als Nederlands vertegenwoordiger bij de European Nursing Students Association (ENSA). Je denkt mee met de cliënt over de zorgvraag Jong en gedreven Tekst: Jos Kaldenhoven Foto: Emma ten Hoopen Saskia weegt haar woorden zorgvuldig af, maar klinkt bevlogen als het gaat om het werk waar zij voor heeft gekozen: de ouderenzorg. Ik wilde eerst arts worden, maar ik had niet de benodigde vooropleiding. Mijn plan was om via de propedeuse hbo-v alsnog geneeskunde te gaan studeren. Maar al tijdens mijn stage in het eerste studiejaar ben ik verknocht geraakt aan verpleegkunde. Ik vond het zo bijzonder dat je als hulpverlener met de cliënt meedenkt over de zorgvraag én die zorg kunt bieden. Ik heb op verschillende plaatsen leeren werk-ervaring opgedaan, onder andere in een verzorgingscentrum, een instelling voor verstandelijk gehandicapten en het ziekenhuis. Aansluitend ben ik de differentiatie hbo-vgg (verpleegkundige gerontologie geriatrie) gaan doen. Na een half jaar in een verpleeghuis, loop ik nu stage in een hospice. Saskia is zich ervan bewust dat zij als jongere in de zorg iets bij haar cliënten te overwinnen heeft: Wat ouder zijn is in dit werk wel handig, ja. Ik heb de leeftijd van hun kleinkinderen. Maar gelukkig worden wij op school getraind ZORGANNONUMMER

15 Interview in de juiste houding naar ouderen toe. We krijgen veel gastlessen, verdiepen ons in de geschiedenis en leren ons in te leven in de belevingswereld van de doelgroep. Haar interesse voor deze specifieke doelgroep was een reden om de studie verplegingswetenschappen op te pakken. De mening dat werken in de ouderenzorg niets aan is, is nog alom aanwezig. Ik wil die mening graag veranderen. Ik denk dat de studie verplegingswetenschappen mij daarbij kan helpen. Ik heb veel bewondering voor de zienswijze van professor Marieke Schuurmans, lector Ouderenzorg binnen het lectoraat Chronisch zieken aan de Hogeschool Utrecht. Toekomst Saskia begrijpt dat veranderingen in de zorg noodzakelijk zijn. We moeten de zorg anders gaan organiseren, daar ontkomen wij niet aan. Gezien de oplopende kosten moeten we wel. Maar hoe dat dan georganiseerd moet worden, dat mag niet zomaar van bovenaf worden opgelegd! Consensus vindt zij heel belangrijk. Ouderen moeten zelf kunnen aangeven wat voor hen goede zorg is, wat zij belangrijk vinden. Wij doen het voor hen, maar nog niet in samenspraak met hen! Kernvraag bij de behandeling moet zijn: wat wilt ú? De zorgverlener beslist niet voor de cliënt, dat doet hij of zij zelf. En dat is nu nog niet vanzelfsprekend! De huidige ouderen in Nederland hebben de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog meegemaakt, de invoering van de AOW en de komst van de verzorgingsstaat. Dat heeft hen het idee gegeven dat zij op hun oude dag zullen worden verzorgd. Saskia realiseert zich dat het is zuur dat dit niet meer zo is. Ik denk dat de zorg dusdanig moet worden georganiseerd dat wij hen terug geven wat zij ons hebben gegeven. En dat betekent feitelijk dat wij de ouderenzorg met zijn allen moeten doen! Zij refereert daarbij aan het voornemen van zorginstelling De Vierstroom om familie en vrienden van bewoners van de verpleegafdelingen te verplichten zich minimaal vier uur per maand in te zetten als mantelzorger. Daarmee moet het gevoel van huiselijkheid op de afdelingen vergroot worden. Saskia: In andere landen is de zorg al veel meer op die manier georganiseerd. Nederlanders reageren als het om mantelzorg gaat heel primair. Wij willen niet iets opgelegd krijgen. Terwijl het bijdragen aan die huiselijke sfeer zo gemakkelijk kan zijn: op bezoek komen, een kopje koffie drinken, een wandeling maken. Voor Saskia is een centrale rol van de verpleegkundige in de multidisciplinaire zorg aan ouderen vanzelfsprekend: Verpleegkundigen kunnen in de ouderenzorg heel goed de rol van regisseur vervullen. Dat hoeft niet per definitie de arts te zijn. De verpleegkundige ziet de cliënt tenslotte veel vaker. Maar de toekomst van de zorg valt natuurlijk moeilijk te voorspellen. Er speelt zoveel, er zijn zoveel ontwikkelingen. Ook binnen het zorgonderwijs. Saskia vindt het belangrijk dat studenten zich daarvan bewust zijn. En als vertegenwoordiger bij de ENSA hoopt zij daaraan een bijdrage te kunnen leveren. Het niveau tussen de opleidingen verschilt. De organisatie van een school heeft invloed op de kwaliteit van de opleiding. Saskia haast zich te zeggen dat zij hiermee niet bedoelt dat er goede en slechte scholen zijn: Iedere school gaat voor de best mogelijke kwaliteit van het onderwijs. Dat staat buiten kijf. Maar de uitdaging is het onderwijs aan te laten sluiten bij die veranderingen in de praktijk. De meeste van mijn docenten zijn academisch geschoold. Maar Saxion wil graag dat docenten daarnaast ook werkzaam zijn in de zorg. Die link met de werkvloer vind ik heel belangrijk. Marieke Schuurmans Prof. dr. Marieke Schuurmans is sinds mei 2009 hoogleraar Verplegingswetenschap aan de Universiteit Utrecht en sinds 2002 lector Verpleegkundige en Paramedische Zorg aan de Hogeschool Utrecht. Na haar middelbare schoolopleiding koos zij voor de universitaire studie gezondheidswetenschappen, met als afstudeerrichting verplegingswetenschap. Maar het besef dat de afstand tussen studie en praktijk wel erg groot was en dat binnen de verpleegkunde weinig waardering bestond voor wetenschappelijke kennis, deed haar na haar afstuderen besluiten de hbo-v te gaan doen. Schuurmans is van mening dat de huidige opleidingen te weinig specifiek onderwijs over ouderenzorg aanbieden. Ze pleit voor lessen ouderengeneeskunde, wil stages in de ouderenzorg verplichten en ze vindt het belangrijk dat inspirerende rolmodellen les gaan geven op de opleidingen. Schuurmans is per 1 oktober van dit jaar benoemd tot Chief Nursing Officer (CNO), de belangrijkste adviseur van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport waar het gaat om verpleegkundige zorg. ENSA De European Nursing Students Association is een internationaal verpleegkundig netwerk en heeft als doel samenwerking te bevorderen tussen nationale studentenorganisaties of verpleegkundige opleidingen in Europa. Saskia ten Hoopen heeft vorige maand tijdens de jaarlijkse Algemene Vergadering van ENSA in Istanbul de Nederlandse studentverpleegkundigen vertegenwoordigd. Het thema van deze bijeenkomst was empowering nursing students oftewel: Hoe kunnen studentverpleegkundigen worden aangemoedigd voor zichzelf en hun opleiding op te komen? Op pagina 7 vind je een verslag van de ENSA vergadering. ZORGANNONUMMER

16 Smaakbeleving Kwestie van Tekst: Ruth Heiligers De hoeveelheid smaakpapillen is van invloed op de intensiteit van de smaakbeleving. Het aantal kan behoorlijk verschillen per persoon. Je hebt bijvoorbeeld superproevers die zeer smaakgevoelig zijn en daardoor smaken al snel als te intens ervaren. Elke smaak is opgebouwd uit een combinatie van drie elementen: niet vluchtige stoffen; elke smaakknop of -papil bevat miljoenen smaakreceptoren voor de vijf basissmaken: zoet, zuur, zout, bitter en umami. Overal op je tong proef je deze basissmaken. Het is dus niet zo dat je zoet op het puntje van je tong proeft en bitter aan de zijkant. Overal op je tong liggen smaakpapillen en die kunnen alle smaken waarnemen; één papil bevat alle smaakreceptoren. Afhankelijk van de plaats op de tong zijn de smaakpapillen wel wat gevoeliger voor de ene smaak dan voor de andere. vluchtige stoffen; zonder geursensatie is een smaak vlak en moeilijker te herkennen. De combinatie van de geur die het voedsel direct afgeeft en de geur die vrijkomt tijdens het kauwen en via het strottenhoofd de neus bereikt, is sterk van invloed op de smaakbeleving. Daarom proef je vaak minder goed als je verkouden bent. het mondgevoel; iets is knapperig, korrelig, romig of sappig. Niet alleen de smaak maar ook de consistentie van het voedsel maakt of je iets lekker vindt. In het algemeen verwijst smaak naar de waarneming van zoet, zuur, zout, bitter en umami door de smaakpapillen op de tong en het verhemelte. Maar proeven is een complexe ervaring. Smaak ontstaat door een samenspel van meerdere zintuiglijke waarnemingen en de intensiteit van de smaakbeleving verschilt per persoon. Smaken verschillen Naast geur, kleur, textuur en temperatuur draagt ook de manier waarop het voedsel wordt gepresenteerd bij aan de smaakbeleving. Zelfs geluid kan een rol spelen; denk aan het kraken van de chips of het bruisen van het koolzuur in je frisdrank. Daarnaast zijn de omgeving, het tijdstip en de verwachting van invloed. Het drankje dat je tijdens je vakantie zo lekker vond, kan thuis behoorlijk tegenvallen. De ene mens heeft een voorkeur voor hartig en de andere meer voor zoet. Meerdere factoren zijn daarvoor verantwoordelijk, maar een belangrijke basis wordt gelegd in de baarmoeder. Baby s hebben van nature een voorkeur voor zoet. Eet de moeder echter tijdens de zwangerschap veel voedsel met een sterke smaak zoals uien, knoflook en peper, dan ontwikkelt het kind al in de baarmoeder een voorkeur voor dit soort smaken. Sterke smaakstoffen dringen namelijk door in het vruchtwater. Als het kind borstvoeding krijgt, gebeurt eigenlijk hetzelfde; wat de moeder eet heeft effect op de smaak van de moedermelk. Zo kan een kind dus al met uiteenlopende smaken kennis maken voordat hij of zij met vast voedsel begint. ZORGANNONUMMER

17 Smaakbeleving Veel factoren zijn van invloed op wat je wel of niet lust Umami smaak Kinderen die al op jonge leeftijd (gedurende de eerste drie jaar) met veel soorten smaken hebben kennisgemaakt, blijken ook op latere leeftijd veel minder moeite te hebben met nieuwe smaken. Manipulatie van smaak Vroeger was de voorkeur van de mens voor zoet en vet van levensbelang. Je wist immers nooit wanneer je weer voedsel zou tegenkomen. Bovendien was de lichamelijke activiteit hoog en was enige lichamelijke voedselreserve dus nuttig. Het eten van voedsel met een hoogcalorische waarde geeft nog steeds een prettig gevoel. Maar nu er overal en altijd voedsel verkrijgbaar is en onze lichamelijke activiteiten sterk zijn afgenomen, werkt dit tegen ons. Het beloningsmechanisme in de hersenen heeft zich nog niet aangepast aan het moderne westerse voedsel. Overgewicht en alle daaraan gerelateerde ziektes vormen nu al een groot probleem. Er wordt dan ook naarstig gezocht naar methoden om onze smaak te manipuleren: wel de smaak, niet de calorieën. De mirakelbes heeft de belangstelling van onderzoekers omdat de bes het vermogen heeft de smaak van zure en bittere dingen te veranderen. Nadat je de bes hebt gegeten, smaakt alles wat je de uren daarna eet zoet. Onderzoek heeft uitgewezen dat dit te maken heeft met een proteïne in de miralkelbes, die Het concept van de vier basissmaken - zoet, zout, zuur en bitter - is achterhaald. Onze smaakpapillen blijken gevoelig voor een vijfde smaak, namelijk umami. De Japanse professor Kikunae Ikeda beschreef al in 1908 deze nieuwe basissmaak tijdens het proeven van een bouillon op basis van zeewier. Termen als hartig, vleessmaak en bouillonachtig zijn vaak gebruikt in een poging umami te omschrijven. Geen enkele westerse taal kent vooralsnog een eigen woord voor deze vijfde basissmaak. Vandaar dat overal de Japanse term wordt gebruikt. Umami is gevoelig voor glutamaat, een van de twintig aminozuren. Glutamaat wordt tegenwoordig vaak gebruikt als smaakversterker in veel kant-en-klare etenswaren, zoals zoute snacks en bouillonblokjes. de naam miraculine kreeg. Dit stofje bindt zich aan de smaakpapillen op de tong die zoete smaken moeten detecteren. Maar het activeert deze smaakpapillen niet. Dat gebeurt pas wanneer een zure smaak onze mond binnenkomt. De proteïnen veranderen van vorm en schakelen de zoete smaakpapillen in. Hierdoor ervaren we het voedsel als heel zoet, terwijl ook andere smaken in het voedsel bewaard blijven. Op dit moment zoekt men naar een methode om de bes in voedsel te verwerken. Ander onderzoek richt zich op de werking van geurstoffen. Het blijkt dat bepaalde geurstoffen de zoetperceptie kunnen beïnvloeden. Men hoopt dat op termijn, door het toevoegen van bepaalde geurstoffen aan producten, het suikerpercentage in voedingsmiddelen omlaag kan. Ook wordt onderzoek gedaan naar de relatie tussen textuur en verzadiging. Ons lichaam lijkt niet goed te weten hoe het moet omgaan met vloeibare calorieën. Evolutionair gezien werden er, afgezien van de melk als baby, geen vloeibare calorieën genuttigd. Er moest altijd flink gekauwd worden om aan de energiebehoefte te voldoen. Door de snelheid waarmee vloeibare calorieën worden genuttigd, lijkt het erop dat het lichaam niet doorheeft dat deze calorieën binnenkomen, en dat dus het punt van verzadiging veel later wordt bereikt. Vroeger was de voorkeur van de mens voor zoet en vet van levensbelang Bronnen: Kees de Graaf, Voeding nu, 2005, 2006, BBC Horizon, ZORGANNONUMMER

18 VERPLEEGKUNDE BIJ DEFENSIE Kijk op werkenbijdefensie.nl/verpleegkunde MARINE LANDMACHT LUCHTMACHT MARECHAUSSEE ZORGANNONUMMER

19 E-module huiselijk geweld GGz Ecademy - een samenwerkingsverband van 32 GGz-instellingen - heeft de e-learning module Huiselijk geweld en kindermishandeling sneller signaleren samengesteld. Sinds 1 juli bepaalt de wet Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling, dat alle organisaties en zelfstandige beroepsbeoefenaren die werken met kinderen en ouders, over een meldcode beschikken en hiernaar handelen. Scholing is een belangrijke randvoorwaarde om te werken met een meldcode en werkgevers moeten hun medewerkers hierin faciliteren. Om ervoor te zorgen dat de casuïstiek binnen de aangeboden module aansluit bij de situaties die behandelaren en begeleiders in de GGz tegenkomen, heeft de GGz Ecademy praktijkmensen ingeschakeld. Aan de hand van waargebeurde verhalen, interactieve opdrachten en praktijkgerichte video s wordt informatie gegeven over en geoefend met het herkennen van en omgaan met huiselijk geweld. De cursus wordt afgesloten met een toets. Boeken De online cursus is sinds september beschikbaar voor de ca medewerkers van de 32 betrokken GGz-instellingen. Anderen kunnen zich voor de cursus aanmeldende via de website thenextpage.nl. Hier vind je ook een demo van de cursus. Meer informatie: ggzecadamy.nl NUfo Ga is de digitale nieuwsbrief van NU 91. Hierin vind je het laatste nieuws over NU 91 en over de ontwikkelingen binnen de zorg. Wil jij ook NUfo ontvangen? dan naar en log in via Mijn NU 91 en pas Mijn gegevens aan. Ikben NU lid Geef het ons op tijd door wanneer je van adres verandert of van werkgever. Vul de nieuwe gegevens in en stuur de bon -zonder postzegel - naar: NU 91 Ledenadministratie Antwoordnummer ZC Utrecht Je kunt de wijzigingen natuurlijk ook per doorgeven: naam lidnr. Nieuw adres adres postcode woonplaats tel. nr. oude postcode rekeningnr. Nieuwe werkgever naam instelling adres postcode plaats ingangsdatum werk ZORGANNONUMMER

20 Waarom een auto kopen Lease m! Zo werkt het: - ga naar en kies je auto - kies bij reserveren voor lidmaatschaplease om de extra korting te krijgen - reserveer de auto Heb je nog vragen over deze unieke aanbieding, of heb je afwijkende Een nieuwe auto rijden zonder je spaargeld aan te spreken? NU 91 leden kunnen nu profiteren! All-in maandtarief Lease m biedt de leden van NU 91 een nieuwe auto voor een all-in maandtarief met een optionele unieke inleverregeling! Door dit maandtarief weet je exact wat je auto kost. Verzekering, wegenbelasting, onderhoudskosten, hulp bij pech, afschrijving; alles is inbegrepen! Het enige dat je daarnaast betaalt, is de brandstof! wensen met betrekking tot de uitvoering? Stuur dan een naar Inleverregeling Dankzij de unieke inleverregeling van Lease m hoeven leden van NU 91 in deze onzekere tijden niet wakker te liggen van de financiële verplichtingen. Raak je buiten je schuld je baan kwijt, dan kan je de auto - zonder meerkosten - voortijdig inleveren. Unieke aanbieding Alle leden van NU 91 kunnen NU gebruik maken van de voordelen van privé-lease tegen een nog scherper tarief! Op het tarief zoals dat op onze website vermeld staat, heeft NU 91 voor haar leden een korting bedongen van 100,- per jaar! Ook hierom ben je lid van NU 91 Voor NU 91 leden 100,- korting per jaar! waarom kopen... m voordelig leasen voor de particulier!

VWO 5 EXPERIMENTEN GEUR & SMAAK

VWO 5 EXPERIMENTEN GEUR & SMAAK VWO 5 EXPERIMENTEN GEUR & SMAAK Proef 1: Smaakgebieden Met deze proef kun je nagaan of je met alle delen van de tong de verschillende samken kunt waarnemen of dat er verschillende smaakvelden zijn voor

Nadere informatie

http://monitor.npcf.nl/engine.asp?guid=dd89b5b6b1e248a08d0633901ab0390c&p...

http://monitor.npcf.nl/engine.asp?guid=dd89b5b6b1e248a08d0633901ab0390c&p... pagina 1 van 7 Keuze en vergelijking Hoe bepaalt u welke arts voor u het beste is? Deze vragenlijst gaat over het maken van keuzes in de zorg en het vergelijken van informatie om een keuze te kunnen maken.

Nadere informatie

Cursus en Thema 2015. voor mantelzorgers en vrijwilligers

Cursus en Thema 2015. voor mantelzorgers en vrijwilligers Cursus en Thema 2015 voor mantelzorgers en vrijwilligers VRIJWILLIGERS Basiscursus (voor nieuwe vrijwilligers) Aantal bijeenkomsten: 4 In vier bijeenkomsten maken nieuwe vrijwilligers kennis met diverse

Nadere informatie

Zintuigen. Expertgroep 3: Welke smaak proef je? Naam leerling:... Leden expertgroep:...

Zintuigen. Expertgroep 3: Welke smaak proef je? Naam leerling:... Leden expertgroep:... Naam leerling: Leden expertgroep: De voorbereiding Jullie gaan onderzoeken hoe goed je smaken uit elkaar kunt houden door te proeven. Wat hebben jullie nodig? Jullie krijgen de benodigdheden straks van

Nadere informatie

Kennis van verpleegkundigen een probleem?

Kennis van verpleegkundigen een probleem? Kennis van verpleegkundigen een probleem? Jeroen Dikken Msc, BN jeroen.dikken@hu.nl Lectoraat Verpleegkundige en Paramedische Zorg voor Mensen met Chronische Aandoeningen Prof. dr. Marieke Schuurmans dr.

Nadere informatie

iza De zorgverzekeraar voor de publieke sector iza zorgverzekeraar Informatie voor werknemers in de publieke sector Goed voor elkaar

iza De zorgverzekeraar voor de publieke sector iza zorgverzekeraar Informatie voor werknemers in de publieke sector Goed voor elkaar iza De zorgverzekeraar voor de publieke sector iza zorgverzekeraar Informatie voor werknemers in de publieke sector Goed voor elkaar iza De zorgverzekeraar voor de publieke sector Speciaal voor de publieke

Nadere informatie

Bijlage B 2.1 Leidraad bij de kwalitatieve interviews 1

Bijlage B 2.1 Leidraad bij de kwalitatieve interviews 1 Bijlage B 2.1 Leidraad bij de kwalitatieve interviews 1 Toelichting (leidraad) bij de wijze waarop tekst is afgedrukt: CAPS Vet Normaal Cursief aanduiding van onderdelen de vraag zo stellen aspecten die

Nadere informatie

Specialisten of generalisten? Bachelor of Master?

Specialisten of generalisten? Bachelor of Master? Presentatie, 9 december 2004 Specialisten of generalisten? Bachelor of Master? Dr. Marieke Schuurmans Zij studeerde Gezondheidswetenschappen, afstudeerrichting erplegingswetenschap, aan de Universiteit

Nadere informatie

DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN. Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen

DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN. Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen 2 3 INHOUDSOPAVE PAGINA Kennis over psychische problemen bij ouderen nodig?! 4 Praktische

Nadere informatie

Onderzoek in het kader van de 100 ste editie van de Internationale Vierdaagse Afstandsmarsen Nijmegen. Nienke Lammertink en Koen Breedveld

Onderzoek in het kader van de 100 ste editie van de Internationale Vierdaagse Afstandsmarsen Nijmegen. Nienke Lammertink en Koen Breedveld NEDERLANDERS OVER DE VIERDAAGSE Onderzoek in het kader van de 100 ste editie van de Internationale Vierdaagse Afstandsmarsen Nijmegen Nienke Lammertink en Koen Breedveld Mei 2016 1 Nederlanders over de

Nadere informatie

Logo St IZZ 22mm voor A4.pdf 1 14-07-14 14:59

Logo St IZZ 22mm voor A4.pdf 1 14-07-14 14:59 Logo St IZZ 22mm voor A4.pdf 1 14-07-14 14:59 ik zorg... maar ook goed voor mezelf mezelf verder ontwikkelen, daar word ik happy van. Word ook Happy Nurse! Solliciteer op happynurse.nl Nieuw, nieuwer,

Nadere informatie

De mantelzorg DER LIEFDE

De mantelzorg DER LIEFDE De mantelzorg DER LIEFDE Ongeveer 3,5 miljoen Nederlanders zorgen onbetaald en langdurig voor een chronisch zieke, gehandicapte of hulpbehoevende partner of familielid. Ook op de HAN zijn veel medewerkers

Nadere informatie

Uitnodiging. Aan de slag! Werkconferentie palliatieve zorg Gelderland. 29 september 2011 Huis der Provincie, Arnhem

Uitnodiging. Aan de slag! Werkconferentie palliatieve zorg Gelderland. 29 september 2011 Huis der Provincie, Arnhem Uitnodiging Aan de slag! Werkconferentie palliatieve zorg Gelderland 29 september 2011 Huis der Provincie, Arnhem Aan de slag! Kwaliteitsinstrumenten in de Palliatieve Zorg Platform Palliatieve zorg provincie

Nadere informatie

7 STAPPEN NAAR BEVRIJDING ~ RICHTLIJNEN

7 STAPPEN NAAR BEVRIJDING ~ RICHTLIJNEN 7 STAPPEN NAAR BEVRIJDING ~ RICHTLIJNEN Stap 1: PROCLAMEREN VAN WAARHEID Proclameer Jezus volbrachte werk van het Kruis = vergeving & herstel. Proclameer Gods liefde, genade, vergeving, bevestiging en

Nadere informatie

De Week gaat van start met de Breingeindag op maandag 26 maart 2012 in t Veerhuis te Nieuwegein.

De Week gaat van start met de Breingeindag op maandag 26 maart 2012 in t Veerhuis te Nieuwegein. Op zoek naar waardevolle contacten De werkgroep Week van de Psychiatrie organiseert van 26 tot en met 31 maart 2012 de 38e Week van de Psychiatrie. Het thema van de Week van de Psychiatrie 2012 is Contact

Nadere informatie

Experiment 1. Onderzoeksvraag. Welk effect hebben vochtigheid en temperatuur op het waarnemen van smaak?

Experiment 1. Onderzoeksvraag. Welk effect hebben vochtigheid en temperatuur op het waarnemen van smaak? Experiment 1 Onderzoeksvraag Welk effect hebben vochtigheid en temperatuur op het waarnemen van smaak? Experiment 1 Benodigdheden per persoon 1 chronometer (gebruik hiervoor je gsm) 1 blad papier + 1 pen

Nadere informatie

Portfolio. Stichting Achterhoekrunners Team 84. Roparun 23-25 mei 2015. www.achterhoekrunners.nl

Portfolio. Stichting Achterhoekrunners Team 84. Roparun 23-25 mei 2015. www.achterhoekrunners.nl Portfolio Stichting Achterhoekrunners Team 84 Roparun 23-25 mei 2015 www.achterhoekrunners.nl Leven toevoegen aan de dagen, waar geen dagen meer kunnen worden toegevoegd aan het leven... Van de voorzitter

Nadere informatie

Kleinschalig Zorgen. Terug. 09.15 Ontvangst met koffie en thee. 09.45 Opening door dagvoorzitter Angèle Jonkers

Kleinschalig Zorgen. Terug. 09.15 Ontvangst met koffie en thee. 09.45 Opening door dagvoorzitter Angèle Jonkers Terug Kleinschalig Zorgen 09.15 Ontvangst met koffie en thee 09.45 Opening door dagvoorzitter Angèle Jonkers 09.55 Kleinschalig wonen: kans of kwetsbaarheid? Het traditionele verpleeghuis is uit. Kleinschalig

Nadere informatie

Zwanger, bevallen en je baby. Cursusaanbod

Zwanger, bevallen en je baby. Cursusaanbod Zwanger, bevallen en je baby Cursusaanbod Zwanger, bevallen en je baby Gefeliciteerd met je zwangerschap. Als je zwanger bent verandert er veel in je lichaam, maar ook in je leven. Het is een leuke en

Nadere informatie

Angst de baas voor 55+

Angst de baas voor 55+ Angst de baas voor 55+ Ouderen Angst de baas voor 55+ Introductie Ben ik mijn angst de baas? Ieder mens is wel eens bang. Gelukkig maar, want angst kan mensen waarschuwen voor gevaar. Angst is pas een

Nadere informatie

Spiegeltje, spiegeltje in het land, wat is er in mijn wereldje aan de hand? Een persoonlijk verhaal over leven met diabetes

Spiegeltje, spiegeltje in het land, wat is er in mijn wereldje aan de hand? Een persoonlijk verhaal over leven met diabetes Spiegeltje, spiegeltje in het land, wat is er in mijn wereldje aan de hand? Een persoonlijk verhaal over leven met diabetes Eerste druk, februari 2012 2012 P. Edgar isbn: 978-90-484-2303-3 nur: 402 Uitgever:

Nadere informatie

Minters Mantelzorg. Kenniscentrum voor mantelzorgers én professionals. Voor mantelzorgers. Voor professionals. Over mantelzorg

Minters Mantelzorg. Kenniscentrum voor mantelzorgers én professionals. Voor mantelzorgers. Voor professionals. Over mantelzorg Voor mantelzorgers Voor professionals Over mantelzorg Minters Mantelzorg Kenniscentrum voor mantelzorgers én professionals Zorgt u meer dan acht uur per week en/of langer dan drie maanden voor uw partner,

Nadere informatie

Vergoedingen en polisvoorwaarden zorgverzekering

Vergoedingen en polisvoorwaarden zorgverzekering pagina 1 van 8 Vergoedingen en polisvoorwaarden zorgverzekering Regelmatig komen bij de Zorgbelangorganisaties en ConsumentendeZorg.nl klachten en vragen binnen over vergoedingen van behandelingen of medicijnen.

Nadere informatie

Nieuwsbrief Februari 2014

Nieuwsbrief Februari 2014 Nieuwsbrief Februari 2014 Inhoud - Tip van de helpdesk: Windows 7 of 8? - Onderwerp van de maand maart: attentielijst - Webinar vrijdag 7 maart: TMR voeren - Project met NAJK: Rendement Ranking - Nieuws

Nadere informatie

Depressie tijdens de zwangerschap uit de taboesfeer

Depressie tijdens de zwangerschap uit de taboesfeer Depressie tijdens de zwangerschap uit de taboesfeer Depressie en angstklachten tijdens de zwangerschap komen regelmatig voor. Toch wordt dit onderwerp nog vaak als taboe ervaren en is niet duidelijk welke

Nadere informatie

Ervaren zorgprofessionals zoeken met spoed stageplaatsen

Ervaren zorgprofessionals zoeken met spoed stageplaatsen Ervaren zorgprofessionals zoeken met spoed stageplaatsen Investeren in goed opgeleid personeel De toename van de werkzaamheden in de huisartsenzorg heeft een groeiende behoefte aan voldoende gekwalificeerd

Nadere informatie

Visie Dimence Groep op VerpleGinG en VerzorGinG

Visie Dimence Groep op VerpleGinG en VerzorGinG Visie Dimence Groep op verpleging en verzorging Visie Dimence Groep op verpleging en verzorging De zorg verandert en vindt zoveel mogelijk thuis of dichtbij huis plaats. Er worden minder mensen opgenomen

Nadere informatie

Nu is van u. Thuiszorg

Nu is van u. Thuiszorg Nu is van u. De b es bij u te zorg thuis www.v iven t. nl Thuiszorg Thuiszorg bij u thuis kunnen leveren. Wij bieden overdag en 's nachts zorg aan. Altijd in samenspraak met u en uw omgeving. Onze zorg

Nadere informatie

Mindful Eten Cyclus. Héb ik eigenlijk wel honger?

Mindful Eten Cyclus. Héb ik eigenlijk wel honger? Héb ik eigenlijk wel honger? De sociale en emotionele verbindingen met eten, voedsel en diëten zijn in de moderne maatschappij altijd en overal aanwezig. Bij sommige mensen is de relatie die ze hebben

Nadere informatie

Present. Gezond en vitaal aan het werk

Present. Gezond en vitaal aan het werk Present Gezond en vitaal aan het werk Uw werkgever heeft naast de collectieve zorgverzekering ook Present afgesloten bij Zilveren Kruis Achmea. Present biedt een compleet pakket aan diensten en maatregelen

Nadere informatie

Factsheet Hospital Elderly Life Program (HELP) Kwetsbare. ouderen

Factsheet Hospital Elderly Life Program (HELP) Kwetsbare. ouderen Factsheet Hospital Elderly Life Program (HELP) Kwetsbare ouderen Inhoudsopgave Factsheet Hospital Elderly Life Program (HELP) Gevolgen van een delier 3 Preventieve maatregelen 4 Inzet van geschoolde vrijwilligers

Nadere informatie

Nikki van der Meer. Stage eindverslag. Stage Cordaan Thuiszorg.

Nikki van der Meer. Stage eindverslag. Stage Cordaan Thuiszorg. Nikki van der Meer. Stage eindverslag Stage Cordaan Thuiszorg. Klas: lv13-4agz2 Student nummer: 500631386 Docentbegeleider: Marieke Vugts Werkbegeleider: Linda Pieterse Praktijkopleider: Evelien Rijkhoff

Nadere informatie

Ons Advies. graag. Zij komen ook bij u thuis. Behandeling & expertise

Ons Advies. graag. Zij komen ook bij u thuis. Behandeling & expertise Ons Advies & Behandelteam helpt u graag Zij komen ook bij u thuis Behandeling & expertise Welkom Vertrouwd en verantwoord Woonzorg Flevoland is een organisatie die een breed aanbod heeft aan zorg, diensten

Nadere informatie

Wegwijzer Stigmabestrijding in de ggz. Gids naar praktijken die werken. Lessen, praktijken en voorbeelden

Wegwijzer Stigmabestrijding in de ggz. Gids naar praktijken die werken. Lessen, praktijken en voorbeelden Wegwijzer Stigmabestrijding in de ggz Gids naar praktijken die werken. Lessen, praktijken en voorbeelden Colofon Opdrachtgevers Stuurgroep Toolkit Antistigma-interventies: Kenniscentrum Phrenos, Stichting

Nadere informatie

Vrijwilligerswerk bij de Voedselbank Dordrecht

Vrijwilligerswerk bij de Voedselbank Dordrecht Vrijwilligerswerk bij de Voedselbank Dordrecht De Voedselbank Dordrecht heeft als doel het verstrekken van verkregen voedsel aan mensen in Dordrecht die dat nodig hebben. Daarnaast zet de voedselbank zich

Nadere informatie

Een stap verder in forensische en intensieve zorg

Een stap verder in forensische en intensieve zorg Een stap verder in forensische en intensieve zorg Palier bundelt intensieve en forensische zorg. Het is zorg die net een stapje verder gaat. Dat vraagt om een intensieve aanpak. Want onze doelgroep kampt

Nadere informatie

JEZELF ONTWIKKELEN TOT VERPLEEGKUNDIG SPECIALIST GGZ? DAT KAN BIJ DE DIMENCE GROEP! Dimence Groep Pagina 1

JEZELF ONTWIKKELEN TOT VERPLEEGKUNDIG SPECIALIST GGZ? DAT KAN BIJ DE DIMENCE GROEP! Dimence Groep Pagina 1 JEZELF ONTWIKKELEN TOT VERPLEEGKUNDIG SPECIALIST GGZ? DAT KAN BIJ DE DIMENCE GROEP! Dimence Groep Pagina 1 Ben jij een gedreven senior- of gespecialiseerd psychiatrisch verpleegkundige, werk je al geruime

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

De Stemmenpolikliniek

De Stemmenpolikliniek Universitair Centrum Psychiatrie (UCP) De Stemmenpolikliniek Inhoud Inleiding 1 Stemmen horen 1 De behandeling 2 Kennismaking 3 De inhoud van de behandeling 3 Behandelaars 4 Vragen 4 Belangrijke adressen

Nadere informatie

Training Resultaatgericht Coachen

Training Resultaatgericht Coachen Training Resultaatgericht Coachen met aandacht voor zingeving Herken je dit? Je bent verantwoordelijk voor de gang van zaken op je werk. Je hebt alle verantwoordelijkheid, maar niet de bijbehorende bevoegdheden.

Nadere informatie

PROGRAMMA VRIJWILLIGERSACADEMIE NAJAAR 2014. Cursus Datum + tijd Locatie Aantal plekken Snelcursus

PROGRAMMA VRIJWILLIGERSACADEMIE NAJAAR 2014. Cursus Datum + tijd Locatie Aantal plekken Snelcursus Augustus PROGRAMMA VRIJWILLIGERSACADEMIE NAJAAR 2014 Cursus Datum + tijd Locatie Aantal plekken Snelcursus De Noordster EHBO Maandag 18-08 & 25-08 19.30u-21.30u Dinsdag 19-08 13.00u-14.30u Landsmeerstraat

Nadere informatie

Poliklinische longrevalidatie

Poliklinische longrevalidatie Poliklinische longrevalidatie Inleiding De longaandoeningen COPD (chronische bronchitis en/of longemfyseem) en astma zijn chronische aandoeningen. Dat wil zeggen dat ze niet te genezen zijn. Deze beide

Nadere informatie

VITALITEITSPROGRAMMA. Zorggroep Oude en Nieuwe Land Handboek Regelingen en Procedures, code REG 011 Reikwijdte: Verzorgingshuizen en Verpleeghuis

VITALITEITSPROGRAMMA. Zorggroep Oude en Nieuwe Land Handboek Regelingen en Procedures, code REG 011 Reikwijdte: Verzorgingshuizen en Verpleeghuis Zorggroep Oude en Nieuwe Land Handboek Regelingen en Procedures, code REG 011 Reikwijdte: Verzorgingshuizen en Verpleeghuis VITALITEITSPROGRAMMA Beheer inhoud: Directeur regio NOP/Urk Verantwoordelijk:

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF JEUGD & JONGEREN December 2015. Column van Puck. Hallo Allemaal,

NIEUWSBRIEF JEUGD & JONGEREN December 2015. Column van Puck. Hallo Allemaal, NIEUWSBRIEF JEUGD & JONGEREN December 2015 Agenda Column van Puck 4 December Auti Soos 11 december Soep- en spellenavond 12 december Auti Actie Dag 29 december AutiJongerenCafé Vanaf Januari 2016 Auti

Nadere informatie

Geachte lezer, Veel plezier bij het lezen van het rapport! Hartelijke groet, VictorMundi.com Jeroen Sakkers

Geachte lezer, Veel plezier bij het lezen van het rapport! Hartelijke groet, VictorMundi.com Jeroen Sakkers Geachte lezer, Met gepaste trots presenteren wij u hierbij het eerste ZZP Barometer-rapport van 2011. De ZZP Barometer is de structurele en onafhankelijke onderzoeksmonitor voor en over zzp'ers, freelancers

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

vanuit ieders mogelijkheden daar waar nodig gewoon samen Denkt mee Doet mee Gewoon samen

vanuit ieders mogelijkheden daar waar nodig gewoon samen Denkt mee Doet mee Gewoon samen vanuit ieders mogelijkheden daar waar nodig gewoon samen Denkt mee Doet mee Gewoon samen Uw opgave is ons uitgangspunt: doelgericht, met de focus op zelfredzaamheid en de eigen kracht van mensen met een

Nadere informatie

Psychiatrie. De Stemmenpolikliniek

Psychiatrie. De Stemmenpolikliniek Psychiatrie De Stemmenpolikliniek Inhoud Inleiding 0 Stemmen horen 0 Klachten en symptomen 0 Oorzaken De behandeling 0 Doel 0 Voor wie 0 Tijdsduur 0 De inhoud van de behandeling 0 Coping-training 0 Psycho-educatie

Nadere informatie

Zorg voor de hivseropositieve

Zorg voor de hivseropositieve Zorg voor de hivseropositieve patiënt Het Radboudumc is één van de 27 hiv-behandelcentra in Nederland. Hier werkt een team van zorgverleners dat gespecialiseerd is in de behandeling en begeleiding van

Nadere informatie

Proeven zonder te ruiken. Jory Berkhout 0810865 CMD3D

Proeven zonder te ruiken. Jory Berkhout 0810865 CMD3D Proeven zonder te ruiken Jory Berkhout 0810865 CMD3D Reukvermogen Ondanks dat je zou zeggen dat je ruikt met je neus is slechts een deel hiervan waar. Het orgaan waarmee wij geur waarnemen bevind zich

Nadere informatie

Praktische toepassing in de dagelijkse verpleegkundige praktijk

Praktische toepassing in de dagelijkse verpleegkundige praktijk Symposium Kwetsbare ouderen Praktische toepassing in de dagelijkse verpleegkundige praktijk Eendaags symposium, te volgen op Dinsdag 19 juni 2012 of Vrijdag 22 juni 2012 Hogeschool Windesheim Zwolle Hogeschool

Nadere informatie

E-HEALTH EN DE OUDERENZORG

E-HEALTH EN DE OUDERENZORG E-HEALTH EN DE OUDERENZORG Donderdag 6 februari 2014 Toelichting PAO Heyendael organiseert, samen met de doelgroepcommissie Ouderengeneeskunde op donderdag 6 februari 2014 de cursus: E-HEALTH EN DE OUDERENZORG

Nadere informatie

Young People Coaching Experience

Young People Coaching Experience Hét loopbaanprogramma voor Young Professionals Young People Coaching Experience In 5 stappen naar je ideale baan! Ga jij met tegenzin naar je werk? Heb je er genoeg van om werk te doen dat niet bij je

Nadere informatie

Mindfulness. IZZ Workshop. Mw. drs. Nicky Heins

Mindfulness. IZZ Workshop. Mw. drs. Nicky Heins IZZ Workshop voor mensen in de zorg - Er voor iedereen zijn - Werkzorgen & thuiszorgen - Draagkracht en draaglast - Onregelmatige tijden - Bezuinigingen - Krapte in personeel - Toename werkdruk - Patiënt

Nadere informatie

Workshop communicatie

Workshop communicatie Workshop communicatie Feedback is collegiale ondersteuning of toch niet? Wat wil de beroepsvereniging betekenen voor Verzorgenden en Verpleegkundigen? Wij willen onze beroepsgroepen in staat stellen hun

Nadere informatie

Unieke mensen verdienen persoonlijke zorg. Ziekenhuiszorg voor mensen met een verstandelijke beperking

Unieke mensen verdienen persoonlijke zorg. Ziekenhuiszorg voor mensen met een verstandelijke beperking Unieke mensen verdienen persoonlijke zorg Ziekenhuiszorg voor mensen met een verstandelijke beperking COLOFON Platform VG Brabant i.s.m. werkgroep Kind en Ziekenhuis en Zorgbelang Brabant Juni 2012 Auteurs:

Nadere informatie

Verschil tussen Alzheimer en dementie

Verschil tussen Alzheimer en dementie Inhoudsopgave Verschil tussen Alzheimer en Dementie blz. 1 De fasen van Dementie blz. 2 Verschijnselen van Dementie blz. 3 Verschil tussen gezond en dementerend, waardoor? Blz. 4 Benaderingswijze blz.

Nadere informatie

GGzE centrum psychotische stoornissen. Act. Zorg bij de eerste psychose. Informatie voor cliënten >>

GGzE centrum psychotische stoornissen. Act. Zorg bij de eerste psychose. Informatie voor cliënten >> GGzE centrum psychotische stoornissen Act Zorg bij de eerste psychose Informatie voor cliënten >> Uw klachten de baas en het dagelijks leven weer oppakken GGzE centrum psychotische stoornissen geeft behandeling

Nadere informatie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Overzicht Groepsaanbod Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Waarom een groep of cursus? Waarom in een groep? Het kan zijn dat je het zelf prettiger vindt

Nadere informatie

Ervaring is de beste leermeester

Ervaring is de beste leermeester Jeroen Ruis 1 Ervaring is de beste leermeester De meerwaarde en positie van ervaringsdeskundigen Opinie Begin eens te kijken wat iemand wél kan. Anouk, een vrouw van begin 40, zit tegenover ons en praat

Nadere informatie

Present! Gemak in gezondheidsmanagement

Present! Gemak in gezondheidsmanagement Present! Gemak in gezondheidsmanagement Present Met Present! krijgt u toegang tot een ruime keuze aan gezondheidsdiensten en vitaliteitsproducten. Via één tool kunt u alles regelen: van inzicht, advies

Nadere informatie

Informatiebrochure. Stichting. Goed. met. Training, voorlichting & scholing. voor iedereen die met psychiatrie te maken heeft

Informatiebrochure. Stichting. Goed. met. Training, voorlichting & scholing. voor iedereen die met psychiatrie te maken heeft Informatiebrochure Stichting Goed met Training, voorlichting & scholing voor iedereen die met psychiatrie te maken heeft Waar denkt u aan bij het woord psychiatrie? Gek Geuzennaam of stigma? Psychiatrie

Nadere informatie

Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Petri Embregts

Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Petri Embregts Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking Petri Embregts Inhoud Waarom een kans in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking? Inzetbaarheid en effectiviteit

Nadere informatie

pggm.nl Mantelzorg en dementie in de beleving van PGGM&CO-leden

pggm.nl Mantelzorg en dementie in de beleving van PGGM&CO-leden pggm.nl Mantelzorg en dementie in de beleving van PGGM&CO-leden Enquête Mantelzorg en dementie 2014 Vooraf In juli 2014 vroegen wij onze leden naar hun ervaringen met mantelzorg in het algemeen, en mantelzorg

Nadere informatie

Wat is de invloed van uw zorgverzekeraar?

Wat is de invloed van uw zorgverzekeraar? pagina 1 van 10 Wat is de invloed van uw zorgverzekeraar? De rol van de zorgverzekeraar verandert. De zorgverzekeraar heeft steeds meer invloed op de kwaliteit van de zorg. Bijvoorbeeld de kwaliteit van

Nadere informatie

Fysieke training tijdens en/of na kankerbehandeling

Fysieke training tijdens en/of na kankerbehandeling FYSIOTHERAPIE Fysieke training tijdens en/of na kankerbehandeling BEHANDELING Fysieke training tijdens en/of na kankerbehandeling Als u te maken krijgt met kanker is dit zeer ingrijpend. Tijdens en na

Nadere informatie

Wij weten hoe het voelt

Wij weten hoe het voelt www.freya.nl Twitter: @Freya_NL facebook.com/freyanl Wij weten hoe het voelt Om je heen lijkt iedereen zomaar kinderen te krijgen. Bij jou blijft die zo gewenste zwangerschap uit. Bij Freya weten we als

Nadere informatie

3-daagse Masterclass Zorg ICT: EPD en ehealth toepassingen in de zorg

3-daagse Masterclass Zorg ICT: EPD en ehealth toepassingen in de zorg 3-daagse Masterclass Zorg ICT: EPD en ehealth toepassingen in de zorg 12 maart, 9 april en 7 mei 2014 Locatie: Broederplein 39, 3703 CD Zeist Nascholing voor professionals in de gezondheidszorg Georganiseerd

Nadere informatie

Volg meer dan 50.000 KBO'ers:

Volg meer dan 50.000 KBO'ers: Volg meer dan 50.000 KBO'ers: stap over op Zilveren Kruis Achmea Met fikse kortingen en uitstekende service U kunt weer overstappen Volop voordelen voor KBO-leden bij Zilveren Kruis Achmea Per 1 januari

Nadere informatie

32 Kwaliteitsbevordering

32 Kwaliteitsbevordering DC 32 Kwaliteitsbevordering 1 Inleiding In dit thema gaan we in op de begrippen kwaliteit, kwaliteitszorg en kwaliteitsbeleid. Het zijn onderwerpen die niet meer weg te denken zijn uit het Nederland van

Nadere informatie

We gaan weer beginnen!

We gaan weer beginnen! Nieuwsbrief van CNS-basisschool Juliana Halderweg 43-45 6721 ZJ Bennekom info@juliana.cnsede.nl www.juliana.cnsede.nl 21 augustus 2015 We gaan weer beginnen! Komende maandag ontvangen we als team van CNS-basisschool

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

Dit is MKB-Nederland. Aanbod lokaal partners

Dit is MKB-Nederland. Aanbod lokaal partners Dit is MKB-Nederland Aanbod lokaal partners Samen haar lokaal partners werkt MKB- Nederland aan krachtige en effectieve lobby op lokaal niveau. Dit document legt uit wat het lokaal partnerschap precies

Nadere informatie

3 FASEN MODEL. Inhoud: - Introductie - Fase 1 - Fase 2 - Fase 3 - Verbeteren Zelfmanagement

3 FASEN MODEL. Inhoud: - Introductie - Fase 1 - Fase 2 - Fase 3 - Verbeteren Zelfmanagement 3 FASEN MODEL Inhoud: - Introductie - Fase 1 - Fase 2 - Fase 3 - Verbeteren Zelfmanagement INTRODUCTIE Het aanmoedigen van chronisch zieke patiënten door zorgverleners in het nemen van dagelijkse beslissingen,

Nadere informatie

Hoe heeft u als WOS-lid gezondheid geregeld vanaf 1 januari 2008?

Hoe heeft u als WOS-lid gezondheid geregeld vanaf 1 januari 2008? Hoe heeft u als WOS-lid gezondheid geregeld vanaf 1 januari 2008? 18 3 Vitale en gezonde medewerkers kunnen meer! Zilveren Kruis Achmea heeft in samenwerking met uw brancheorganisatie Werkgeversorganisatie

Nadere informatie

Uw collectieve zorgverzekering

Uw collectieve zorgverzekering Uw collectieve zorgverzekering CZ en Stichting CVEZ bieden u verschillende diensten en handige tools bij uw collectieve zorgverzekering. Meer dan alleen zorg verzekeren CZ doet meer dan alleen zorg verzekeren.

Nadere informatie

Speel het spel. stimulansen

Speel het spel. stimulansen Speel het spel In een mix van hints, pictionary, ganzenbord en spijker slaan staan we stil bij belevingsgericht werken. In twee teams strijden we om de eer: wie is het meest belevingsgericht? Hierbij moeten

Nadere informatie

Samenstelling tekst Beppie Brood (teamleider ATC s Amstelduin) Monique van Kollenburg (trainer ATC Amstelduin)

Samenstelling tekst Beppie Brood (teamleider ATC s Amstelduin) Monique van Kollenburg (trainer ATC Amstelduin) Samenstelling tekst Beppie Brood (teamleider ATC s Amstelduin) Monique van Kollenburg (trainer ATC Amstelduin) Lay-out Bob Snel (trainer ATC Amstelduin) Document Versie maart 2007 Meer informatie E-mail:

Nadere informatie

KIJKWIJZER COMMUNICEREN MET KINDEREN VOOR WETENSCHAPPERS

KIJKWIJZER COMMUNICEREN MET KINDEREN VOOR WETENSCHAPPERS KIJKWIJZER COMMUNICEREN MET KINDEREN VOOR WETENSCHAPPERS INLEIDING De kijkwijzer biedt de mogelijkheid om op gestructureerde wijze te reflecteren op een activiteit met kinderen. Hiermee kun je inzicht

Nadere informatie

Osteoporose Nog vragen? Patiëntenorganisaties Osteoporose Vereniging Is preventief onderzoek nuttig? Wat zijn de klachten?

Osteoporose Nog vragen? Patiëntenorganisaties Osteoporose Vereniging Is preventief onderzoek nuttig? Wat zijn de klachten? Osteoporose Osteoporose Osteoporose is ook bekend onder de naam botontkalking. Het is een aandoening waarbij de botafbraak sneller gaat dan de botaanmaak. Hierbij verdwijnt er kalk uit de botten en de

Nadere informatie

een ademtest om een speciale bacterie in je maag op te sporen 13C-ureumtest

een ademtest om een speciale bacterie in je maag op te sporen 13C-ureumtest een ademtest om een speciale bacterie in je maag op te sporen 13C-ureumtest Onder ouders verstaan wij ook verzorger(s), pleeg- of adoptieouder(s) U kunt wijzigingen of aanvullingen op deze informatie door

Nadere informatie

Spiegelgesprek Wie en wat? Hoe? Resultaat?

Spiegelgesprek Wie en wat? Hoe? Resultaat? Spiegelgesprek Wie en wat? Luisteren naar ervaringen van cliënten kan de kwaliteit van de zorg en het aanbod sterk verbeteren. Jongeren en ouders vertellen tijdens het spiegelgesprek aan de hand van een

Nadere informatie

Ambities van ZZP ers. Een verkennend onderzoek.

Ambities van ZZP ers. Een verkennend onderzoek. Ambities van ZZP ers. Een verkennend onderzoek. Ambities van ZZP ers. Wat drijft hen, wat vinden zij belangrijk? In hun ondernemerschap, in de manier waarop ze zichzelf willen ontwikkelen. Een onderwerp

Nadere informatie

Vrijwilliger worden bij de Kindertelefoon?

Vrijwilliger worden bij de Kindertelefoon? Vrijwilliger worden bij de Kindertelefoon? Dan vind je hier alle informatie Data komende training: Zaterdag 23 mei 9.30-16.30 Zaterdag 6 juni 9.30-16.30 Zaterdag 27 juni 9.30-16.30 Zaterdag 11 juli 9.30-16.30

Nadere informatie

Combipoli Psychiatrie/Kinder- en Jeugdpsychiatrie

Combipoli Psychiatrie/Kinder- en Jeugdpsychiatrie Sophia Kinderziekenhuis U bent doorverwezen naar de combipoli Psychiatrie/Kinder- en Jeugdpsychiatrie om te onderzoeken of u extra hulp kunt gebruiken bij de omgang met uw kind. In deze folder leest u

Nadere informatie

Organisatie. Bestuur: Postadres: Postbus 21 1949 ZG Wijk aan Zee. www.allergievereniging.nl. K.v.K. inschrijving: 40284137

Organisatie. Bestuur: Postadres: Postbus 21 1949 ZG Wijk aan Zee. www.allergievereniging.nl. K.v.K. inschrijving: 40284137 Organisatie Naam organisatie: Vereniging van Allergie Patiënten Postadres: Postbus 21 1949 ZG Wijk aan Zee E-mailadres: info@allergievereniging.nl Website: www.allergievereniging.nl K.v.K. inschrijving:

Nadere informatie

Zijn gemeenten klaar om mensen met psychische problemen aan het werk te helpen?

Zijn gemeenten klaar om mensen met psychische problemen aan het werk te helpen? Zijn gemeenten klaar om mensen met psychische problemen aan het werk te helpen? Landelijke tussenrapportage Open voor Werk van het Landelijk Platform GGz Belangrijkste resultaten uit het onderzoek Open

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen. Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema

Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen. Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema Ernstige Psychische Aandoeningen (EPA) Definitie consensus groep EPA¹ - Sprake van psychische stoornis

Nadere informatie

Enquête Mantelzorgcentrum. Graag ontvangen wij uw reactie vóór 3 februari. Zijn de afbeeldingen in dit bericht niet zichtbaar? Klik dan hier.

Enquête Mantelzorgcentrum. Graag ontvangen wij uw reactie vóór 3 februari. Zijn de afbeeldingen in dit bericht niet zichtbaar? Klik dan hier. Digitale nieuwsbrief Mantelzorgcentrum met nieuws en activiteiten voor mantelzorgers en organisaties. Inschrijven voor de nieuwsbrief Zijn de afbeeldingen in dit bericht niet zichtbaar? Klik dan hier.

Nadere informatie

ONZE COLLECTIEVE ZORGVERZEKERING

ONZE COLLECTIEVE ZORGVERZEKERING ONZE COLLECTIEVE ZORGVERZEKERING ZILVEREN KRUIS ACHMEA EN KBO: SAMEN STERK Uniek aanbod voor KBO-leden: samen verzekerd, samen voordeel! Tot 1 januari 2015 kunt u veranderen van zorgverzekering. Kies net

Nadere informatie

Delier. Informatie voor familie en betrokkenen

Delier. Informatie voor familie en betrokkenen Delier Informatie voor familie en betrokkenen Inleiding Op onze verpleegafdeling is een familielid, vriend(in) of kennis van u opgenomen. Tijdens uw bezoek aan de patiënt heeft u waarschijnlijk gemerkt

Nadere informatie

Over een relatie met een (ex-)zorgvrager. Aanvulling bij Omgaan met aspecten van seksualiteit tijdens de beroepsuitoefening

Over een relatie met een (ex-)zorgvrager. Aanvulling bij Omgaan met aspecten van seksualiteit tijdens de beroepsuitoefening Over een relatie met een (ex-)zorgvrager Aanvulling bij Omgaan met aspecten van seksualiteit tijdens de beroepsuitoefening 1 Inleiding In 2011 heeft de V&VN Commissie Ethiek de notitie Omgaan met aspecten

Nadere informatie

Trots op je vak! Hoe ben je dat, blijf je dat en hoe word je dat? UITNODIGING

Trots op je vak! Hoe ben je dat, blijf je dat en hoe word je dat? UITNODIGING Trots op je vak! Hoe ben je dat, blijf je dat en hoe word je dat? UITNODIGING Dinsdag 10 november 2015 Vanaf 12.00 uur Grolsch Veste Colosseum 65 7521 PP ENSCHEDE (ingang kanaalzijde) Om kennis over de

Nadere informatie

Beter van kunst - HagaZiekenhuis

Beter van kunst - HagaZiekenhuis Overeenkomstig met Navigator nummer VII.A, VII.B, VII.C & VIII.A Beter van kunst - HagaZiekenhuis In het HagaZiekenhuis was tot nu toe geen aanbod van aanvullende zorg. Vroeger bestond er bezigheidstherapie:

Nadere informatie

Beleidsaanbevelingen

Beleidsaanbevelingen Beleidsaanbevelingen Naar aanleiding van het praktijkonderzoek Morele thema s waar mantelzorgers mee te maken krijgen bij de zorg voor hun partner met hersenletsel in de thuissituatie Linn Cent 1527992

Nadere informatie