Carcinoïde tumoren. Patiënteninformatie. Wat is een carcinoïd?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Carcinoïde tumoren. Patiënteninformatie. Wat is een carcinoïd?"

Transcriptie

1 Carcinoïde tumoren Wat is een carcinoïd? Carcinoïde tumoren behoren tot een aparte groep van zogenaamde neuro-endocriene tumoren. Deze produceren stoffen die allerlei klachten kunnen veroorzaken. Het betreft een zeldzame tumor, waarvan de oorzaak van het ontstaan niet bekend is. Duidelijk is dat erfelijkheid geen belangrijke rol speelt. Een carcinoïd kan ontstaan op verschillende plaatsen in het lichaam. Een voorkeursplaats is de blinde darm (appendix). Op deze plaats wordt het carcinoïd vaak bij toeval gevonden, wanneer iemand vanwege een ontstoken blinde darm wordt geopereerd. Het gaat dan vaak om een kleine tumor, waarvoor geen aanvullende behandeling nodig is. Soms is het een grotere tumor en dan is een aanvullende operatie nodig, waarbij een extra deel van de darm rondom de oorspronkelijke tumor verwijderd wordt. Klachten: Vaak komen patiënten echter bij ons wanneer er klachten zijn. Het meest kenmerkend zijn diarree en opvliegers. Dit noemen we het carcinoïd syndroom. Dit komt meestal voor wanneer er uitzaaiingen zijn in de lever. De oorspronkelijke tumor (ook wel de primaire tumor genoemd) is vaak niet te vinden. Als deze toch gevonden wordt, is het vaak een hele kleine tumor in de dunne darm. De klachten kunnen (bijna) dagelijks optreden en in heftige aanvallen voorkomen. Klachten kunnen toenemen door inspanning: dat varieert van zich aankleden of een stukje lopen tot een eind fietsen. Soms treden klachten op direct s morgens na het opstaan, na het douchen of na het eten van Franse kaas, terwijl andere mensen weer last hebben bij het drinken van alcohol. Uitzaaiingen in de lever staan slecht bekend omdat de vooruitzichten somber zijn. Maar het carcinoïd is een langzaam groeiende tumor en de vooruitzichten zijn veel gunstiger dan bij de meest voorkomende gewone kanker. Diagnose en onderzoek Op grond van de klachten kan de arts de aanwezigheid van een carcinoïd vermoeden. De diagnose wordt bevestigd door weefselonderzoek (biopsie). Het bijzondere aan een carcinoïd is, dat de tumorcellen verschillende neurohormonen kunnen maken, die bovengenoemde klachten kunnen veroorzaken. De meest voorkomende neurohormonen zijn serotonine en chromogranine A. Sommige carcinoïden maken echter andere neurohormonen die moeilijk in de urine of in het bloed zijn aan te tonen. Ook zijn er carcinoïden die geen speciale stoffen maken, maar die klachten geven door hun afmetingen. De grootte en de uitbreiding (uitzaaiingen) van het carcinoïd worden bekeken met een CT-scan, longfoto s en zo nodig andere foto s. Om meer zekerheid te krijgen over de diagnose en de te verwachten vooruitzichten wordt een weefselstukje (biopsie) van de aangedane plaats (meestal de lever) genomen. Aanvullend onderzoek Bij carcinoïde tumoren is niet alleen de grootte van de afwijkingen van belang zoals op een CT-scan of echo gezien kan worden, maar ook de productie van de neurohormonen, zoals te meten in het bloed en in de urine. Daarnaast zeggen radioactieve scans iets over de eigenschappen van de tumor. De uitslag hiervan helpt om een keuze voor behandeling te maken

2 Bloed- en urineonderzoek In de urine, verzameld in 24 uur, kan het afbraak product van serotonine, 5-HIAA, bepaald worden. De uitslag wordt echter gestoord door het eten van bananen, ananas, kiwi s en walnoten. Deze voedingsmiddelen zijn niet schadelijk, maar het eten ervan kan de uitslag beïnvloeden. Een nadeel is dat niet elke tumor serotonine maakt en de uitslag kan ook nog wel eens schommelen. Meerdere bepalingen in de loop van de tijd geven het beste inzicht over het verloop van de activiteit van de ziekte. Nieuw is de bepaling in het bloed van het Chromogranine A. Dit geeft waarschijnlijk een beter inzicht in het verloop van de ziekte en zou een tumor marker genoemd kunnen worden. Bovendien is het makkelijker dan 24 uur urine te verzamelen. In het bloed kan ook gekeken worden naar een stof, het NT-ProBNP, die iets zegt over het functioneren van het hart. Het kan naast een echo van het hart worden gebruikt om de functie van de hartkleppen te vervolgen. De uitslag van deze bijzondere bepalingen duurt ongeveer 2 weken. Het kan zijn dat U gevraagd wordt om wat extra bloed te laten afnemen om in te vriezen en te bewaren voor eventueel nieuwe bepalingen in de toekomst. CT-scan Dit is een computer foto waarbij vele doorsneden door het lichaam worden gemaakt om een goed beeld te krijgen van een tumor of uitzaaiingen wat betreft de grootte en de uitbreiding in de omgeving. De relatie tot bloedvaten kan soms erg belangrijk zijn om na te gaan of een operatie mogelijk is. Verder is het voor het vervolgen in de tijd van belang. Om zoveel mogelijk informatie te krijgen wordt meestal contrast gegeven in de vorm van een drankje en via een bloedvat. Tegenwoordig wordt de spiraal CT-scan gebruikt bij voorkeur met foto s in 4 fasen van vulling van de bloedvaten. Een MRI scan is meestal niet nodig Octreo-scan Een Octreo-scan is een onderzoek waarvoor een klein beetje (speurdosis) radioactief gemerkt octreotide (111In-octreotide) wordt ingespoten in een bloedvat. Dit bindt zich onder meer aan tumorcellen. Een dag later worden met een speciale camera foto s gemaakt om te zien of er radioactief octreotide is op de plaats van de carcinoïde tumor. Als dat zo is, is de scan positief. Dit is bij ongeveer 85% van de patiënten het geval. Jobenguaan-scan Een andere scan met behulp van een speurdosis radioactiviteit is de Jobenguaan-scan, ook bekend als de MIBG-scan. Jobenguaan (MIBG, methyliodobenzylguanidine) lijkt op een lichaamseigen stof en wordt als zodanig door veel lichaamscellen herkend en opgenomen. Na inspuiting van radioactief jobenguaan (131I-MIBG) wordt het door cellen in het hele lichaam opgenomen. Gezonde cellen scheiden het weer snel uit, maar in de tumor-cellen blijft het langer zitten. Daarom wordt één, twee en soms drie dagen na de toediening van het radioactieve jobenguaan een scan gemaakt om te zien of er een goede opname van het jobenguaan in de tumoren is te zien. Als dit het geval is, noemen we de scan positief. Omdat het hier gaat om een scan met radioactief jodium is het van belang om tevoren de schildklier van extra jodium te voorzien, anders gaat alle radioactiviteit direct naar de schildklier en is de tumor niet te zien. U moet daarom minstens één dag van tevoren beginnen dagelijks een capsule kaliumjodide (200 mg) te slikken en dat gedurende vijf dagen voort te zetten. Bij ongeveer 70% van de patiënten is de scan positief. Skeletscan In 10 15% van de patiënten komen uitzaaiingen in de botten voor die niet altijd met de Octreo- of jobenguaan-scan worden ontdekt. Ook gewone röntgenfoto s laten bijzonder weinig afwijkingen - 2 -

3 zien. De skeletscan is wel een heel gevoelig onderzoek. Na een injectie met een speurdosis van een radioactief middel wordt na één uur een scan gemaakt. PET-scan Een 18F-FDG PET-scan wordt steeds meer toegepast om tumor op te sporen. Het is gebaseerd op de activiteit van een tumorcel waarvoor deze suiker nodig heeft. Gekoppeld aan een radioactief middel kunnen dan foto s verkregen worden die tumor activiteit weergeven. De 8F-FDG PET scan is niet geschikt voor carcinoïde tumoren die een heel andere stofwisseling hebben dan gewone tumoren. In Groningen wordt gewerkt aan een nieuw radioactief middel om in de toekomst wel de PET-scan te kunnen toe passen. Een dergelijke scan zou een goed beeld zou kunnen geven over de activiteit bij carcinoïde tumoren. Hartonderzoek Door de productie van sommige stoffen, bijvoorbeeld serotonine, door de carcinoïde cellen kan op den duur het hart beschadigd worden. De hartkleppen kunnen stug worden, waardoor het hart moeite krijgt om het bloed rond te pompen. We spreken dan wel van carcinoïdhartziekte. Daarom wordt de hartfunctie regelmatig gecontroleerd. Dit kan het beste met een echo door de cardioloog gebeuren. Daarnaast kan ook een radioactief onderzoek plaatsvinden om de pompfunctie van het hart te meten. Dit is de ejectiefractie. Sinds kort kan ook in het bloed een factor worden bepaald (het probnp) om een indruk te krijgen van de hartfunctie. Behandeling Wanneer de klachten en de afwijkingen precies in kaart zijn gebracht, wordt met de specialist besproken wat voor u de beste behandeling is. Primaire tumor Een carcinoïde tumor kan in elk orgaan ontstaan, maar meestal bevindt de primaire tumor zich in het maagdarmkanaal (vooral in blinde darm en de dunne darm) of in de long. Soms is de primaire tumor niet bekend als de patiënt komt met klachten van de uitzaaiingen. Dan wordt nagegaan of het zinvol is nog aanvullend onderzoek te doen met dunne darmfoto s of met een video-capsule. Soms kan op de CT-scan een verdikking van het mesenterium worden gezien, het vlies waarin de darmen zijn opgehangen. Dit is een aanwijzing voor een dunne darmtumor in dat gebied. De laatste jaren wordt een actiever beleid gevoerd om de darmtumor in een vroeg stadium te opereren, omdat het later problemen kan geven door aantasting van bloedvaten. Het advies moet altijd per patiënt worden afgewogen. Operatie Het verwijderen van alle tumorweefsel zou de beste oplossing zijn. Vaak zijn er echter al uitzaaiingen wanneer de tumor wordt ontdekt. Een operatie kan dan gedaan worden om de klachten te verlichten, bijvoorbeeld als een carcinoïd of een uitzaaiing zich in de darm of in een deel van de lever bevindt en daar veel last geeft. Behandeling met medicijnen Het optreden van het carcinoïd syndroom wordt veroorzaakt door stoffen, de zogenoemde neurohormonen, die meestal vrij komen uit uitzaaiingen in de lever. Deze afwijkingen zijn meestal te uitgebreid om te opereren, maar er zijn wel verschillende mogelijkheden om de klachten te verminderen. Een gunstig resultaat kan worden bevestigd door een vermindering van de chromo

4 granine-a waarde in het bloed of van het afbraakproduct 5-HIAA in de urine. Het komt echter niet vaak voor dat de afwijkingen ook kleiner worden (te meten met een CT-scan). Het bijzondere van carcinoïde tumoren is dat ze uit zichzelf langzaam groeien en in grootte weinig veranderen. De behandeling van het carcinoïd kan wel leiden tot een duidelijke afname van de productie van de neurohormonen. Er zijn verschillende mogelijkheden voor behandeling met medicijnen. Octreotide Octreotide (Sandostatine ) is een medicijn dat zich aan de carcinoïde tumorcellen kan binden. Dit heeft tot gevolg dat die cellen uitgeschakeld worden en geen neurohormonen meer produceren. Tot op heden kan octreotide alleen met injecties worden toegediend. Omdat het kortwerkend is, zijn er twee of drie injecties per dag nodig Het effect van octreotide is snel merkbaar: de klachten nemen duidelijk af. Later kan dan ook met urine-onderzoek gezien worden dat de uitscheiding van 5-HIAA afneemt en bij bloedonderzoek dat de chromogranine-a waarde daalt. Het is natuurlijk vervelend om dagelijks geprikt te moeten worden, maar u kunt ook zelf leren prikken. Verdere bijwerkingen vallen mee. Soms wordt de ontlasting iets vetter en er is een grotere kans op het ontstaan van galstenen. Deze geven echter zelden klachten. Sinds kort zijn er twee langwerkende preparaten: lanreotide (Somatuline Autosolution ) en octreotide-lar (Sandostatine -LAR ). Deze middelen hoeven slechts eens per vier weken te worden toegediend via een injectie diep in de bil. Deze injectie wordt gegeven door bijvoorbeeld een verpleegkundige of door uw huisarts. Het Sandostatine-LAR medicijnpoeder wordt moeilijk opgenomen in de bijgeleverde injectievloeistof: het klontert makkelijk en is dan niet meer te gebruiken. Het medicijn komt na inspuiting langzaam vrij uit een soort kleine bolletjes. Het duurt een tijdje voordat een werkzame concentratie is opgebouwd in uw lichaam. Bij Sandostatine-LAR duurt dat ongeveer veertien dagen. Bij het overgaan van het kortwerkende octreotide naar het langwerkende octreotide wordt daarom aanbevolen het kortwerkende middel nog veertien dagen te blijven gebruiken. Als u alleen nog met het langwerkende middel wordt behandeld, kan er soms tussentijds een dag voorkomen met ernstige klachten van diarree of opvliegers. U kunt dan uzelf een injectie van het kortwerkende middel toedienen. Bij grote problemen is het natuurlijk verstandig uw huisarts of specialist te raadplegen. Radioactief Octreotide ( heet octreotide ) Een nieuwe toepassing is het koppelen van radioactiviteit (Luteum of Yttrium) aan het octreotide in een veel hogere dosis dan bij de 111In-octreotide-scan wordt gebruikt. Met deze methode worden de tumorcellen ter plaatse in het lichaam bestraald. Deze behandeling wordt alleen nog in onderzoeksverband toegepast, maar de eerste resultaten uit Rotterdam zijn veelbelovend. Er worden 3 tot 5 behandelingen gegeven om de 6 tot 8 weken, waarbij kort-durende opname en isolatie nodig is. Tevoren wordt een infuus gegeven met een middel tegen misselijkheid en een eiwit -oplossing om de nieren te beschermen. Interferon Interferon is een middel dat op verschillende, nog niet geheel opgehelderde, manieren kan werken. Interferon-alpha (Intron-A of Roferon ) dient u uzelf drie keer per week via een onderhuidse injectie toe. Momenteel zijn er ook twee langwerkende preparaten (PEG-Intron en Pegasys ), die u slechts één keer per week hoeft te spuiten. Het kan verschillende bijwerkingen veroorzaken, waarvan een grieperig gevoel met soms koorts het meest bekend is. Vaak treedt koorts alleen op bij de eerste of tweede injectie. Om deze klachten te voorkomen, wordt aangeraden om een uur tevoren één of twee tabletten Paracetamol in te nemen. Na een aantal - 4 -

5 injecties went het lichaam als het ware aan het Interferon en verdwijnen de bijwerkingen. Bij langdurige behandeling kan vermoeidheid optreden. Af en toe worden ook andere bijwerkingen gezien, zoals een geringe afname van het aantal witte bloedcellen en bloedplaatjes. Dit leidt meestal niet tot klachten. Wel is het van belang het bloed af en toe te laten controleren. Een enkele keer is er lichte haaruitval. De bijwerkingen zijn mede afhankelijk van de hoeveelheid Interferon die u krijgt. Bij carcinoïd zijn geen extreem hoge doseringen nodig, zoals voor behandeling bij sommige andere ziekten het geval is. Jobenguaan (metajodobenzylguanidine, koud MIBG ) Koud jobenguaan wordt met name in ons ziekenhuis veel toegepast. Het wordt via een infuus (eventueel poliklinisch) in vier uur toegediend, in principe driemaal om de vier weken. Indien de behandeling een gunstig effect heeft op uw klachten, kan deze worden herhaald. Jobenguaan lijkt op een lichaamseigen stof en wordt in de cellen opgenomen. Door jobenguaan gaan de tumorcellen minder schadelijke stoffen produceren. Ook kan het in de directe omgeving van de tumorcellen de zuurgraad en de suikerspiegel veranderen. Daardoor voelen tumorcellen zich minder prettig en sterven af. Jobenguaan kan ook invloed hebben op de bloedvaatjes om een tumor heen, waardoor minder zuurstof wordt getransporteerd naar tumorcellen. Welke van deze verschillende mechanismen een rol spelen bij de behandeling van carcinoïde tumoren is nog niet bekend. Radioactief jobenguaan ( heet MIBG ) Een andere mogelijkheid is om jobenguaan te koppelen aan radioactiviteit waarbij een veel hogere dosis wordt gebruikt dan bij de scan: radioactief jobenguaan (131I-MIBG, ook genoemd heet jobenguaan ). Alleen bij patiënten met een positieve jobenguaan-scan is het zinvol om een dergelijke behandeling uit te voeren. Soms is er een voorbehandeling met koud MIBG zinvol om de opname van het radioactieve MIBG te versterken. Als voldoende radioactiviteit in de tumorcellen wordt opgenomen, kan er als het ware inwendige bestraling plaatsvinden. Voor u is de radioactiviteit door concentratie in de tumor gunstig, maar voor uw omgeving niet, omdat u tijdelijk radioactiviteit uitstraalt. Daarom wordt u voor deze behandeling opgenomen in een aparte kamer en mag u de eerste dagen de kamer niet af en mag u geen bezoek ontvangen. Tijdens de latere dagen zijn korte bezoekjes wel mogelijk, omdat de radioactiviteit die u uitstraalt langzaam afneemt. Dagelijks wordt dit met behulp van een teller opgenomen en met u besproken. Bij problemen kan de arts of de verpleegkundige natuurlijk altijd even bij u binnenkomen op de kamer. Ook is er telefoon, televisie en een intercom om een goed contact te hebben met de omgeving (artsen, verpleegkundigen en bezoekers). Een dergelijke isolatie is meestal gedurende vijf tot zeven dagen nodig. In het algemeen zijn twee van deze radioactieve kuren nodig met een tussentijd van zes weken. Daarna kan het gunstige effect op het carcinoïd vele maanden aanhouden. Bijwerkingen treden maar zelden op, maar de isolatie kan wel psychisch belastend zijn. Met deze behandeling is al ruime ervaring opgedaan. Chemotherapie Verschillende celdodende medicijnen (chemotherapie) zijn in de loop der jaren onderzocht. Tot op heden hebben ze weinig effect gehad en zijn er matig tot veel bijwerkingen aan verbonden. Daarom wordt chemotherapie bij deze tumorsoort weinig toegepast. Alleen bij de kleine subgroep van patiënten met een agressieve vorm van carcinoïd (op grond van weefselonderzoek) is chemotherapie te overwegen

6 Andere vormen van behandeling Bestraling: radiotherapie Lokale uitwendige bestraling kan worden toegepast bij pijn van uitzaaiingen in de botten of lymfklieren. Plaatselijke behandeling in de lever Omdat er meestal meerdere plekken in de lever zijn aangedaan, is een operatie met weghalen van de aangetaste delen vaak niet mogelijk. Er wordt gekeken of er andere lokale behandelingen mogelijk zijn. Plaatselijke behandeling met RFA: Radiofrequency ablation Indien uitzaaiingen in de lever niet groter dan vier cm zijn, en zich op een geschikte plaats in de lever bevindt, kan nagegaan worden of deze haarden onder echo controle van buitenaf aan te prikken zijn met een speciale naald.. Na het aanprikken wordt deze naald uitgeschoven als een paraplu. Daarna wordt er via een wisselstroomgenerator warmte toegediend via de baleinen van deze paraplu. Als gevolg hiervan wordt de uitzaaiing op die plaats uitgeschakeld. Deze vorm van behandeling is vaak maar voor een deel van de leveruitzaaiingen geschikt. Voor deze behandeling, die onder narcose plaatsvindt, wordt u tussen de 2 en 7 dagen opgenomen. Plaatselijke behandeling met Embolisatie Vaak zijn carcinoïd haarden in de lever grillig en door de hele lever verspreid. Dan kan voor embolisatie gekozen worden. Deze behandeling wordt uitgevoerd tijdens een opname van 1 of 2 weken. Eerst worden röntgenfoto s gemaakt van de bloedvaten naar de lever. Via een bloedvat in de lies wordt hiertoe contrastvloeistof in uw lichaam gespoten. Als de foto s gemaakt zijn, beoordeelt de röntgenoloog of de uitzaaiingen in de lever met deze methode goed bereikt kunnen worden. Aansluitend aan de foto s vindt de embolisatie plaats. Er wordt een soort gelei ingespoten, soms gemengd met een celdodend middel (cytostaticum) om de bloedtoevoer naar het deel van de lever met de uitzaaiingen af te sluiten. Na de behandeling kunt u koorts en pijn hebben en soms een paar dagen misselijk zijn. Uit voorzorg worden voor en tijdens de procedure via een infuus vocht en antibiotica en extra octreotide toegediend. Wanneer meer dan één deel van de lever behandeld moet worden, gebeurt dat pas na zes tot acht weken om ernstige bijwerkingen te voorkomen. Een gunstig effect kan vele maanden aanhouden. Om problemen van het plotseling vrij komen van stoffen uit de lever door de behandeling te voorkomen, wordt preventief een infuus met octreotide gegeven. Dit wordt meestal vierentwintig tot achtenveertig uur voortgezet. Voor een goede pijnstilling worden pijnstillers via een epiduraal catheter gegeven (bekend als ruggenprik). Ondersteunende therapie Voedingsadviezen, aanvullingen op voeding (supplementen) en algemene middelen om diarree te bestrijden, kunnen een steuntje in de rug betekenen. Toekomstige behandelingen Steeds vaker worden combinaties van behandelingen toegepast. Sommige medicamenten kunnen elkaar versterken. Omdat verdere verbetering in de behandeling wordt nagestreefd, wordt behandeling van het carcinoïd vaak in onderzoeksverband gedaan. U krijgt daar dan apart schriftelijke en mondelinge informatie over

7 Verloop Zoals eerder vermeld is de groep van carcinoïde tumoren bekend om de langzame groei, waardoor ook zonder behandeling de vooruitzichten redelijk gunstig zijn. Wanneer het carcinoïd wordt ontdekt met uitzaaiingen, maar er weinig klachten zijn, is een behandeling niet meteen noodzakelijk. Wanneer er wel klachten zijn, bespreekt de specialist de keuze van behandeling met u. Naast de kenmerkende klachten van het carcinoïdsyndroom kunnen op den duur andere problemen ontstaan, bijvoorbeeld bindweefselvorming, met name in de hartkleppen of in het buikvlies. Als de hartkleppen daardoor wat stugger worden, heeft het hart meer moeite met pompen; dit kan leiden tot vocht in de benen (oedeem) of in de buikholte (ascites) en vermoeidheid. Om meer te weten te komen over mogelijke afwijkingen van het hart, maakt de cardioloog een echo. Wanneer het buikvlies strakker wordt door bindweefselvorming, kunnen de darmen het moeilijker krijgen doordat ze als het ware afknikken; dit kan zich uiten in darmkrampen en onregelmatige ontlasting. Deze bindweefselvorming is op foto s moeilijk te zien. Verder kunnen de klachten erg lijken op die van het carcinoïdsyndroom of een tumor in de darmen. De specialist zal samen met u beoordelen wanneer en hoe verder onderzoek nodig is. Samenvatting Carcinoïd is een zeldzaam en bijzonder tumortype met soms kenmerkende klachten van diarree en opvliegers, die in aanvallen of min of meer continu kunnen optreden. De klachten kunnen zeer ernstig zijn en invloed hebben op uw lichamelijke activiteiten. Soms treedt na verloop van tijd een lekkende hartklep op door de beschadigende werking van stoffen (zoals serotonine) die geproduceerd worden door het carcinoïd. Er zijn verschillende mogelijkheden om de klachten te bestrijden en de productie van de hormoonachtige eiwitten te laten afnemen. Omdat de tumor langzaam groeit, zijn de vooruitzichten in het algemeen gunstig, zelfs wanneer er uitgebreide leveruitzaaiingen aanwezig zijn. Tot slot Deze informatie is bedoeld als aanvulling op de informatie die de specialist u geeft. Alleen de meest voorkomende problemen zijn hierin beschreven. Omdat er veel variatie in het ziektebeeld voorkomt, kunnen bij u andere klachten en problemen op de voorgrond staan. Daarom is persoonlijke informatie op grond van de bevindingen bij een individuele patiënt belangrijk. Meer informatie Voor meer informatie of lotgenoten contact kunt u terecht bij: "Deze uitgave is mogelijk gemaakt door Novartis Pharma BV, producent van Sandostatine December

Lanreotide bij neuro-endocriene tumoren

Lanreotide bij neuro-endocriene tumoren Lanreotide bij neuro-endocriene tumoren Inleiding De informatie in dit document is bedoeld als aanvulling op de informatie die u al heeft gekregen van uw behandelend internist-oncoloog en de oncologieverpleegkundige.

Nadere informatie

Somatostatine analogen bij neuro-endocriene tumoren

Somatostatine analogen bij neuro-endocriene tumoren Somatostatine analogen bij neuro-endocriene tumoren Inleiding De informatie in dit document is bedoeld als aanvulling op de informatie die u al heeft gekregen van uw behandelend internist-oncoloog en de

Nadere informatie

Kinderneurologie.eu. Neuroblastoom. www.kinderneurologie.eu

Kinderneurologie.eu. Neuroblastoom. www.kinderneurologie.eu Neuroblastoom Wat is een neuroblastoom? Een neuroblastoom is een kwaadaardig kankergezwel (tumor) wat ontstaan is uit een bepaald type zenuwweefsel. Dit zenuwweefsel wordt het sympathische zenuwstelsel

Nadere informatie

Trastuzumab (Herceptin )

Trastuzumab (Herceptin ) Trastuzumab (Herceptin ) Borstkanker (mammacarcinoom) De diagnose borstkanker is bij u vastgesteld. Dit wordt ook wel een mammacarcinoom genoemd. De behandeling van een mammacarcinoom bestaat uit een operatieve

Nadere informatie

Hoe wordt de diagnose gesteld? De diagnose wordt gesteld door de patholoog op basis van bij u afgenomen schildklierweefsel.

Hoe wordt de diagnose gesteld? De diagnose wordt gesteld door de patholoog op basis van bij u afgenomen schildklierweefsel. Schildklierkanker SCHILDKLIERKANKER Bij u is de diagnose schildklierkanker gesteld of een sterk vermoeden hierop. Voordat u verder gaat met lezen is het goed om te weten dat schildklierkanker in de meeste

Nadere informatie

Angiografie. Röntgenonderzoek van de bloedvaten

Angiografie. Röntgenonderzoek van de bloedvaten Angiografie Röntgenonderzoek van de bloedvaten Inhoudsopgave 1 Inleiding... 1 2 Wat is een angiografie?... 1 3 Voorbereiding thuis... 2 4 Opname... 2 5 Voor het onderzoek... 3 6 Tijdens het onderzoek...

Nadere informatie

1 injectieflacon Sandostatine 0,2 mg/ml bevat per 5 ml een hoeveelheid octreotide-acetaat, die overeenkomt met 1 mg octreotide.

1 injectieflacon Sandostatine 0,2 mg/ml bevat per 5 ml een hoeveelheid octreotide-acetaat, die overeenkomt met 1 mg octreotide. SANDOSTATINE Novartis Pharma B.V. Postbus 241 6800 LZ Arnhem Telefoon 026-37 82 111 INFORMATIE VOOR DE PATIENT Lees de bijsluiter regelmatig vóór gebruik, ook als u Sandostatine al eerder gebruikte. De

Nadere informatie

Verwijderen van een niertumor via een kijkoperatie (laparoscopische nefrectomie)

Verwijderen van een niertumor via een kijkoperatie (laparoscopische nefrectomie) Verwijderen van een niertumor via een kijkoperatie (laparoscopische nefrectomie) Maatschap Urologie IJsselland Ziekenhuis Inleiding De uroloog heeft bij u een niertumor (niercelcarcinoom) geconstateerd.

Nadere informatie

Beentumoren (=bottumoren)

Beentumoren (=bottumoren) Beentumoren (=bottumoren) Inleiding Gezwellen in beenderen worden beentumoren genoemd. Er zijn verschillende typen beentumoren te onderscheiden. Zo zijn er vormen waarbij de tumor of het gezwel direct

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Longkanker

Patiënteninformatie. Longkanker Patiënteninformatie Longkanker Inhoudsopgave Pagina Wat is longkanker? 4 Onderzoek en diagnose 4 De meest voorkomende onderzoeken. 5 Behandeling 7 De meest voorkomende behandelmethoden 8 Revalidatie 9

Nadere informatie

Keuzehulp Uitgezaaide Borstkanker

Keuzehulp Uitgezaaide Borstkanker Keuzehulp Uitgezaaide Borstkanker START Gemaakt door: In samenwerking met: Gefinancierd door: 2014 en Borstkankervereniging Nederland Hoe werkt deze Keuzehulp voor uitgezaaide borstkanker? Informatiekaart

Nadere informatie

Schildwachtklieronderzoek en -verwijdering bij borstkanker

Schildwachtklieronderzoek en -verwijdering bij borstkanker Schildwachtklieronderzoek en -verwijdering bij borstkanker Uw chirurg heeft met u besproken, dat binnenkort bij u een schildwachtklieronderzoek en -verwijdering plaatsvindt. In deze folder leest u hier

Nadere informatie

STRONTIUM-89 THERAPIE BIJ PIJNLIJKE SKELETMETASTASEN

STRONTIUM-89 THERAPIE BIJ PIJNLIJKE SKELETMETASTASEN STRONTIUM-89 THERAPIE BIJ PIJNLIJKE SKELETMETASTASEN 618 Afspraak afdeling Nucleaire Geneeskunde Mevrouw/meneer Dag Datum Tijdstip Wij willen u vragen uw recente jaarkaart van het Sint Franciscus Gasthuis

Nadere informatie

Een operatie bij eierstokkanker

Een operatie bij eierstokkanker Een operatie bij eierstokkanker Deze folder geeft u informatie over een grote gynaecologische operatie bij een ovariumcarcinoom (eierstokkanker). In deze folder leest u meer over deze ingreep, die in medische

Nadere informatie

Patiënteninformatie over jodiumhoudende contrastmiddelen

Patiënteninformatie over jodiumhoudende contrastmiddelen Patiënteninformatie over jodiumhoudende contrastmiddelen Welke contrastmiddelen Deze informatie gaat over jodiumhoudende contrastmiddelen die bij radiologische onderzoeken in bloedvaten worden ingespoten,

Nadere informatie

Inleiding In deze folder leest u meer over de diagnose maagkanker, de onderzoeken en de behandelmogelijkheden.

Inleiding In deze folder leest u meer over de diagnose maagkanker, de onderzoeken en de behandelmogelijkheden. MAAGKANKER 17852 Inleiding In deze folder leest u meer over de diagnose maagkanker, de onderzoeken en de behandelmogelijkheden. Maagkanker is een kwaadaardige tumor in de maag, het wordt ook wel maagcarcinoom

Nadere informatie

H.327185.0416. Het verwijderen van uw borst (Borstamputatie)

H.327185.0416. Het verwijderen van uw borst (Borstamputatie) H.327185.0416 Het verwijderen van uw borst (Borstamputatie) Inleiding Uw specialist heeft u verteld dat u geopereerd moet worden aan een kwaadaardige tumor in uw borst. Meestal is een kwaadaardige tumor

Nadere informatie

Borstsparende operatie en schildwachtklierprocedure

Borstsparende operatie en schildwachtklierprocedure Borstsparende operatie en schildwachtklierprocedure In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten om een borstsparende operatie te ondergaan ter behandeling van een tumor in uw borst. Het doel van

Nadere informatie

Eierstokkanker- fase van operatie

Eierstokkanker- fase van operatie Supplement informatiewijzer oncologie Eierstokkanker- fase van operatie Inhoudsopgave 1. Voorwoord 2. Sneller-herstel programma 3. Wat gebeurt er op de dag van opname? 4. Hoe bereidt u zich voor? 5. Wat

Nadere informatie

Jodiumhoudende contrastmiddelen Informatie voor patiënten

Jodiumhoudende contrastmiddelen Informatie voor patiënten Jodiumhoudende contrastmiddelen Informatie voor patiënten Afdeling radiologie Welke contrastmiddelen? Deze informatie gaat over jodiumhoudende contrastmiddelen die bij radiologische onderzoeken in bloedvaten

Nadere informatie

Operatie aan de bijschildklier(en)

Operatie aan de bijschildklier(en) Operatie aan de bijschildklier(en) Waarom een operatie Een operatie aan de bijschildklieren wordt gedaan, omdat één of meerdere bijschildklier(en) te hard werken, omdat deze vergroot zijn of omdat er sprake

Nadere informatie

Keuzehulp Uitgezaaide Borstkanker

Keuzehulp Uitgezaaide Borstkanker Keuzehulp Uitgezaaide Borstkanker START Gemaakt door: In samenwerking met: Financieel mogelijk gemaakt door: 2015 De ArgumentenFabriek en borstkankervereniging nederland FAS799.014.011/exp. juli 2017 Hoe

Nadere informatie

Schildwachtklierprocedure

Schildwachtklierprocedure Schildwachtklierprocedure 1. Wat is de schildwachtklier? 1.1 Wat is een schildwachtklierprocedure? 2. Hoe verloopt de schildwachtklierprocedure? 3.Hoe verloopt de operatie? 3.1 Welke verdoving? 3.2 Hoe

Nadere informatie

NET-groep. Informatie over. neuro-endocriene tumoren (NET) de dunne darm de maag de pancreas de longen

NET-groep. Informatie over. neuro-endocriene tumoren (NET) de dunne darm de maag de pancreas de longen NET-groep Informatie over neuro-endocriene tumoren (NET) de dunne darm de maag de pancreas de longen 1 Deze brochure kwam tot stand in samenwerking met de Raad van Advies van de NET-groep Deze brochure

Nadere informatie

1 Algemeen 4. 2 Wat is eierstokkanker en bij wie komt het voor 4. 3 Hoe ontstaat eierstokkanker 4. 4 Uitzaaiingen bij eierstokkanker 4

1 Algemeen 4. 2 Wat is eierstokkanker en bij wie komt het voor 4. 3 Hoe ontstaat eierstokkanker 4. 4 Uitzaaiingen bij eierstokkanker 4 eierstokkanker Inhoud 1 Algemeen 4 2 Wat is eierstokkanker en bij wie komt het voor 4 3 Hoe ontstaat eierstokkanker 4 4 Uitzaaiingen bij eierstokkanker 4 5 Wat zijn de klachten bij eierstokkanker 5 6 Onderzoek

Nadere informatie

Onderzoek en operatie van de schildwachtklier bij borstkanker

Onderzoek en operatie van de schildwachtklier bij borstkanker Onderzoek en operatie van de schildwachtklier bij borstkanker Uw chirurg heeft met u besproken dat vóór de verwijdering van de borstkanker eerst de schildwachtklier wordt onderzocht. Deze folder geeft

Nadere informatie

Radiotherapie Medische Oncologie Curatieve chemoradiotherapie

Radiotherapie Medische Oncologie Curatieve chemoradiotherapie Radiotherapie Medische Oncologie Curatieve chemoradiotherapie Uitwendige bestraling van slokdarmkanker in combinatie met chemotherapie Radiotherapie Medische Oncologie Inleiding Na verschillende onderzoeken

Nadere informatie

1 Algemeen... 3. 2 Wat is eierstokkanker en bij wie komt het voor?... 3. 3 Hoe ontstaat eierstokkanker?... 3. 4 Uitzaaiingen bij eierstokkanker...

1 Algemeen... 3. 2 Wat is eierstokkanker en bij wie komt het voor?... 3. 3 Hoe ontstaat eierstokkanker?... 3. 4 Uitzaaiingen bij eierstokkanker... eierstokkanker Inhoud 1 Algemeen... 3 2 Wat is eierstokkanker en bij wie komt het voor?... 3 3 Hoe ontstaat eierstokkanker?... 3 4 Uitzaaiingen bij eierstokkanker... 3 5 Wat zijn de klachten bij eierstokkanker?...

Nadere informatie

Behandeling met Samarium-153 (Quadramet )

Behandeling met Samarium-153 (Quadramet ) Behandeling met Samarium-153 (Quadramet ) In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten een behandeling met radioactief Samarium-153 te ondergaan op de afdeling Nucleaire Geneeskunde van het Radboudumc

Nadere informatie

Informatie over de schildwachtklier. Afdeling Chirurgie

Informatie over de schildwachtklier. Afdeling Chirurgie Informatie over de schildwachtklier Afdeling Chirurgie Inleiding Deze folder geeft u informatie over de procedure bij het verwijderen van een schildwachtklier. Het is goed u te realiseren dat voor u persoonlijk

Nadere informatie

adviezen jodiumhoudende na een hernia-operatie contrastmiddelen ZorgSaam

adviezen jodiumhoudende na een hernia-operatie contrastmiddelen ZorgSaam adviezen jodiumhoudende na een hernia-operatie contrastmiddelen ZorgSaam 1 jodiumhoudende contrastmiddelen Welke contrastmiddelen? Deze informatie gaat over jodiumhoudende contrastmiddelen die bij radiologische

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Pijnbehandeling bij de bevalling

Patiënteninformatie. Pijnbehandeling bij de bevalling Patiënteninformatie Pijnbehandeling bij de bevalling Pijnbehandeling bij de bevalling Polikliniek Verloskunde/ Gynaecologie, route 2.2 Telefoon (050) 524 5840 Inleiding Dit is de informatiefolder van de

Nadere informatie

Scanmethoden bij neuro-endocriene tumoren en behandeling met PRRT

Scanmethoden bij neuro-endocriene tumoren en behandeling met PRRT Scanmethoden bij neuro-endocriene tumoren en behandeling met PRRT Presentatie van dr. Jaap Teunissen, nucleair geneeskundige Erasmus MC Informatiedag over NET van Stichting NET-groep op 21 april 2012 Thema

Nadere informatie

Urologie Het verwijderen van een tumor uit de blaas

Urologie Het verwijderen van een tumor uit de blaas Urologie Het verwijderen van een tumor uit de blaas Transurethrale resectie van een tumor (TURT) Urologie Inleiding Onderzoek heeft aangetoond dat u tumorweefsel in uw blaas heeft. De uroloog heeft u

Nadere informatie

Verwijderen van een zaadbal via de lies. Inguinale orchidectomie

Verwijderen van een zaadbal via de lies. Inguinale orchidectomie Verwijderen van een zaadbal via de lies Inguinale orchidectomie Inhoudsopgave Inleiding... 1 De operatie... 1 Na de operatie... 2 Bloedverdunners... 2 Ontslag... 3 Tot slot... 4 Ruimte voor vragen... 5

Nadere informatie

NET-groep. Informatie over. neuro-endocriene tumoren (NET) de dunne darm

NET-groep. Informatie over. neuro-endocriene tumoren (NET) de dunne darm NET-groep Informatie over neuro-endocriene tumoren (NET) de dunne darm 1 Deze brochure kwam tot stand in samenwerking met de Raad van Advies van de NET-groep Deze brochure is een uitgave van Stichting

Nadere informatie

CT-scan hart Voorbereiding één uur van tevoren aanwezig moeten zijn

CT-scan hart Voorbereiding één uur van tevoren aanwezig moeten zijn CT-scan hart Voor u is een afspraak gemaakt voor een CT-scan onderzoek van het hart. Het onderzoek vindt plaats op de afdeling radiologie van VU medisch centrum, op de tweede etage in het ziekenhuis, locatie

Nadere informatie

Deel 2. Kanker van de vulva

Deel 2. Kanker van de vulva . Kanker van de vulva Inhoud Wat is kanker van de vulva? 1 Aantallen 2 Het ontstaan van kanker van de vulva 3 Uitzaaiingen 3 Onderzoek 4 Behandeling 4 Mogelijke bijwerkingen en complicaties van de behandelingen

Nadere informatie

Chemotherapie gang van zaken

Chemotherapie gang van zaken Chemotherapie gang van zaken Behandelwijzer chemotherapie Wat is chemotherapie? Chemotherapie omvat vele verschillende soorten stoffen (cytostatica) die worden gebruikt om kanker te genezen of symptomen

Nadere informatie

longembolie patiënteninformatie

longembolie patiënteninformatie patiënteninformatie longembolie Bij u is het vermoeden van en longembolie, of is de diagnose longembolie gesteld. Wat is een longembolie eigenlijk? Hoe ontstaat een longembolie en hoe kan het worden behandeld?

Nadere informatie

Longembolie Onderzoek en behandeling. www.nwz.nl

Longembolie Onderzoek en behandeling. www.nwz.nl Longembolie Onderzoek en behandeling www.nwz.nl Inhoud Wat is een longembolie? 3 Welke onderzoeken krijgt u? 4 Behandeling van een longembolie 5 Behandeling met bloedverdunnende medicijnen 7 Naar huis

Nadere informatie

Het APD-infuus. Een behandeling voor osteoporose

Het APD-infuus. Een behandeling voor osteoporose Het APD-infuus Een behandeling voor osteoporose Inleiding Uw specialist heeft met u besproken dat u een behandeling krijgt met het medicijn APD. U krijgt dit medicijn via een infuus toegediend. Er kunnen

Nadere informatie

Voorbereiding Als het onderzoek s ochtends plaatsvindt: Een licht ontbijt bestaande uit twee beschuiten en een kop thee.

Voorbereiding Als het onderzoek s ochtends plaatsvindt: Een licht ontbijt bestaande uit twee beschuiten en een kop thee. Veneuze sampling Voor u is een veneuze sampling afgesproken. Veneuze sampling is een onderzoek waarbij enig bloed uit een ader wordt genomen. Een ader vervoert bloed dat uit een orgaan komt. De proefmonsters

Nadere informatie

DRBR0721. SIRT Selectieve Interne RadioTherapie

DRBR0721. SIRT Selectieve Interne RadioTherapie DRBR0721 SIRT Selectieve Interne RadioTherapie Geachte heer Geachte mevrouw U wordt in de nabije toekomst of u bent nu reeds in het Ziekenhuis Oost- Limburg opgenomen op de dienst gastro-enterologie voor

Nadere informatie

Jodiumhoudende contrastmiddelen in bloedvat

Jodiumhoudende contrastmiddelen in bloedvat RADIOLOGIE Jodiumhoudende contrastmiddelen in bloedvat U krijgt binnenkort een onderzoek bij de afdeling radiologie waar een jodiumhoudende contrastmiddel wordt gebruikt. Dit contrastmiddel wordt in een

Nadere informatie

Radiotherapie Medische Oncologie Chemoradiotherapie gevolgd door chirurgie bij slokdarmkanker

Radiotherapie Medische Oncologie Chemoradiotherapie gevolgd door chirurgie bij slokdarmkanker Radiotherapie Medische Oncologie Chemoradiotherapie gevolgd door chirurgie bij slokdarmkanker Uitwendige bestraling van slokdarmkanker in combinatie met chemotherapie, voorafgaand aan een operatie van

Nadere informatie

COMPLICATIES Lange termijn complicaties Complicaties van de ogen (retinopathie) Complicaties van de nieren (nefropathie)

COMPLICATIES Lange termijn complicaties Complicaties van de ogen (retinopathie) Complicaties van de nieren (nefropathie) COMPLICATIES Lange termijn complicaties Wanneer u al een lange tijd diabetes heeft, kunnen er complicaties optreden. Deze treden zeker niet bij alle mensen met diabetes in dezelfde mate op. Waarom deze

Nadere informatie

NET-groep. Informatie over. neuro-endocriene tumoren (NET) de longen

NET-groep. Informatie over. neuro-endocriene tumoren (NET) de longen NET-groep Informatie over neuro-endocriene tumoren (NET) de longen 1 Deze brochure kwam tot stand in samenwerking met de Raad van Advies van de NET-groep Deze brochure is een uitgave van Stichting NET-groep

Nadere informatie

Dikke-darmkanker. vrijdag 24 april 2015. Bas van Balkom MDL-arts

Dikke-darmkanker. vrijdag 24 april 2015. Bas van Balkom MDL-arts Dikke-darmkanker Bas van Balkom MDL-arts Inhoud Darmkanker en risicofactoren Lichamelijke klachten bij darmkanker Endoscopie (inwendig darmonderzoek) Vervolgonderzoeken Behandeling 2 Darmkanker 13.000

Nadere informatie

CT-scan met intraveneus contrastmiddel B

CT-scan met intraveneus contrastmiddel B CT-scan met intraveneus contrastmiddel B Inhoudsopgave 1 Inleiding... 1 2 Wat is een CT-onderzoek?... 1 3 Voorbereiding... 2 4 Voor het onderzoek... 2 5 Het onderzoek... 3 6 Na het onderzoek... 3 7 Uitslag...

Nadere informatie

Inhoudsopgave... 1. Inleiding... 2. Wat is een PET/CT-scan?... 2. Hoe bereidt u zich voor op het onderzoek?... 3. Heeft u diabetes mellitus?...

Inhoudsopgave... 1. Inleiding... 2. Wat is een PET/CT-scan?... 2. Hoe bereidt u zich voor op het onderzoek?... 3. Heeft u diabetes mellitus?... PET/CT-scan H09.015-08 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 2 Wat is een PET/CT-scan?... 2 Hoe bereidt u zich voor op het onderzoek?... 3 Heeft u diabetes mellitus?... 3 Bij gebruik van tabletten

Nadere informatie

Een behandeling met APD wordt onder andere voorgeschreven

Een behandeling met APD wordt onder andere voorgeschreven APD infuus Inleiding U heeft van uw specialist gehoord dat infusie-therapie met APD van belang is bij de behandeling van uw ziekte. Uw specialist zal u al grotendeels op de hoogte hebben gesteld over

Nadere informatie

Eierstokkanker. Patiënteninformatie Eierstokkanker

Eierstokkanker. Patiënteninformatie Eierstokkanker Eierstokkanker Patiënteninformatie Eierstokkanker Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 Wat is eierstokkanker en bij wie komt het voor 3 Hoe ontstaat eierstokkanker 4 Uitzaaiingen bij eierstokkanker 5 Wat zijn de

Nadere informatie

Okselklierverwijdering (-dissectie) bij borstkanker

Okselklierverwijdering (-dissectie) bij borstkanker Okselklierverwijdering (-dissectie) bij borstkanker Uw chirurg heeft met u besproken dat binnenkort bij u een okselklierverwijdering plaatsvindt (ook wel okselklierdissectie of okselkliertoilet genoemd).

Nadere informatie

Interne Geneeskunde Nefrologie. Informatie over afstoting na niertransplantatie

Interne Geneeskunde Nefrologie. Informatie over afstoting na niertransplantatie Interne Geneeskunde Nefrologie Informatie over afstoting na niertransplantatie Interne Geneeskunde Nefrologie Wat is afstoting na niertransplantatie? U krijgt medicijnen om afstoting van uw transplantatienier

Nadere informatie

CT-scan van de kransslagaders. CT- coronairen

CT-scan van de kransslagaders. CT- coronairen CT-scan van de kransslagaders CT- coronairen U bent door uw behandelend cardioloog verwezen voor een CT-scan (computer tomografiescan) van het hart. In deze folder informeren wij u zoveel mogelijk over

Nadere informatie

[ 131 I]Meta-lodobenzylguanidine for Therapeutic Use

[ 131 I]Meta-lodobenzylguanidine for Therapeutic Use BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER [ 131 I]Meta-lodobenzylguanidine for Therapeutic Use [ 131 I]Meta-lodobenzylguanidine for Therapeutic Use 0,185-0,740 GBq/ml oplossing voor infusie [ 131 I]jobenguaan

Nadere informatie

Nucleaire Geneeskunde. Wat is Nucleaire Geneeskunde

Nucleaire Geneeskunde. Wat is Nucleaire Geneeskunde Afdeling: Onderwerp: Nucleaire Geneeskunde 1 Voorwoord In Nederland worden per jaar meer dan honderdduizend mensen verwezen voor een nucleair geneeskundig onderzoek of behandeling. Nucleair geneeskundig

Nadere informatie

Aambeien. Albert Schweitzer ziekenhuis april 2015 pavo 0334

Aambeien. Albert Schweitzer ziekenhuis april 2015 pavo 0334 Aambeien Albert Schweitzer ziekenhuis april 2015 pavo 0334 Inleiding U heeft een afspraak op de polikliniek Chirurgie, omdat u klachten heeft die waarschijnlijk door aambeien worden veroorzaakt. In deze

Nadere informatie

CT-scan (computertomografie)

CT-scan (computertomografie) U heeft zojuist gehoord dat er van u een CT-scan (computertomografie) zal worden gemaakt. CT-scan (computertomografie) In deze folder wordt uitgelegd wat een CT-scan is en hoe de gang van zaken is tijdens

Nadere informatie

APD-infuus bij uitzaaiingen in de botten

APD-infuus bij uitzaaiingen in de botten APD-infuus bij uitzaaiingen in de botten Albert Schweitzer ziekenhuis november 2013 pavo 0662 Inleiding Binnenkort wordt u behandeld met het medicijn APD. In deze folder leest u meer over deze behandeling

Nadere informatie

Nucleaire Geneeskunde

Nucleaire Geneeskunde Nucleaire Geneeskunde Behandeling van botmetastasen van prostaatkanker met radium-223 (Xofigo) Inleiding Met radium wordt bij deze behandeling de radioactieve stof radium-223 bedoeld. Xofigo is de merknaam

Nadere informatie

Behandeling van reumatische klachten met medicijnen

Behandeling van reumatische klachten met medicijnen Behandeling van reumatische klachten met medicijnen Metoject Behandeling met Metoject In overleg met uw reumatoloog wordt u binnenkort voor uw reumatische klachten behandeld met het geneesmiddel Metoject.

Nadere informatie

Ruggenprik tijdens de bevalling

Ruggenprik tijdens de bevalling H.291380.0215 Ruggenprik tijdens de bevalling (Epidurale pijnbestrijding) Wat is epidurale pijnbestrijding Bij deze ruggenprik spuit de anesthesioloog via een dun slangetje (katheter) verdovingsvloeistof

Nadere informatie

Leefregels na behandeling met radioactief Jodium-131. Afdeling Nucleaire Geneeskunde

Leefregels na behandeling met radioactief Jodium-131. Afdeling Nucleaire Geneeskunde Leefregels na behandeling met radioactief Jodium-131 Afdeling Nucleaire Geneeskunde Inleiding Deze folder geeft u informatie over de behandeling met radioactief jodium. Deze behandeling kan worden uitgevoerd

Nadere informatie

Een zwelling in de schildklier

Een zwelling in de schildklier Een zwelling in de schildklier EEN ZWELLING IN DE SCHILDKLIER Op de polikliniek worden regelmatig mensen gezien met een zwelling in de schildklier. Waarvoor dient de schildklier? De schildklier produceert

Nadere informatie

Welke patiënten zijn geschikt voor MTX?

Welke patiënten zijn geschikt voor MTX? Methotrexaat (MTX) Wat is methotrexaat (MTX) MTX is een geneesmiddel dat wordt gebruikt voor de behandeling bij ernstige psoriasis. Aanvankelijk werd het gebruikt bij de behandeling van kanker. Bij toeval

Nadere informatie

Patiënteninformatiedossier (PID) PROSTAATKANKER. onderdeel HORMONALE THERAPIE. PROSTAATKANKER Hormonale therapie

Patiënteninformatiedossier (PID) PROSTAATKANKER. onderdeel HORMONALE THERAPIE. PROSTAATKANKER Hormonale therapie Patiënteninformatiedossier (PID) PROSTAATKANKER onderdeel HORMONALE THERAPIE PROSTAATKANKER Hormonale therapie INHOUD Inleiding... 3 Hoe werkt hormonale therapie?... 3 Wanneer hormonale behandeling?...

Nadere informatie

Endoscopische Mucosale Resectie (EMR) slokdarm

Endoscopische Mucosale Resectie (EMR) slokdarm Endoscopische Mucosale Resectie (EMR) slokdarm Maatschap Gastro-Enterologie IJsselland Ziekenhuis Datum opname: Datum onderzoek: Wat is een EMR? Op advies van uw behandelend arts zult u een Endoscopische

Nadere informatie

Orthopedie. Biopsie onder narcose

Orthopedie. Biopsie onder narcose Orthopedie Biopsie onder narcose Orthopedie Bij u of uw kind is een gezwel gevonden in een bot, of in het weefsel dat om het bot heen ligt. Om deze aandoening verder te onderzoeken, moet er een stukje

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Verwijderen van niertumoren

PATIËNTEN INFORMATIE. Verwijderen van niertumoren PATIËNTEN INFORMATIE Verwijderen van niertumoren 2 PATIËNTENINFORMATIE Door middel van deze informatiefolder wil het Maasstad Ziekenhuis u informeren over de behandeling van niertumoren. Wij adviseren

Nadere informatie

Eenmalige bestraling bij borstkanker

Eenmalige bestraling bij borstkanker Deze folder geeft u informatie over Eenmalige bestraling bij borstkanker patiënteninformatie Intra-Operatieve Radiotherapie Inleiding Deze folder gaat over eenmalige inwendige bestraling tijdens een borstsparende

Nadere informatie

CT-scan met intraveneus contrastmiddel en water D

CT-scan met intraveneus contrastmiddel en water D CT-scan met intraveneus contrastmiddel en water D Inhoudsopgave 1 Inleiding... 1 2 Wat is een CT-onderzoek?... 1 3 Voorbereiding... 2 4 Voor het onderzoek... 2 5 Het onderzoek... 3 6 Na het onderzoek...

Nadere informatie

PET/CT-scan. Nucleaire geneeskunde

PET/CT-scan. Nucleaire geneeskunde PET/CT-scan Nucleaire geneeskunde U bent verwezen naar de afdeling Nucleaire geneeskunde van Orbis Medisch Centrum om een zogenaamde PET/CT-scan te laten maken. De PET/CTscanner is een apparaat dat bestaat

Nadere informatie

Overactieve blaas behandeling (Botuline-toxine injecties) Maatschap Urologie IJsselland Ziekenhuis

Overactieve blaas behandeling (Botuline-toxine injecties) Maatschap Urologie IJsselland Ziekenhuis Overactieve blaas behandeling (Botuline-toxine injecties) Maatschap Urologie IJsselland Ziekenhuis Inleiding Tijdens uw bezoek aan uw uroloog is er met u besproken dat er een overactiviteit van uw blaas

Nadere informatie

Behandeling van DCIS. Ductaal carcinoma in situ (DCIS) gemini-ziekenhuis.nl

Behandeling van DCIS. Ductaal carcinoma in situ (DCIS) gemini-ziekenhuis.nl Behandeling van DCIS Ductaal carcinoma in situ (DCIS) gemini-ziekenhuis.nl Inhoudsopgave Wat is DCIS 3 Borstsparende behandeling 4 Ablatio: verwijdering van de gehele borstklier en borst 5 Preventieve

Nadere informatie

Nucleaire Geneeskunde

Nucleaire Geneeskunde Nucleaire Geneeskunde Informatie voor patiënten F0229-1011 december 2012 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam 070

Nadere informatie

Vertebroplastiek behandeling. Centrumlocatie

Vertebroplastiek behandeling. Centrumlocatie Centrumlocatie Uw behandelend specialist heeft u geadviseerd om een vertebroplastiek behandeling te ondergaan. In deze folder vindt u informatie over deze behandeling. Wat is vertebroplastiek Vertebroplastiek

Nadere informatie

Schildwachtklierbiopsie bij melanoom

Schildwachtklierbiopsie bij melanoom Schildwachtklierbiopsie bij melanoom Máxima Oncologisch Centrum U heeft met uw specialist besproken dat u binnenkort een schildwachtklierbiopsie ondergaat in verband met een melanoom. Deze ingreep is van

Nadere informatie

Methotrexaat. (Ledertrexate, Emthexate )

Methotrexaat. (Ledertrexate, Emthexate ) Methotrexaat (Ledertrexate, Emthexate ) Inhoud Wat doet Methotrexaat bij reumatische aandoeningen? 3 Wat kunt u verwachten van Methotrexaat? 3 Gebruik 3 Bewaren van Methotrexaat 4 Bijverschijnselen 4 Bloedcontrole

Nadere informatie

Afdeling Heelkunde, locatie AZU. Operatie voor schildklierkanker (thyreoidectomie)

Afdeling Heelkunde, locatie AZU. Operatie voor schildklierkanker (thyreoidectomie) Afdeling Heelkunde, locatie AZU Operatie voor schildklierkanker (thyreoidectomie) Inhoudsopgave Inleiding 3 De schildklier 4 Schildklierkanker 5 De operatie 6 Na de operatie 7 Mogelijke complicaties 8

Nadere informatie

Verwijderen van de galblaas. Polikliniek chirurgie

Verwijderen van de galblaas. Polikliniek chirurgie Verwijderen van de galblaas Polikliniek chirurgie Verwijderen van de galblaas Inleiding In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten om uw galblaas te laten verwijderen. In deze brochure vindt u

Nadere informatie

Chirurgie. Patiënteninformatie. Blindedarmoperatie (appendectomie) Bij volwassenen. Slingeland Ziekenhuis

Chirurgie. Patiënteninformatie. Blindedarmoperatie (appendectomie) Bij volwassenen. Slingeland Ziekenhuis Chirurgie Blindedarmoperatie (appendectomie) i Patiënteninformatie Bij volwassenen Slingeland Ziekenhuis Inleiding U heeft een (acute) blindedarmontsteking. In deze folder vindt u informatie over de aandoening

Nadere informatie

Het verwijderen van een nier

Het verwijderen van een nier Het verwijderen van een nier Albert Schweitzer ziekenhuis februari 2015 pavo 0127 Inleiding Binnenkort wordt u in het ziekenhuis opgenomen voor het verwijderen van een nier. In deze folder leest u over

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Vulvakanker

Patiënteninformatie. Vulvakanker Vulvakanker Patiënteninformatie Vulvakanker Inhoudsopgave 1 Inleiding 1.1 Wat is kanker van de vulva 1.2 Bij wie komt kanker van de vulva voor 2 Hoe ontstaat kanker van de vulva 3 Uitzaaiingen 4 Wat zijn

Nadere informatie

MOGELIJKHEDEN EN BEPERKINGEN VAN MAAG-DARMONDERZOEK BIJ NET

MOGELIJKHEDEN EN BEPERKINGEN VAN MAAG-DARMONDERZOEK BIJ NET MOGELIJKHEDEN EN BEPERKINGEN VAN MAAG-DARMONDERZOEK BIJ NET Presentatie Dr. Martijn ter Borg, maag-darm-lever (MDL-arts), Máxima Medisch Centrum, Eindhoven Informatiedag NET-groep 2014 Beter maag- en darmonderzoek

Nadere informatie

Wat zijn de klachten bij eierstokkanker? 3 4. 5 operatie: Stadiëring 6. Het bepalen van het stadium tijdens en na de. Kans op genezing 8 9

Wat zijn de klachten bij eierstokkanker? 3 4. 5 operatie: Stadiëring 6. Het bepalen van het stadium tijdens en na de. Kans op genezing 8 9 Kanker van de eierstokken gaat uit van het weefsel van de eierstok. De behandeling bestaat uit operatie en zonodig chemotherapie. De levensverwachting bij eierstokkanker is afhankelijk van het stadium

Nadere informatie

Metastasen (uitzaaiingen)

Metastasen (uitzaaiingen) Metastasen (uitzaaiingen) Inleiding Metastasen zijn uitzaaiingen van kwaadaardige gezwellen (tumoren) elders in het lichaam (de z.g. primaire tumor). Uitzaaiingen van primaire tumoren kunnen overal in

Nadere informatie

METASTRON 37 MBq/ml oplossing voor injectie Strontium [ 89 Sr] chloride

METASTRON 37 MBq/ml oplossing voor injectie Strontium [ 89 Sr] chloride BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE PATIËNT METASTRON 37 MBq/ml oplossing voor injectie Strontium [ 89 Sr] chloride Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel krijgt toegediend want er staat belangrijke

Nadere informatie

Fabels en feiten over morfine

Fabels en feiten over morfine Fabels en feiten over morfine Beter voor elkaar Fabels en feiten over morfine Inleiding In overleg met uw arts gaat u morfine gebruiken. Morfine behoort tot een groep geneesmiddelen, die morfineachtige

Nadere informatie

Pijnbehandeling bij een blokkade van een zenuw in de bovenbuik. (Celiacus blokkade)

Pijnbehandeling bij een blokkade van een zenuw in de bovenbuik. (Celiacus blokkade) Pijnbehandeling bij een blokkade van een zenuw in de bovenbuik (Celiacus blokkade) 2 Er is met u gesproken over een blokkade (plaatselijke verdoving of uitschakeling) van een zenuw in de bovenbuik, omdat

Nadere informatie

Robot-geassisteerde radicale prostatectomie (RALP)

Robot-geassisteerde radicale prostatectomie (RALP) Robot-geassisteerde radicale prostatectomie (RALP) U bent patiënt bij de afdeling urologie van VU medisch centrum (VUmc). VUmc is een universitair medisch centrum waar medisch specialisten worden opgeleid.

Nadere informatie

Titel: HOVON 105. Rituximab bij het primair centraal zenuwstelsel lymfoom. Een gerandomiseerd HOVON / ALLG onderzoek

Titel: HOVON 105. Rituximab bij het primair centraal zenuwstelsel lymfoom. Een gerandomiseerd HOVON / ALLG onderzoek Titel:. Rituximab bij het primair centraal zenuwstelsel lymfoom. Een gerandomiseerd HOVON / ALLG onderzoek Officiële titel: Rituximab in Primary Central Nervous system Lymphoma. A randomized HOVON / ALLG

Nadere informatie

Percutane vertebroplastiek

Percutane vertebroplastiek Percutane vertebroplastiek Inleiding Patiënten die wervelbreuken hebben ten gevolge van osteoporose, hebben vaak veel last van rugpijn. In enkele gevallen is er ook sprake van neurologische uitval. Vroeger

Nadere informatie

Maagoperatie. Ligging en functie van de maag. Diagnose en onderzoek

Maagoperatie. Ligging en functie van de maag. Diagnose en onderzoek Maagoperatie Deze folder geeft u informatie over de gebruikelijke gang van zaken rond een maagoperatie. Het is goed u te realiseren dat voor u persoonlijk de situatie anders kan zijn dan beschreven. Ligging

Nadere informatie

Mediastinoscopie. Onderzoek van de lymfeklieren rond de luchtpijp

Mediastinoscopie. Onderzoek van de lymfeklieren rond de luchtpijp Mediastinoscopie Onderzoek van de lymfeklieren rond de luchtpijp Wat is een mediastinoscopie? Een mediastinoscopie is een kijkoperatie in de borstholte, waarbij de lymfeklieren rondom uw luchtpijp worden

Nadere informatie

Een longembolie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Een longembolie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Een longembolie U heeft een longembolie gehad en bent hiervoor opgenomen bij Rijnstate. In deze folder leest u meer over een longembolie, de behandeling ervan en adviezen voor thuis. Neem altijd uw verzekeringsgegevens

Nadere informatie

Verwijderen van een (gedeelte van een) nier door kijkoperatie. Laparoscopische (partiële) nefrectomie

Verwijderen van een (gedeelte van een) nier door kijkoperatie. Laparoscopische (partiële) nefrectomie Verwijderen van een (gedeelte van een) nier door kijkoperatie Laparoscopische (partiële) nefrectomie 1 Uw arts (uroloog) heeft met u besproken dat u in aanmerking komt voor een operatie waarbij een nier

Nadere informatie