Energielasten als een van de uitgangspunten bij nieuwbouw en renovatie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Energielasten als een van de uitgangspunten bij nieuwbouw en renovatie"

Transcriptie

1 Energielasten als een van de uitgangspunten bij nieuwbouw en renovatie Door Eric van Zee, april 2008 Energie steeds groter deel van de woonlasten De kosten voor verwarming en warm tapwater vormen een steeds groter deel van de woonlasten. Ten opzichte van 2000 zijn de energielasten met zo n 75% gestegen terwijl de huren in dezelfde periode met minder dan 20 procent zijn toegenomen. De kosten voor het verwarmen liggen nu al op zo n 30 tot 45 procent van de kale huur (afhankelijk van het type complex). Op basis van de ontwikkeling van de olieprijzen (in 2007 is de olieprijs verdubbeld) is de verwachting dat de energielasten ook in de komende jaren sterker zullen stijgen dan de huren. Dat betekent dat energie op korte termijn al meer dan 50% van de kale huur gaat vormen. Beheersing van de energielasten is in het ontwikkelingsproces dan ook net zo belangrijk als het beheersen van de stichtingskosten. Bij het ontwerpen van woningen wordt tot nu toe nog weinig rekening gehouden met de kosten van toekomstige bewoners voor gas of elektriciteit. Veelal tracht de ontwikkelaar de bouwkosten te minimaliseren terwijl het woningontwerp nog precies voldoet aan de geldende EPC-eis. Voor de huurders of kopers van die woningen leidt deze manier van werken niet automatisch tot een optimaal resultaat vanuit het oogpunt van maandelijkse energielasten. Door het ontwikkelingsproces op een beperkt aantal punten anders in te richten, kan het woningontwerp wel worden geoptimaliseerd voor minimale energielasten. Vanzelfsprekend gaat het steeds om een balans tussen wooncomfort en energielasten. Volgorde van maatregelen: Trias Energetica Omdat de gevolgen van de stijgende energielasten nu in de totale woonlasten steeds duidelijker merkbaar zijn, doen corporaties er verstandig aan om voortvarend op deze ontwikkelingen in te spelen. Daarbij staat de Trias Energetica nog steeds voorop: 1. Beperk de vraag naar energie (lees energiebesparing) 2. Gebruik zoveel mogelijk duurzame bronnen 3. Vul het nog resterende deel van de energie in met de meest efficiënte conversietechniek 1. Beperk de vraag naar energie Zeker wanneer beheersing van woonlasten het uitgangspunt is, is het beperken van de vraag naar energie de allerbelangrijkste maatregel. Immers als een woning weinig warmte nodig heeft, hoeft de huurder ook maar weinig brandstof (gas, elektriciteit, biobrandstof) in te kopen. Het beperken van de vraag kan op verschillende manieren gebeuren: Toepassen van betere isolatie en beglazing om de verliezen via wanden daken en gevels te beperken Zorgen voor een betere kierdichting zodat er minder koude buitenlucht naar binnen kan komen Zorgen voor een ventilatiesysteem dat zo min mogelijk extra warmtevraag creëert. -1-1

2 Het Passief Huis geeft aan wat de mogelijkheden op dit moment al zijn om de warmtevraag ver terug te dringen. Woningen die nu worden gerealiseerd met een EPC van 0,8 hebben veelal nog een verwarmingsvermogen nodig van 60 Watt per vierkante meter. Een Passief Huis heeft nog maar 15 Watt per vierkante meter nodig. Tabel 1 geeft inzicht in de isolatiewaarden die kunnen worden gehanteerd om de warmtevraag te beperken. Standaard Het niveau Standaard is het isolatieniveau dat op dit moment gebruikelijk is om woningen met een EPC van 0,8 te realiseren. Verbeterd Het niveau Verbeterd geeft in hoeverre de isolatiewaarden kunnen worden opgevoerd, zonder dat de belangrijke bouwkundige aansluitingen moeten worden aangepast. Passief Het niveau Passief geeft aan welke waarden nodig zijn om het Passief Huis te bereiken. Omdat hiervoor grotere diktes nodig zijn, moeten de bouwkundige aansluitdetails worden aangepast. Standaard Verbeterd Passief Dichte gevels 3,5 4,0 8,0-10,0 m 2 K/W Dak 4,0 5,0 8,0-10,0 m 2 K/W BG-vloer 4,0 5,0 8,0-10,0 m 2 K/W Deuren 2,0 2,0 0,6-0,8 W/m 2 K Ramen U glas 1,1 1,1 0,6-0,8 W/m 2 K Ramen U raam 1,6 1,3 0,6-0,8 W/m 2 K Luchtdichtheid 0,625 0,425 0,150 dm 3 /s.m 2 ZTA 0,6 0,6 0,6 Tabel 1 Isolatiewaarden voor verschillende niveaus van het beperken van de warmtevraag Ventilatie belangrijke factor Figuur 1 geeft een beeld van het verwarmingsvermogen dat nodig is om een appartement te verwarmen. Daarbij wordt aangegeven welk deel van het vermogen nodig is om de transmissieverliezen op te heffen, welk deel voor de ventilatieverliezen en welke aanwarmtoeslagen nog nodig zijn. Het valt op dat het verwarmingsvermogen dat nodig is om de ventilatieverliezen te compenseren, aanzienlijk is. Bij een standaard isolatieniveau zijn de ventilatieverliezen bij een natuurlijk ventilatiesysteem al groter dan de transmissieverliezen. Bij een Passief Huis vormen de ventilatieverliezen bij een natuurlijk ventilatiesysteem al bijna 70% van de totale warmteverliezen. Met een balansventilatiesysteem met warmteterugwinning kan het verwarmingsvermogen aanzienlijk worden teruggebracht. Dat heeft ook duidelijk merkbare gevolgen voor de maandlasten voor energie. Ook door het isolatieniveau en de kierdichting te verbeteren, kan het vermogen dat nodig is voor verwarming nog aanzienlijk worden teruggebracht. De meeste maatregelen om de eerste stap in de Trias energetica te bereiken, zijn van bouwkundige aard (isolatie, kierdichting, leidingsysteem voor WTW). -2-2

3 Dergelijke maatregelen hebben een aantal voordelen: De levensduur van deze maatregelen valt in de regel gelijk met de levensduur (of exploitatieduur) van de woningen; met andere woorden de meerinvesteringen kunnen over een de totale exploitatieduur worden afgeschreven. Het gedrag van de bewoner heeft relatief weinig invloed op de effectiviteit van de maatregelen. 7,0 6,0 5,0 kw 4,0 3,0 Aanwarmtoeslag Infiltratie/ventilatie Transmissie 2,0 1,0 0,0 Standaard + nat Standaard + WTW Verbeterd + nat Verbeterd + WTW Passief + nat Passief + WTW Figuur 1 Resultaten van een transmissieberekening voor een appartement voor verschillende isolatieniveaus en ventilatiesystemen Let op: Deze gegevens zijn van een specifiek appartementencomplex. Afhankelijk van de specifieke situatie en het woningtype zullen de gegevens afwijken. Voor iedere project moeten dergelijke gegevens worden bepaald om een goede afweging te kunnen maken. Passief Huis Passief Huis staat voor een specifieke bouwstandaard voor woningen met: een comfortabel binnenklimaat, zowel in de zomer als in de winter, een beperkt verwarmingssysteem, zonder toepassing van actieve koeling. Een Passief Huis heeft een hoge mate van thermische isolatie met een thermisch onderbroken constructie, goede kierdichting en maakt gebruik van passieve zonne-energie. Een goed binnenklimaat is gegarandeerd door gebalanceerde ventilatie met een hoge mate van warmteterugwinning. Hernieuwbare energiebronnen worden zoveel mogelijk aangewend om in de resterende energievraag te voorzien. -3-3

4 Warmte en warm tapwater Figuur 2 geeft een inzicht in de hoeveelheid energie die per jaar nodig is voor het verwarmen van de appartementen en voor warm tapwater. Voor een tweepersoonshuishouden is een kleine 6 GJ per jaar voor het verwarmen van tapwater nodig. Met een zonneboiler kan dit ongeveer worden gehalveerd. In de grafiek valt duidelijk op dat de besparing die kan worden gebruikt met balansventilatie (zo n 10 GJ per jaar) en het isolatie op Passief Huis niveau het grootst is. Daaruit blijkt ook duidelijk dat de winst die te behalen valt met een warmtepompboiler relatief gering is. Immers deze energie moet voor het tapwater worden gebruikt en dat is met zo n 6 GJ per jaar in vergelijking tot de anderen een relatief kleine post. 40,0 35,0 30,0 25,0 GJ per jaar 20,0 15,0 Tapwater Warmte tgv aanwarmtoeslagen Warmte tgv ventilatie Warmte tgv transmissie 10,0 5,0 0,0 Standaard + nat Standaard + WTW Verbeterd + nat Verbeterd + WTW Passief + nat Passief + WTW Figuur 2 Energiegebruik per jaar voor een appartement Let op: Deze gegevens zijn van een specifiek appartementencomplex. Afhankelijk van de specifieke situatie en het woningtype zullen de gegevens afwijken. Voor iedere project moeten dergelijke gegevens worden bepaald om een goede afweging te kunnen maken. 2. Gebruik zoveel mogelijk duurzame bronnen Gebruik voor de aanvullende energie die nog nodig is, duurzame energie. Hierbij is het belangrijk om een onderscheid te maken tussen: 1. Duurzame energie die de bewoner zelf opwekt: bijvoorbeeld thermische zonne-energie, photovoltaïsche zonne-energie. 2. Duurzame energie die de bewoner moet blijven inkopen: bijvoorbeeld biobrandstoffen of duurzame elektriciteit die niet door de bewoner zelf wordt opgewekt. Vanuit woonlasten is het belangrijk om de hoeveelheid duurzame energie die de bewoner moet inkopen ook zoveel mogelijk te beperken. Immers de prijzen voor biobrandstoffen zullen een gelijke tred blijven houden met de fossiele brandstoffen. Maatregelen uit de eerste categorie verdienen van het oogpunt van woonlasten dan ook de voorkeur. -4-4

5 Meerinvesteringen in relatie tot huur en maandlasten Het toepassen van een betere isolatie en duurzame energie leidt in het algemeen tot hogere stichtingskosten voor een woning. In de eerste plaats is het van belang om een goede afweging te maken tussen de verschillende mogelijkheden. Daarbij moeten de antwoorden op twee vragen worden afgewogen: Hoe hoog zijn de meerinvesteringen en over welke termijn moeten die worden afgeschreven? Welke besparing in maandlasten voor energie levert de meerinvestering op? De meerinvesteringen voor een Passief Huis bedragen op dit moment zo n euro. Voor een individuele warmtepomp liggen de investeringen op vrijwel hetzelfde niveau. Vanuit de maandlasten redenerend is het Passief Huis echter interessanter: Vrijwel alle meerinvesteringen voor het Passief Huis kunnen over de levensduur van de woning worden afgeschreven; de levensduur van de warmtepomp (meer dan de helft van de investering) is beperkt tot twaalf tot vijftien jaar. De maatregelen in het Passief Huis beperken de warmtevraag en daarmee de hoeveelheid brandstoffen die nog moeten worden ingekocht. De warmtevraag van de woning met de warmtepomp blijft in vergelijking met het Passief Huis relatief hoog. Het voordeel van de warmtepomp is dat een deel duurzaam wordt opgewekt en nog een deel in de vorm van elektriciteit moet worden ingekocht. Het is belangrijk om vooraf een goede schatting te maken van de maandelijkse energielasten. Daarbij moet ook worden betrokken dat de prijzen van gas, elektriciteit en biomassa de komende jaren nog fors zullen stijgen. In de tweede plaats is het zeer belangrijk om die meerinvesteringen zo goed mogelijk te beheersen. Uiteindelijk moeten de meerinvesteringen op de een of andere manier aan de huurder worden verrekend. Verhoging van de huur is slechts in een zeer beperkt aantal gevallen mogelijk. In veel gevallen is de maximale huur al bereikt of ligt de huur tegen de grenzen van de huurtoeslag. In die gevallen is energie-exploitatie een mogelijkheid om de meerinvesteringen toch bij de huurder in rekening te brengen. Energie-exploitatie: sleutel tot energiebesparing en beheersbare woonlasten Energie-exploitatie vormt een belangrijke sleutel tot energiebesparing en het beheersen van woonlasten. Energie-exploitatie biedt een uitstekende mogelijkheid om enerzijds de benodigde investeringen te kunnen doen en er anderzijds ook een voldoende rendement op die investering te kunnen maken. De investeringen in een duurzaam klimaatsysteem kunnen eenvoudig worden ondergebracht in een energie-exploitatie-maatschappij die aan de huurders warmte en warm tapwater gaat leveren. Via het vastrecht betalen de huurders een vergoeding aan de exploitant op basis waarvan een normaal financieel rendement kan worden gemaakt. 3. Vul het nog resterende deel van de energie in met de meest efficiënte conversietechniek Indien nog fossiele brandstoffen nodig zijn om het resterende deel van de benodigde warmte op te wekken, is het belangrijk om de meest efficiënte conversietechniek te gebruiken, bijvoorbeeld een HR-ketel in plaats van een VRketel. -5-5

6 Via de variabele gebruikerskosten betalen de bewoners voor de brandstoffen die de exploitant nog moet inkopen. Beide samen liggen op dit moment al in dezelfde ordegrootte als de gebruikerskosten in een woning met een traditionele installatie. Naarmate de prijzen voor elektra en gas blijven stijgen, zullen de totale gebruikskosten voor de woning met een duurzaam klimaatsysteem echter veel lager uitvallen dan in de woning met een traditioneel verwarmingssysteem. Collectieve warmte: goed uitgangspunt voor energie-exploitatie Energie-exploitatie is in het geval van een collectieve installatie gemakkelijker te realiseren dan bij een individuele installatie. Vooral bij renovatie is het lastig om energie-exploitatie te gebruiken als er sprake is en blijft van individuele installaties. Het verdient dan ook de aanbeveling om een collectieve installatie zeer serieus te overwegen. Daarbij spelen ook andere overwegingen een rol. A. Nog maar een gering verwarmingsvermogen per woning nodig Door de verdergaande isolatie en betere ventilatiesystemen wordt het vermogen dat nodig is om een woning te verwarmen steeds kleiner. In een goed geïsoleerd appartement is op dit moment nog maar 1,5 tot 2 kw aan verwarmingsvermogen nodig. De investering om dat lage vermogen met individuele ketels op te wekken, is aanzienlijk (twee tot vier keer) hoger dan wanneer die vermogens in een collectief systeem met enkele grote ketels wordt opgewekt. B. Bij collectieve systemen kan een lager totaal vermogen worden opgesteld, waardoor de investeringen lager worden Goed geïsoleerde woningen hebben een gelijkmatige warmtevraag. Als het totale vermogen collectief wordt opgewekt, kan daardoor met een kleiner (tot 50%) vermogen worden volstaan dan wanneer het vermogen door individuele installaties in de woning wordt opgewekt. Immers zo n collectief systeem is altijd in staat om naast de basislast ook aan enkele woningen een piekvermogen te leveren. Bij individuele installaties moet iedere installatie afzonderlijk op het eventuele piekvermogen worden berekend (dat slechts zelden voorkomt). Omdat in een collectief systeem met een lager vermogen kan worden volstaan, zijn de investeringen aanzienlijk lager waardoor de exploitatielasten lager zijn. C. Omschakeling naar nieuwe conversietechnieken en/of brandstoffen gaat bij collectieve systemen eenvoudiger Het is duidelijk dat in de levensduur van de woning nieuwe conversietechnieken of brandstoffen hun intrede zullen doen, bijvoorbeeld mini/micro-wkk, brandstofcel, biobrandstoffen. Het is technisch, financieel en organisatorisch veel eenvoudiger om een collectieve warmte-opwekking om te schakelen naar een nieuwe brandstof of conversietechniek, dan veel kleine individuele systemen. Het is overigens niet zo dat energie-exploitatie bij een individuele installatie niet mogelijk is. -6-6

Energieambities in strategisch voorraadbeleid

Energieambities in strategisch voorraadbeleid TEN KROODE & VAN ZEE ORGANISATIE-ADVISEURS Energieambities in strategisch voorraadbeleid Artikel 090.003 12 februari 2008 In opdracht van SenterNovem Ten Kroode & Van Zee, organisatie-adviseurs www.tkvz.nl

Nadere informatie

Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen

Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen Interactie tussen gevelisolatie, ventilatiesystemen en capaciteit warmtepompsystemen Per 1 januari 2015 worden de EPCeisen aangescherpt. Voor woningen

Nadere informatie

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven Datum Referentie Behandeld door 13 december 2011 20111278-07 P. Smoor/LSC 1 Inleiding

Nadere informatie

Hoe maken we het mogelijk?

Hoe maken we het mogelijk? Energiezuinig Wonen Hoe maken we het mogelijk? Jaarlijkse energielasten 12.000,00 10.000,00 8.000,00 6.000,00 4.000,00 2.000,00 0,00 0 10 20 30 40 Jaar referentie passiefhuis+ Met conceptueel bouwen! Inhoud

Nadere informatie

Trias energetica. Verdiepende opdracht

Trias energetica. Verdiepende opdracht 2015 Trias energetica Verdiepende opdracht Inleiding; In dit onderdeel kun je meer leren over de Trias energetica, een strategie voor het bereiken van een zo duurzaam mogelijke energievoorziening. Pagina

Nadere informatie

De cijfers worden in GJ (GigaJoule) uitgedrukt. Dit is de eenheid van Warmte. Ter vergelijk, 1 GJ komt overeen met 278 kwh of +/- 32 m3 gas.

De cijfers worden in GJ (GigaJoule) uitgedrukt. Dit is de eenheid van Warmte. Ter vergelijk, 1 GJ komt overeen met 278 kwh of +/- 32 m3 gas. Project: woningen Maasbommel Datum: april 2014 Onderwerp: jaarrapportage nr. 4 Inleiding Eind februari 2013 zijn de drie woning in Maasbommel opgeleverd aan de huurders van Woonstichting De Kernen. Deze

Nadere informatie

Energieneutraal via de Passief bouwen route

Energieneutraal via de Passief bouwen route Energieneutraal via de Passief bouwen route ing. J.J.P. (Jan Pieter) van Dalen Slotsymposium 14 september 2015 Verbouw monument Verbouw van een monument Monument als bedoeld in art. 1 onder d (Monumentenwet

Nadere informatie

VvE s met Energie. Onderzoek VvE Schiezicht 10 april 2014 Wouter van den Acker PKW

VvE s met Energie. Onderzoek VvE Schiezicht 10 april 2014 Wouter van den Acker PKW VvE s met Energie Onderzoek VvE Schiezicht 10 april 2014 Wouter van den Acker PKW Inhoud Het Energiemodel Bestaande situatie Trias Energetica Maatregelen Scenario s Hoe verder? Energieadvies voor Schiezicht

Nadere informatie

Energieprestaties grondgebonden woningen

Energieprestaties grondgebonden woningen Energieprestaties grondgebonden woningen Meer wooncomfort met minder energie Het slimme duurzame bouwconcept. Van VolkerWessels Stap voor stap naar minder energiegebruik De overheid stelt steeds scherpere

Nadere informatie

Passief Bouwen: waarom en hoe?

Passief Bouwen: waarom en hoe? Passief Bouwen: waarom en hoe? Ontwerpen en bouwen vanuit een visie ir. H.J.J. (Harm) Valk senior adviseur Energie & Duurzaamheid Passief Bouwen Kenmerken o hoogwaardige thermische schil o goed comfort

Nadere informatie

Rijswijk -Informatiecentrum 9 december 2013 bert nagtegaal

Rijswijk -Informatiecentrum 9 december 2013 bert nagtegaal Rijswijk -Informatiecentrum 9 december 2013 bert nagtegaal Geworteld wonen 9 DECEMBER e.v. Wat verstaan de potentiele bewoners onder duurzaamheid vinden de bewoners belangrijk als het gaat om duurzaamheid

Nadere informatie

Presentatie Het morfologisch ontwerpproces in het project Vroomshoop Carl-peter Goossen

Presentatie Het morfologisch ontwerpproces in het project Vroomshoop Carl-peter Goossen Oog voor samenhang In samenwerking met Presentatie Het morfologisch ontwerpproces in het project Vroomshoop Carl-peter Goossen 1 22 Zorgappartementen te Vroomshoop 3 Duurzaamheid Moeten we het glas verduurzamen

Nadere informatie

System integrator. ing. Ad van der Aa Cauberg-Huygen Raadgevende Ingenieurs BV

System integrator. ing. Ad van der Aa Cauberg-Huygen Raadgevende Ingenieurs BV System integrator ing. Ad van der Aa Cauberg-Huygen Raadgevende Ingenieurs BV Huidige praktijk Gezond EPC DuBo A a n n e m e r Afgifte (St. LTV) Installateur Warmteverlies en koellast Regeltechniek Warmtepompen

Nadere informatie

ZEN Platformbijeenkomst. Bouw op onze kennis

ZEN Platformbijeenkomst. Bouw op onze kennis ZEN Platformbijeenkomst Bouw op onze kennis Even voorstellen Patrick Harting Projectmanager Werkzaam sinds: 2007 "De uitdaging van mijn werk is niet het stapelen van de stenen, maar het inzetten van ieders

Nadere informatie

Miel Karthaus Martijn de Gier

Miel Karthaus Martijn de Gier Miel Karthaus Martijn de Gier Fig 1 1/5 13 3 5 1 17 12 11 18 2 11 31 16 15 12 14 8 7 4 6 22 21 20 19 9 10 e versus WarmBouwen 8 Verhouding tussen warmteweerstand en warmtestroomdichtheid

Nadere informatie

EPC 0,8: Over welke woningen en installatieconcepten hebben we het?,

EPC 0,8: Over welke woningen en installatieconcepten hebben we het?, EPC 0,8: Over welke woningen en installatieconcepten hebben we het?, ir. F.W. (Freek) den Dulk Nieuwe eis per 1 januari 2006 EPC 0,8 Herziening norm: NEN 5128:2004 Energieprestatie van woonfuncties en

Nadere informatie

Grip op je energieprestaties -wat doet de NZEB-tool?

Grip op je energieprestaties -wat doet de NZEB-tool? Grip op je energieprestaties -wat doet de NZEB-tool? Masterclass door Clarence Rose, DNA in de Bouw / Azimut Bouwbureau en Carl-peter Goossen, DNA in de Bouw / BouwNext 2 Masterclass Introductie NZEB-tool

Nadere informatie

Het kan minder! ing. P. Hameetman

Het kan minder! ing. P. Hameetman Het kan minder! ing. P. Hameetman manager innovatie BAM Vastgoed bv Inleiding Afbakening: Presentatie is toegespitst op woningbouw Verdieping van technische mogelijkheden 2 Klimaatakkoord Gemeenten en

Nadere informatie

Ulft. Energieneutraal wonen. De lage woonlasten Energieneutraal wonen en leven Realisatie woningen Plan Bomenbuurt. energielabel A++ EPC = 0,0

Ulft. Energieneutraal wonen. De lage woonlasten Energieneutraal wonen en leven Realisatie woningen Plan Bomenbuurt. energielabel A++ EPC = 0,0 Energieneutraal wonen Ulft De lage woonlasten Energieneutraal wonen en leven Realisatie woningen Plan Bomenbuurt energielabel A++ EPC = 0,0 22 energieneutrale twee-onder-een-kap koopwoningen Plan Bomenbuurt.

Nadere informatie

Energiezuinige woningen met een EPC van 0,4: kies het concept dat je wenst!

Energiezuinige woningen met een EPC van 0,4: kies het concept dat je wenst! Energiezuinige woningen met een EPC van 0,4: kies het concept dat je wenst! December 2014 Toolkit Selectietool Per 1 januari 2015 gaan we de volgende stap maken naar een EPC van 0,4 om uiteindelijk eind

Nadere informatie

K I N J O Y K I N R O O I. 14 februari 2013

K I N J O Y K I N R O O I. 14 februari 2013 K I N J O Y K I N R O O I 14 februari 2013 I N D E X 1. LOCATIE 1.1 ligging projectgebied 1.2 locatie 1.3 bestaande situatie 1.5 ligging waterwoningen 2. EILAND 2.1 eiland 3. WATERWONING 3.1 situatie

Nadere informatie

Marsaki: Het projectmanagementbureau van de woningcorporaties en voor IEDEREEN! Onze aandeelhouders: RWS partner in wonen. L escaut woonservice

Marsaki: Het projectmanagementbureau van de woningcorporaties en voor IEDEREEN! Onze aandeelhouders: RWS partner in wonen. L escaut woonservice Marsaki: Het projectmanagementbureau van de woningcorporaties en voor IEDEREEN! Onze aandeelhouders: RWS partner in wonen L escaut woonservice Woonburg Zeeuwland 1 De Wooneco-alliantie 2 Minder dan een

Nadere informatie

Presentatie Samen Nul op de meter Veranderingen energie denken. Carl-peter Goossen Ontwerpmanager. 24 maart 2015

Presentatie Samen Nul op de meter Veranderingen energie denken. Carl-peter Goossen Ontwerpmanager. 24 maart 2015 1 Presentatie Samen Nul op de meter Veranderingen energie denken Carl-peter Goossen Ontwerpmanager 2 Samen naar Nul op de meter Veranderingen energie denken en comfort 14 regio s in 11 landen 3 DNA in

Nadere informatie

Energieverspilling is zinloos

Energieverspilling is zinloos Aan de slag in de Bestaande Bouw Energieverspilling is zinloos in het verleden en daarna samengesteld door: Martin Liebregts Haico van Nunen Donderdag 13 september 2007 Milieu - Aandacht in de tijd 2/31

Nadere informatie

SBRCURnet Bouwlokalen. Samen Nul op de meter, bij woning renovatie. Henk Wegkamp 14-4-2015 vs1.1. 31 maart 2015

SBRCURnet Bouwlokalen. Samen Nul op de meter, bij woning renovatie. Henk Wegkamp 14-4-2015 vs1.1. 31 maart 2015 1 SBRCURnet Bouwlokalen Samen Nul op de meter, bij woning renovatie Henk Wegkamp 14-4-2015 vs1.1 Wat betekent Nul-op-de-meter? 4 Veel termen in gebruik Energieneutraal Energie-nota-nul EPC = 0 nzeb (nearly

Nadere informatie

Uitgewerkt voorbeeld Woonlastenmodel nieuwbouw. GEN Methodiek kansrijk aanbod

Uitgewerkt voorbeeld Woonlastenmodel nieuwbouw. GEN Methodiek kansrijk aanbod Uitgewerkt voorbeeld Woonlastenmodel nieuwbouw GEN Methodiek kansrijk aanbod EPC 0,6 EPC 0,4 EPC 0,3 EPC 0,0 XXL Max. Micro Bouwkundige kenmerken Isolatie, Rc [m2k/w] Gevel 3,5 5,0 5,0 5,0 5,0 5,0 Vloer

Nadere informatie

Duurzaamheid & energiebesparing in de woningbouw! Onze wereld vraagt erom.

Duurzaamheid & energiebesparing in de woningbouw! Onze wereld vraagt erom. Duurzaamheid & energiebesparing in de woningbouw! Waar ligt de schat begraven??? HET PARETO PRINCIPE B&U-sector GWW-sector CO2-emissie 2007: CO2-emissie 2008: CO2-emissie 2009: Focus op exploitatieperiode

Nadere informatie

Notitie Betreft Power2Nijmegen Inleiding figuur 1: overzicht ecodorp Vraagstelling

Notitie Betreft Power2Nijmegen Inleiding figuur 1: overzicht ecodorp Vraagstelling Notitie Aan : Ad Vlems, Bert Lagerweij Van : Arjan van Bon Datum : 28 augustus 2012 Kopie : Anne Pronk Onze referentie : 9X3809.A2/N00001/110412/Nijm2 HASKONING NEDERLAND B.V. BUILDINGS Betreft : Power2Nijmegen

Nadere informatie

RENOVATIE KANTOOR NOTITIE ENERGIEBESPARING EN INVESTERINGEN INHOUDSPOGAVE

RENOVATIE KANTOOR NOTITIE ENERGIEBESPARING EN INVESTERINGEN INHOUDSPOGAVE RENOVATIE KANTOOR NOTITIE ENERGIEBESPARING EN INVESTERINGEN INHOUDSPOGAVE SAMENVATTING 0. INLEIDING 1. ISOLATIE 2. INSTALLATIE 3. RAMEN EN KOZIJNEN 4. ZONWERING EN KOELING 5. VERLICHTING DIA duurzame auteur:

Nadere informatie

Passief Bouwen: waarom en hoe?

Passief Bouwen: waarom en hoe? Passief Bouwen: waarom en hoe? Ontwerpen en bouwen vanuit een visie ir. H.J.J. (Harm) Valk senior adviseur Energie & Duurzaamheid Passief Bouwen Kenmerken o hoogwaardige thermische schil o goed comfort

Nadere informatie

Is investeren in energiebesparende producten nog interessant?

Is investeren in energiebesparende producten nog interessant? Is investeren in energiebesparende producten nog interessant? Energie verwarming en SWW Stijgende prijzen woningen zonder spouwisolatie Woningen met enkel glas Woningen zonder dakisolatie 2 1 Energie elektriciteit

Nadere informatie

Energiezuinige Nieuwbouw woonlasten voor huurder en koper. Symposium 22 april 2010

Energiezuinige Nieuwbouw woonlasten voor huurder en koper. Symposium 22 april 2010 woonlasten voor huurder en koper Symposium 22 april 2010 Harm van Papenrecht Adviseur & Interim Manager Focus op Woonlasten Duurzaamheid Energie Werkzaam voor: Woningcorporaties Gemeenten Instellingen

Nadere informatie

ZEN en BENG Nieuwe inzichten over bijna energieneutrale woningen

ZEN en BENG Nieuwe inzichten over bijna energieneutrale woningen ZEN en BENG Nieuwe inzichten over bijna energieneutrale woningen Ir. Harm Valk Nieman Groep Platform ZEN 22 maart 2016 Routekaart BENG 22-3-2016 2 BENG Drie indicatoren Lijkt op de PHPP 1. Energiebehoefte

Nadere informatie

Energieverspilling is zinloos

Energieverspilling is zinloos Aan de slag in de Bestaande Bouw Energieverspilling is zinloos in het verleden en daarna samengesteld door: Martin Liebregts Haico van Nunen Donderdag 13 september 2007 2/25 3/25 1. Praktijk van het verleden

Nadere informatie

17-6-2013. Passief Bouwen. Passief Bouwen in de praktijk. Velve-Lindehof, Enschede. Stelling. Ontwerpvisie. Binnengasthuizen, Zwolle

17-6-2013. Passief Bouwen. Passief Bouwen in de praktijk. Velve-Lindehof, Enschede. Stelling. Ontwerpvisie. Binnengasthuizen, Zwolle Passief Bouwen Passief Bouwen in de praktijk Kennisdag Bouwfysica 2013 Passief bouwen' is een specifieke bouwstandaard met een comfortabel binnenklimaat, gedurende zowel het zomer- als het winterseizoen,

Nadere informatie

energiebesparing bestaande bouw Noord-West Veluwe

energiebesparing bestaande bouw Noord-West Veluwe energiebesparing bestaande bouw Noord-West Veluwe Marc Smijers M 06-23924330 www.smijers-energieadvies.nl info@smijers-energieadvies.nl 1 Onderwerpen Hoe komt energielabel tot stand Relatie (of niet!)

Nadere informatie

2020: 8 miljoen woningen belasten ons milieu onevenredig zwaar?

2020: 8 miljoen woningen belasten ons milieu onevenredig zwaar? Erik Franke Franke Architekten 1 oktober 2008 Den Haag 2008: 7 miljoen woningen belasten ons milieu onevenredig zwaar! 2020: 8 miljoen woningen belasten ons milieu onevenredig zwaar? 2020: 4,3 miljoen

Nadere informatie

ENERGIEK RENOVEREN Presentatie Energie neutraal renoveren In Wageningen

ENERGIEK RENOVEREN Presentatie Energie neutraal renoveren In Wageningen ENERGIEK RENOVEREN Presentatie Energie neutraal renoveren In Wageningen Bouw Lokalen 3-5-213 Bouwlokalen Nuth 2 PassiefhuisSp ecialist European certified passive house designer Clarence Rose Ben Hartman

Nadere informatie

KANSEN VOOR DUURZAME ENERGIE BIJ HERSTRUCTURERING VAN NAOORLOGSE WIJKEN

KANSEN VOOR DUURZAME ENERGIE BIJ HERSTRUCTURERING VAN NAOORLOGSE WIJKEN April 2002 ECN-RX--02-013 KANSEN VOOR DUURZAME ENERGIE BIJ HERSTRUCTURERING VAN NAOORLOGSE WIJKEN Nieuw Den Helder Centrum als praktijkvoorbeeld J.C.P. Kester E. Sjoerdsma H. van der Veen (Woningstichting

Nadere informatie

Ik ben de allergroenste

Ik ben de allergroenste Eteck maakt het nu al mogelijk voor projectontwikkelaars en woningcorporaties om nieuwbouwwoningen tegen geringe kosten energieneutraal of zelfs Nul op Meter te maken. Ik ben de allergroenste 1 van 5 Bouwbesluit

Nadere informatie

Energiezuinig en optimaal comfort

Energiezuinig en optimaal comfort SUPER DUURZAAM WONEN OP HET ZEEBURGEREILAND AMSTERDAM Energiezuinig en optimaal comfort ZEEBURGEREILAND * AMSTERDAM APPARTEMENTEN MET EEN DUURZAAM KLIMAATSYSTEEM Duurzaam klimaat systeem in De BrouwerIJ

Nadere informatie

Duurzaam bouwen is innovatief denken... slim clubhuis.nl

Duurzaam bouwen is innovatief denken... slim clubhuis.nl Duurzaam bouwen is innovatief denken... Duurzaam bouwen =toekomstbestendig bouwen Duurzaam bouwen is goed voor mens, milieu en portemonnee: * mens; comfort, gezondheid, welzijn * milieu; biodiversiteit,

Nadere informatie

Frisse Lucht GREEN PACKAGE. Energie uit de lucht - 100% duurzaam

Frisse Lucht GREEN PACKAGE. Energie uit de lucht - 100% duurzaam GREEN PACKAGE Energie uit de lucht - 100% duurzaam Het comfort van vloerverwarming, koeling en warmtapwater in een duurzaam energiesysteem voor bij u thuis. Frisse Lucht Green Package, duurzame energie

Nadere informatie

Bestaat dé balans tussen isolatie en ventilatie?

Bestaat dé balans tussen isolatie en ventilatie? Bestaat dé balans tussen isolatie en ventilatie? Even voorstellen Simon van der Kamp Brink Climate Systems Adviseur installatieconcepten Brink Customize Lizette Koorn IsoBouw Systems Project manager woningbouw

Nadere informatie

Eteck maakt het nu al mogelijk voor projectontwikkelaars. tegen geringe kosten energieneutraal of zelfs Nul op Meter te maken.

Eteck maakt het nu al mogelijk voor projectontwikkelaars. tegen geringe kosten energieneutraal of zelfs Nul op Meter te maken. Eteck gaat voor 0. Want de 0 is zo dicht bij, dat het verboden zou moeten zijn om er niet voor te gaan Eteck maakt het nu al mogelijk voor projectontwikkelaars en woningcorporaties om nieuwbouwwoningen

Nadere informatie

ZEN en BENG Op weg naar de praktijk

ZEN en BENG Op weg naar de praktijk ZEN en BENG Op weg naar de praktijk Ir. Harm Valk Nieman Groep Platform ZEN 21 juni 2016 BENG (hoe) is het haalbaar? BENG is de basis voor ZEN Vragen: Zijn de voorlopige eisen haalbaar? Wat zijn de knelpunten?

Nadere informatie

EEN DUURZAME ENERGIEVOORZIENING VOOR IEDEREEN

EEN DUURZAME ENERGIEVOORZIENING VOOR IEDEREEN A SUSTAINABLE ENERGY SUPPLY FOR EVERYONE A SUSTAINABLE ENERGY SUPPLY FOR EVERYONE o o o o Portaal (6x) Bo-Ex Stanleylaan Bo-Ex Livingstonelaan Isolatie Geen Wel Wel Glas enkel Dubbel Dubbel

Nadere informatie

Passief Bouwen in de praktijk

Passief Bouwen in de praktijk Passief Bouwen in de praktijk Velve-Lindenhof: van idee tot realisatie ir. H.J.J. (Harm) Valk / ing. A.F. (André) Kruithof adviseur Energie & Duurzaamheid Programma Projectomschrijving Ontwerpvisie Bouwfysische

Nadere informatie

6-11-2012. Nut en noodzaak energieconcepten in renovatie. Visie renovatie & energiezuinigheid. Programma. Renoveren in bestaande bouw

6-11-2012. Nut en noodzaak energieconcepten in renovatie. Visie renovatie & energiezuinigheid. Programma. Renoveren in bestaande bouw Programma Nut en noodzaak energieconcepten in renovatie van visie tot concept renovatie & energiezuinigheid Voorbeeldprojecten Toekomst + gebruiker (bestaande) bouw ir. H.J.J. (Harm) Valk senior adviseur

Nadere informatie

Energietransitie. Bouw op onze kennis

Energietransitie. Bouw op onze kennis Energietransitie Bouw op onze kennis Programma Introductie Energieverbruik van een woning Energieverbruik in de praktijk Energieneutraal + Opslag van energie Bewoner centraal Wat doen wij? Een greep uit

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

Referentiegebouwen utiliteitsbouw

Referentiegebouwen utiliteitsbouw EPN en Nieuwbouw Referentiegebouwen utiliteitsbouw Gezondheidszorg 7.000m² Het voorbeeld betreft een verpleeghuis dat is voorzien van gebalanceerde ventilatie met warmteterugwinning. Een warmtepomp zorgt

Nadere informatie

Basis 0,6 Basis 0,4 Extra isolatie. Vraaggestuurde ventilatie (CO2)

Basis 0,6 Basis 0,4 Extra isolatie. Vraaggestuurde ventilatie (CO2) Galerij complex: 36 appartementen, 5 bouwlagen Basis 0,6 Basis 0,4 Extra isolatie Collectieve Warmtepomp, individuele warmtepompboiler Verbeterde psi waarden koudebruggen ja ja ja ja collectieve warmtepomp

Nadere informatie

All-electric woningconcept

All-electric woningconcept All-electric woningconcept Kwalitatieve en kwantitatieve vergelijking tussen 3 energieconcepten Robbert van Rijswijk Merosch Inhoud 1. Voorstellen 2. Vergelijking energieconcepten 3. Uitwerking all-electric

Nadere informatie

De BEN- woning : de woning van de toekomst. Energieconsulent Bouwunie & BVA arch. Luc Dedeyne

De BEN- woning : de woning van de toekomst. Energieconsulent Bouwunie & BVA arch. Luc Dedeyne De BEN- woning : de woning van de toekomst Energieconsulent Bouwunie & BVA arch. Luc Dedeyne Architect : Luc Dedeyne GSM 0473 551 568 luc.dedeyne@bouwunie.be 1 K45/E80 Nu bouwen met de eisen van de

Nadere informatie

BuildDesk kennisdocument

BuildDesk kennisdocument BuildDesk kennisdocument Woningen energieneutraal renoveren: hoe doe je dat? Leer hoe bestaande woningen energieneutraal te renoveren zijn. Met als belangrijkste ingrediënten: terugdringen van de energiebehoefte

Nadere informatie

Vereniging Amersfoort Bedrijven (VAB) Dinsdag 3 maart 2015

Vereniging Amersfoort Bedrijven (VAB) Dinsdag 3 maart 2015 Vereniging Amersfoort Bedrijven (VAB) Dinsdag 3 maart 2015 Kenniscentrum Duurzaam Bouwen Elke bijdrage is er één Kenniscentrum Duurzaam Bouwen Een unieke samenwerking van Amersfoortse bedrijven die:» Elkaar

Nadere informatie

Bouwfysisch rekenen. voorspelt resultaten

Bouwfysisch rekenen. voorspelt resultaten 1 Bouwfysisch rekenen Passiefhuis Specialist European certified passive house designer voorspelt resultaten Passiefhuis Veranderingen energie denken Van EPG naar NZEB 6-8 oktober 2015 Carl-peter Goossen

Nadere informatie

ISSO publicatie 82.2 aangepast 2014. Hoofdstuk 5 ISSO publicatie 82.2

ISSO publicatie 82.2 aangepast 2014. Hoofdstuk 5 ISSO publicatie 82.2 ISSO publicatie 82.2 aangepast 2014 Hoofdstuk 5 ISSO publicatie 82.2 5 Het EPA-maatwerkadviesrapport Het eindresultaat van het adviesproces moet men uiteindelijk vastleggen in een adviesrapport dat met

Nadere informatie

De bijna nul- energiewoning : de woning van de toekomst. Energieconsulent NAV-BVA arch. Luc Dedeyne

De bijna nul- energiewoning : de woning van de toekomst. Energieconsulent NAV-BVA arch. Luc Dedeyne De bijna nul- energiewoning : de woning van de toekomst Energieconsulent NAV-BVA arch. Luc Dedeyne Architect : Luc Dedeyne Architect : Kim Nuyttens GSM 0473 551 568 luc.dedeyne@benergie.be GSM 0473 524

Nadere informatie

Menukaart Klimaatneutrale Zelfbouw

Menukaart Klimaatneutrale Zelfbouw Menukaart Klimaatneutrale Zelfbouw Juni 2012 E I D I BS SU Wil je met me bouwen? Gemeente Amsterdam /zelfbouw Voor u ligt de Menukaart Klimaatneutrale Zelfbouw. Deze is door de gemeente Amsterdam speciaal

Nadere informatie

Energie besparing en woning verbetering voor VvE s. sparen in grote stappen of in 1 x naar Nul op de meter

Energie besparing en woning verbetering voor VvE s. sparen in grote stappen of in 1 x naar Nul op de meter Energie besparing en woning verbetering voor VvE s sparen in grote stappen of in 1 x naar Nul op de meter Onderzoek doen en experimenteren met als doel: Mensen prettig laten wonen, leven en werken Experiment:

Nadere informatie

ENERGIE 0 IN DE PRAKTIJK KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN

ENERGIE 0 IN DE PRAKTIJK KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN ENERGIE 0 IN DE PRAKTIJK KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN Wim van den Bogerd HOGERE DOEL Woonwijken met gezonde, energiezuinige en kwalitatief hoogstaande woningen waar het fantastisch wonen is! PROGRAMMA

Nadere informatie

AUT-ARK I. is een drijvende passiefwoning met Europees passiefhuis certifi caat

AUT-ARK I. is een drijvende passiefwoning met Europees passiefhuis certifi caat AUT-ARK I is een drijvende passiefwoning met Europees passiefhuis certifi caat De woning heeft geen kade aansluiting meer nodig en is dus volledig zelfvoorzienend (autark). Hij is uiterst duurzaam middels

Nadere informatie

AUT-ARK I. is een drijvende passiefwoning met Europees passiefhuis certificaat

AUT-ARK I. is een drijvende passiefwoning met Europees passiefhuis certificaat by AUT-ARK I is een drijvende passiefwoning met Europees passiefhuis certificaat De woning heeft geen kade aansluiting meer nodig en is dus volledig zelfvoorzienend (autark). Hij is uiterst duurzaam middels

Nadere informatie

Een nieuwe woning in Zoetermeer 42 woningen De Blauwe Tuinen

Een nieuwe woning in Zoetermeer 42 woningen De Blauwe Tuinen KLIMAATGARANT Een nieuwe woning in Zoetermeer 42 woningen De Blauwe Tuinen De energie van morgen vandaag in huis Project in Rijswijk Een energieneutrale woning: het kan! Binnenkort start de verkoop van

Nadere informatie

Steek Energie in je huis

Steek Energie in je huis Steek Energie in je huis 9 oktober 2012 Breda 1 Bouwbedrijf Boot B.V. Bouwbedrijf Boot is actief in de woningbouw (particulier, ontwikkeling), zorg huisvesting en utiliteit (scholen, kantoren, bedrijfsgebouwen).

Nadere informatie

Kenniscentrum InfoMil Energiebesparing bij een sportclub

Kenniscentrum InfoMil Energiebesparing bij een sportclub Rijkswaterstaat Ministerie van Infrastructuur en Milieu Energiebesparing bij een sportclub 23 januari 2017 Inhoudsopgave Energiebesparing bij een sportclub 3 Energiezuinige sportveldverlichting 3 Opwekken

Nadere informatie

EPV FAQ versie BOUWERS

EPV FAQ versie BOUWERS EPV FAQ versie BOUWERS 2016-08-23 * Bron (tenzij anders vermeld): Wet van 18 mei 2016 tot wijziging van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek en de Uitvoeringswet huurprijzen woonruimte in verband met de mogelijkheid

Nadere informatie

ENERGIEBEHOEFTE WONINGBOUW

ENERGIEBEHOEFTE WONINGBOUW ENERGIEBEHOEFTE WONINGBOUW In t Hart van de Bouw ENERGIEBEHOEFTE WONINGBOUW Nederlandse Isolatie Industrie Postbus 8408 3503 RK UTRECHT 030-6623266 Vertegenwoordigd door: de heer ir. E. Las Nieman Raadgevende

Nadere informatie

Geoptimaliseerd energieconcept basis voor installatieconcept

Geoptimaliseerd energieconcept basis voor installatieconcept installatieconcepten T.G. Haytink, H.J.J. Valk Toekomstgerichte installatieconcepten Geoptimaliseerd energieconcept basis voor installatieconcept Nu de energieprestatie-eisen voor de woning- en utiliteitbouw

Nadere informatie

Bijna Energieneutrale Gebouwen (BENG)

Bijna Energieneutrale Gebouwen (BENG) Bijna Energieneutrale Gebouwen (BENG) Op weg naar bijna energieneutraal bouwen in 2020 Jean Frantzen Adviseur duurzaam bouwen Kennisevent Routekaart richting energieneutraal bouwen R c 2,5 R c 3,5 R c

Nadere informatie

Concept Ecovision. Il sole come partner. Concept Ecovision. schermature solari Colt

Concept Ecovision. Il sole come partner. Concept Ecovision. schermature solari Colt Il sole come partner Concept Ecovision schermature solari Colt Concept Ecovision Verantwoord ondernemen, zorgvuldig omgaan met natuurlijke hulpbronnen en gebruik maken Energie besparen: een visie Energie

Nadere informatie

Energie-Index advies tbv huursector

Energie-Index advies tbv huursector Energie-Index advies tbv huursector Ulft, 2 juli 2015. Project: ATAG E-I oplossingen Projectnummer: 2015-018 Woningtype: Rij-tussenwoningen bj 46/64, 65/74, 75/91 Opdrachtgever: ATAG Verwarming Nederland

Nadere informatie

Projectgegevens. Openbaar Belang Binnengasthuisstraat 1 8022 NH, Zwolle T. (038) 45 67 222 E. info@openbaarbelang.nl. Projectteam PROJECT

Projectgegevens. Openbaar Belang Binnengasthuisstraat 1 8022 NH, Zwolle T. (038) 45 67 222 E. info@openbaarbelang.nl. Projectteam PROJECT Energieconcept Projectgegevens PROJECT De groene verbinding Nieuwbouw 15 duurzame woningen Pallandtmarke te Zwolle OPDRACHTGEVER Openbaar Belang Binnengasthuisstraat 1 8022 NH, Zwolle T. (038) 45 67 222

Nadere informatie

Intakeformulier Professionele Woningbeheerder. EPA - Intake formulier. Professionele Woningbeheerder

Intakeformulier Professionele Woningbeheerder. EPA - Intake formulier. Professionele Woningbeheerder Bijlage 2A: Intakeformulier Professionele Woningbeheerder EPA - Intake formulier Kenmerk: Professionele Woningbeheerder Invulinstructie: = tekst of werkelijke waarde invullen = aankruisen indien van toepassing

Nadere informatie

EPC concepten 0,4. Trias Energetica...2 EPC 0,4 concepten - Vrijstaande woning...3 EPC 0,4 concepten - Geschakelde woning...4.

EPC concepten 0,4. Trias Energetica...2 EPC 0,4 concepten - Vrijstaande woning...3 EPC 0,4 concepten - Geschakelde woning...4. etaalbare kwaliteit! EPC en 0,4 14 1,4 1,2 1,0 0,8 0,6 0,4 1996 1998 2000 2006 2011 2015 Inhoudsopgave: Trias Energetica...2 EPC 0,4 en - Vrijstaande woning...3 EPC 0,4 en - Geschakelde woning...4 EPC

Nadere informatie

Versterken naar nul-op-de-meter

Versterken naar nul-op-de-meter Versterken naar nul-op-de-meter Inhoudsopgave 1. Goed wonen voor iedereen... 2 2. Ons plan in tien stappen 3 3. Nul-op-de-meter: wat is dat? 4 4. Hoe doen we dat? 5 5. Wat kost dat? 6 2 1. Goed wonen voor

Nadere informatie

Energieprestatie van gebouwen

Energieprestatie van gebouwen Energieprestatie van gebouwen NEN 7120 en energieconcepten 2012 ing. Lars van de Kamp Nieman Raadgevende Ingenieurs Eerste ervaring NEN 7120 NEN 7120 Een verzwaring? Voor en nadelen standaard rijtjeswoning

Nadere informatie

KLIMAATGARANT. De energie van morgen vandaag in huis

KLIMAATGARANT. De energie van morgen vandaag in huis KLIMAATGARANT Een nieuwe woning in De energie van morgen vandaag in huis Een energieneutrale woning: het kan! is gestart met de verkoop van woningen in het project. Duurzame woningen, want wordt een wijk

Nadere informatie

Bouwfysica van Passief Bouwen in houtskeletbouw

Bouwfysica van Passief Bouwen in houtskeletbouw Bouwfysica van Passief Bouwen in houtskeletbouw Projectseminar Velve-Lindenhof ir. H.J.J. (Harm) Valk senior adviseur Energie & Duurzaamheid Nieman Raadgevende Ingenieurs Inleiding Nieman Raadgevende Ingenieurs

Nadere informatie

BuildDesk kennisdocument

BuildDesk kennisdocument BuildDesk kennisdocument Woningen energieneutraal renoveren: hoe doe je dat? Leer hoe bestaande woningen energieneutraal te renoveren zijn. Met als belangrijkste ingrediënten: terugdringen van de energiebehoefte

Nadere informatie

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2015

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2015 1 Beknopte samenvatting van de Inventaris hernieuwbare energiebronnen Vlaanderen 2005-2015, Vito, september 2016 1 Het aandeel hernieuwbare energie in 2015 bedraagt 6,0 % Figuur 1 groene stroom uit bio-energie

Nadere informatie

energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015

energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015 energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015 Marc Smijers M 06-23924330 www.smijers-energieadvies.nl info@smijers-energieadvies.nl 1 Onderwerpen Relatie tussen energielabel en energiegebruik

Nadere informatie

Energieneutrale woning. Projectnummer: Building Design Architectuur Hoofdstraat PB Zenderen (074)

Energieneutrale woning. Projectnummer: Building Design Architectuur Hoofdstraat PB Zenderen (074) Energieneutrale woning Projectnummer: 14-096 Een energieneutrale woning krijg je door duurzaam bouwen. Duurzaam bouwen betekent in dit geval voor ons dat een eigentijdse woning ontwikkeld en gebruikt wordt

Nadere informatie

ZEN en BENG Scenario s voor bijna energieneutrale woningen

ZEN en BENG Scenario s voor bijna energieneutrale woningen ZEN en BENG Scenario s voor bijna energieneutrale woningen Ir. Harm Valk Nieman Groep Platform ZEN 10 december 2015 Routekaart BENG 9-12-2015 2 BENG wat gaat er veranderen Bijna EnergieNeutrale Gebouwen

Nadere informatie

Renovatie. Energie. EPA score tot 0,37! besparen èn binnenklimaat

Renovatie. Energie. EPA score tot 0,37! besparen èn binnenklimaat Renovatie EPA score tot 0,37! 1 Energie een gezond besparen èn binnenklimaat Muurdoorvoer jaren 30 woningen jaren 80 woningen ClimaRad Woningrenovatie met aandacht voor duurzame energie, comfort en gezondheid

Nadere informatie

ROL VAN INSTALLATIETECHNIEKEN EN IMPACT OP UW ONTWERP. Dirk Saelens. Afdeling Bouwfysica, Departement Burgerlijke Bouwkunde, K.U.

ROL VAN INSTALLATIETECHNIEKEN EN IMPACT OP UW ONTWERP. Dirk Saelens. Afdeling Bouwfysica, Departement Burgerlijke Bouwkunde, K.U. NAV STUDIENAMIDDAG MASSIEF PASSIEFBOUW IN DE PRAKTIJK: AANPAK VAN ONTWERP TOT REALISATIE NAAR EEN PASSIEVE WONING OP BASIS VAN TRADITIONELE BOUWMETHODES ROL VAN INSTALLATIETECHNIEKEN EN IMPACT OP UW ONTWERP

Nadere informatie

Presentatie Energieplus bouwen Trebbe Groep B.V. Nunspeet, mei 2013 Nico Blaauw hoofd Werkvoorbereiding Technisch adviseur Trebbe Basiswonen

Presentatie Energieplus bouwen Trebbe Groep B.V. Nunspeet, mei 2013 Nico Blaauw hoofd Werkvoorbereiding Technisch adviseur Trebbe Basiswonen Presentatie Energieplus bouwen Trebbe Groep B.V. Nunspeet, mei 2013 Nico Blaauw hoofd Werkvoorbereiding Technisch adviseur Trebbe Basiswonen Inhoud presentatie Wie is/ wat doet Trebbe? Wat is de Trebbe

Nadere informatie

Belvédère-haven Maastricht. 10 december 2012

Belvédère-haven Maastricht. 10 december 2012 Belvédère-haven Maastricht 10 december 2012 I N D E X 1. INVENTARIS ANALYSE 1.1 ligging plangebied 1.2 foto s locatie 1.3 historie 1.4 wateren 1.5 ontsluiting 1.6 hoogtekaart 1.7 doorsnede en profiel 1.8

Nadere informatie

BENG en Bodemenergie Projectervaringen utiliteitbouw. 6 november 2016 Ir. Esther Gerritsen Techniplan Adviseurs

BENG en Bodemenergie Projectervaringen utiliteitbouw. 6 november 2016 Ir. Esther Gerritsen Techniplan Adviseurs BENG en Bodemenergie Projectervaringen utiliteitbouw 6 november 2016 Ir. Esther Gerritsen Techniplan Adviseurs Techniplan Adviseurs Installatieadviseur Advies & engineering Duurzaamheid & innovatie Realisatie

Nadere informatie

Datum: 18 februari 2013-22 januari 2014 Project: NAM-gebouw De Boo te Schoonebeek Referentie: 2012032 20079

Datum: 18 februari 2013-22 januari 2014 Project: NAM-gebouw De Boo te Schoonebeek Referentie: 2012032 20079 Datum: 18 februari 2013-22 januari 2014 Project: NAM-gebouw De Boo te Schoonebeek Referentie: 2012032 20079 Uitgangspunt Bestaand, oorspronkelijk gebouw had als gebruik een mix aan functies. Dit waren

Nadere informatie

Menukaart Klimaatneutrale Zelfbouw

Menukaart Klimaatneutrale Zelfbouw Menukaart Klimaatneutrale Zelfbouw project Patch 22, Buiksloterham Gemeente Amsterdam Gemeente Amsterdam Programma Bureau Klimaat en Energie Voor u ligt de Menukaart Klimaatneutrale Zelfbouw. Deze is door

Nadere informatie

Duurzame woningverbetering

Duurzame woningverbetering Duurzame woningverbetering Op weg naar energieneutraal Houten, 20 februari 2017 Kees Stap Gemiddelde energierekening Maandrekening Gemiddeld energieverbruik jaar 15% 1500 m3 aardgas 5% 80% verwarming warmwater

Nadere informatie

Energielabel woning. Uw woning. Standaard energiegebruik voor uw woning MJ (megajoules)

Energielabel woning. Uw woning. Standaard energiegebruik voor uw woning MJ (megajoules) Energielabel woning Afgegeven conform de Regeling energieprestatie gebouwen. Veel besparingsmogelijkheden D (zie toelichting in bijlage) Uw woning Weinig besparingsmogelijkheden Labelklasse maakt vergelijking

Nadere informatie

Duurzame Woning Duurzame Energie. Energie: Trias Energetica

Duurzame Woning Duurzame Energie. Energie: Trias Energetica Duurzame Woning Duurzame Energie Energie: Trias Energetica Trias Energetica Stap 1. Beperk het energieverbruik door beperking van de vraag (goed geïsoleerd en luchtdicht bouwen). Stap 2. Gebruik duurzame

Nadere informatie

- in aanvulling op en ter nadere uitwerking van de Algemene Subsidieverordening Leeuwarden (ASV);

- in aanvulling op en ter nadere uitwerking van de Algemene Subsidieverordening Leeuwarden (ASV); BURGEMEESTER EN WETHOUDERS VAN LEEUWARDEN; - in aanvulling op en ter nadere uitwerking van de Algemene Subsidieverordening Leeuwarden (ASV); - gelet op de ASV artikel 2 en artikel 3 lid 3; - gelet op de

Nadere informatie

ENERGIENEUTRAAL BOUWEN

ENERGIENEUTRAAL BOUWEN PASSIEF BOUWEN ( EN RENOVEREN ) DE ENIGE LOGISCHE WEG NAAR ENERGIENEUTRAAL BOUWEN AL DIE VOGELS IN DE HAND MAAR STEEDS WEER DIE VOGEL IN DE LUCHT WE HOEVEN GEEN ENERGIE TE BESPAREN WE HEBBEN NU IMMERS

Nadere informatie

Een nieuwe woning in De Volgerlanden

Een nieuwe woning in De Volgerlanden KLIMAATGARANT EPC0 Een nieuwe woning in De Volgerlanden De energie EERB van morgen vandaag in huis ENERGIE EXPLOITATIE RIJSWIJKBUITEN ENERGIE EXPLOITATIE SPIJKENISSE Rijswijk Een energieneutrale woning:

Nadere informatie

Energiebesparing Industrie. Nieuwe proposities warmtenetten voor bestaande gebouwen

Energiebesparing Industrie. Nieuwe proposities warmtenetten voor bestaande gebouwen nergiebesparing Industrie Nieuwe proposities warmtenetten voor bestaande gebouwen cvketel cvketel cvketel cvketel cvketel gas elektric iteit cvketel cvketel cvketel Huidige situatie portiekflat Portiek

Nadere informatie