Faculteit der Rechtsgeleerdheid

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Faculteit der Rechtsgeleerdheid"

Transcriptie

1 Faculteit der Rechtsgeleerdheid Masterscriptie Werkgeversaansprakelijkheid bij een burn-out Wanneer kan de werkgever aansprakelijk worden gesteld voor de schade die de werknemer leidt ten gevolge van een burn-out? Master scriptie van: Alissa Aimée Jansen Datum: 1 juni 2014 Studentnummer: In begeleiding van: mr. A.V.T. de Bie

2 Inhoudsopgave 1. Inleiding / Doel van de studie / Terreinafbakening / 6 2. Burn-out / Beschrijving burn-out en omvang / Oorzaken en verklaringen van burn-out / 9 3. Geschreven normen / Arbeidsomstandighedenwet / Arbeidstijdenwet / Werkgeversaansprakelijkheid krachtens artikel 7:658 BW / Algemene aspecten artikel 7:658 BW / Zorgplicht / Stelplicht en bewijslast / Stelplicht en bewijslast bij beroepsziekten, gevaarlijke stoffen / Artikel 7:611 BW / Werkgeversaansprakelijkheid voor burn-out krachtens artikel 7:658 BW / Plan van behandeling / Zorgplicht ten aanzien van burn-out / Stelplicht en bewijslast bij burn-out / Opzet of bewuste roekeloosheid / Causaal verband / Kenbaarheidsvereiste / Predispositieleer / Proportionele aansprakelijkheid / Conclusie / 36 2

3 6.1 Algemene bevindingen / Geraadpleegde literatuur / 38 Literatuurlijst / 38 Jurisprudentielijst / 43 Kamerstukken / 44 3

4 1. Inleiding 1.1 Doel van de studie De vraag naar de werkgeversaansprakelijkheid voor burn-out is actueel geworden doordat in de laatste jaren het aantal werknemers dat op psychische gronden arbeidsongeschikt is geworden door in het werk gelegen factoren sterk is toegenomen. 1 Sinds enkele jaren wordt meer dan één derde van alle nieuwe arbeidsongeschiktheidsuitkeringen verstrekt aan werknemers die wegens psychische redenen arbeidsongeschikt zijn. De meeste van deze klachten hebben betrekking op overspannenheid, subklinische depressie en burn-out. 2 In het arrest ABN AMRO/Nieuwenhuys uit 2005 is duidelijk geworden dat een werkgever op grond van zijn zorgplicht ex artikel 7:658 BW aansprakelijk kan worden gehouden voor de burn-out van zijn werknemer. 3 De feiten in de zaak waren als volgt. Werknemer Nieuwenhuys was in 1969 bij de ABN AMRO in dienst getreden en werkte in de functie van first vice president international private banking te Genève. In 1994 verzocht hij zijn werkgever om hem in de VUT te laten gaan, maar dit verzoek werd afgewezen. In augustus 1996 valt Nieuwenhuys uit wegens ziekte. In een medisch rapport, dat op verzoek van de bedrijfsarts door een psycholoog wordt opgemaakt, wordt geconcludeerd dat Nieuwenhuys een ernstige stressreactie heeft gekregen. Onder verwijzing naar dit rapport stelt de werknemer dat hij arbeidsongeschikt is geworden als gevolg van slechte werkomstandigheden en vordert betaling van schadevergoeding op grond van artikel 7:685 BW. De kantonrechter wijst de vordering van Nieuwenhuys af omdat onvoldoende is aangetoond dat de arbeidsongeschiktheid van de werknemer aan de werkgever te wijten is. Het Hof Amsterdam acht ABN AMRO wel aansprakelijk met als reden dat de werkdruk in de periode dat de klachten van de werknemer ontstonden aanzienlijk hoger lag vanwege een nieuw beleid dat in die periode werd ingevoerd. ABN AMRO is volgens het Hof aansprakelijk voor de schade van Nieuwenhuys omdat de werkgever onvoldoende heeft duidelijk gemaakt dat de zorgplicht ex artikel 7:685 BW is nagekomen. 1 Schabracq e.a. 2000, p In 2011: 37%, in 2012: 38%. Zie de Arbobalans 2011, Arbobalans 2012, Den Haag, Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, 2011 p. 47, 2012, p HR 11 maart 2005, ECLI:NL:HR:2005:AR6657 (ABN AMRO/Nieuwenhuys I). 4

5 In cassatie voert ABN AMRO aan dat het Hof ten onrechte artikel 7:685 BW van toepassing heeft geacht, nu het gaat om psychisch letsel. Daarnaast richt de werkgever een motiveringsklacht tegen het oordeel van het Hof dat Nieuwenhuys arbeidsongeschikt is geworden in de uitoefening van zijn werkzaamheden en dat ABN AMRO hiervoor aansprakelijk is. De Hoge Raad verwerpt het eerste cassatiemiddel en stelt dat de tekst van artikel 7:658 BW, noch de geschiedenis van dit artikel, dwingt tot een beperkte opvatting dat dit artikel slechts betrekking heeft op een situatie dat aan een werknemer fysieke schade is toegebracht. De ratio van de verhoogde aansprakelijkheid van de werkgever ligt in de omstandigheid dat de werkgever degene is die bepaalt op welke plaats, onder welke omstandigheden en met welke hulpmiddelen de werknemer moet werken. Dit is niet anders wanneer de werkomstandigheden niet fysiek, maar psychisch ziek makend zijn. Voor de toepassing van artikel 7:685 BW is vereist dat het gaat om schending door de werkgever van een norm als in die bepaling bedoeld, alsmede om risico s die zijn verbonden aan het werk en de werkomgeving. Er moet derhalve causaal verband zijn tussen de werkzaamheden en de psychische schade. In zoverre stelt de Hoge Raad buiten discussie dat artikel 7:658 BW grond kan zijn voor aansprakelijkheid voor psychische schade. ABN AMRO is vervolgens alsnog in het gelijk gesteld. Nieuwenhuys had het causaal verband tussen de werkzaamheden en de psychische schade onderbouwd met een onderzoeksrapport over diens lichamelijke en psychische klachten ten tijde van de arbeidsongeschiktheid. De Hoge Raad achtte een dergelijk rapport, zonder meer, onvoldoende om te concluderen tot een causaal verband tussen de schade en de uitoefening van de werkzaamheden. Naar het oordeel van de Hoge Raad had het Hof onvoldoende aandacht besteed aan de gevoerde stellingen van ABN AMRO uit welke aannemelijk mocht worden geacht dat de schade eveneens een voortvloeisel kon zijn van privéomstandigheden of van de mentale gesteldheid van de werknemer. De werknemer Nieuwenhuys had vervolgens onvoldoende nieuw bewijs aangedragen, waaruit het causaal verband bleek, om deze stellingen van de werkgever te weerspreken. De Hoge Raad vernietigde het arrest van het Hof Amsterdam en verwees het geding naar het Hof van Den Haag ter verdere behandeling en beslissing. Het Hof Den Haag bepaalde dat de werknemer niet heeft aangetoond dat zijn klachten zijn veroorzaakt door zijn werkzaamheden bij ABN AMRO, zodat ABN AMRO niet 5

6 aansprakelijk is voor de schade die de werknemer daardoor heeft geleden. 4 Tegen dit arrest van het Hof heeft Nieuwenhuys cassatie ingesteld. 5 In cassatie klaagt Nieuwenhuys dat het Hof door het causaal verband tussen klachten en werkzaamheden in zijn geheel opnieuw te beoordelen de grenzen van de rechtsstrijd na verwijzing door de Hoge Raad heeft geschonden. Voorts worden klachten gericht tegen de door het Hof gehanteerde bewijslastverdeling en bewijswaardering ten aanzien van bovengenoemd causaal verband. De Hoge Raad bepaalde dat de aangevoerde klachten van Nieuwenhuys niet tot cassatie kunnen leiden en dat zulks op grond van artikel 81 RO geen nadere motivering behoeft nu de klachten niet nopen tot beantwoording van rechtsvragen in het belang van de rechtseenheid of de rechtsontwikkeling. De aansprakelijkheid voor beroepsziekten, zoals burn-out, wordt beheerst door artikel 7:658 BW. Dit artikel bevat een verhoogde aansprakelijkheid van de werkgever, op grond van de beschermingsgedachte die haar basis vind in de sociaal-economische afhankelijkheidspositie van de werknemer. 6 Interessant om te bezien is wanneer een werknemer die lijdt aan een burn-out aanspraak kan maken op een schadevergoeding ex artikel 7:658 BW. Van belang is te onderzoeken hoe de bewijslast is verdeeld tussen de werkgever en de werknemer indien er sprake is van een burn-out bij de werknemer. Hoe kan een werknemer aannemelijk maken dat de burn-out is veroorzaakt door de arbeid en/of de werkomgeving? Indien een werknemer extra kwetsbaar is voor burn-out, door in de persoon gelegen factoren, doet dit dan af aan aansprakelijkheid van de werkgever? Onder welke omstandigheden kan een werknemer, die een burn-out heeft gekregen door zijn werk, de werkgever hiervoor aansprakelijk stellen? De hoofdvraag die wordt behandeld luidt: Wanneer kan de werkgever aansprakelijk worden gesteld voor de schade die de werknemer leidt ten gevolge van een burn-out? 1.2 Terreinafbakening In hoofdstuk twee wordt een beschrijving en een duidelijk beeld gegeven van burn-out en de omvang ervan binnen de Nederlandse beroepsbevolking. Van belang is om een duidelijk beeld te schetsen over wat een burn-out werkelijk inhoudt. In hoofdstuk drie worden de geschreven normen ten aanzien van psychisch letsel behandeld, welke staan in de 4 Hof Den Haag 16 februari 2007, ECLI:NL:GHSGR:2007:BA HR 5 juni 2009, ECLI:NL:HR:2009:BI1508 (ABN AMRO/Nieuwenhuys II). 6 Charlier, L&S 2006/3, p. 5. 6

7 Arbeidsomstandighedenwet en de Arbeidstijdenwet. In hoofdstuk vier wordt de werkgeversaansprakelijkheid krachtens artikel 7:658 BW toegelicht. Een algemene beschrijving, de voorwaarden en de reikwijdte van de wettelijke regeling betreffende werkgeversaansprakelijkheid komen eveneens aan bod. Tevens wordt de stelplicht en de bewijslast van artikel 7:658 BW behandeld. De laatste paragraaf van hoofdstuk 4 gaat over artikel 7:611 BW. In hoofdstuk vijf wordt de werkgeversaansprakelijkheid voor burn-out krachtens artikel 7:685 BW behandeld. Van belang hierbij is de zorgplicht ten aanzien van psychisch letsel. Vervolgens wordt de stelplicht en bewijslast en de opzet of bewuste roekeloosheid nader uitgewerkt. Bij de stelplicht en bewijslast zijn het causaal verband en het kenbaarheidsvereiste van groot belang. De predispositieleer en strikte privéomstandigheden van de werknemer worden tevens uitgelicht en daarna wordt de mogelijkheid van proportionele aansprakelijkheid bij burn-out onderzocht. Tot slot wordt in hoofdstuk zes een conclusie gegeven van de bevindingen. 7

8 2. Burn-out 2.1 Beschrijving burn-out en omvang Burn-out is een veel voorkomende beroepsziekte. 7 Onder een beroepsziekte wordt verstaan een ziekte of aandoening die het gevolg is van een belasting die in overwegende mate in arbeid of arbeidsomstandigheden heeft plaatsgevonden. 8 Een bedrijfsongeval valt hier niet onder. Het gaat bij beroepsziekten onder meer om ziekten als gevolg van het werken in een ongezonde werkomgeving bijvoorbeeld het werken met schadelijke stoffen, of het werken in een slechte werkhouding. Bij beroepsziekte kan ook worden gedacht aan met arbeid of arbeidsomstandigheden samenhangende ziektebeelden of risico s zoals burn-out. 9 Burn-out is geen psychiatrische diagnose, maar een diagnose die is ontwikkeld in de arbeidsen organisatiepsychologie. De diagnose burn-out komt niet voor in de DSM-IV en de ICD Sinds 1998 wordt burn-out als beroepsziekte erkend door het Nederlands Centrum voor beroepsziekten (NCvB). 11 Volgens het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) gaf in procent van de werknemers aan burn-outklachten te ervaren. Op een totaal van 7 miljoen werknemers in Nederland komt dit neer op ruim 900 duizend personen. 12 Burn-out is een klinisch beeld dat wordt gekenmerkt door aspecifieke spanningsklachten met aanzienlijke beperkingen in het sociaal of beroepsmatig functioneren. 13 De oorzaak van dit ziektebeeld is feitelijk een verstoring van de balans tussen belasting en belastbaarheid. Van een burn-out wordt gesproken bij werknemers die al meer dan een jaar klagen over emotionele uitputting, een verminderd gevoel van competentie en het voelen van distantie ten opzichte van het werk. Kenmerkend is een combinatie van symptomen als vermoeidheid, emotionele uitputting of labiliteit, een lange voorgeschiedenis met spanningsklachten, slaapstoornissen, gevoel van insufficiëntie, lusteloosheid en een gedrukte stemming. 14 Bij 7 Van de meldingen van psychische beroepsziekten bij het NCvB heeft 78% betrekking op burn-out en overspannenheid. Zie Coronel Instituut voor Arbeid en Gezondheid, UVA, AMC 2012, p Verbeek 1998, p Van Ewijk, Engelen & van der Werf 2001, p Vegter 2005, p Registratierichtlijn E002, Beroepsgebonden overspanning/burnout van het NCvB, Amsterdam: Coronel Instituut voor Arbeid en Gezondheid, UVA, AMC Webmagazine van het CBS, Burn-outklachten bij hoge werkdruk en bij weinig sociale steun, CBS Definitie van het Coronel Instituut voor Arbeid en Gezondheid. Coronel Instituut voor Arbeid en Gezondheid, UVA, AMC 2012, p In de richtlijn Overspanning en Burnout van de NVAB uit 2011 worden vergelijkbare criteria genoemd. 8

9 burn-out is de uitputting in het algemeen zodanig dat sprake is van een langdurig proces gepaard gaande met chronisch disfunctioneren Oorzaken en verklaringen van burn-out Een belangrijke risicofactor voor burn-out betreft werken onder een te hoge werkdruk. 16 Risicofactoren voor burn-out zijn verder hoge emotionele taakeisen, te weinig regelmogelijkheden, een gebrek aan sociale ondersteuning en te weinig ontplooiingsmogelijkheden op het werk. 17 Tevens wordt toekomstonzekerheid frequent als risicofactor opgegeven bij meldingen van burn-out bij het NCvB. 18 Een belangrijk gevolg van de stressgerelateerde gezondheidsproblemen is verminderde arbeidsproductiviteit, arbeidsverzuim en, in het ergste geval, blijvende arbeidsongeschiktheid. 19 Voor de toename van werknemers met burn-out worden in de literatuur verschillende verklaringen gegeven. Een veelgehoorde verklaring is dat het werken onder tijdsdruk sterk is toegenomen. Hoewel het gemiddeld aantal te werken uren in een formele werkweek geleidelijk is afgenomen, blijkt werkgerelateerde stress sterk toegenomen. De werkweken zijn korter geworden, maar in de tijd dat men werkt, is de druk om te presteren groter geworden. 20 Daarnaast wordt vaak aangevoerd dat in de huidige tijd veel met informatie en communicatie technologie (ICT) wordt gewerkt, hetgeen tot een grotere psychische belasting heeft geleid. Een reden kan tevens zijn dat er steeds meer beroepen zijn ontstaan waarin met andere mensen moet worden samengewerkt, waardoor een groter beroep dan voorheen op sociale vaardigheden wordt gedaan. Andere verklaringen zijn dat werk is geïntensiveerd en dat een groot deel van het bedrijfsleven zich in een min of meer permanent proces van reorganisatie en herstructurering bevindt, hetgeen de nodige spanningen veroorzaakt Vegter 2005, p Vier op de tien werknemers hebben te maken met hoge werkdruk. Hiervan ervaart 22 procent burnoutklachten. Zie het webmagazine van het CBS, Burn-outklachten bij hoge werkdruk en bij weinig sociale steun, CBS Lourijsen & Kompier 1994, p De Roos & Sluiter, TBV 2004/12: , p Diekstra e.a. 1994, p Schabracq e.a. 2000, p Vegter 2005, p

10 3. Geschreven normen 3.1 Arbeidsomstandighedenwet In lid 1 van artikel 7:658 BW is de zorgplicht van de werkgever voor de veiligheid van de werkomgeving van de werknemer omschreven. De zorgplicht van artikel 7:658 BW wordt ingevuld door zowel geschreven als ongeschreven normen. De geschreven normen om te voldoen aan de zorgplicht van artikel 7:658 BW zijn voornamelijk te vinden in de Arbeidsomstandighedenwet uit 1998, ook wel aangeduid als Arbowet en de daarop gebaseerde nadere wet- en regelgeving. 22 In artikel 3 van de Arbowet zijn de algemene verplichtingen van de werkgever op het gebied van arbeidsomstandigheden neergelegd. 23 De Arbowet is voor het laatst gewijzigd op 1 januari Met deze wijziging is beoogd de verantwoordelijkheid van de werkgever en de werknemer voor het arbeidsomstandighedenbeleid te vergroten. 24 In het publieke domein stelt de overheid een wettelijk kader vast waarbij werkgevers en werknemers hun verantwoordelijkheid dienen te nemen. De overheid doet dat door in de regelgeving, waar dat mogelijk is, duidelijke doelvoorschriften op te nemen en de regeldruk te verminderen. Doelvoorschriften zijn bepalingen in de wetgeving die de werkgever verplichten tot het realiseren van een beschermingsniveau voor zijn werknemers. 25 De doelvoorschriften worden, waar mogelijk, voorzien van gezondheids- en veiligheidskundige grenswaarden. 26 In het private domein dient de werkgever deze doelvoorschriften vervolgens aan de hand van wet- en regelgeving en de stand van de wetenschap zelf nader vorm te geven. 27 Artikel 3 van de Arbowet geeft een algemene verplichting aan de werkgever om het werk zo veel mogelijk aan te passen aan de persoonlijke eigenschappen van de werknemer met als doel het bevorderen van het algemene welzijn op het werk. Van belang voor een werknemer met psychisch letsel is artikel 3 lid 2 Arbowet betreffende het doelvoorschrift met betrekking tot psychosociale arbeidsbelasting. Onder psychosociale arbeidsbelasting worden de factoren 22 Wet van 18 maart 1999 houdende bepalingen ter verbetering van de arbeidsomstandigheden. (Arbeidsomstandighedenwet 1998). Laatste wijziging 1 januari 2007, Stb. 2006/ Kamerstukken II , , nr. 3, p. 37 (MvT). 24 Popma e.a. 2013, p Wijziging Arbowet 1998, Kamerstukken II , 30552, nr. 3 p. 8-9 (MvT). 26 Smitskam 2007, p Wijziging Arbowet 1998, Kamerstukken II , 30552, nr. 3 p. 8-9 (MvT). 10

11 seksuele intimidatie, agressie en geweld, pesten en werkdruk in de arbeidssituatie verstaan die stress teweegbrengen. 28 Stress in combinatie met onvoldoende herstel kan leiden tot negatief ervaren lichamelijke en sociale gevolgen en psychische aandoeningen zoals burn-out en overspanning. 29 De werkdruk heeft hiermee een concrete basis gekregen in de wetgeving. Aan werknemers die arbeid verrichten waarbij het risico bestaat voor blootstelling aan psychosociale arbeidsbelasting dient voorlichting en onderricht te worden gegeven. Van belang hierbij is artikel 8 van de Arbowet dat werkgevers verplicht werknemers door middel van een continu leerproces voor te lichten en te onderrichten inzake hun taken en de daaraan verbonden risico s. 30 Tevens dient de werkgever in zijn organisatie te onderzoeken waar de gevaren voor psychosociale arbeidsbelasting zijn. 31 Van belang hiervoor is de in artikel 5 vervatte verplichting voor werkgevers om een deugdelijk op schrift gestelde risico-inventarisatie en evaluatie (RI&E) uit te voeren ten aanzien van de risico s voor de gezondheid en veiligheid die de arbeid met zich brengt. In artikel 2.15 Arbeidsomstandighedenbesluit (Arbobesluit) is nader aangegeven hoe het psychosociale arbeidsbelastingbeleid moet worden ingevuld. 32 Van belang is voorts dat met het bepaalde in artikel 3 lid 1 sub c, te weten dat het werk zoveel mogelijk moet worden aangepast aan de persoonlijke eigenschappen van de werknemer, blijkens de memorie van toelichting in de Arbowet onder andere wordt gedoeld op het zorgen voor een adequaat evenwicht tussen belasting en belastbaarheid in fysieke en psychische zin. 33 De invoering van het begrip psychosociale arbeidsbelasting laat de algemene bepaling van artikel 3 lid 1 onder c onverlet. Artikel 3 lid 1 sub d heeft rechtstreeks betrekking op een aspect van werkdruk, namelijk dat de werkgever ongevarieerde, zich in een kort tijdbestek herhalende arbeid en arbeid waarbij het tempo door een machine of lopende band wordt beheerst, zoveel als redelijkerwijs kan worden gevergd, dient te vermijden. De achtergrond van deze bepaling is dat uit onderzoek is gebleken dat werknemers die dergelijk ongevarieerd en monotoon werk verrichten, 28 Voor de definitie van psychosociale arbeidsbelasting: artikel 1 lid 2 sub e Arbowet. 29 Wijziging Arbowet 1998, Kamerstukken II , 30552, nr. 3 p. 13 (MvT). 30 Kamerstukken II , , nr. 3, p. 38 (MvT). 31 Smitskam 2007, p Smitskam 2007, p Kamerstukken II , , nr. 3, p. 37 (MvT). 11

12 gedemotiveerd raken en stress oplopen met alle mogelijk schadelijke gevolgen voor de gezondheid. 34 De werkgever is op grond van artikel 3 Arbowet verplicht tot het voeren van beleid ter voorkoming of beperking van psychosociale arbeidsbelasting en zal maatregelen moeten treffen ter voorkoming van psychische overbelasting Arbeidstijdenwet Een andere wet die van belang is met het oog op de geestelijke gezondheid van werknemers is de Arbeidstijdenwet uit Deze wet stelt grenzen aan het aantal uren dat werknemers mogen werken. Met het oog op psychisch letsel is artikel 4 van de Arbeidstijdenwet van belang. Dit artikel stelt dat een werkgever bij het vaststellen van de arbeidsuren rekening moet houden met de veiligheid, de gezondheid en het welzijn van de werknemers. De werkgever dient, voor zover dit van de werkgever gevergd kan worden, rekening te houden met de persoonlijke omstandigheden van de werknemer. Bij persoonlijke omstandigheden gaat het om die verantwoordelijkheden in het persoonlijke leven van de betrokken werknemer die hij of zij naast de betaalde arbeid vervult. Te denken valt aan zorgtaken of andere verantwoordelijkheden zoals studie, bestuurlijk werk en vrijwilligerswerk. 37 Bovendien moet de werkgever zijn beleid aanpassen aan nieuwe inzichten. Verder is expliciet bepaald in artikel 4 Arbeidstijdenwet dat ook gelet moet worden op het welzijn van de werknemer, dat wil zeggen zijn psychisch welbevinden, bij het bepalen van de werktijden Memorie van Antwoord bij het wetsvoorstel tot vaststelling van de Arbeidsomstandighedenwet 1980, Kamerstukken II ,14 497, nr.5, p.9 (MvA II). 35 Smitskam 2007, p Wet van 23 november 1995, houdende bepalingen inzake de arbeids- en rusttijden. (Arbeidstijdenwet 1995). Laatste wijziging 1 april 2007, Stb. 2012/ Van Drongelen & Korver 2013, p Vegter 2005, p

13 4. Werkgeversaansprakelijkheid krachtens artikel 7:658 BW 4.1 Algemene aspecten artikel 7:658 BW Artikel 7:658 BW bevat de zorgplicht van de werkgever voor de veiligheid van de werkomgeving van de werknemer en vestigt een civiele verantwoordelijkheid. 39 De op de werkgever rustende zorgplicht reikt niet verder dan wat redelijkerwijs van hem mag worden verwacht. Op de werkgever rust geen absolute zorgplicht. 40 Artikel 7:658 BW is op 1 april 1997 in werking getreden. Voor dat tijdstip gold artikel (7A):1638x BW, dat een vergelijkbare strekking had. 41 Artikel 7:658 BW is een bijzondere wet (lex specialis) ten opzichte van het algemene contractuele aansprakelijkheidsrecht, zie artikel 6:74 e.v. BW. 42 Op grond van artikel 7:658 BW lid 1 is de werkgever verplicht om lokalen, werktuigen en gereedschappen op een dusdanige wijze in te richten en te onderhouden, alsook zodanige regelingen te treffen en aanwijzingen te verstrekken, als redelijkerwijs nodig is ter voorkoming van ongevallen van werknemers en ter bevordering van de veiligheid binnen het bedrijf. De zorgverplichting van artikel 7:658 lid 1 BW is niet beperkt tot lokalen en gereedschappen, maar heeft betrekking op alle gevaarlijke situaties op het werk waarin een werknemer letsel kan oplopen. 43 Op grond van artikel 7:658 lid 2 BW is de werkgever jegens de werknemer aansprakelijk voor de schade die de werknemer in de uitoefening van zijn werkzaamheden lijdt. De schadeplichtigheid van de werkgever komt te vervallen indien de werkgever aantoont dat hij zijn zorgplicht is nagekomen of indien hij aantoont dat de schade het gevolg is van opzet of bewuste roekeloosheid van de werknemer. 44 De verplichting tot schadevergoeding die uit artikel 7:658 lid 2 voortvloeit betreft dwingend recht en is een wettelijke verplichting tot schadevergoeding waarvan de inhoud en omvang wordt beheerst door artikel 6:95 e.v. BW Popma e.a. 2013, p Van Drongelen 2013, p Van Ewijk, Engelen & van der Werf 2001, p Bodewes & van Vlijmen 2001, p Vegter 2005, p Artikel 7:658 lid Van der Heijden, van Slooten & Verhulp 2012, p

14 Artikel 6:170 BW biedt tevens een grondslag om schade te verhalen op de werkgever, bijvoorbeeld in geval een werknemer wordt gepest door collega s op het werk en daarvan psychische schade ondervindt. Op grond van artikel 6:170 lid 1 BW kan degene in wiens dienst een ondergeschikte zijn taak vervult, aansprakelijk zijn voor schade die de ondergeschikte aan een derde toebrengt. 46 In deze scriptie wordt verder niet op artikel 6:170 BW ingegaan. De werkgever is verder op grond van artikel 7:611 BW verplicht zich als een goed werkgever te gedragen. 47 In paragraaf 4.4 wordt artikel 7:611 BW nader uitgelicht. 4.2 Zorgplicht De zorgplicht van de werkgever heeft betrekking op de inrichting en het onderhoud van de lokalen, de werktuigen en de gereedschappen waarin of waarmee de werknemer de arbeid dient te verrichten. Tevens betreft de zorgplicht ook de instructie die de werkgever aan de werknemer dient te geven bij gebruikmaking van de lokalen, werktuigen en gereedschappen. 48 Onder de zorgplicht wordt mede verstaan de verplichtingen die de werkgever heeft krachtens publiekrechtelijke regelingen, zoals die bijvoorbeeld zijn neergelegd in de Arbowet en ongeschreven recht, zoals dat wordt vormgegeven in de rechtspraak. 49 De invulling van de zorgplicht door ongeschreven normen wordt vooral bepaald door de kenbaarheid van het gevaar voor de werkgever. 50 Is een dergelijke geschreven of ongeschreven norm geschonden, dan is de werkgever in beginsel aansprakelijk voor de letselschade die de werknemer lijdt doordat zich een ongeval heeft voorgedaan dat de geschonden norm uit één van deze regelingen tracht te voorkomen. 51 Voor de vraag of de werkgever zijn zorgplicht heeft geschonden moet worden gekeken naar de omstandigheden van het geval. 52 Bepalend is of de werkgever maatregelen heeft getroffen die redelijkerwijs noodzakelijk zijn om te voorkomen dat werknemers schade lijden. In dit kader is van belang met welke mate van waarschijnlijkheid de niet-inachtneming van de vereiste oplettendheid en voorzichtigheid kan worden verwacht, de hoegrootheid van de kans dat daaruit ongevallen ontstaan, de ernst die de gevolgen daarvan kunnen hebben en de mate 46 HR 9 november 2001, ECLI:NL:HR:2001:AD3985 (Van Doesburg/Tan). 47 Artikel 7:611 BW bevat tevens de verplichting dat een werknemer zich als goed werknemer dient te gedragen. 48 Van der Heijden, van Slooten & Verhulp 2012, p Van Ewijk, Engelen & van der Werf 2001, p Kolk, L&S 2013/1, p Van der Heijden, van Slooten & Verhulp 2012, p Oldenhuis & Vorsselman 2013, p

15 van bezwaarlijkheid van de te nemen veiligheidsmaatregelen. Een werkgever zal preventieve maatregelen moeten treffen en zijn werknemers moeten instrueren. Ten slotte moet door de werkgever worden toegezien op de naleving van de gegeven instructies. 53 Met artikel 7:658 BW wordt echter niet beoogd een absolute waarborg te scheppen voor de bescherming van de werknemer tegen het gevaar van ongevallen die hem kunnen overkomen door het gebruik van werktuigen en gereedschappen, waarmee de werkgever de arbeid doet verrichten Stelplicht en bewijslast De werkgever is jegens de werknemer aansprakelijk voor de schade die de werknemer in de uitoefening van zijn werkzaamheden lijdt, tenzij de werkgever aantoont dat hij de zorgplicht is nagekomen, of de schade in belangrijke mate het gevolg is van opzet of bewuste roekeloosheid van de werknemer. 55 Het betreft een schuldaansprakelijkheid en niet een risicoaansprakelijkheid voor de werkgever. 56 De werknemer dient conform de hoofdregel van artikel 150 Rv te stellen en bij betwisting te bewijzen dat hij schade heeft geleden tijdens de uitoefening van zijn werkzaamheden. 57 Op grond van artikel 150 Rv draagt de partij die zich beroept op rechtsgevolgen van door haar gestelde feiten of rechten, de bewijslast van die feiten of rechten, tenzij uit enige bijzondere regel of uit de eisen van redelijkheid en billijkheid een andere verdeling van de bewijslast voortvloeit. 58 Op de werknemer rust vervolgens de taak om allereerst het bestaan en de omvang van de schade te stellen. Er moet een voldoende causaal verband aanwezig zijn tussen de werkzaamheden en de schade. 59 De werknemer zal het één en ander ook aannemelijk moeten maken. 60 Dit betekent niet dat de werknemer ook dient te bewijzen hoe het ongeval zich heeft voltrokken of wat de oorzaak daarvan is. De werknemer behoeft niet de toedracht van het ongeval te bewijzen en derhalve evenmin de oorzaak van de schade. 61 Is de oorzaak onbekend 53 HR 11 november 2005, ECLI:NL:HR:2005:AU3313 (Bayar/Wijnen). 54 HR 16 mei 2003, ECLI:NL:HR:2003:AF7000 (Dusarduyn/Du Puy). 55 Popma e.a. 2013, p Van Drongelen 2013, p Van der Heijden, van Slooten & Verhulp 2012, p Schmeitz & Elenbaas, Arbeid Integraal 2006/2, p Bodewes & van Vlijmen 2001, p Van Drongelen 2013, p HR 10 december 1999, LJN AA3837, NJ 2000/211 (Fransen/Pasteurziekenhuis). 15

16 dan ontkomt de werkgever slechts aan aansprakelijkheid indien hij aantoont dat hij aan al zijn verplichtingen heeft voldaan, dan wel dat de nakoming van die verplichtingen het ongeval niet zou hebben voorkomen of dat de schade een gevolg is van opzet of bewuste roekeloosheid van de werknemer. Wanneer het verband tussen de schade en de uitoefening van de werkzaamheden onduidelijk is dan heeft de werknemer op grond van de hoofdregel de bewijslast van de omstandigheden op het werk. 62 Heeft de werknemer gemotiveerd gesteld en zonodig bewezen dat hij schade heeft opgelopen in de uitoefening van zijn werkzaamheden dan is de werkgever aansprakelijk voor die schade, tenzij de werkgever bewijst dat hij de op hem rustende zorgverplichting is nagekomen, dan wel de schade in belangrijke mate het gevolg is van opzet of bewuste roekeloosheid van de werknemer. 63 In een arrest van de Hoge Raad uit 1996 werd aangenomen dat van bewust roekeloos handelen pas sprake is, indien de werknemer zich, tijdens het verrichten van zijn onmiddellijk aan het ongeval voorafgaande gedraging, bewust is van het roekeloos karakter van deze gedraging. 64 Krachtens artikel 7:658 lid 2 BW ligt de bewijslast voor het voldoen aan de zorgplicht bij de werkgever. De redelijkheid en billijkheid kan echter met zich meebrengen dat de bewijslast ten aanzien van de zorgplicht toch op de werknemer moet worden gelegd Stelplicht en bewijslast bij beroepsziekten, gevaarlijke stoffen. In beginsel dient de werknemer te bewijzen dat hij schade heeft geleden in de uitvoering van zijn werkzaamheden, alsmede dat er een causaal verband bestaat tussen de opgelopen schade en zijn werkzaamheden. Het kan lastig zijn het causaal verband aan te tonen, met name wanneer het gaat om beroepsziektes die geleidelijk ontstaan. 66 In het arrest Unilever/Dikmans ging het om een onderhoudsschilder die stelde tijdens zijn werkzaamheden blootgesteld te zijn aan voor de gezondheid schadelijke stoffen waardoor hij arbeidsongeschikt is geworden vanwege nierbekken- en longkanker. 67 Hij stelt zijn werkgever op grond van artikel 7:658 BW hiervoor aansprakelijk. De vraag die in deze zaak met name centraal staat, is de vraag of de ziekte van de schilder is veroorzaakt door blootstelling aan kankerverwekkende stoffen 62 HR 20 mei 2005, RvdW 2005/75, JAR 2005/155 (De Bakker/Zee electronics). 63 HR 10 december 1999, LJN AA3837, NJ 2000/211 (Fransen/Pasteurziekenhuis). 64 HR 20 september 1996, NJ 1997, 198 (Pollemans/Hoondert). 65 HR 29 juni 2001, LJN AB2432, NJ 2001/476, JAR 2001/141 (Industromontaza/Banfic). 66 Van der Heijden, van Slooten & Verhulp 2012, p HR 17 november 2000, ECLI:NL:HR:2000:AA8369 (Unilever/Dikmans). 16

17 tijdens de uitoefening van zijn werkzaamheden. Een deskundige die door de kantonrechter was benoemd heeft over deze vraag gerapporteerd. Hieruit kwam naar voren dat schilders 20% meer kans hebben op blaaskanker en 20 tot 50% meer kans op longkanker. De kantonrechter wijst de vorderingen af. Het Hof wijst de vorderingen in hoger beroep uiteindelijk toe. De werkgever is tegen het oordeel van het Hof in cassatie gegaan. De Hoge Raad overwoog in deze kwestie dat wanneer een werknemer bij zijn werk is blootgesteld aan gevaarlijke stoffen, het door de werknemer te bewijzen oorzakelijk verband dient te worden aangenomen, indien de werkgever heeft nagelaten maatregelen te treffen die redelijkerwijs nodig zijn ter voorkoming van blootstelling aan deze stoffen. Naarmate de werknemer concreter aannemelijk maakt dat er sprake is van gezondheidsschade die verband houdt met het werk, zal op de werkgever een zwaardere stelplicht rusten ten aanzien van zijn zorgplicht. 68 Anders dan bij Unilever/Dikmans bestond in het arrest Havermans/Luyckx geen vermoeden van causaal verband. 69 Havermans was door Luyckx aangenomen als koeltechnicus. Na drie jaar werd hij vrijwel volledig ingezet voor het vervaardigen van mallen waarin chocolademateriaal werd gegoten. Nadat hij voor zijn werk was uitgevallen stelde hij aan werkgerelateerde Organisch Psycho Syndroom (OPS) te lijden. In dit arrest oordeelt de Hoge Raad dat de werknemer, voordat aan het rechterlijk vermoeden wordt toegekomen, dient te stellen en bij betwisting te bewijzen dat hij gedurende de werkzaamheden is blootgesteld aan voor de gezondheid gevaarlijke stoffen. Daarnaast dient de werknemer aannemelijk te maken dat hij lijdt aan een ziekte die door die betreffende stoffen kan zijn veroorzaakt. Indien de werkgever de stellingen van de werknemer betwist, dient hij deze betwisting te motiveren met de feiten en omstandigheden die meer in de sfeer van de werkgever liggen dan in de sfeer van de werknemer. Dit laatste kan van groot belang zijn, aangezien de werknemer vaak moeilijk zal kunnen aantonen in welke mate hij een bepaalde periode aan schadelijke stoffen is blootgesteld, zonder dat hij daarbij gebruik kan maken van informatie waarover alleen de werkgever beschikt. 68 Tjon-En-Fa, MvV 2006/11, p HR 23 juni 2006, ECLI:NL:HR:2006:AW6166 (Havermans/Luyckx). 17

18 4.4 Artikel 7:611 BW De werkgever is verder op grond van artikel 7:611 BW verplicht zich als een goed werkgever te gedragen. Deze norm strekt zich niet primair uit tot bescherming tegen letsel, maar kan wel de basis vormen voor aansprakelijkheid voor letselschade. Het betreft hier gevallen waarin artikel 7:658 BW niet kan worden toegepast. 70 Voorbeelden daarvan zijn letsel dat is toegebracht in de privésfeer en letsel als gevolg van verkeersongevallen van werknemers. 71 In het verleden is met name artikel 7:611 BW als grondslag gebruikt voor de vergoeding van psychisch letsel. In 1993 had de Hoge Raad in de zaak Nuts/Hofman geoordeeld dat schadevergoeding voor psychisch letsel in elk geval verkregen kon worden op grond van artikel 7:611 BW. 72 De lagere rechtspraak raakte naar aanleiding van de zaak Chubb Lips/Jansen uit 1998 verdeeld over de vraag of een beroep op artikel 7:658 wel of niet mogelijk was in geval van zuiver psychisch letsel en zo niet, of uitgeweken moet worden naar artikel 7:611 BW. 73 Artikel 7:658 BW zou gezien de wetsgeschiedenis, niet van toepassing zijn op psychisch letsel. 74 Een ander argument was dat de zorgplicht van de werkgever ex artikel 7:658 BW alleen betrekking zou hebben op de inrichting en het onderhoud van lokalen, werktuigen en gereedschappen en op instructies hoe daarmee om te gaan, en niet op het voorkomen van psychisch letsel. 75 Andere rechters zagen wel ruimte voor het vergoeden van psychisch letsel op grond van artikel 7:658 BW. Zij waren van opvatting dat ook bij psychisch letsel sprake kan zijn van werkgerelateerde gezondheidsschade en dat er geen reden is om psychisch letsel, om de enkele reden dat het geen lichamelijk letsel is, buiten het bereik van artikel 7:658 BW te houden. 76 De literatuur was ook verdeeld over de toepasbaarheid van artikel 7:658 BW in geval van psychisch letsel. Hartlief voerde aan dat artikel 7:611 BW meer geschikt was voor toepassing bij psychische ziektes dan artikel 7:658 BW vanwege het feit dat artikel 7:611 BW de werknemer minder ver tegemoetkomt bij zijn bewijslast en het ruimte laat voor verdeling van 70 Vegter 2005, p Voor letselschade toegebracht in de privésfeer; HR 12 januari 2001, ECLI:NL:HR:2001:AA9434 (Vonk/Van der Hoeven); HR 9 augustus 2002, ECLI:NL:HR:2002:AE2113 (De Bont/Oudenallen). Voor letsel als gevolg van verkeersongevallen; HR 18 maart 2005, ECLI:NL:HR:2005:AR6669 (KLM/De Kuijer). 72 HR 1 juli 1993, NJ 1993, 667 (Nuts/Hofman). 73 HR 30 januari 1998, JAR 1998/82 (Chubbs Lips/Jansen). 74 Ktr. Haarlem 18 juni 2003, ECLI:NL:RBHAA:2003:AM Ktr. Rotterdam 30 september 2003, ECLI:NL:RBROT:2003:AO Ktr. Utrecht 4 september 2002, ECLI:NL:RBUTR:2002:AE

19 schade in evenredigheid met de mate waarin werkgever en werknemer aan het ontstaan daarvan hebben bijgedragen. 77 Waterman heeft daarentegen betoogd dat er geen reden is waarom artikel 7:658 BW niet van toepassing zou kunnen zijn op psychisch letsel, mits is voldaan aan de voorwaarden van artikel 7:658 BW. 78 Een derde opvatting is verdedigd door Lindenbergh, inhoudende dat het niet veel uitmaakt of nu artikel 7:658 BW of artikel 7:611 BW wordt toegepast, mits bij de invulling van de vereisten voor aansprakelijkheid rekening wordt gehouden met het soort aansprakelijkheid en het soort schade dat aan de orde is. 79 Na het arrest ABN AMRO/Nieuwenhuys uit 2005 heeft de Hoge Raad zich aangesloten bij de tweede opvatting en heeft geoordeeld dat artikel 7:658 BW ook betrekking heeft op psychisch letsel Hartlief, WPNR 2001, p Waterman, Arbeid Intergraal 2000, p Lindenbergh, AV&S 2003, p HR 11 maart 2005, ECLI:NL:HR:2005:AR6657 (ABN AMRO/Nieuwenhuys I). 19

20 5. Werkgeversaansprakelijkheid voor burn-out krachtens artikel 7:658 BW 5.1. Plan van behandeling In dit hoofdstuk wordt besproken in hoeverre artikel 7:658 BW gebruikt kan worden als basis voor aansprakelijkheid van de werkgever voor burn-out. Van belang hierbij is de zorgplicht van de werkgever ten aanzien van psychisch letsel. Vervolgens wordt de stelplicht en bewijslast en de opzet of bewuste roekeloosheid nader uitgewerkt. Bij de stelplicht en bewijslast zijn het causaal verband en het kenbaarheidsvereiste van groot belang. De predispositieleer en strikte privéomstandigheden van de werknemer worden tevens uitgelicht. Ten slotte wordt de mogelijkheid van proportionele aansprakelijkheid bij burn-out onderzocht. 5.2 Zorgplicht ten aanzien van psychisch letsel De zorgverplichting van artikel 7:658 BW strekt zich niet alleen uit tot het tegengaan van fysiek letsel, maar ook tot arbeidsomstandigheden die leiden tot psychisch letsel. 81 De Hoge Raad heeft op 11 maart 2005 in de zaak ABN AMRO/Nieuwenhuys geoordeeld dat artikel 7:658 BW zowel betrekking heeft op de situatie dat aan een werknemer fysieke schade is toegebracht, als op de situatie waarin sprake is van psychisch letsel. 82 De werknemer dient voor aansprakelijkheid van de werkgever te stellen en bij betwisting te bewijzen dat de schade werkgerelateerd is. Bij psychisch letsel zal het vaak lastiger zijn om aan te geven welke concrete zorgplicht de werkgever heeft dan bij fysiek letsel. Dit wordt veroorzaakt door het feit dat er ten aanzien van psychisch letsel minder geschreven verplichtingen bestaan dan ten aanzien van fysiek letsel. Er zijn meer ongeschreven verplichtingen in de rechtspraak ontwikkeld ten overstaan van fysiek letsel en het gevaar van lichamelijk letsel is meer voorzienbaar dan dat van psychisch letsel. Dit betekent dat een psychisch zieke werknemer veelal meer zal moeten stellen dan bij fysiek letsel het geval was geweest, teneinde duidelijk te maken dat een concreet voorschrift als bedoeld in artikel 7:658 BW is geschonden door de werkgever indien de werkgever aanvoert dat hij aan zijn zorgplicht heeft voldaan Van Drongelen 2013, p HR 11 maart 2005, ECLI:NL:HR:2005:AR6657 (ABN AMRO/Nieuwenhuys I). 83 Vegter 2005, p

21 De vraag naar het bestaan van een concreet voorschrift ter voorkoming van psychisch letsel kwam expliciet aan de orde in het arrest Chubb Lips/Jansen uit Het arrest betrof de situatie van werknemer Jansen die psychische klachten kreeg. Volgens werknemer Jansen waren voornoemde klachten het gevolg van het optreden van een manager en van het ontbreken van afdoende begeleiding bij de invoering van een nieuw automatiseringssysteem. Na twee jaar arbeidsongeschiktheid wordt door Chubb Lips een ontslagvergunning aangevraagd en verkregen. Het dienstverband met werknemer Jansen wordt opgezegd. Hiertegen komt Jansen in het geweer en vordert krachtens artikel 7A:1638x en 7A:1639s BW (het huidige artikel 7:658 BW en 7:681 BW) een vergoeding wegens kennelijk onredelijk ontslag en daarnaast een schadevergoeding op grond van werkgeversaansprakelijkheid van de door hem geleden materiële en immateriële schade. 85 De rechtbank meende dat de voorloper van het huidige artikel 7:658 BW, blijkens de formulering en de wetsgeschiedenis, aan de werknemer slechts bescherming bood in geval van lichamelijk letsel ontstaan als een gevolg van verzuim van de werkgever om te voldoen aan concrete veiligheidsvoorschriften. Nu geen concrete voorschriften bestaan ter voorkoming van psychische schade, waardoor toetsing hieraan voor de werkgever niet mogelijk is, kan artikel 7A:1638x (thans 7:658 BW) niet worden toegepast. De Hoge Raad komt aan beantwoording van de vraag of psychische schade op grond van artikel 7A:1638x (thans 7:658 BW) voor vergoeding in aanmerking komt niet toe omdat hiertegen geen cassatiemiddel was gericht. AG Langemeijer merkt in zijn conclusie op dat er noch een principiële, noch een praktische rechtvaardiging is om beroepsziekten, waartegen artikel 7A:1638x BW (oud) bescherming beoogt te bieden, te beperken tot gevallen waarin lichamelijk letsel is opgetreden. De verhoogde aansprakelijkheid van de werkgever vindt namelijk zijn oorsprong in het feit dat de werkgever degene is die bepaalt onder welke omstandigheden de werknemer moet werken en dat is niet anders wanneer de werksfeer aanleiding geeft tot psychisch letsel. Voorts overweegt de AG dat artikel 3 van de Arbowet als een instructienorm wordt beschouwd die een nadere uitwerking behoeft. 84 HR 30 januari 1998, JAR 1998/82 (Chubbs Lips/Jansen). 85 Gerritsen, PIV Bulletin /8, p

22 Artikel 3 lid 1 sub c van de Arbowet stelt dat het werk zoveel mogelijk moet worden aangepast aan de persoonlijke eigenschappen van de werknemer. In de memorie van toelichting bij dit onderdeel wordt aanpassing aan een adequaat evenwicht tussen belasting en belastbaarheid in fysieke en psychische zin bedoeld. 86 De werkgever is op grond van artikel 3 lid 2 Arbowet verplicht tot het treffen van maatregelen ter voorkoming van psychische overbelasting. Indien de werkgever aanvoert dat hij aan zijn zorgplicht heeft voldaan zal de werknemer dankzij artikel 3 lid 2 Arbowet sneller een beroep kunnen doen op een concreet voorschrift dat de werkgever heeft uitgevaardigd ter voorkoming van psychische overbelasting. 87 Een beroep op artikel 7:658 BW wordt als gevolg van een dergelijk voorschrift vergemakkelijkt. 88 Indien de werkgever verzuimd de bepalingen van de Arbowet nader te concretiseren, kan dit alsnog in een individueel rechtsgeschil gebeuren Stelplicht en bewijslast bij burn-out Naast ziekten die ontstaan als gevolg van blootstelling aan voor de gezondheid schadelijke stoffen, vormen burn-out en psychische problemen een tweede categorie beroepsziekten. 90 Omdat het ontstaan van een burn-out of andere psychische schade zeer afhankelijk is van het individu en de privéomstandigheden van de werknemer, bestaat in deze zaken geen tegemoetkoming aan de werknemer zoals die is aangenomen door de Hoge Raad voor ziekten ten gevolge van schadelijke stoffen. 91 Indien de werknemer vergoeding van zijn schade ten gevolge van burn-out vordert, dient de werknemer conform de hoofdregel van artikel 7:658 BW te stellen en bij betwisting te bewijzen, dat hij zijn klachten heeft opgelopen in de uitoefening van zijn werkzaamheden. 92 Van belang is dat de schade die de werknemer lijdt, samenhangt met de uitoefening van zijn werkzaamheden. 93 De werknemer dient te stellen en zo nodig te bewijzen dat er een oorzakelijk verband bestaat tussen de schade en de uitoefening van zijn werkzaamheden. Het gegeven dat een werknemer arbeidsongeschikt is en deze arbeidsongeschiktheid is ontstaan 86 Kamerstukken II , , nr. 3, p. 37 (MvT). 87 Wijziging Arbowet 1998, Kamerstukken II , 30552, nr. 3 p. 13 (MvT). 88 Bodewes & van Vlijmen 2001, p Vegter 2005, p Krispijn & Oskam, TVP 2008/3, p HR 17 november 2000, ECLI:NL:HR:2000:AA8369 (Unilever/Dikmans); HR 23 juni 2006, ECLI:NL:HR:2006:AW6166 (Havermans/Luyckx). 92 Krispijn & Oskam, TVP 2008/3, p Van Drongelen 2013, p

23 tijdens een dienstverband, verondersteld niet dat de desbetreffende werknemer schade heeft geleden in de uitoefening van zijn werkzaamheden. 94 Vervolgens kan de werkgever nog aan aansprakelijkheid ontsnappen, door aan te tonen dat hij zijn zorgplicht ex artikel 7:658 lid 1 BW niet heeft geschonden, of dat de schade in belangrijke mate het gevolg is van opzet of bewuste roekeloosheid van de werknemer. 95 Indien het kenbaar is bij de werkgever dat de werknemer een verhoogde mate van gevoeligheid heeft dan dient de werkgever zijn zorgplicht op grond van artikel 7:658 lid 1 BW, voor zover dat redelijkerwijs nodig is om te voorkomen dat de werknemer in de uitoefening van zijn werkzaamheden schade lijdt, daarop af te stemmen. 96 Heeft de werkgever dit nagelaten dan moet daarna worden bezien of er sprake is van een predispositie van de werknemer. Tot slot moet worden beoordeeld of er sprake is van factoren die hebben bijgedragen aan een burn-out. Het gaat hierbij om strikte privéomstandigheden, waar de werkgever geen invloed op heeft. Indien de burn-out veroorzaakt is door strikte privéomstandigheden dan moet worden geconcludeerd dat de burnout niet werkgerelateerd is en de werkgever niet aansprakelijk is op grond van artikel 7:658 BW. Een werknemer die psychisch ziek is geworden door het werk heeft relatief een zware bewijslast. De enkele stelling dat hij een burn-out heeft opgelopen door het werk, ook als deze stelling wordt ondersteund door een medisch rapport, is onvoldoende om aan te nemen dat hij schade heeft geleden in de uitoefening van de werkzaamheden. 97 Het is namelijk ook mogelijk dat zijn ziekte is ontstaan door de eigen mentale gezondheid van het individu of de privéomstandigheden. De werknemer dient zodoende meer te stellen op het vlak van schending van de zorgplicht door de werkgever. Van belang is dat de werknemer in het kader van het leveren van bewijs tussen causaal verband en ziekte, ook dient in te gaan op de door de werkgever niet nageleefde zorgplicht. Dit geldt overigens ook aan de zijde van de werkgever; deze zal er goed aan doen om bij zijn verweer niet alleen het bestaan van causaal verband tussen werk en ziekte te bestrijden, maar tegelijk ook aan te geven wat er is gedaan ter nakoming van de zorgplicht. Hetgeen de werkgever daarover stelt, is namelijk mede bepalend voor de omvang van de stelplicht en bewijslast van de werknemer. De rechter zal 94 Van Drongelen 2013, p HR 11 maart 2005, ECLI:NL:HR:2005:AR6657 (ABN AMRO/Nieuwenhuys I). 96 Hof Den Bosch 15 januari 2008, ECLI:NL:GHSHE:2008:BC HR 11 maart 2005, ECLI:NL:HR:2005:AR6657 (ABN AMRO/Nieuwenhuys I). 23

24 uiteindelijk alle door partijen aangevoerde feiten en stellingen moeten wegen en afhankelijk daarvan de bewijslast moeten verdelen. 98 Er valt een vergelijking te trekken met het arrest Unilever/Dikmans uit Ook in dit arrest oordeelde de Hoge Raad dat vragen van causaal verband en zorgplicht tezamen moeten worden behandeld. Anders dan in Unilever/Dikmans, waarin het ging om fysiek letsel, kan bij psychisch letsel niet worden gezegd dat de blootstelling aan risicofactoren voor psychisch letsel reeds voldoende is om de bewijslast naar de werkgever te verschuiven. Het aannemelijk maken door de werknemer van het causaal verband tussen werk en burn-out zal niet gaan zonder daarbij de zorgplicht te betrekken. 100 Indien een werknemer aantoont dat hij is blootgesteld aan risico s op psychisch letsel door de werkzaamheden dan is dat onvoldoende om aan te nemen dat de werknemer daardoor daadwerkelijk ziek is geworden. Met name niet indien er sprake is van andere potentiële oorzaken zoals de eigen mentale gezondheid van de werknemer of de privéomstandigheden. 101 In paragraaf worden de strikte privéomstandigheden en de predispositieleer nader uitgelicht Opzet of bewuste roekeloosheid Mijn inziens dient voor de kans van slagen van een beroep op opzet of bewuste roekeloosheid onderscheid te worden gemaakt tussen fysieke en psychische schade. Voor de werkgever is deze uitsluitingsgrond in geval van psychisch letsel nagenoeg onmogelijk te bewijzen omdat psychische schade veelal niet binnen de invloed van de werknemer ligt; deze wordt veeleer door factoren van buitenaf beïnvloed. Dit is anders dan bij fysiek letsel waar de invloed van de werknemer een veel grotere rol kan spelen. Tevens is bij een burn-out geen sprake van een concrete onmiddellijk aan het ongeval voorafgaande gedraging waarbij de werknemer opzettelijk of bewust roekeloos kon handelen. 102 Een burn-out ontstaat namelijk geleidelijk. Het is voor de werkgever ingeval van burn-out zeer lastig om aan te tonen dat er sprake is van opzet of bewuste roekeloosheid aan de zijde van de werknemer. De bewijslast voor het aantonen van deze uitsluitingsgrond ligt namelijk bij de werkgever. Voor letsel dat (mede) is 98 Vegter, TVP 2005/2, p HR 17 november 2000, ECLI:NL:HR:2000:AA8369 (Unilever/Dikmans). 100 Roth, L&S 2009/2, p Vegter, TVP 2005/2, p HR 20 september 1996, NJ 1997, 198 (Pollemans/Hoondert). 24

25 veroorzaakt door privéomstandigheden, waarop de werkgever geen enkele invloed kan uitoefenen, kan teruggevallen worden op het eigenschuld criterium van artikel 6:101 BW volgens de opvatting van Vegter. 103 Mijns inziens is deze opvatting van Vegter juist. Daarbij dient een afhankelijk van de omstandigheden van het geval billijke toerekening te worden gevonden. 104 In paragraaf worden de strikte privéomstandigheden en de predispositieleer nader uitgelicht Causaal verband Uit het arrest ABN AMRO/Nieuwenhuys, reeds beschreven in de inleiding, blijkt dat het in geval van zaken waarin een werknemer stelt door overbelasting psychisch letsel te hebben opgelopen, onvoldoende is als hij slechts stelt dat hij ziek is geworden door het werk, zelfs als dit wordt ondersteund door een medisch rapport, en voor het overige alleen meer in het algemeen aanvoert dat de werkgever zijn verplichtingen niet heeft nageleefd. 105 De voorwaarden voor aansprakelijkheid van de werkgever voor psychisch letsel zijn in een recente uitspraak van het Hof Den Haag nader geconcretiseerd. 106 Het ging in deze zaak om een werkneemster die sinds 1989 als verpleegkundige bij Rivas in dienst is. Tot medio november 2005 heeft de werkneemster gewerkt op de afdeling spoedeisende hulp. Op 20 september 2004 is de werkneemster tijdens haar werkzaamheden flauw gevallen als gevolg van een daling van haar bloeddruk. De huisarts van de werkneemster constateerde dat zij door een (te) hoge werkdruk was ingestort. De werkneemster is diverse keren en uiteindelijk definitief uitgevallen met burn-out klachten. De werkneemster stelt dat de werkgever in de zorgplicht te kort is geschoten op grond van artikel 7:658 lid 1 BW en niet als goed werkgever ex artikel 7:611 jegens haar heeft gehandeld door het te laat onderkennen van de burn-out en het daardoor niet tijdig aanbieden van een adequate behandeling, alsmede door het onvoldoende nakomen van reintegratieverplichtingen. De werkgever betwist dat er sprake is van een causaal verband tussen de burn-outklachten en de werkzaamheden en is van mening dat er is voldaan aan de zorgplicht ex artikel 7:658 BW. In eerste aanleg wordt de vordering van de werkneemster 103 Vegter 2005, p Kolk, L&S 2013/1, p HR 11 maart 2005, ECLI:NL:HR:2005:AR6657 (ABN AMRO/Nieuwenhuys I). 106 Hof Den Haag 27 september 2011, ECLI:NL:GHSGR:2011:BU

Aansprakelijkheid voor psychisch letsel op de voet van artikel 7:658 BW

Aansprakelijkheid voor psychisch letsel op de voet van artikel 7:658 BW Aansprakelijkheid voor psychisch letsel op de voet van artikel 7:658 BW Hoge Raad 11 maart 2005, LJN AR6657, JAR 2005, 84 Mw. mr. drs. M.S.A. Vegter Feiten en beslissing kantonrechter en hof Werknemer

Nadere informatie

Juridische aspecten van de behandeling van beroepsziektezaken. mr Veneta Oskam en Derk-Jan van der Kolk NIS, 16 mei 2013

Juridische aspecten van de behandeling van beroepsziektezaken. mr Veneta Oskam en Derk-Jan van der Kolk NIS, 16 mei 2013 Juridische aspecten van de behandeling van beroepsziektezaken mr Veneta Oskam en Derk-Jan van der Kolk NIS, 16 mei 2013 Agenda Inleiding Bewijs Causaliteit Praktische aanpak Deskundigen Zorgplicht werkgever

Nadere informatie

Kluwer Online Research Bedrijfsjuridische berichten Verruiming van de zorgplicht en werkgeversaansprakelijkheid

Kluwer Online Research Bedrijfsjuridische berichten Verruiming van de zorgplicht en werkgeversaansprakelijkheid Bedrijfsjuridische berichten Verruiming van de zorgplicht en werkgeversaansprakelijkheid Auteur: Mr. T.L.C.W. Noordoven[1] Hoge Raad 23 maart 2012, JAR 2012/110 1.Inleiding Maakt het vanuit het oogpunt

Nadere informatie

Vergoeding van werkgerelateerd psychisch letsel door de werkgever

Vergoeding van werkgerelateerd psychisch letsel door de werkgever Vergoeding van werkgerelateerd psychisch letsel door de werkgever In hoeverre hebben werknemers recht op schadevergoeding van de werkgever bij werkgerelateerde psychische schade? Masterscriptie Auteur:

Nadere informatie

Stelplicht en bewijslast bij werkgeversaansprakelijkheid

Stelplicht en bewijslast bij werkgeversaansprakelijkheid partij die volgens de hoofdregel de bewijslast zou hebben gehad. Een andere bewijslastverdeling kan voorts voortvloeien uit de eisen van redelijkheid en billijkheid. 2 In een concreet geval kan de redelijkheid

Nadere informatie

hikking RECHTBANK MIDDEN-NEDERLAND Afdeling Civiel recht kantonrechter locatie Utrecht zaaknummer: UE VERZ MAR/1217

hikking RECHTBANK MIDDEN-NEDERLAND Afdeling Civiel recht kantonrechter locatie Utrecht zaaknummer: UE VERZ MAR/1217 Afdeling Civiel recht kantonrechter locatie Utrecht zaaknummer: 4498796 UE VERZ 15-500 MAR/1217 Beschikking van 23 december 2015 hikking RECHTBANK MIDDEN-NEDERLAND inzake [VERZOEKSTER], wonende te Wijk

Nadere informatie

Symposium Omkering van bewijslast. 27 oktober 2017 Rotterdam Studiekring Normatieve Uitleg

Symposium Omkering van bewijslast. 27 oktober 2017 Rotterdam Studiekring Normatieve Uitleg Symposium Omkering van bewijslast 27 oktober 2017 Rotterdam Studiekring Normatieve Uitleg Wettelijk vermoeden en omkering van de bewijslast Daan Asser 1 1. Feiten en recht Rechtsfeit is het feit of het

Nadere informatie

WERKGEVERSAANSPRAKLIJKHEID ARBEIDSONGEVALLEN. Bronneberg Advocaten heet u welkom. Mr. H.F.A. Bronneberg

WERKGEVERSAANSPRAKLIJKHEID ARBEIDSONGEVALLEN. Bronneberg Advocaten heet u welkom. Mr. H.F.A. Bronneberg WERKGEVERSAANSPRAKLIJKHEID ARBEIDSONGEVALLEN Bronneberg Advocaten heet u welkom. Mr. H.F.A. Bronneberg Artikel 7:658 en 7:611 BW risico of schuldaansprakelijkheid?; de wet laat de zorgplicht voor de veiligheid

Nadere informatie

Het effect van de Wnra op de schaderegeling. 7 november 2017 mr. J. (Jasper) W.F. Overtoom

Het effect van de Wnra op de schaderegeling. 7 november 2017 mr. J. (Jasper) W.F. Overtoom Het effect van de Wnra op de schaderegeling 7 november 2017 mr. J. (Jasper) W.F. Overtoom Programma Schade van de ambtenaar Rechtspositionele voorschriften Werkgeversaansprakelijkheid Goed werkgeverschap

Nadere informatie

Hoge Raad, 26 januari 2001 (Weststrate/De Schelde); blootstelling aan asbest niet aangetoond. Vordering afgewezen.

Hoge Raad, 26 januari 2001 (Weststrate/De Schelde); blootstelling aan asbest niet aangetoond. Vordering afgewezen. Hoge Raad, 26 januari 2001 (Weststrate/De Schelde); blootstelling aan asbest niet aangetoond. Vordering afgewezen. Samenvatting Werknemer met mesothelioom spreekt werkgever aan. De schadevergoeding wordt

Nadere informatie

Datum 8 juni 2011 Onderwerp De op het goed werkgeverschap gebaseerde verzekeringsplicht

Datum 8 juni 2011 Onderwerp De op het goed werkgeverschap gebaseerde verzekeringsplicht 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG sector privaatrecht Schedeldoekshaven 100 2511 EX Den Haag Postbus

Nadere informatie

Vergoeding van psychisch letsel door de werkgever

Vergoeding van psychisch letsel door de werkgever Vergoeding van psychisch letsel door de werkgever Een onderzoek naar de mogelijkheden voor de werknemer met psychisch letsel Marianne Stoel Vergoeding van psychisch letsel door de werkgever Een onderzoek

Nadere informatie

De toepasselijkheid van de omkeringsregel bij RSI en burn-out

De toepasselijkheid van de omkeringsregel bij RSI en burn-out De toepasselijkheid van de omkeringsregel bij RSI en burn-out M.E.A. Vaessen 6 juni 2011 De toepasselijkheid van de omkeringsregel bij RSI en burn-out M.E.A. Vaessen 6 juni 2011 Scriptiebegeleiding door

Nadere informatie

Aansprakelijkheid van de werkgever voor burn-out. De stand van zaken.

Aansprakelijkheid van de werkgever voor burn-out. De stand van zaken. Letsel & Schade 2009 nr. 2 18 I 102 I Aansprakelijkheid van de werkgever voor burn-out. De stand van zaken. J.F. Roth Mr. J.F. Roth is hoofdredacteur van dit blad en advocaat bij SAP Letselschade Advocaten

Nadere informatie

Zorgplicht voor PSA risico s

Zorgplicht voor PSA risico s Zorgplicht voor PSA risico s Bent u verantwoordelijk of aansprakelijk? Door : Marjol Nikkels-Agema Datum : 29 juni 2017 1 Werkgeversaansprakelijkheid Zorgplicht werkgever Essentie: werkgever moet voor

Nadere informatie

Arbeidsomstandigheden. Congres Transport van Afval 5 februari 2015 Marjolein Gobes

Arbeidsomstandigheden. Congres Transport van Afval 5 februari 2015 Marjolein Gobes Arbeidsomstandigheden Congres Transport van Afval 5 februari 2015 Marjolein Gobes De afvalbranche Wijzigingen per 1 juli 2015 > 60 miljoen ton afval per jaar +/- 15.000 werknemers Relatief hoog aantal

Nadere informatie

Verplichte deelneming directeur in pensioenfonds PGGM

Verplichte deelneming directeur in pensioenfonds PGGM Verplichte deelneming directeur in pensioenfonds PGGM Mr. Z. Kasim 1 HR 13 juli 2007, nr. C05/331, LJN BA231 Verplichte deelneming pensioenfonds, criteria arbeidsovereenkomst BW artikel 7: 610, artikel

Nadere informatie

Hoge Raad der Nederlanden

Hoge Raad der Nederlanden 4 november 2016 Eerste Kamer 15/00920 LZ/IF Hoge Raad der Nederlanden Arrest in de zaak van: tegen STICHTING PENSIOENFONDS PERSONEELSDIENSTEN, gevestigd te Amsterdam, VOOR VERWEERSTER in cassatie, advocaat:

Nadere informatie

Stellen en bewijzen in procedures over verplichtstelling

Stellen en bewijzen in procedures over verplichtstelling Stellen en bewijzen in procedures over verplichtstelling 9 september 2015 Alex Ter Horst Advocaat pensioenrecht Achtergrond Indien verplichtstelling van toepassing is leidt dat voor wg en bpf tot allerlei

Nadere informatie

Werkgeversaansprakelijkheid op grond van art. 7:658 en 7:611BW: een overzicht van de stand van zaken P.W.H.M. Willems en K.

Werkgeversaansprakelijkheid op grond van art. 7:658 en 7:611BW: een overzicht van de stand van zaken P.W.H.M. Willems en K. Werkgeversaansprakelijkheid op grond van art. 7:658 en 7:611BW: een overzicht van de stand van zaken P.W.H.M. Willems en K. Teuben 1 Inleiding Wanneer een werknemer schade lijdt in de uitoefening van zijn

Nadere informatie

De stand van zaken. I 102 I Aansprakelijkheid van de werkgever voor burn-out. Letsel & Schade 2009 nr. 2. J.F. Roth

De stand van zaken. I 102 I Aansprakelijkheid van de werkgever voor burn-out. Letsel & Schade 2009 nr. 2. J.F. Roth I 102 I Aansprakelijkheid van de werkgever voor burn-out. De stand van zaken. J.F. Roth Mr. J.F. Roth is hoofdredacteur van dit blad en advocaat bij SAP Letselschade Advocaten te Amersfoort. Na de verschillende

Nadere informatie

In dit document zijn de letterlijke teksten van relevante wetsartikelen opgenomen.

In dit document zijn de letterlijke teksten van relevante wetsartikelen opgenomen. In dit document zijn de letterlijke teksten van relevante wetsartikelen opgenomen. Relevante wet-en regelgeving BHV1 1. Arbeidsomstandighedenwet (van kracht sinds 1 januari 2007) N.B. Achter de artikelen

Nadere informatie

Aansprakelijkheid bij Arbeidsongevallen

Aansprakelijkheid bij Arbeidsongevallen Congres Veiligheid & Toezicht 10 november 2014 Aansprakelijkheid bij Arbeidsongevallen Mr. E.H. de Joode Inleiding Veiligheid & Toezicht Op de werkvloer Ondergeschiktheid werknemer Zorgplicht werkgever

Nadere informatie

De Commissie heeft vastgesteld dat tussenkomst van de Ombudsman Financiële Dienstverlening niet tot oplossing van het geschil heeft geleid.

De Commissie heeft vastgesteld dat tussenkomst van de Ombudsman Financiële Dienstverlening niet tot oplossing van het geschil heeft geleid. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 41 d.d. 22 februari 2011 (mr. B.F. Keulen, voorzitter, mw. mr. E.M. Dil-Stork en prof. mr. M.L. Hendrikse) Samenvatting Natura-uitvaartverzekering.

Nadere informatie

ECLI:NL:HR:2014:156. Uitspraak. Datum uitspraak Datum publicatie Zaaknummer 13/00392

ECLI:NL:HR:2014:156. Uitspraak. Datum uitspraak Datum publicatie Zaaknummer 13/00392 ECLI:NL:HR:2014:156 Instantie Hoge Raad Datum uitspraak 24-01-2014 Datum publicatie 24-01-2014 Zaaknummer 13/00392 Formele relaties Rechtsgebieden Bijzondere kenmerken Inhoudsindicatie Conclusie: ECLI:NL:PHR:2013:1257,

Nadere informatie

Zaaknummers: 1332071 VZ VERZ 12-2042 1339421 VZ VERZ 12-29691. beschikking ex artikel 1019w Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering in

Zaaknummers: 1332071 VZ VERZ 12-2042 1339421 VZ VERZ 12-29691. beschikking ex artikel 1019w Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering in Zaaknummers: 1332071 VZ VERZ 12-2042 1339421 VZ VERZ 12-29691 beschikking RECHTBANK ROTTERDAM Sector kanton Locatie Rotterdam zaaknummers: 1332071 VZ VERZ 12-2042 1339421 VZ VERZ 12-2969 uitspraak: 21

Nadere informatie

ECLI:NL:PHR:2008:BD1383 Parket bij de Hoge Raad Datum uitspraak Datum publicatie

ECLI:NL:PHR:2008:BD1383 Parket bij de Hoge Raad Datum uitspraak Datum publicatie ECLI:NL:PHR:2008:BD1383 Instantie Parket bij de Hoge Raad Datum uitspraak 20-06-2008 Datum publicatie 20-06-2008 Zaaknummer Formele relaties Rechtsgebieden Bijzondere kenmerken - Inhoudsindicatie C07/041HR

Nadere informatie

www.avansplus.nl Welkom

www.avansplus.nl Welkom Welkom Tot 1 oktober 2006 kon werknemer niet instemmen met einde dienstverband zonder verlies WW-rechten. Heeft geleid tot pro-forma praktijk. Vanaf 1 oktober 2006 is deze mogelijkheid er wel. Voorwaarde

Nadere informatie

Registratie-richtlijnen

Registratie-richtlijnen BEROEPSGEBONDEN BURNOUT/OVERSPANNING (niet in Europese Lijst van Beroepsziekten) (CAS: Burnout P611 en Overspanning P619) 1 Achtergrondinformatie Van burnout wordt gesproken indien sprake is van een langdurige

Nadere informatie

Uitspraak week 23, auteur: A.J.J.S. Schutte 1

Uitspraak week 23, auteur: A.J.J.S. Schutte 1 Geen schending zorgplicht bij een val tijdens het volgen van een BHV-cursus (Gerechtshof Amsterdam, 24 mei 2017) Werknemer is op 6 augustus 1977 in dienst getreden bij zijn werkgever. Werknemer vervult

Nadere informatie

NADERE INVULLING WERKGEVERSAANSPRAKELIJKHEID VOOR VERKEERSONGEVALLEN VAN WERKNEMERS

NADERE INVULLING WERKGEVERSAANSPRAKELIJKHEID VOOR VERKEERSONGEVALLEN VAN WERKNEMERS NADERE INVULLING WERKGEVERSAANSPRAKELIJKHEID VOOR VERKEERSONGEVALLEN VAN WERKNEMERS De heeft in december 2008 wederom drie interessante arresten gewezen inzake werkgeversaansprakelijkheid voor verkeersletsel

Nadere informatie

ECLI:NL:HR:2006:AW6166

ECLI:NL:HR:2006:AW6166 ECLI:NL:HR:2006:AW6166 Instantie Hoge Raad Datum uitspraak 23-06-2006 Datum publicatie 23-06-2006 Zaaknummer Formele relaties Rechtsgebieden Bijzondere kenmerken Inhoudsindicatie C05/149HR Conclusie: ECLI:NL:PHR:2006:AW6166

Nadere informatie

Casus 8 Even Apeldoorn bellen

Casus 8 Even Apeldoorn bellen 2010, Noordhoff Uitgevers bv Casus 8 Even Apeldoorn bellen Helaas komt het maar al te regelmatig voor dat werknemers betrokken raken bij een bedrijfsongeval. Langdurige uitval, hoge rekeningen, veel pijn

Nadere informatie

De arbeidsdeskundige en PSA. Patrick Ox - arbeidsdeskundige

De arbeidsdeskundige en PSA. Patrick Ox - arbeidsdeskundige De arbeidsdeskundige en PSA Patrick Ox - arbeidsdeskundige Expereans: even voorstellen Expertisecentrum voor verzuim-, re-integratievraagstukken en Arboconcepten Nieuwe Stijl. Onafhankelijk, landelijk,

Nadere informatie

Aansprakelijkheid op het ijs

Aansprakelijkheid op het ijs Aansprakelijkheid op het ijs KNSB verenigingsdag voor bestuurders 3 november 2007 Bart Bendel Wouter Vermaas Inhoud workshop Aansprakelijkheid van: Schaatsers Verenigingen Trainers Aansprakelijkheid van

Nadere informatie

Honderbezitter aansprakelijk voor schade aangericht door hond aan hondenuitlaatster

Honderbezitter aansprakelijk voor schade aangericht door hond aan hondenuitlaatster Honderbezitter aansprakelijk voor schade aangericht door hond aan hondenuitlaatster LJN: BW9368, Rechtbank Amsterdam, 6 juni 2012 2. De feiten 2.1. [A] en [B] wonen tegenover elkaar in [plaats]. [C] woont

Nadere informatie

Ongelijkheidscompensatie bij stelplicht en bewijslast in het civiele arbeidsrecht en het ambtenarenrecht

Ongelijkheidscompensatie bij stelplicht en bewijslast in het civiele arbeidsrecht en het ambtenarenrecht Ongelijkheidscompensatie bij stelplicht en bewijslast in het civiele arbeidsrecht en het ambtenarenrecht Naar een eenvormig stelsel? Mr.H.JW.AÜ Kluwer - Deventer - 2009 Lijst van gebruikte afkortingen

Nadere informatie

Pagina 15 Klachtplicht art. 6:89 BW en letselschade. (Lansink/Ritsma) LJN BZ1721 en (SVB/Van de Wege) LJN BZ1717

Pagina 15 Klachtplicht art. 6:89 BW en letselschade. (Lansink/Ritsma) LJN BZ1721 en (SVB/Van de Wege) LJN BZ1717 PIV Bulletin 4 Inhoud Pagina 1 2 x Hoge Raad 7 juni 2013 Pagina 10 Beschouwing Hof Den Bosch 20 januari 2013 Pagina 15 Klachtplicht art. 6:89 BW en letselschade Pagina 18 Leergang Zwaar Letsel (ZL) Pagina

Nadere informatie

De werkgeversaansprakelijkheid:

De werkgeversaansprakelijkheid: De werkgeversaansprakelijkheid: Het einde van een rechtsontwikkeling? Afstudeerscriptie HBO-rechten In opdracht van Smits Advocatuur Roxanne van Zon s-hertogenbosch 27 mei 2013 De werkgeversaansprakelijkheid:

Nadere informatie

DEEL III. Het bestuursprocesrecht

DEEL III. Het bestuursprocesrecht DEEL III Het bestuursprocesrecht Inleiding op deel III In het voorgaande deel is het regelsysteem van art. 48 (oud) Rv besproken voor zover dit relevant was voor art. 8:69 lid 2 en 3 Awb. In dit deel

Nadere informatie

NIS-bijeenkomst 17 januari 2013. Herstelcoach Actualiteiten. Arlette Schijns

NIS-bijeenkomst 17 januari 2013. Herstelcoach Actualiteiten. Arlette Schijns NIS-bijeenkomst 17 januari 2013 Herstelcoach Actualiteiten Arlette Schijns Wat ga ik met jullie bespreken? Herstelcoach: de juridische inbedding Actualiteiten - Verkeersongevallenjurisprudentie: 7:611

Nadere informatie

Artikel 9 Herplaatsing

Artikel 9 Herplaatsing Artikel 9 Herplaatsing 1. Bij de beoordeling of binnen de onderneming van de werkgever een passende functie beschikbaar is voor een werknemer die voor ontslag in aanmerking komt, worden arbeidsplaatsen

Nadere informatie

Hoge Raad, 12 januari 2001

Hoge Raad, 12 januari 2001 Hoge Raad, 12 januari 2001 Samenvatting Vier bouwvakkers rijden in een busje van de werkgever van Didam naar Amsterdam om werkzaamheden te verrichten aan de Amsterdam Arena. Het busje wordt bij toerbeurt

Nadere informatie

VOORBEELD MODELOVEREENKOMST ALGEMEEN TUSSENKOMST Opgesteld door de Belastingdienst nr. 9015550000-09 19 10 2015

VOORBEELD MODELOVEREENKOMST ALGEMEEN TUSSENKOMST Opgesteld door de Belastingdienst nr. 9015550000-09 19 10 2015 VOORBEELD MODELOVEREENKOMST ALGEMEEN TUSSENKOMST Opgesteld door de Belastingdienst nr. 9015550000-09 19 10 2015 Beoordeling overeenkomst Algemeen tussenkomst De Belastingdienst heeft, in samenwerking met

Nadere informatie

DE INVLOED VAN DE EIGEN VERANTWOORDELIJKHEID VAN DE WERKNEMER OP DE WERKGEVERSAANSPRAKELIJKHEID VOOR ARBEIDSONGEVALLEN EN BEROEPSZIEKTEN

DE INVLOED VAN DE EIGEN VERANTWOORDELIJKHEID VAN DE WERKNEMER OP DE WERKGEVERSAANSPRAKELIJKHEID VOOR ARBEIDSONGEVALLEN EN BEROEPSZIEKTEN DE INVLOED VAN DE EIGEN VERANTWOORDELIJKHEID VAN DE WERKNEMER OP DE WERKGEVERSAANSPRAKELIJKHEID VOOR ARBEIDSONGEVALLEN EN BEROEPSZIEKTEN Afstudeerscriptie Nederlands Recht, ongedeelde richting Open Universiteit

Nadere informatie

13 Arbeidsongevallen en beroepsziekten

13 Arbeidsongevallen en beroepsziekten Monografieën Privaatrecht 13 Arbeidsongevallen en beroepsziekten S.D. Lindenbergh Tweede druk ï Kluwer a Wolters Kluwer business Kluwer- Deventer - 2009 INHOUDSOPGAVE HOOFDSTUK 1 Inleiding /1 1 Het thema

Nadere informatie

ECLI:NL:RBASS:2012:BX2999

ECLI:NL:RBASS:2012:BX2999 ECLI:NL:RBASS:2012:BX2999 Instantie Rechtbank Assen Datum uitspraak 10-07-2012 Datum publicatie 30-07-2012 Zaaknummer 337492 Rechtsgebieden Bijzondere kenmerken Inhoudsindicatie Civiel recht Eerste aanleg

Nadere informatie

Samenvatting. 1. Procedure

Samenvatting. 1. Procedure Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2011-357 d.d. 20 december 2011 (prof. mr. M.L. Hendrikse, voorzitter, mr. P.A. Offers en dr. D.F. Rijkels, leden, en mr. F.E. Uijleman, secretaris)

Nadere informatie

De Hoge Raad der Nederlanden,

De Hoge Raad der Nederlanden, 2 januari 1980. nr. 19.623 DG. De Hoge Raad der Nederlanden, Gezien het beroepschrift in cassatie van de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid Y B.V. te Z tegen de uitspraak van het Gerechtshof

Nadere informatie

Expertises beroepsziekten en bedrijfsongevallen

Expertises beroepsziekten en bedrijfsongevallen Expertises beroepsziekten en bedrijfsongevallen prof dr mr A.J. Akkermans Beroepsziekten en bedrijfsongevallen vanuit juridisch perspectief Werkgeversaansprakelijkheid Bron: W.E. Eshuis e.a. (2011), Werkgeverskosten

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 Inleiding algemeen

Hoofdstuk 1 Inleiding algemeen Hoofdstuk 1 Inleiding algemeen 1.1 Inleiding De Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) bevat in hoofdzaak voorschriften van algemene aard en vormt daarmee een kaderwet voor arbeidsomstandigheden. Deze voorschriften

Nadere informatie

De Commissie beslist met inachtneming van haar Reglement en op basis van de volgende stukken:

De Commissie beslist met inachtneming van haar Reglement en op basis van de volgende stukken: Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 102 d.d. 2 november 2009 (mr. R.J. Verschoof, voorzitter, mr. E.M. Dil-Stork en drs. A.I.M. Kool) 1. Procedure De Commissie beslist met inachtneming

Nadere informatie

Loondoorbetaling na 104 weken ziekte

Loondoorbetaling na 104 weken ziekte Loondoorbetaling na 104 weken ziekte Brief minister Donner Datum 2 februari 2010 Bij brief van 2 juli jl. heeft u gereageerd op mijn brief van 19 december 2008. Uw reactie heeft u inmiddels ook bij brief

Nadere informatie

WERKGEVERS- AANSPRAKELIJKHEID

WERKGEVERS- AANSPRAKELIJKHEID WERKGEVERS- AANSPRAKELIJKHEID door Mariken Peters sectie aansprakelijkheid, verzekeringen en (letsel)schade STELLING 1 Als de werknemer een arbeidsongeval op de werkplek overkomt, is de werkgever altijd

Nadere informatie

ECLI:NL:GHAMS:2008:BG6664 Gerechtshof Amsterdam Datum uitspraak Datum publicatie Zaaknummer

ECLI:NL:GHAMS:2008:BG6664 Gerechtshof Amsterdam Datum uitspraak Datum publicatie Zaaknummer ECLI:NL:GHAMS:2008:BG6664 Instantie Gerechtshof Amsterdam Datum uitspraak 03-06-2008 Datum publicatie 12-02-2009 Zaaknummer 104.003.290 Rechtsgebieden Bijzondere kenmerken Inhoudsindicatie Civiel recht

Nadere informatie

De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid BESLUIT:

De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid BESLUIT: Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Besluit van de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, van 6 maart 2006, Directie Arbeidsomstandigheden, nr. ARBO/A&V/2006/14012 houdende/tot

Nadere informatie

ECLI:NL:CRVB:2014:2743

ECLI:NL:CRVB:2014:2743 ECLI:NL:CRVB:2014:2743 Instantie Datum uitspraak 14-08-2014 Datum publicatie 15-08-2014 Zaaknummer Rechtsgebieden Bijzondere kenmerken Inhoudsindicatie Centrale Raad van Beroep 12-1110 AW-T Ambtenarenrecht

Nadere informatie

Aansprakelijkheid Scholen

Aansprakelijkheid Scholen Aansprakelijkheid Scholen Mr. B.M. (Brechtje) Paijmans KBS Advocaten / Universiteit Utrecht 12 januari 2011 1 www.kbsadvocaten.nl NRC Handelsblad 11 maart 2006 2 Schade op school: aansprakelijke partijen

Nadere informatie

Masterscriptie Privaatrechtelijke rechtspraktijk Aansprakelijkheid van de werkgever bij beroepsziekten

Masterscriptie Privaatrechtelijke rechtspraktijk Aansprakelijkheid van de werkgever bij beroepsziekten Masterscriptie Privaatrechtelijke rechtspraktijk Aansprakelijkheid van de werkgever bij beroepsziekten Een onderzoek naar werkgeveraansprakelijkheid voor psychisch letsel bij de werknemer Student: Remy

Nadere informatie

Eerste aanleg: ECLI:NL:RBSGR:2012:25827, Bekrachtiging/bevestiging

Eerste aanleg: ECLI:NL:RBSGR:2012:25827, Bekrachtiging/bevestiging ECLI:NL:RVS:2013:573 Instantie Raad van State Datum uitspraak 31-07-2013 Datum publicatie 31-07-2013 Zaaknummer Formele relaties Rechtsgebieden Bijzondere kenmerken Inhoudsindicatie 201211994/1/A3 Eerste

Nadere informatie

Hoge Raad 23 november 2012, LJN: BX5880: als twee vechten om een been, mag de WAM-verzekeraar van de medeschuldenaar er mee heen?

Hoge Raad 23 november 2012, LJN: BX5880: als twee vechten om een been, mag de WAM-verzekeraar van de medeschuldenaar er mee heen? Hoge Raad 23 november 2012, LJN: BX5880: als twee vechten om een been, mag de WAM-verzekeraar van de medeschuldenaar er mee heen? Feiten In 2007 vindt een ongeval plaats tussen twee auto s. De ene wordt

Nadere informatie

Safety Event 2015. Remko Roosjen en Didi Rinkel. Aansprakelijkheid na ingebruikname machine. www.vandiepen.com

Safety Event 2015. Remko Roosjen en Didi Rinkel. Aansprakelijkheid na ingebruikname machine. www.vandiepen.com Safety Event 2015 www.vandiepen.com Remko Roosjen en Didi Rinkel Aansprakelijkheid na ingebruikname machine Agenda Introductie Ce-uitspraken.eu Contractuele verplichtingen Europese product- en sociale

Nadere informatie

Webinar burgerlijk procesrecht Dagvaarding en tips. 18 december 2015 Dirk Vergunst

Webinar burgerlijk procesrecht Dagvaarding en tips. 18 december 2015 Dirk Vergunst Webinar burgerlijk procesrecht Dagvaarding en tips 18 december 2015 Dirk Vergunst 1 Artikel 45 Rechtsvordering 1. Exploten (pv van ambtshandeling) worden door een daartoe bevoegde deurwaarder gedaan (

Nadere informatie

De Commissie beslist met inachtneming van haar Reglement en op basis van de volgende stukken:

De Commissie beslist met inachtneming van haar Reglement en op basis van de volgende stukken: Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 95 d.d. 27 oktober 2009 (mr. B. Sluijters, voorzitter, mr. P.A. Offers en dr. D.F. Rijkels, arts) 1. Procedure De Commissie beslist met inachtneming

Nadere informatie

Naar aanleiding van uw brief van 8 februari 2012 heb ik de eer het volgende op te merken.

Naar aanleiding van uw brief van 8 februari 2012 heb ik de eer het volgende op te merken. I f^l öobuicq3~o\ Den Haag, 2 O MRT 2012 Kenmerk: DGB 2012-753 TL Motivering van liet beroepsciirir: in cassatie (rolnummer 12/00641) tegen de uitspraak van het Gerechtshof te 's-gravenhage van 21 december

Nadere informatie

Webinar Arbeidsrecht Jurisprudentie (procesrecht) Academie voor de Rechtspraktijk mr. P.J. Jansen 6 maart 2015

Webinar Arbeidsrecht Jurisprudentie (procesrecht) Academie voor de Rechtspraktijk mr. P.J. Jansen 6 maart 2015 Webinar Arbeidsrecht Jurisprudentie (procesrecht) Academie voor de Rechtspraktijk mr. P.J. Jansen 6 maart 2015 Bewijslastverdeling o.s.v. (I) Hof Arnhem-Leeuwarden 1 april 2014, ECLI:NL: HARL:2014:2600:

Nadere informatie

Toepasselijkheid leverings-, dienstverlenings en betalingsvoorwaarden WML

Toepasselijkheid leverings-, dienstverlenings en betalingsvoorwaarden WML VOORWAARDEN TER ZAKE DE DETACHERING VAN WERKNEMERS VAN DE DIVISIE INDUSTRIE VAN DE DIENST WERKBEDRIJF VOOR GESUBSIDIEERDE ARBEID, ACTI- VERING EN TRAJECTEN MIDDEN-LANGSTRAAT (WML) (te citeren als: DETACHE-

Nadere informatie

Gerechtshof s-hertogenbosch 22 december 2015, ECLI:NL:GHSHE:2015:5328

Gerechtshof s-hertogenbosch 22 december 2015, ECLI:NL:GHSHE:2015:5328 Gerechtshof s-hertogenbosch 22 december 2015, ECLI:NL:GHSHE:2015:5328 Noot J.H.G. Verweij-Hoogendijk en I. van der Zalm Werkgeversaansprakelijkheid. Arbeidsongeval. Beschermingsmiddelen. Zorgplicht. Predispositie.

Nadere informatie

Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening, nr (mr. E.L.A. Van Emden, voorzitter en mr. J. Hadziosmanovic, secretaris)

Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening, nr (mr. E.L.A. Van Emden, voorzitter en mr. J. Hadziosmanovic, secretaris) Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening, nr. 2017-419 (mr. E.L.A. Van Emden, voorzitter en mr. J. Hadziosmanovic, secretaris) Klacht ontvangen op : 3 augustus 2016 Ingediend door : Consumenten

Nadere informatie

ECLI:NL:GHLEE:2007:BB0648 Gerechtshof Leeuwarden Datum uitspraak Datum publicatie Zaaknummer

ECLI:NL:GHLEE:2007:BB0648 Gerechtshof Leeuwarden Datum uitspraak Datum publicatie Zaaknummer ECLI:NL:GHLEE:2007:BB0648 Instantie Gerechtshof Leeuwarden Datum uitspraak 25-07-2007 Datum publicatie 31-07-2007 Zaaknummer 0600466 Rechtsgebieden Bijzondere kenmerken Inhoudsindicatie Civiel recht Hoger

Nadere informatie

ECLI:NL:RBMNE:2017:2000

ECLI:NL:RBMNE:2017:2000 ECLI:NL:RBMNE:2017:2000 Instantie Datum uitspraak 22-03-2017 Datum publicatie 12-05-2017 Rechtbank Midden-Nederland Zaaknummer C/16/409379 / HA ZA 16-112 Rechtsgebieden Bijzondere kenmerken Inhoudsindicatie

Nadere informatie

P. Kruit, C. Loonstra en E. van Vliet 978-90-01-83406-7

P. Kruit, C. Loonstra en E. van Vliet 978-90-01-83406-7 Rechtspraak Instantie Hoge Raad Datum 8 oktober 2004 Vindplaats LJN AO9549 Naam Vixia / Gerrits Essentie uitspraak: De enkele schending van controlevoorschriften (de werknemer weigert bij de bedrijfsarts

Nadere informatie

De Commissie heeft partijen opgeroepen voor een mondelinge behandeling op 12 maart 2012.

De Commissie heeft partijen opgeroepen voor een mondelinge behandeling op 12 maart 2012. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2012-157 d.d. 21 mei 2012 (mr. C.E. du Perron, voorzitter, mr. B.F. Keulen en dr. B.C. de Vries, leden, en mr. F.E. Uijleman, secretaris) Samenvatting

Nadere informatie

ECLI:NL:RBROT:2015:6240

ECLI:NL:RBROT:2015:6240 ECLI:NL:RBROT:2015:6240 Instantie Rechtbank Rotterdam Datum uitspraak 08-05-2015 Datum publicatie 28-08-2015 Zaaknummer 3260279 Rechtsgebieden Civiel recht Bijzondere kenmerken Eerste aanleg - enkelvoudig

Nadere informatie

De Commissie beslist met inachtneming van haar Reglement en op basis van de volgende stukken:

De Commissie beslist met inachtneming van haar Reglement en op basis van de volgende stukken: Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2012-262 d.d. 17 september 2012 (prof. mr. M.M. Mendel, voorzitter, mr. E.M. Dil-Stork en mr. A.W.H. Vink, leden, en mr. drs. D.J. Olthoff,

Nadere informatie

ECLI:NL:HR:2010:BO2558

ECLI:NL:HR:2010:BO2558 ECLI:NL:HR:2010:BO2558 Instantie Hoge Raad Datum uitspraak 02-11-2010 Datum publicatie 03-11-2010 Zaaknummer 09/00354 Formele relaties Rechtsgebieden Bijzondere kenmerken Inhoudsindicatie Conclusie: ECLI:NL:PHR:2010:BO2558

Nadere informatie

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN U I T S P R A A K Nr. i n d e k l a c h t nr. 2006.0691 (013.06) ingediend door: hierna te noemen klaagster, tegen: hierna te noemen verzekeraar. De Raad van Toezicht Verzekeringen

Nadere informatie

groot belang in de Wet werk en zekerheid (WWZ)

groot belang in de Wet werk en zekerheid (WWZ) Zorg voor arbeidsomstandigheden van groot belang in de Wet werk en zekerheid (WWZ) Datum: 1 juli 2015 Auteur: Drs. Roelof Heidema, bedrijfsarts en directeur kwaliteit 1 juli 2015 Nieuw ontslagrecht per

Nadere informatie

De werkgeveraansprakelijkheid ex artikel 7:611 BW

De werkgeveraansprakelijkheid ex artikel 7:611 BW De werkgeveraansprakelijkheid ex artikel 7:611 BW Demi Al Studentnummer: 10309179 Scriptiebegeleider: de heer A.V.T. de Bie 2013-2014 Nieuwe Zijds Burgwal 34C 1141 TE Monnickendam t 06-285 329 50 e-mail

Nadere informatie

Transvorm Actueel. Zorggebruik van zorgmedewerkers onder de loep & Nieuwe Arbowetgeving toegelicht. Welkom. Woensdag 19 oktober 2016

Transvorm Actueel. Zorggebruik van zorgmedewerkers onder de loep & Nieuwe Arbowetgeving toegelicht. Welkom. Woensdag 19 oktober 2016 Transvorm Actueel Zorggebruik van zorgmedewerkers onder de loep & Nieuwe Arbowetgeving toegelicht Welkom Woensdag 19 oktober 2016 www.transvorm.org Wetsvoorstel wijziging Arbeidsomstandighedenwet 19 oktober

Nadere informatie

P. Kruit, C. Loonstra en E. van Vliet 978-90-01-83406-7. Zutekouw / van Oort

P. Kruit, C. Loonstra en E. van Vliet 978-90-01-83406-7. Zutekouw / van Oort Rechtspraak Instantie Hoge Raad Datum 14 maart 2008 Vindplaats LJN BC6699 Naam Zutekouw / van Oort Essentie uitspraak: Een wegens ziekte arbeidsongeschikte werknemer heeft geen recht op loondoorbetaling

Nadere informatie

Aanvullende voorwaarden Expertisebureaus

Aanvullende voorwaarden Expertisebureaus Aanvullende voorwaarden Expertisebureaus 8 april 2013 Aanvullende voorwaarden bij samenwerking tussen de Stichting Salvage en Expertisebureaus Artikel 1 Toepasselijkheid Deze voorwaarden zijn van toepassing

Nadere informatie

AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK. Uitspraak met toepassing van artikel 8:54, eerste lid, van de Algemene wet bestuursrecht op het hoger beroep van:

AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK. Uitspraak met toepassing van artikel 8:54, eerste lid, van de Algemene wet bestuursrecht op het hoger beroep van: Raad vanstate 201109405/1 /V4. Datum uitspraak: 20 september 2012 AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK Uitspraak met toepassing van artikel 8:54, eerste lid, van de Algemene wet bestuursrecht op het hoger beroep

Nadere informatie

Rb. Utrecht, sector kanton, 4 september 2002, JAR 2002, 220

Rb. Utrecht, sector kanton, 4 september 2002, JAR 2002, 220 rift voor eding nschade WERKGEVERSAANSPRAKELIJKHEID VOOR PSYCHISCH LETSEL Rb. Utrecht, sector kanton, 4 september 2002, JAR 2002, 220 Feiten en beslissing Een machinist van de NS is ernstig psychisch ziek

Nadere informatie

Datum 10 juni 2014 Betreft Behandeling WWZ, schriftelijke reactie op voorstel VAAN d.d. 2 juni 2014

Datum 10 juni 2014 Betreft Behandeling WWZ, schriftelijke reactie op voorstel VAAN d.d. 2 juni 2014 > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 22 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22 Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 T

Nadere informatie

Vrijwilligers en Arbeidsomstandigheden

Vrijwilligers en Arbeidsomstandigheden Vrijwilligers en Arbeidsomstandigheden Frank Rijshouwer Hogere Veiligheidskundige 20 juni 2006 1 Arbowetgeving Arbeidsomstandighedenwet Arbeidsomstandighedenbesluit Arbeidsomstandighedenregeling Arbo-

Nadere informatie

Onrechtmatige daad. Benadeling van de boedel. Misbruik van rechtspersoonlijkheid.

Onrechtmatige daad. Benadeling van de boedel. Misbruik van rechtspersoonlijkheid. Annotatie bij HR 27-02-2009, C07/168HR, LJN BG6445 Onrechtmatige daad. Benadeling van de boedel. Misbruik van rechtspersoonlijkheid. [BW art. 6:162] Een gefailleerde natuurlijke persoon heeft de eigendom

Nadere informatie

ECLI:NL:RBNHO:2016:4991

ECLI:NL:RBNHO:2016:4991 ECLI:NL:RBNHO:2016:4991 Instantie Datum uitspraak 20-06-2016 Datum publicatie 04-07-2016 Rechtbank Noord-Holland Zaaknummer 4983481 / OA VERZ 16-101 Rechtsgebieden Bijzondere kenmerken Inhoudsindicatie

Nadere informatie

Procedure melden ongeval, incident/bijna ongeval of gevaarlijke situatie

Procedure melden ongeval, incident/bijna ongeval of gevaarlijke situatie Procedure melden ongeval, incident/bijna ongeval of gevaarlijke situatie Inleiding Ondanks alle preventieve maatregelen kan het toch zijn dat zich een ongeval, incident/bijna ongeval of gevaarlijke situatie

Nadere informatie

ECLI:NL:RBMNE:2016:4975

ECLI:NL:RBMNE:2016:4975 ECLI:NL:RBMNE:2016:4975 Instantie Datum uitspraak 14-09-2016 Datum publicatie 07-10-2016 Zaaknummer 4293728 Rechtsgebieden Bijzondere kenmerken Inhoudsindicatie Rechtbank Midden-Nederland Arbeidsrecht

Nadere informatie

Aansprakelijkheid bij stages

Aansprakelijkheid bij stages Aansprakelijkheid bij stages Algemeen Artikel 6:170 BW bepaalt dat een werkgever aansprakelijk is voor een ondergeschikte. Door expliciet te spreken over een ondergeschikte heeft de wetgever beoogd dat

Nadere informatie

Is het BYOD concept wenselijk voor werkgever en werknemer?

Is het BYOD concept wenselijk voor werkgever en werknemer? Universiteit Utrecht Paper voor het vak informatietechnologie & recht Is het BYOD concept wenselijk voor werkgever en werknemer? Auteur: Nick Verboom Docenten: Tina van de Linde Studentnummer: 3844870

Nadere informatie

ECLI:NL:RBROT:2011:BP3927

ECLI:NL:RBROT:2011:BP3927 ECLI:NL:RBROT:2011:BP3927 Instantie Rechtbank Rotterdam Datum uitspraak 05-01-2011 Datum publicatie 10-02-2011 Zaaknummer 332164 / HA ZA 09-1605 Rechtsgebieden Bijzondere kenmerken Inhoudsindicatie Civiel

Nadere informatie

Het Buitengewoon Besluit Arbeidsverhoudingen (BBA)

Het Buitengewoon Besluit Arbeidsverhoudingen (BBA) 2 Het Buitengewoon Besluit Arbeidsverhoudingen (BBA) De UWV-ontslagprocedure komt alleen in beeld als er een verplichting is om een arbeidsovereenkomst op te zeggen. Als die er niet is, hoeft er ook geen

Nadere informatie

LJN: BO7059, Rechtbank Amsterdam, AWB 09/3604 AOW. Datum uitspraak: Datum publicatie:

LJN: BO7059, Rechtbank Amsterdam, AWB 09/3604 AOW. Datum uitspraak: Datum publicatie: LJN: BO7059, Rechtbank Amsterdam, AWB 09/3604 AOW Datum uitspraak: 23-09-2010 Datum publicatie: 13-12-2010 Rechtsgebied: Sociale zekerheid Soort procedure: Eerste aanleg - enkelvoudig Inhoudsindicatie:

Nadere informatie

Rechtbank Almelo 14-06-2010

Rechtbank Almelo 14-06-2010 Uitval na conflict, ziek, of toch niet? mr. Ellen W. de Groot kantonrechter te Enschede Arbeidsongeschikt wegens ziekte, of arbeidsongeschikt, enkel vanwege een conflict.what makes the difference and why?

Nadere informatie

Rb. 's-gravenhage 6 juli 2012, LJN BX2021, JA 2012/183. Trefwoorden: Sommenverzekering, Voordeelstoerekening, Eigen schuld

Rb. 's-gravenhage 6 juli 2012, LJN BX2021, JA 2012/183. Trefwoorden: Sommenverzekering, Voordeelstoerekening, Eigen schuld Rb. 's-gravenhage 6 juli 2012, LJN BX2021, JA 2012/183 Trefwoorden: Sommenverzekering, Voordeelstoerekening, Eigen schuld Auteurs: mr. M. Verheijden en mr. L. Stevens Samenvatting In maart 2009 vindt een

Nadere informatie