De#architect#als#initiatiefnemer#van# bottom!up#projecten"

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De#architect#als#initiatiefnemer#van# bottom!up#projecten""

Transcriptie

1 De#architect#als#initiatiefnemer#van# bottom!up#projecten Eenonderzoeknaarnutennoodzaakvaneenbusinesscase DoriendeRidder Afstudeerrapport TechnischeUniversiteitDelft FaculteitBouwkunde

2 2

3 Rapport Dorien'de'Ridder' Prinsegracht17B 2512EW s!gravenhage T: TechnischeUniversiteitDelft FaculteitBouwkunde RealEstate&Housing Design&ConstructionManagement 1stementor ir.a.j.vandoorn Design&ConstructionManagement 2dementor dr.ir.d.j.m.vandervoordt Vastgoedbeheer!enontwikkeling Externeexaminator dr.m.e.a.haffner 3

4 ! 4

5 Voorwoord' Ditrapportisopgesteldinhetkadervandevijfdepeilingvanhetafstudeertraject bij Real Estate & Housing aan de Faculteit Bouwkunde van de Technische Universiteit Delft. In dit rapport wordt een onderzoeksvoorstel gedaan op het gebiedvanbouwprocesinnovatie.ditonderwerpvaltbijreal Estate&Housing onderdesign&constructionmanagement. Ditrapportishetresultaatvaneenzoektochtnaareenactueelprobleemophet gebied van bottom!up initiatieven, een uitgebreid onderzoek naar de theoretischeenempirischeaspectenvanditprobleementotsloteenworsteling naar een oplossingsrichting. Uiteindelijk komen in dit onderzoek twee persoonlijke interesses samen: ontwikkelen vanuit de maatschappij in een bottom!up benadering en besluitvorming aan de hand van een bedrijfskundige benadering. Ik bedank Alijd van Doorn en Theo van der Voordt voor hun doorzettingsvermogenommijophetgoedespoortekrijgen,hetdelenvande grote hoeveelheid kennis en de grote betrokkenheid vanaf het eerste contact. Ook zou ik graag Christine van Oeveren bedanken voor alle gezellige koffiepauzeswaarinwealonzeongemakkenbijelkaarkondenneerleggen. Als eenvanonsdebomendoorhetbosnietmeerzag,kondenweelkaarweerinde goederichtinghelpen.totslotwilikmijnvriendenenfamiliebedankenvoorde ondersteuning.ondanksdatikdewoorden hetkomtwelgoed! nietmeerkan horen, was het fijn om af en toe mijn ei kwijt te kunnen bij iemand die geen verstandheeftvanhetonderwerp.somsiseenluisterendooralgenoeg,omdat jetijdenshetvertellenineensbeseftwatdeoplossingsrichtingis. DoriendeRidder DenHaag,2014

6 6

7 Samenvatting' Introductie' Indelaatstejarenzijnbouwactiviteitenafgenomeneniseenstijgendeleegstand zichtbaar.destagnatieindebouwsectorwordtvaakgezienalseengevolgvande economischecrisisdiesinds2008eenrolspeeltindebouwwereld.echterzijn anderetrendsmedeverantwoordelijkvoordezeveranderingenindebouwsector. Zospeeltdedemografischestagnatie(krimpregio s)ineuropaeengroterolen vinden verschillende politieke en culturele (duurzaamheid, het nieuwe werken/flexwerken) veranderingen plaats. Als gevolg op de stagnatie is de bouwmarkt in de laatste jaren verschoven van een aanbiedersmarkt naar een vragersmarktwaarbijdeeindgebruikercentraalstaatbijbouwontwikkelingen. Om antwoord te geven op de veranderende situatie in de bouwsector is een nieuwedenkwijzenodig.ermoetenadequateoplossingenwordenbedachtvoor deproblemendiezich nu afspelen,zoalskrimpregio s,schaarstevanenergieen materialen en leegstand van kantoorgebouwen. Een aantal jonge, kleine architectenbureausisopzoeknaarnieuwedenkwijzenindevastgoedsectorom zoeensterkepositietekrijgenineenlandwaaralmeerdangenoegarchitecten zijn. Het initiëren van bottom!up projecten is een voorbeeld van een nieuwe manier van denken in de bouwsector. In de praktijk blijkt dat een adequaat besluitvormings!eneconomischmodelendezakelijkelogicaontbreken.volgens verschillende management strategieën is een business case een geschikt documentomdebesluitvormingvaneenprojectteondersteunen. Dit afstudeeronderzoek heeft twee doelen. Het eerste doel is het helder definiërenvandebegrippenbottom!upenbusinesscase.hettweededoelisom zakelijke logica aan te brengen binnen het besluitvormingsproces van het initiërenvanbottom!upprojectendoorarchitectenbureaus.omdittweededoel tebehalenzaleerstgekekenwordeninhoeverredeinhoudvaneenbusinesscase terugtevindenisinbottom!upinitiatievenenvervolgenshoeeenbusinesscase bij kan dragen aan de kans op succes bij een bottom!up project. Dit wordt vertaaldindevolgendeonderzoeksvraag: In' hoeverre' wordt' gebruik' gemaakt' van' een' business' case' bij' bottom:up' initiatieven'van'architectenbureaus'en'hoe'kan'een'business'case'de'kans'op' succes'ondersteunen?' Indetabelhieronderzijndedeelvragen,dieinhetonderzoekbeantwoordzullen wordenomuiteindelijkdehoofdvraagtekunnenbeantwoorden,gekoppeldaan verschillende onderzoeksmethoden die gebruikt worden bij de beantwoording vandevragen. 7

8 8 ' Theoretisch' Empirisch' Wat'kenmerkt'bottom:up'project?' ' Literatuurstudie bottom! up Documentanalyse Op'basis'van'welke'overwegingen' en'in'welke'context'komen' bottom:up'initiatieven'tot'stand?' ' Casegerelateerde interviewsen documentanalyse Wat'zijn'succesfactoren'van' bottom:up'projecten?' ' Casegerelateerde interviewsen documentanalyse Wat'is'een'business'case?' ' Literatuurstudie business case Waarom'wordt'een'business'case' opgesteld?' ' Literatuurstudie business case Vindt'besluitvorming'plaats'aan'de' hand'van'een'business'case?'zo'ja,' hoe?' ' Literatuurstudie business case Casegerelateerde interviewsen documentanalyse Hoe'ziet'een'business'case'voor' bottom:up'initiatieven'eruit' waarin'succesfactoren'opgenomen' zijn?' ' Casegerelateerde interviewsen documentanalyse Tabel'1':'Koppeling'tussen'deelvragen'en'onderzoeksmethoden.' Indefiguurhieronderisdeonderzoeksopzetschematischweergegeven. Figuur'1':'Schematische'weergave'van'de'onderzoeksopzet.'

9 Bevindingen'over'bottom:up'projecten' Omhetbegripbottom!uptekunnenbeschrijvenisgezochtnaardefinitiesinde literatuurenzijnzesbottom!upprojectenverkend.dezezesprojectenzijn: 1. DeHallen:herontwikkelingvandeTramremiseinAmsterdamWest; 2. De Noorderparkbar: ontwikkeling van een horecapaviljoen in het NoorderparkinAmsterdamNoord; 3. VechtclubXL:herontwikkelingvaneenmedicijnmagazijninUtrecht; 4. HetSchieblock:herontwikkelingvaneenkantoorpandinRotterdam; 5. DeMachinist:herontwikkelingvanhetScheepvaartenTransportCollege inrotterdam; 6. De Leeszaal: herontwikkeling van een leegstaande Hamam in Rotterdam. Indeliteratuurkwameneenaantalkenmerkensteedsterug: Deeindgebruikerstaatcentraalbijbottom!upinitiatieven; Erwordenantwoordengegevenopproblemenindemaatschappij; Een bottom!up project maakt gebruik van niet institutionele financieringsbronnen; Bottom!up projecten komen voort uit het herkennen en opnieuw combineren van verborgen capaciteit van slapende of ondergebruikte fysiekeactiva,menselijkecapaciteitenenambities; Bottom!up initiatieven worden gedreven door het enthousiasme en doorzettingsvermogenvandeinitiatiefnemers. Bijdeverkenningvandezesbottom!upprojectenwerdenblijktdat: Slechts een van de zes projecten deels wordt gefinancierd door een institutioneleorganisatie; Vijf van de zes projecten herontwikkelingsopgaven zijn voor leegstaande gebouwen; Bijdehelftvandeprojectenhergebruikvanmaterialencentraalstaat. Bevindingen'over'de'business'case' Omdat in de probleemanalyse bleek dat een adequaat besluitvormingsmodel ontbreektbijformelebottom!upprojectenisbeslotenomdebusinesscaseals besluitvormingsdocument te koppelen aan dit onderzoek. De business case is een veel gebruikt besluitvormingsdocument in de management strategieën SixSigmaenLEAN.Deinterpretatiesoverdeinhoudvaneenbusinesscasezijnin de literatuur zeer uiteenlopend. Een kosten! en batenanalyse, risicoanalyse, tijdsplanning en financieel model mogen volgens de meeste bronnen niet ontbreken in een business case. Volgens een aantal bronnen zijn ook de doelstelling, de zakelijke behoeften van de organisatie en de verdeling van verantwoordelijkheden onderdeel van een business case. In de PMBOK management methode worden deze elementen echter gescheiden van de business case. Volgens deze management methode is de business case onderdeel van een project charter, een document dat de haalbaarheid en wenselijkheid van een project beschrijft. De structuur van een project charter bestaan uit vijf documenten. Naast de business case worden ook een project statement of work, een document met afspraken, een document met externe factoreneneendocumentmetorganisatorischeprocesmiddelenopgenomenin eenprojectcharter. 9

10 De project statement of work is een verhalende beschrijving van producten, dienstenofresultatendiedoorhetprojectwordengeleverd.indezeverhalende beschrijving komen ook de zakelijke behoeften en het strategisch plan van de organisatieaanbod.indebusinesscasegaathetvoornamelijkomdekosten!en batenanalyse, een tijdsplanning, een risicoanalyse en een financieel model. VolgensdePRINCE2managementmethodeiseenvolledigebusinesscaseniet noodzakelijkvoorkleinschaligeprojecten,maarermoetminstenseenkosten!en batenanalyse gedaan worden. In het document met afspraken worden overeenkomsten vastgelegd. Deze overeenkomsten kunnen afhankelijk van de omvangvanhetprojectenhetaantalbetrokkenpartijeninverschillendevormen worden vastgelegd; onder andere mondelinge afspraken, afspraken via mailcontactenintentieverklaringen.bijdeexternefactorengaathetomfactoren dieinvloedhebbenophetproject,maarwaardeinitiatiefnemersgeeninvloedop hebben.totslotwordenallemiddelendienodigzijnomhetprojectterealiseren vastgelegdinhetdocumentmetdeorganisatorischeprocesmiddelen. Bevindingen'naar'aanleiding'van'de'case'analyses' In de case analyses is gekeken in hoeverre gebruik is gemaakt van een project charter en wat kritische succesfactoren zijn van de cases. De bevindingen naar aanleidingvandecaseanalyseszijndusopgedeeldintweecategorieën,namelijk: bevindingen over de aanwezigheid van het project charter bij de cases en bevindingenoverdesuccesfactorenvandecases. Bevindingen'over'de'aanwezigheid'van'het'project'charter' Watopvallendis,isdatingeengevaleenvolledigeprojectcharterisopgesteld. Geenvandeprojectenheeftvoorafgaandaandeuitvoeringvanhetprojecteen projectstatementofworkopgesteld.maarelkprojectheeftdaarentegenweleen duidelijke doelstelling opgesteld. Deze doelstellingen zijn weliswaar niet in alle gevallen schriftelijk vastgelegd, maar voor de betrokken actoren was het duidelijk wat het doel van het project was. Zowel uit de literatuur als uit de verkende en geanalyseerde projecten blijkt dat een heldere doelstelling kan leiden tot betrokkenheid van de partijen en het grote publiek; men weet waarvoorhetprojectgedaanwordt.bijbottom!upprojectenwordthetdoelvan een project vaak niet vanuit de zakelijke behoeften van de initiatiefnemende organisatie geformuleerd, maar vanuit een bepaalde ambitie en wens voor veranderingvandeinitiatiefnemer(s).eenaantalaspectenvandebusinesscase isterugtevindenbijtweevandedriecases,namelijk:eenfinancieelmodelen een beperkte kosten! en batenanalyse. De initiatiefnemers van het Schieblock hebben naar eigen zeggen zelfs een volledige en haalbare business case opgesteld.voorvechtclubxlisgeenvolledigebusinesscaseopgesteld,maarer isweleenanalysegemaaktvoordehoogtevandeinvesteringviacrowdfunding die nodig was om een begin te maken met de ontwikkeling van het project. Verderhebbendeinitiatiefnemersookrekeninggehoudenmetdekostenvoor verdereontwikkelingenbijhetvaststellenvandeverhuurprijzen.indeliteratuur wordt aangegeven dat het voor kleinschalige projecten niet nodig is om een volledigebusinesscaseoptestellen,maardathetwelbelangrijkisomdekosten en baten langs een tijdlijn uit te zetten. Wanneer er gekeken wordt naar de afsprakendiegemaaktwordenbijdeprojectenvalthetopdatintweevandedrie cases een besloten vennootschap is opgericht om verantwoordelijkheden 10

11 officieelvastteleggen.ookbijdeanderedrieprojectendiealleenverkendzijn, vielopdaterinveelgevalleneenofficiëleovereenkomstisaangegaanvoordat hetprojectwerduitgevoerd.dezeofficiëleovereenkomstisindevormvaneen beslotenvennootschapofindevormvaneenstichtinggeregeld.inalledriede cases is voorafgaand aan de uitvoering van het project niets vastgelegd wat betreftexternefactoren.dezefactorenzijnmoeilijkvoorafvastteleggen,omdat ze vaak niet te voorspellen zijn en de initiatiefnemers geen invloed hebben op deze factoren. Met flexibiliteit in de het proces, in de vorm van organische ontwikkeling,probeertvechtclubxlwelintespelenopeenveranderendevraag vanuitdemarkt.totslotwerdenorganisatorischeprocesmiddeleningeenvande casesvoorafvastgelegd. Bevindingen'over'de'succesfactoren' Demixvanfunctiesendisciplineswordtalssuccesfactorgenoemdbijzowelhet SchieblockalsbijVechtclubXL.Dezesuccesfactorheeftvooraltemakenmethet duidelijk formuleren va de doelgroep en goed op de hoogte zijn van wat de doelgroepmistinhetbestaandeaanbod.dezesuccesfactorzouverwerktkunnen wordeninhetprojectstatementofworkindevormvaneenhelderdoelvanhet project.zowelbijhetschieblockalsbijvechtclubxlwordtindedoelstellingvan het project geschreven dat het gaat om het huisvesten van verschillende disciplines binnen de creatieve sector, zodat ze elkaar kunnen inspireren en enthousiasmeren. Tweeanderesuccesfactorendietemakenhebbenmethethelderformulerenvan eendoelstellingzijn:passieenambitievandeinitiatiefnemersenbetrokkenheid van de initiatiefnemers. Wanneer de initiatiefnemers hun ambities kunnen vertalennaareenhelderdoelzorgtditervoordatiedereensamennaareendoel toe werkt. Bij de Noorderpark bar was het bijvoorbeeld een ambitie om met gebruiktematerialentewerken.dezeambitiewerdvertaaldinhetdoelomde bar100%marktplaatstemaken. De overige succesfactoren kunnen worden verwerkt in de business case. De financieringsvorm(donaties),genoemdalssuccesfactorvoordenoorderparkbar, endeorganischeontwikkelingsstrategie(erwordtsteedseenruimteontwikkeld enopgeleverd,verhuurdenmetdeopbrengstenvandehuurwordtgeïnvesteerd inderealisatievaneennieuweruimte),genoemdalssuccesfactorbijvechtclub XL, hebben te maken met het financieel model. De initiatiefnemers van de Noorderparkbarhebbenbewustgekozenvoordonatiesencrowdfundingomzo veel ontwerpvrijheid te hebben. Vechtclub XL heeft de organische ontwikkelingsstrategie onder andere toegepast zodat kleinere budgets nodig zijn.derelatieflagehuurprijsvooreenlocatiezodichtbijhetcentraalstationin RotterdamisvooralhetgevolgvanhetfeitdatderuimtesinhetSchieblockonaf zijn.deinitiatiefnemersverhurenmeereencascodaneenkantoorruimte.voor ditprojectisdusbewustgekozenomnietteinvesterenindeinrichtingvande ruimtes,maaralleenteinvesterenindenoodzakelijkeingrepen.opdezemanier hoefdendeinitiatiefnemersminderkostentemakenvoordeherontwikkelingen kondendusdehuurprijzenomlaag. Hoewel in de case analyses verschillende succesfactoren naar voren komen, kunnenzekortwordensamengevatintweekritischesuccesfactoren: 11

12 1 Heldergeformuleerdedoelen; 2 Eenweloverwogenfinancieelmodel. Discussie' In de discussie wordt gereflecteerd op de beschikbaarheid en betrouwbaarheid van de gebruikte gegevens en daarnaast worden beperkingen besproken als gevolgvangenomenkeuzes. Deachtergrondliteratuuroverbottom!upprojectenisbeperkt.Deconclusiesdie inditonderzoekwordengetrokkenophetgebiedvanbottom!upprojectenzijn daardoor voornamelijk gebaseerd op empirische gegevens. Voor het project charterontbrakdaarentegenjuistveelempirischegegevens.indezefasezijnde interviewszeerbelangrijkgeweestvoorhetverzamelenvangegevens. Het onderzoek kent twee belangrijke beperkingen als gevolg van gemaakt keuzes in het proces. De eerste beperking heeft te maken met de generaliseerbaarheid van het resultaat. De voorgestelde checklist is gestructureerd aan de hand van de inhoud van een project charter wat een onderdeelisvandepmbokmanagementmethode.indeprince2management methodewordtgeengebruikgemaaktvaneenprojectcharter.devoorgestelde checklist gebruikt daarom de PMBOK management methode. De andere beperkingheefttemakenmethetaantalgeanalyseerdecases.doordatslechts driecaseszijngeanalyseerdisdewetenschappelijkheidengeneraliseerbaarheid vandeconclusiesbeperkt. Conclusies'' Deslotconclusiemoetantwoordgegevenopdehoofdvraagvanhetonderzoek. Deonderzoeksvraagzoalsdiegeformuleerdis,is: In' hoeverre' wordt' gebruik' gemaakt' van' een' business' case' bij' bottom:up' initiatieven'van'architectenbureaus'en'hoe'kan'een'business'case'de'kans'op' succes'ondersteunen? Devraagbestaatinfeituittweevragen:inhoeverrewordtgebruikgemaaktvan een business case bij bottom!up projecten? En, hoe kan een business case de kansopsuccesondersteunen?ookvoordezevraaggeldtdatdebusinesscaseals besluitvormingsdocument naar aanleiding van de literatuurstudie is uitgebreid naarhetprojectcharter. In' hoeverre' wordt' gebruik' gemaakt' van' een' project' charter' bij' bottom:up' projecten?' Dezevraagwordtbeantwoordindeparagraaf bevindingennaaraanleidingvan decaseanalyses. Hoe'kan'een'project'charter'de'kans'op'succes'ondersteunen? Allereerstdoordatsuccesfactorenvanbottom!upprojectenopgenomenkunnen worden in de structuur van het project charter, maar belangrijker is dat een helderprojectcharterindeinitiatiefaseduidelijkmaaktofhetprojectwenselijk en haalbaar is. Wanneer na het opstellen van het project charter blijkt dat het project niet haalbaar en/of wenselijk is, kunnen aspecten aangepast worden. Is 12

13 het project in eerste instantie bijvoorbeeld financieel niet haalbaar kan in de initiatiefasenoggezochtwordennaareenanderfinancieelmodel. Aanbevelingen' Aanbevelingen'voor'vervolgonderzoek' Allereerstzouhetinteressantzijnomteonderzoekenofhetopstellenvaneen project charter in de praktijk ook echt de kans op succes ondersteunt. In dit onderzoekisgekekeninhoeverreeenprojectcharteraanwezigwaseningeen vandecaseswaseenvolledigprojectcharteraanwezig.hetzouinteressantzijn om een case te analyseren dat zich nog in de initiatiefase bevindt. Dan kan onderzochtwordenofdeaanwezigheidvaneenprojectcharterdaadwerkelijkde kansopsuccesondersteunt. Inditonderzoekisdeaannamegedaandathetprojectchartereengeschikten bekend besluitvormingsdocument is. In verder onderzoek zou onderzocht kunnenwordenwathetbestebesluitvormingsmodelisvoordebesluitvormingin de initiatiefase van een bottom!up project. Bij de verkenning over het begrip business case kwamen verschillende andere besluitvormingsmodellen langs. In de PRINCE2 management methode is de business case bijvoorbeeld onderdeel vanhetprojectinitiatiedocument.daarinwordenweerandereaspectenvande businesscasebelicht.ookhetbusinessmodelcanvasiseeninteressantmodel voorarchitecten,omdathetbusinessmodelgevisualiseerdwordtindevormvan eenpostermeticoontjes. ' Aanbevelingen'voor'de'praktijk' De aanbevelingen voor de praktijk zijn geformuleerd aan de hand van een checklist voor het opstellen van een project charter voor bottom!up projecten. Dechecklistbestaatuitzespunten: 1. Ambitieszijnvertaaldnaarconcretedoelen; 2. Definancieringsvormpastbijhetproject; 3. Eenverdienmodelisgeformuleerd; 4. Verantwoordelijkhedenzijnvastgelegd; 5. Externefactorenzijnbenoemd; 6. Organisatorischeprocesmiddelenzijnbenoemd. 13

14 14

15 Summary' Introduction' Inthelastfewyears,constructionhasbeenreducedandarisingvacancybecame visible.thestagnationintheconstructionsectorisoftenseenasaresultofthe economiccrisis,whichinfluencestheconstructionindustrysince2008.however, othertrendsarepartlyresponsibleforthechangesintheconstructionindustry. In Europe the demographic stagnation (shrinking regions) for example plays a major role and there are different political and cultural changes (sustainability, thenewwayofwork/flexibleworking).duetothestagnation,theconstruction marketshiftedfromasupplier'smarkettoabuyer'smarketwheredevelopments arisefromtheneedsoftheenduser. To react on the changing situation in the construction sector, a new way of thinking is required. Appropriate solutions should be found for the current problemslikeshrinkingregions,scarcityofenergyandmaterialsandvacancyof officebuildings.anumberofyoung,smallarchitecturalfirmsarelookingfornew ways of thinking in the real estate sector to strengthen their market position. Bottom!upinitiativesareanexampleofanewwayofthinkingintheconstruction industry. In practice it appears that an adequate decision!making tool and an economic model are missing. According to various management strategies a businesscaseisanappropriatedocumentfordecision!making. Thisresearchhastwopurposes.Thefirstgoalistoclearlydefinetheconceptsof bottom!upandbusinesscase.thesecondgoalistoconnectadecision!making tool to bottom!up projects initiated by architects. To achieve this second goal researchwillbedonetoseeinwhichextentabusinesscaseisalreadyusedinthe process of bottom!up initiatives and how a business case contribute to the likelihoodofsuccess.thisgoalistranslatedintothefollowingresearchquestion: To'what'extent'a'business'case'is'used'in'the'process'of'bottom:up'projects' initiated' by' architectural' firms' and' how' could' the' implementation' of' a' business'case'support'the'likelihood'of'success?' Thetablebelowthesub!questionslinkedtovariousresearchmethods,whichare usedinthisresearch. 15

16 ' Theoretical' Empirical' What'defines'a'bottom:up'project?' Literaturestudyon Documentanalysis ' bottom!up On'what'grounds'and'in'what' context'are'bottom:up'initiatives' Caserelatedinterviewsand documentanalysis created?' What'are'the'success'factors'of' bottom:up'projects?' Caserelatedinterviewsand documentanalysis What'is'a'business'case?' Literaturestudyon ' businesscase Why'is'a'business'case'written?' Literaturestudyon ' businesscase Are'decisions'taken'on'the'basis'of' a'business'case?'if'so,'how?' Literaturestudyon businesscase Caserelatedinterviewsand documentanalysis What'does'a'business'case'looks' like'for'bottom:up'initiatives'in' which'success'factors'are'included?' Table'1':'Link'between'sub:questions'and'research'methods.' Caserelatedinterviewsand documentanalysis Inthefigurebelow,thestudydesignisshownschematically. Figure'1':'Study'design'schematically'shown.' Findings'on'bottom:up'projects' Tobeabletodescribetheconceptofbottom!upliteraturewasconsultedandsic bottom!upprojectswereexplored.thesesixprojectsare: 1. DeHallen:redevelopmentofatramdepotinAmsterdamWest; 16

17 2. DeNoorderparkbar:developmentofahospitalitypavilioninthe NoorderparkinAmsterdamNoord; 3. VechtclubXL:redevelopmentofadrugwarehouseinUtrecht; 4. HetSchieblock:redevelopmentofanofficebuildinginRotterdam; 5. DeMachinist:redevelopmentoftheShippingandTransportCollegein Rotterdam; 6. DeLeeszaal:redevelopmentofavacantHammaminRotterdam. Intheliterature,severalcharacteristicsreturned: Thestartingpointofabottom!upinitiativeistheend!user; Theprojectsgiveanswerstoproblemsinsociety; Abottom!upprojectusesnoinstitutionalfundingsources; Bottom!upprojectscomefromrecognizingandrecombininghidden capacityofdormantorunderutilizedphysicalassets,humancapacities andambitions; Bottom!upinitiativesaredrivenbytheenthusiasmandperseveranceof theinitiators. Theexplorationofthesixbottom!upprojectshaveshownthat: Onlyoneofthesixprojectsispartlyfundedbyaninstitutional organization; Fiveofthesixprojectsareredevelopmentchallengesforvacant buildings; Halfoftheprojectsreusesmaterials. Findings'on'the'business'case' Because an adequate decision!making model is lacking in formal bottom!up projects the business case as a decision document will be linked to bottom!up initiativesinthisresearch.thebusinesscaseisadecision!makingdocumentused in management strategies like SixSigma and LEAN. The interpretations of the content of a business case vary widely in the literature. According to most sourcesacost!benefitanalysis,riskanalysis,schedulingandfinancialmodelmay notbemissinginabusinesscase.accordingtosomesources,theobjective,the businessneedsoftheorganizationandthedivisionofresponsibilitiesisalsopart of a business case. In the PMBOK management method, however, these elementsareseparatedfromthebusinesscase.accordingtothismanagement methodthebusinesscaseispartofaprojectcharter,adocumentthatdescribes the feasibility and desirability of a project. The structure of a project charter consistsoffivedocuments.inadditiontothebusinesscaseaprojectstatement ofwork,adocumentwithengagements,adocumentwithexternalfactorsanda documentwithorganizationalprocessmeansareincludedinaprojectcharter. Theprojectstatementofworkisanarrativedescriptionofproducts,services,or results provided by the project. In this narrative description also the business needsandthestrategicplanoftheorganizationarediscussed.thebusinesscase is mainly the cost! benefit analysis, a schedule, a risk analysis and a financial model. According to the management method PRINCE2 a full business case is not necessary for small projects, but it must include at least a cost!benefit analysis. In the document with engagements, agreements are recorded. These agreementscanbesetinvariousformsdependingonthesizeoftheprojectand 17

18 the number of parties involved; include oral agreements, understandings and declarationsofintentbymailcontact.theexternalfactorsarethefactorsthat affecttheproject,butwheretheinitiatorshavenoinfluenceon.finally,allthe means necessary in order to realize the project will be mentioned in the documentwiththeorganizationalprocessmeans. Findings'from'the'case'analysis' Thefindingsofthecaseanalysisaredividedintotwocategories,namely:findings aboutthepresenceoftheprojectcharterinthecasestudiesandfindingsonthe successfactorsofthecases. Findings'on'the'presence'of'the'project'charter' Itappearsthatinnoneofthecasesacompleteprojectcharterhasbeendrawn up.noneoftheprojectshasdrawnupaprojectstatementofworkpriortothe implementationoftheproject.butontheotherhandeveryprojecthasdrawna clearobjective.theseobjectiveswerenotrecordedinwritinginallthecases,but forthestakeholdersitwasclearwhatthepurposeoftheprojectwas.boththe literatureandtheexploredandanalysedprojectsshowthataclearobjectivecan leadtoinvolvementofinterestedpartiesandthegeneralpublic;oneknowswhy the project is done. In bottom!up projects, the goal of a project is often not formulatedbasedonthebusinessneedsoftheorganization,butfromacertain ambitionanddesireforchangeoftheinitiator(s).someaspectsofthebusiness case can be found in two of the three cases, namely: a financial model and restricted cost! benefit analysis. According to the initiators of the Schieblock theycreatedacompleteandviablebusinesscaseinadvance.forvechtclubxl thereisnotacompletebusinesscase.howevertheyanalysedtherequiredlevel of investment through crowdfunding that was necessary to start the development of the project. Furthermore, the initiators will also take into account the costs of further developments in the determination of the rental prices.theliteratureindicatesthatitisnotnecessaryforsmall!scaleprojectsto prepareacompletebusinesscasebutthatitisimportanttosetupthecostsand benefitsalongatimeline.whenwelookattheagreementsmadeintheprojects itisremarkablethatintwoofthethreecasesaprivatecompanyisestablishedto formallycaptureresponsibilities.alsoinotherthreeoftheexploredprojectsin chapter2,itwasnoticedthatinmanycasesaformalagreementisestablished beforetheprojectwasimplemented.theofficialagreementwasarrangedinthe formofaprivatecompanyorintheformofafoundation.inallthreecasesthere werenoexternalfactorsmentionedpriortotheimplementationoftheproject. Thesefactorsarehardtocapture,becausetheyoftencannotbepredictedand the initiators have no influence on them. Finally, organizational process assets werenotrecordedinadvanceinanyofthecases. Findings'on'the'success'factors'' BothSchieblockandVechtclubXLmentionthemixoffunctionsanddisciplines asasuccessfactor.thissuccessfactorhastodowiththeclearformulationofthe objectives. This success factor could be processed in the project statement of work in the form of a clear objective of the project. Both the Schieblock and VechtclubXLincludedthegoaltohousedifferentdisciplineswithinthecreative sector,sothattheycaninspireandenthuseeachother. 18

19 Two other success factors which are related to the formulation of a clear objective:passionandambitionoftheinitiatorsandinvolvementoftheinitiators. When the initiators translatetheir ambitions to clear objectives it ensures that everyone is working towards the same goal. For the initiators of the Noorderparkbaritwas,forexampleanambitionbesustainableandthisambition wastranslatedintothegoaltomakethebar100%marktplaats(thedutchebay). Theothersuccessfactorscanbeincorporatedintothebusinesscase.Theformof funding (donations), cited as success factor for the Noorderparkbar, and the organicdevelopment(onespaceisdevelopedanddelivered,letandtheproceeds of the rental will be invested in the construction of a new space), named as a success factor for Vechtclub XL, have to do with the financial model. The initiatorsofthenoorderparkbardeliberatelychosedonationsandcrowdfunding tohaveadesignfreedom.vechtclubxlimplementedtheorganicdevelopment strategy to allow among others smaller budgets. The relatively low rent for a locationsoclosetothemaintrainstationinrotterdamismainlyduetothefact thatthespacesintheschieblockareunfinished.theinitiatorsrentanairframe morethanoneoffice.forthisproject,sodeliberatelychosennottoinvestinthe establishmentofthespaces,butonlytoinvestinthenecessaryinterventions. While several success factors emerge in the case analysis, they can be briefly summarizedintwocriticalsuccessfactors: 1 Clearformulatedgoal; 2 Anadequatefinancialmodel. Discussion'' Thediscussionwillreflectontheavailabilityandreliabilityofthedatausedand alsodiscusseslimitationsduetodecisionsmadeduringtheprocess. The background literature on bottom!up projects is limited. The conclusions drawnintermsofbottom!upprojectsinthisstudyarethereforebasedprimarily onempiricaldata.theprojectchartercontrastpreciselylackingmuchempirical data.inthisphase,theinterviewshavebeenveryimportantforthecollectionof data. The study has two important limitations as a result of choices made in the process. The first limitation relates to the generalizability of the results. The proposedchecklistisstructuredonthebasisofthecontentsofaprojectcharter, whichispartofthepmbokmanagementmethod.theprince2management methoddoesnotuseaprojectcharter.theproposedchecklistthereforeusedthe PMBOKmanagementmethod.Theotherlimitationisrelatedtothenumberof analysedcases.becauseonlythreecaseshavebeenanalysed,thescientificrigor andgeneralizabilityofthefindingsislimited. Conclusions'' Thefinalconclusionshouldanswerthemainquestionofthestudy.Theresearch questionasformulated,is: 19

20 To'what'extent'a'business'case'is'used'in'the'process'of'bottom:up'projects' initiated' by' architectural' firms' and' how' could' the' implementation' of' a' business'case'support'the'likelihood'of'success?' ' Infact,themainresearchquestionconsistsoftwoquestions:towhatextenta business case is used in the process of bottom!up projects initiated by architectural firms? And, how could the implementation of a business case support the likelihood of success? For these questions the concept of business caseisextendedtotheconceptofprojectcharter. To'what'extent'a'business'case'is'used'in'the'process'of'bottom:up'projects' initiated'by'architectural'firms?' Thisquestionisansweredinthefindingsofthecaseanalysis'section. How' could' the' implementation' of' a' business' case' support' the' likelihood' of' success?' Firstofallbecausesuccessfactorsofbottom!upprojectsmaybeprocessedinthe structureoftheprojectcharter.butmoreimportantlyaprojectcharterdescribes inanearlyphaseiftheprojectisdesirableandfeasible.ifitappearsthataproject isnotfeasibleand/ordesirableaccordingtotheprojectcharterchangescanbe madeinanearlyphase. Recommendations'' Recommendations'for'future'research'' First,itwouldbeinterestingtoinvestigatewhetherthepreparationofaproject charter actually supports the likelihood of success in practice. This study examinedtheextenttowhichaprojectcharterwaspresentandinnoneofthe casesacompleteprojectcharterwaspresent.itwouldbeinterestingtoanalysea projectthatisstillintheinitiationphase.thenitcanbedeterminedwhetherthe existenceofaprojectcharteractuallysupportsthelikelihoodofsuccess. Inthisstudy,theassumptionwasmadethattheprojectcharterisasuitableand well!known decision document. For further research it might be interesting to researchthebestdecision!makingmodelfortheinitiationphaseofabottom!up project.intheexplorationoftheconceptofbusinesscaseseveralotherdecision! making models came along. The management method PRINCE2 the business caseis,forexample,partofa projectinitiationdocument.therearestillother aspects of the business case exposed. Also, the business model canvas is an interestingmodelforarchitects,becausethebusinessmodelisvisualizedinthe formofaposterwithicons. 20

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource.

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource. Open Universiteit Klinische psychologie Masterthesis Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: De Leidinggevende als hulpbron. Emotional Job Demands, Vitality and Opportunities

Nadere informatie

De Invloed van Familie op

De Invloed van Familie op De Invloed van Familie op Depressie- en Angstklachten van Verpleeghuisbewoners met Dementie The Influence of Family on Depression and Anxiety of Nursing Home Residents with Dementia Elina Hoogendoorn Eerste

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering The Relationship between Daily Hassles and Depressive Symptoms and the Mediating Influence

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW)

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) 14 november 2014 2 PROGRAMMA ESFRI Roadmap, wat is het en waar doen we het voor? Roadmap 2016 Verschillen met vorige Schets

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility.

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility. RELATIE ANGST EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility Jos Kooy Eerste begeleider Tweede

Nadere informatie

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 14.00: Welkom Best Practice Seminar 14.10: Centraal PMO als middelpunt van projecten en programma s Yvonne Veenma, Stedin 14.50: Pauze 15.30: Governance in een Enterprise

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

Ontwikkeling, Strategieën en Veerkracht van Jongeren van Ouders met Psychische Problemen. Een Kwalitatief Onderzoek op Basis van Chats.

Ontwikkeling, Strategieën en Veerkracht van Jongeren van Ouders met Psychische Problemen. Een Kwalitatief Onderzoek op Basis van Chats. Ontwikkeling, Strategieën en Veerkracht van Jongeren van Ouders met Psychische Problemen. Een Kwalitatief Onderzoek op Basis van Chats. Development, Strategies and Resilience of Young People with a Mentally

Nadere informatie

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Influence of Mindfulness Training on Parental Stress, Emotional Self-Efficacy

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie

Tijdelijk en Toch Bevlogen

Tijdelijk en Toch Bevlogen De Invloed van Taakeisen, Ontplooiingskansen en Intrinsieke Arbeidsoriëntatie op Bevlogenheid van Tijdelijke Werknemers. The Influence of Job Demands, Development Opportunities and Intrinsic Work Orientation

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

BOUWEN OP TUNNELS. Verbetersuggesties voor het besluitvormingsproces

BOUWEN OP TUNNELS. Verbetersuggesties voor het besluitvormingsproces 1 BOUWEN OP TUNNELS Verbetersuggesties voor het besluitvormingsproces 2 Sandra Brouwer Afstudeeronderzoek M.Sc. Construction, Management & Engineering Afstudeercommissie: Prof. ir. J.W. Bosch CiTG Geo-engineering

Nadere informatie

Afstudeeronderzoek TU Delft. Real Estate & Housing lab Real Estate Management

Afstudeeronderzoek TU Delft. Real Estate & Housing lab Real Estate Management Organisatiestrategie, huisvestingsconcept; W. E. O o s t h o u t 2 9 J a n u a r i 2 0 1 2 Afstudeeronderzoek TU Delft Faculteit Bouwkunde Real Estate & Housing lab Real Estate Management huisvestingsstrategie

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten?

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten? De Modererende rol van Persoonlijkheid op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten 1 Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve

Nadere informatie

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinants and Barriers of Providing Sexual Health Care to Cancer Patients by Oncology

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

PICA Patient flow Improvement center Amsterdam

PICA Patient flow Improvement center Amsterdam Operations research bij strategische capaciteitsbeslissingen in de zorg Ger Koole 26 mei 2008 Wat is Operations research? operations research (O.R.) is the discipline of applying advanced analytical methods

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

Assessment van Gespreksvaardigheden via de Webcamtest: Onderzoek naar Betrouwbaarheid, Beleving en de Samenhang met Persoonlijksfactoren

Assessment van Gespreksvaardigheden via de Webcamtest: Onderzoek naar Betrouwbaarheid, Beleving en de Samenhang met Persoonlijksfactoren : Onderzoek naar Betrouwbaarheid, Beleving en de Samenhang met Persoonlijksfactoren Assessment of Counseling Communication Skills by Means of the Webcamtest: A Study of Reliability, Experience and Correlation

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Gender Differences in Crying Frequency and Psychosocial Problems in Schoolgoing Children aged 6

Nadere informatie

Investment Management. De COO-agenda

Investment Management. De COO-agenda Investment Management De COO-agenda Vijf thema s 1) Markt 2) Wet- en regelgeving 3 5) Rol van de COO 5 3) Operations 4) Technologie 2012 KPMG Accountants N.V., registered with the trade register in the

Nadere informatie

I used to be an architect

I used to be an architect I used to be an architect - Indira van t Klooster - Een onderzoek naar de rol van de architect en het architectenbureau binnen bottom- up projecten. Omslagfoto: Cunha III (2012) 2 Rapport 08.07.2013 Dorien

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren Sociale Steun The Effect of Chronic Pain and the Moderating Effect of Gender on Perceived Social Support Studentnummer:

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Test-taker Attitudes of Job Applicants: Test Anxiety and Belief in Tests as Antecedents of

Nadere informatie

Enterprise Portfolio Management

Enterprise Portfolio Management Enterprise Portfolio Management Strategische besluitvorming vanuit integraal overzicht op alle portfolio s 22 Mei 2014 Jan-Willem Boere Vind goud in uw organisatie met Enterprise Portfolio Management 2

Nadere informatie

De Relatie tussen Momentaan Affect en Seksueel Verlangen; de Modererende Rol van de Aanwezigheid van de Partner

De Relatie tussen Momentaan Affect en Seksueel Verlangen; de Modererende Rol van de Aanwezigheid van de Partner De Relatie tussen Momentaan Affect en Seksueel Verlangen; de Modererende Rol van de Aanwezigheid van de Partner The association between momentary affect and sexual desire: The moderating role of partner

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur Security Les 1 Leerling: Klas: Docent: Marno Brink 41B Meneer Vagevuur Voorwoord: In dit document gaan we beginnen met de eerste security les we moeten via http://www.politiebronnen.nl moeten we de IP

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken 1 Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken Smoking Cessation in Cardiac Patients Esther Kers-Cappon Begeleiding door:

Nadere informatie

Lezing 7 december IPMA

Lezing 7 december IPMA Lezing 7 december IPMA Portfoliomanagement bij onvoorspelbaarheid Portfolio Management (PfM), definition PfM is the management of one or more project portfolios so as to maximize the contribution of projects

Nadere informatie

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant #polis14 Northeast-Brabant: a region in the Province of Noord-Brabant Innovative Poly SUMP 20 Municipalities Province Rijkswaterstaat Several companies Schools

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

Mindfulness als Aanvullende Hulpbron bij het JD R model voor het. Verklaren van Bevlogenheid bij Werknemers uit het Bankwezen in.

Mindfulness als Aanvullende Hulpbron bij het JD R model voor het. Verklaren van Bevlogenheid bij Werknemers uit het Bankwezen in. Mindfulness als Aanvullende Hulpbron bij het JD R model voor het Verklaren van Bevlogenheid bij Werknemers uit het Bankwezen in Vlaanderen Mindfulness as an Additional Resource for the JD R Model to Explain

Nadere informatie

LMX en Learning Agility: Bouwstenen voor Duurzame Inzetbaarheid in een dynamische. Werkomgeving

LMX en Learning Agility: Bouwstenen voor Duurzame Inzetbaarheid in een dynamische. Werkomgeving LMX EN LEARNING AGILITY LMX en Learning Agility: Bouwstenen voor Duurzame Inzetbaarheid in een dynamische Werkomgeving LMX and Learning Agility: Building Blocks for Sustainable Employability in a dynamic

Nadere informatie

De Invloed van Self-efficacy en Optimisme op de Bevlogenheid, Organisatiebetrokkenheid, Arbeidstevredenheid en Verloopintentie van Verzorgenden

De Invloed van Self-efficacy en Optimisme op de Bevlogenheid, Organisatiebetrokkenheid, Arbeidstevredenheid en Verloopintentie van Verzorgenden De Invloed van Self-efficacy en Optimisme op de Bevlogenheid, Organisatiebetrokkenheid, Arbeidstevredenheid en Verloopintentie van Verzorgenden in de Verpleeg- en Verzorgingshuizen The Influence of Self-efficacy

Nadere informatie

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling Screen Design Deliverable 3 - Visual Design Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014 Docent: Jasper Schelling Hulp bij het inloggen Inloggen Particulier Personal Banking Private Banking Zakelijk Zoeken in Particulier

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Stemming met Modererende Invloed van Coping stijl

De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Stemming met Modererende Invloed van Coping stijl De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Stemming met Modererende Invloed van Coping stijl The Relation between Daily Stress and Affect with Moderating Influence of Coping Style Bundervoet Véronique Eerste

Nadere informatie

De relatie tussen intimiteit, aspecten van seksualiteit en hechtingsstijl in het dagelijks leven van heteroseksuele mannen en vrouwen.

De relatie tussen intimiteit, aspecten van seksualiteit en hechtingsstijl in het dagelijks leven van heteroseksuele mannen en vrouwen. De relatie tussen intimiteit, aspecten van seksualiteit en hechtingsstijl in het dagelijks leven van heteroseksuele mannen en vrouwen. The Relationship between Intimacy, Aspects of Sexuality and Attachment

Nadere informatie

Identity & Access Management & Cloud Computing

Identity & Access Management & Cloud Computing Identity & Access Management & Cloud Computing Emanuël van der Hulst Edwin Sturrus KPMG IT Advisory 11 juni 2015 Cloud Architect Alliance Introductie Emanuël van der Hulst RE CRISC KPMG IT Advisory Information

Nadere informatie

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Validatie van het EHF meetinstrument tijdens de Jonge Volwassenheid en meer specifiek in relatie tot ADHD Validation of the EHF assessment instrument during Emerging Adulthood, and more specific in relation

Nadere informatie

Lieke van der Scheer, Department of Philosophy Lieke van der Scheer ISOQOL

Lieke van der Scheer, Department of Philosophy Lieke van der Scheer ISOQOL Lieke van der Scheer, Department of Philosophy Lieke.vanderScheer@utwente.nl Lieke van der Scheer ISOQOL 14-11-2014 1 De stem van patiënten Elisa Garcia Simone van der Burg (Nijmegen) Lieke van der Scheer

Nadere informatie

LinkedIn Profiles and personality

LinkedIn Profiles and personality LinkedInprofielen en Persoonlijkheid LinkedIn Profiles and personality Lonneke Akkerman Open Universiteit Naam student: Lonneke Akkerman Studentnummer: 850455126 Cursusnaam en code: S57337 Empirisch afstudeeronderzoek:

Nadere informatie

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Wilma Fokker, IBM account manager BA Ton Rijkers, Business Project Manager EMI Music IBM Cognos Express Think big. Smart small. Easy to install pre-configured

Nadere informatie

The influence of Management Style on Networked Innovation in Consultancy & Engineering Firms

The influence of Management Style on Networked Innovation in Consultancy & Engineering Firms The influence of Management Style on Networked Innovation in Consultancy & Engineering Firms Master thesis Arjen van Bruchem Inhoud Wat verstaan we onder innovatie? Waarom dit onderzoek? Aanpak van het

Nadere informatie

Memo Academic Skills; the basis for better writers

Memo Academic Skills; the basis for better writers Memo Academic Skills; the basis for better writers With the rise of broader bachelor degrees and the University College, Dutch universities are paying more attention to essays and other written assignments.

Nadere informatie

De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk. en Lichamelijke Gezondheidsklachten

De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk. en Lichamelijke Gezondheidsklachten De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk en Lichamelijke Gezondheidsklachten The Moderating Influence of Social Support on the Relationship between Mobbing at Work

Nadere informatie

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS Persoonskenmerken en ervaren lijden bij verslaving en PTSS 1 De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij Verslaafde Patiënten met PTSS The Relationship between Personality Traits and Suffering

Nadere informatie

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers The Influence of Cognitive Stimulation in the Form of Active Learning on Mental Health

Nadere informatie

Future of the Financial Industry

Future of the Financial Industry Future of the Financial Industry Herman Dijkhuizen 22 June 2012 0 FS environment Regulatory & political pressure and economic and euro crisis 1 Developments in the sector Deleveraging, regulation and too

Nadere informatie

De Effecten van Informeel Werkplekleren op Duurzame Inzetbaarheid in de Nederlandse. Maakindustrie

De Effecten van Informeel Werkplekleren op Duurzame Inzetbaarheid in de Nederlandse. Maakindustrie De Effecten van Informeel Werkplekleren op Duurzame Inzetbaarheid in de Nederlandse Maakindustrie The effects of Informal Workplace Learning on Employability in the Dutch manufacturing sector Jochem H.

Nadere informatie

Beleggers in gebiedsontwikkeling

Beleggers in gebiedsontwikkeling Beleggers in Incentives en belemmeringen voor een actieve rol van institutionele beleggers bij de herontwikkeling van binnenstedelijke gebieden P5 presentatie april 2015 Pelle Steigenga Technische Universiteit

Nadere informatie

Assessing writing through objectively scored tests: a study on validity. Hiske Feenstra Cito, The Netherlands

Assessing writing through objectively scored tests: a study on validity. Hiske Feenstra Cito, The Netherlands Assessing writing through objectively scored tests: a study on validity Hiske Feenstra Cito, The Netherlands Outline Research project Objective writing tests Evaluation of objective writing tests Research

Nadere informatie

Resultaten Derde Kwartaal 2015. 27 oktober 2015

Resultaten Derde Kwartaal 2015. 27 oktober 2015 Resultaten Derde Kwartaal 2015 27 oktober 2015 Kernpunten derde kwartaal 2015 2 Groeiend aantal klanten 3 Stijgende klanttevredenheid Bron: TNS NIPO. Consumenten Thuis (alle merken), Consumenten Mobiel

Nadere informatie

Free Electives (15 ects)

Free Electives (15 ects) Free Electives (15 ects) Information about the Master RE&H (and the free electives) can be found at the following page: http://www.bk.tudelft.nl/en/about-faculty/departments/real-estate-and-housing/education/masterreh/free-electives/

Nadere informatie

De Invloed van Religieuze Coping op. Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie. Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria

De Invloed van Religieuze Coping op. Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie. Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria De Invloed van Religieuze Coping op Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria Ria de Bruin van der Knaap Open Universiteit Naam student:

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

vrijdag 8 juni 12 DRIMPY BRENGT ZORG SAMEN

vrijdag 8 juni 12 DRIMPY BRENGT ZORG SAMEN DRIMPY BRENGT ZORG SAMEN DE CONSUMENT IN DE ZORG? Fragmentatie ehealth initiatieven zorgen weer voor eilandjes in de zorg: ICT leveranciers, Regio s, Ziekenhuizen, Klinieken, Patiënt Verenigingen, Verzekeraars,

Nadere informatie

HIRLAM Plans for academic research models. Tilly Driesenaar Scientific secretary HIRLAM

HIRLAM Plans for academic research models. Tilly Driesenaar Scientific secretary HIRLAM HIRLAM Plans for academic research models Tilly Driesenaar Scientific secretary HIRLAM Contents Introduction sci-sec tasks Introduction HARMONIE HARMONIE for Universities Sci-sec HIRLAM tasks HIRLAM.org

Nadere informatie

Transformatie Structureel leegstaande kantoorgebouwen. Presentatie ilab Rogier Laterveer

Transformatie Structureel leegstaande kantoorgebouwen. Presentatie ilab Rogier Laterveer Transformatie Structureel leegstaande kantoorgebouwen Presentatie ilab Rogier Laterveer Voorstellen Rogier Laterveer Docent, onderzoeker en architect Kenniscentrum voor Technologie & Innovatie Initiatiefnemer

Nadere informatie

Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie. I feel nothing though in essence everything:

Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie. I feel nothing though in essence everything: Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie I feel nothing though in essence everything: Associations between Alexithymia, Somatisation and Depression

Nadere informatie

SMART(ER) GATES Multi use and multi functional HUB s. ADVIER Mobiliseert, NIO Architecten en OKRA landschapsarchitecten

SMART(ER) GATES Multi use and multi functional HUB s. ADVIER Mobiliseert, NIO Architecten en OKRA landschapsarchitecten SMART(ER) GATES Multi use and multi functional HUB s ADVIER Mobiliseert, NIO Architecten en OKRA landschapsarchitecten Background and team Contest City of Antwerp design contest for parking houses (P+R

Nadere informatie

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere vrouwen: Onderzoek naar de relatie tussen angst, depressieve

Nadere informatie

Ambities voor duurzaam bouwen Het opzetten van een duurzaam bouwproces

Ambities voor duurzaam bouwen Het opzetten van een duurzaam bouwproces Ambities voor duurzaam bouwen Het opzetten van een duurzaam bouwproces P5 verslag 1 november 2011 Saskia de Nie BK 1268791 Real Estate & Housing TU Delft Design & Construction Management Colofon Afstudeeronderwerp

Nadere informatie

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Opbouw presentatie 1. Uitgangspunten veranderingen G2 - > G3 2. Overzicht belangrijkste

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

Online Marketing College 1 september. 2012 Introductie Docent: Lotte Bouhuijzen / Eefje Op den Buysch

Online Marketing College 1 september. 2012 Introductie Docent: Lotte Bouhuijzen / Eefje Op den Buysch Online Marketing College 1 september. 2012 Introductie Docent: Lotte Bouhuijzen / Eefje Op den Buysch Need To Know info Introductie Kennismaking Opzet van colleges, hoe wordt er getoetst Wat gaan we de

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

Interessegroep Critical Chain Interessegroep Critical Chain. Agenda. Richard Smal Voorzitter Critical Chain Interesse Groep

Interessegroep Critical Chain Interessegroep Critical Chain. Agenda. Richard Smal Voorzitter Critical Chain Interesse Groep IPMA Grote projecten plannen: How to plan a battleship! Aarle Rixtel, 24 april 2014 Richard Smal Voorzitter Interesse Groep 20:00 of Critical Change 1 Met dank aan onze sponsors Doelstellingen IPMA Critical

Nadere informatie

Hanka van Waas. April 2010. Faculteit Psychologie. Afstudeerrichting Arbeids - en Organisatie Psychologie. Open Universiteit Nederland

Hanka van Waas. April 2010. Faculteit Psychologie. Afstudeerrichting Arbeids - en Organisatie Psychologie. Open Universiteit Nederland Hanka van Waas Eerste begeleider: Tweede begeleider: Welko Tomic Wim Bloemers April 2010 Faculteit Psychologie Afstudeerrichting Arbeids - en Organisatie Psychologie Open Universiteit Nederland Voorwoord

Nadere informatie

Bedrijfsverzamelgebouwen

Bedrijfsverzamelgebouwen Bedrijfsverzamelgebouwen Een onderzoek naar de toegevoegde waarde van bedrijfsverzamelgebouwen P5 presentatie 2 juli 2014 Student: Jeroen Ketting, 4168860 Faculteit TU Delft, Bouwkunde Afdeling: Real Estate

Nadere informatie

TE HUUR RADARWEG 519-539 AMSTERDAM COLLIERS INTERNATIONAL REAL ESTATE B.V. TE HUUR RADARWEG 519-539 -AMSTERDAM

TE HUUR RADARWEG 519-539 AMSTERDAM COLLIERS INTERNATIONAL REAL ESTATE B.V. TE HUUR RADARWEG 519-539 -AMSTERDAM TE HUUR RADARWEG 519-539 AMSTERDAM COLLIERS INTERNATIONAL REAL ESTATE B.V. TE HUUR RADARWEG 519-539 -AMSTERDAM Accelerating success COLLIERS INTERNATIONAL REAL ESTATE B.V. TE KOOP/ TE HUUR ADRES - PLAATS

Nadere informatie

Wat is Interaction Design?

Wat is Interaction Design? Wat is Interaction Design? Wat is interaction design? Designing interactive products to support the way people communicate and interact in their everyday and working lives. Preece, Sharp and Rogers (2015)

Nadere informatie

De bijsluiter in beeld

De bijsluiter in beeld De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een visuele bijsluiter voor zelfzorggeneesmiddelen Oktober 2011 Mariëtte van der Velde De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een

Nadere informatie

Guidelines for setting up a stimul lab

Guidelines for setting up a stimul lab Guidelines for setting up a stimul lab Content Chapter 1 Chapter 2 Chapter 3 Chapter 4 Chapter 5 Chapter 6 Chapter 7 Pilotproject Businessplan Samenwerkingsovereenkomst met stimul Moorsele Building requirements

Nadere informatie

Tahnee Anne Jeanne Snelder. Open Universiteit

Tahnee Anne Jeanne Snelder. Open Universiteit Effecten van Gedragstherapie op Sociale Angst, Zelfgerichte Aandacht & Aandachtbias Effects of Behaviour Therapy on Social Anxiety, Self-Focused Attention & Attentional Bias Tahnee Anne Jeanne Snelder

Nadere informatie

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013 Update Empowermentproject Kenia september 2013 Het Empowerment-project in Kenia van de Rotaryclub Rhenen-Veendaal begint aan de derde fase: een derde en laatste bezoek, met een Empowerment workshop voor

Nadere informatie

Test Automatisering? Mislukken Slagen gegarandeerd! Ruud Teunissen - Polteq Test Services BV

Test Automatisering? Mislukken Slagen gegarandeerd! Ruud Teunissen - Polteq Test Services BV Test Automatisering? Mislukken Slagen gegarandeerd! Ruud Teunissen - Polteq Test Services BV Mislukken Slagen gegarandeerd 2 Mislukken Slagen gegarandeerd Management verwacht onmiddellijk R.O.I. Doel:

Nadere informatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Dexia & social media Frank Van ssche, Head of Brand & Project Office, Communicatie Gent, 28/04/2011 Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Quotes Social media isn't (just) about the media,

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie