De#architect#als#initiatiefnemer#van# bottom!up#projecten"

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De#architect#als#initiatiefnemer#van# bottom!up#projecten""

Transcriptie

1 De#architect#als#initiatiefnemer#van# bottom!up#projecten Eenonderzoeknaarnutennoodzaakvaneenbusinesscase DoriendeRidder Afstudeerrapport TechnischeUniversiteitDelft FaculteitBouwkunde

2 2

3 Rapport Dorien'de'Ridder' Prinsegracht17B 2512EW s!gravenhage T: TechnischeUniversiteitDelft FaculteitBouwkunde RealEstate&Housing Design&ConstructionManagement 1stementor ir.a.j.vandoorn Design&ConstructionManagement 2dementor dr.ir.d.j.m.vandervoordt Vastgoedbeheer!enontwikkeling Externeexaminator dr.m.e.a.haffner 3

4 ! 4

5 Voorwoord' Ditrapportisopgesteldinhetkadervandevijfdepeilingvanhetafstudeertraject bij Real Estate & Housing aan de Faculteit Bouwkunde van de Technische Universiteit Delft. In dit rapport wordt een onderzoeksvoorstel gedaan op het gebiedvanbouwprocesinnovatie.ditonderwerpvaltbijreal Estate&Housing onderdesign&constructionmanagement. Ditrapportishetresultaatvaneenzoektochtnaareenactueelprobleemophet gebied van bottom!up initiatieven, een uitgebreid onderzoek naar de theoretischeenempirischeaspectenvanditprobleementotsloteenworsteling naar een oplossingsrichting. Uiteindelijk komen in dit onderzoek twee persoonlijke interesses samen: ontwikkelen vanuit de maatschappij in een bottom!up benadering en besluitvorming aan de hand van een bedrijfskundige benadering. Ik bedank Alijd van Doorn en Theo van der Voordt voor hun doorzettingsvermogenommijophetgoedespoortekrijgen,hetdelenvande grote hoeveelheid kennis en de grote betrokkenheid vanaf het eerste contact. Ook zou ik graag Christine van Oeveren bedanken voor alle gezellige koffiepauzeswaarinwealonzeongemakkenbijelkaarkondenneerleggen. Als eenvanonsdebomendoorhetbosnietmeerzag,kondenweelkaarweerinde goederichtinghelpen.totslotwilikmijnvriendenenfamiliebedankenvoorde ondersteuning.ondanksdatikdewoorden hetkomtwelgoed! nietmeerkan horen, was het fijn om af en toe mijn ei kwijt te kunnen bij iemand die geen verstandheeftvanhetonderwerp.somsiseenluisterendooralgenoeg,omdat jetijdenshetvertellenineensbeseftwatdeoplossingsrichtingis. DoriendeRidder DenHaag,2014

6 6

7 Samenvatting' Introductie' Indelaatstejarenzijnbouwactiviteitenafgenomeneniseenstijgendeleegstand zichtbaar.destagnatieindebouwsectorwordtvaakgezienalseengevolgvande economischecrisisdiesinds2008eenrolspeeltindebouwwereld.echterzijn anderetrendsmedeverantwoordelijkvoordezeveranderingenindebouwsector. Zospeeltdedemografischestagnatie(krimpregio s)ineuropaeengroterolen vinden verschillende politieke en culturele (duurzaamheid, het nieuwe werken/flexwerken) veranderingen plaats. Als gevolg op de stagnatie is de bouwmarkt in de laatste jaren verschoven van een aanbiedersmarkt naar een vragersmarktwaarbijdeeindgebruikercentraalstaatbijbouwontwikkelingen. Om antwoord te geven op de veranderende situatie in de bouwsector is een nieuwedenkwijzenodig.ermoetenadequateoplossingenwordenbedachtvoor deproblemendiezich nu afspelen,zoalskrimpregio s,schaarstevanenergieen materialen en leegstand van kantoorgebouwen. Een aantal jonge, kleine architectenbureausisopzoeknaarnieuwedenkwijzenindevastgoedsectorom zoeensterkepositietekrijgenineenlandwaaralmeerdangenoegarchitecten zijn. Het initiëren van bottom!up projecten is een voorbeeld van een nieuwe manier van denken in de bouwsector. In de praktijk blijkt dat een adequaat besluitvormings!eneconomischmodelendezakelijkelogicaontbreken.volgens verschillende management strategieën is een business case een geschikt documentomdebesluitvormingvaneenprojectteondersteunen. Dit afstudeeronderzoek heeft twee doelen. Het eerste doel is het helder definiërenvandebegrippenbottom!upenbusinesscase.hettweededoelisom zakelijke logica aan te brengen binnen het besluitvormingsproces van het initiërenvanbottom!upprojectendoorarchitectenbureaus.omdittweededoel tebehalenzaleerstgekekenwordeninhoeverredeinhoudvaneenbusinesscase terugtevindenisinbottom!upinitiatievenenvervolgenshoeeenbusinesscase bij kan dragen aan de kans op succes bij een bottom!up project. Dit wordt vertaaldindevolgendeonderzoeksvraag: In' hoeverre' wordt' gebruik' gemaakt' van' een' business' case' bij' bottom:up' initiatieven'van'architectenbureaus'en'hoe'kan'een'business'case'de'kans'op' succes'ondersteunen?' Indetabelhieronderzijndedeelvragen,dieinhetonderzoekbeantwoordzullen wordenomuiteindelijkdehoofdvraagtekunnenbeantwoorden,gekoppeldaan verschillende onderzoeksmethoden die gebruikt worden bij de beantwoording vandevragen. 7

8 8 ' Theoretisch' Empirisch' Wat'kenmerkt'bottom:up'project?' ' Literatuurstudie bottom! up Documentanalyse Op'basis'van'welke'overwegingen' en'in'welke'context'komen' bottom:up'initiatieven'tot'stand?' ' Casegerelateerde interviewsen documentanalyse Wat'zijn'succesfactoren'van' bottom:up'projecten?' ' Casegerelateerde interviewsen documentanalyse Wat'is'een'business'case?' ' Literatuurstudie business case Waarom'wordt'een'business'case' opgesteld?' ' Literatuurstudie business case Vindt'besluitvorming'plaats'aan'de' hand'van'een'business'case?'zo'ja,' hoe?' ' Literatuurstudie business case Casegerelateerde interviewsen documentanalyse Hoe'ziet'een'business'case'voor' bottom:up'initiatieven'eruit' waarin'succesfactoren'opgenomen' zijn?' ' Casegerelateerde interviewsen documentanalyse Tabel'1':'Koppeling'tussen'deelvragen'en'onderzoeksmethoden.' Indefiguurhieronderisdeonderzoeksopzetschematischweergegeven. Figuur'1':'Schematische'weergave'van'de'onderzoeksopzet.'

9 Bevindingen'over'bottom:up'projecten' Omhetbegripbottom!uptekunnenbeschrijvenisgezochtnaardefinitiesinde literatuurenzijnzesbottom!upprojectenverkend.dezezesprojectenzijn: 1. DeHallen:herontwikkelingvandeTramremiseinAmsterdamWest; 2. De Noorderparkbar: ontwikkeling van een horecapaviljoen in het NoorderparkinAmsterdamNoord; 3. VechtclubXL:herontwikkelingvaneenmedicijnmagazijninUtrecht; 4. HetSchieblock:herontwikkelingvaneenkantoorpandinRotterdam; 5. DeMachinist:herontwikkelingvanhetScheepvaartenTransportCollege inrotterdam; 6. De Leeszaal: herontwikkeling van een leegstaande Hamam in Rotterdam. Indeliteratuurkwameneenaantalkenmerkensteedsterug: Deeindgebruikerstaatcentraalbijbottom!upinitiatieven; Erwordenantwoordengegevenopproblemenindemaatschappij; Een bottom!up project maakt gebruik van niet institutionele financieringsbronnen; Bottom!up projecten komen voort uit het herkennen en opnieuw combineren van verborgen capaciteit van slapende of ondergebruikte fysiekeactiva,menselijkecapaciteitenenambities; Bottom!up initiatieven worden gedreven door het enthousiasme en doorzettingsvermogenvandeinitiatiefnemers. Bijdeverkenningvandezesbottom!upprojectenwerdenblijktdat: Slechts een van de zes projecten deels wordt gefinancierd door een institutioneleorganisatie; Vijf van de zes projecten herontwikkelingsopgaven zijn voor leegstaande gebouwen; Bijdehelftvandeprojectenhergebruikvanmaterialencentraalstaat. Bevindingen'over'de'business'case' Omdat in de probleemanalyse bleek dat een adequaat besluitvormingsmodel ontbreektbijformelebottom!upprojectenisbeslotenomdebusinesscaseals besluitvormingsdocument te koppelen aan dit onderzoek. De business case is een veel gebruikt besluitvormingsdocument in de management strategieën SixSigmaenLEAN.Deinterpretatiesoverdeinhoudvaneenbusinesscasezijnin de literatuur zeer uiteenlopend. Een kosten! en batenanalyse, risicoanalyse, tijdsplanning en financieel model mogen volgens de meeste bronnen niet ontbreken in een business case. Volgens een aantal bronnen zijn ook de doelstelling, de zakelijke behoeften van de organisatie en de verdeling van verantwoordelijkheden onderdeel van een business case. In de PMBOK management methode worden deze elementen echter gescheiden van de business case. Volgens deze management methode is de business case onderdeel van een project charter, een document dat de haalbaarheid en wenselijkheid van een project beschrijft. De structuur van een project charter bestaan uit vijf documenten. Naast de business case worden ook een project statement of work, een document met afspraken, een document met externe factoreneneendocumentmetorganisatorischeprocesmiddelenopgenomenin eenprojectcharter. 9

10 De project statement of work is een verhalende beschrijving van producten, dienstenofresultatendiedoorhetprojectwordengeleverd.indezeverhalende beschrijving komen ook de zakelijke behoeften en het strategisch plan van de organisatieaanbod.indebusinesscasegaathetvoornamelijkomdekosten!en batenanalyse, een tijdsplanning, een risicoanalyse en een financieel model. VolgensdePRINCE2managementmethodeiseenvolledigebusinesscaseniet noodzakelijkvoorkleinschaligeprojecten,maarermoetminstenseenkosten!en batenanalyse gedaan worden. In het document met afspraken worden overeenkomsten vastgelegd. Deze overeenkomsten kunnen afhankelijk van de omvangvanhetprojectenhetaantalbetrokkenpartijeninverschillendevormen worden vastgelegd; onder andere mondelinge afspraken, afspraken via mailcontactenintentieverklaringen.bijdeexternefactorengaathetomfactoren dieinvloedhebbenophetproject,maarwaardeinitiatiefnemersgeeninvloedop hebben.totslotwordenallemiddelendienodigzijnomhetprojectterealiseren vastgelegdinhetdocumentmetdeorganisatorischeprocesmiddelen. Bevindingen'naar'aanleiding'van'de'case'analyses' In de case analyses is gekeken in hoeverre gebruik is gemaakt van een project charter en wat kritische succesfactoren zijn van de cases. De bevindingen naar aanleidingvandecaseanalyseszijndusopgedeeldintweecategorieën,namelijk: bevindingen over de aanwezigheid van het project charter bij de cases en bevindingenoverdesuccesfactorenvandecases. Bevindingen'over'de'aanwezigheid'van'het'project'charter' Watopvallendis,isdatingeengevaleenvolledigeprojectcharterisopgesteld. Geenvandeprojectenheeftvoorafgaandaandeuitvoeringvanhetprojecteen projectstatementofworkopgesteld.maarelkprojectheeftdaarentegenweleen duidelijke doelstelling opgesteld. Deze doelstellingen zijn weliswaar niet in alle gevallen schriftelijk vastgelegd, maar voor de betrokken actoren was het duidelijk wat het doel van het project was. Zowel uit de literatuur als uit de verkende en geanalyseerde projecten blijkt dat een heldere doelstelling kan leiden tot betrokkenheid van de partijen en het grote publiek; men weet waarvoorhetprojectgedaanwordt.bijbottom!upprojectenwordthetdoelvan een project vaak niet vanuit de zakelijke behoeften van de initiatiefnemende organisatie geformuleerd, maar vanuit een bepaalde ambitie en wens voor veranderingvandeinitiatiefnemer(s).eenaantalaspectenvandebusinesscase isterugtevindenbijtweevandedriecases,namelijk:eenfinancieelmodelen een beperkte kosten! en batenanalyse. De initiatiefnemers van het Schieblock hebben naar eigen zeggen zelfs een volledige en haalbare business case opgesteld.voorvechtclubxlisgeenvolledigebusinesscaseopgesteld,maarer isweleenanalysegemaaktvoordehoogtevandeinvesteringviacrowdfunding die nodig was om een begin te maken met de ontwikkeling van het project. Verderhebbendeinitiatiefnemersookrekeninggehoudenmetdekostenvoor verdereontwikkelingenbijhetvaststellenvandeverhuurprijzen.indeliteratuur wordt aangegeven dat het voor kleinschalige projecten niet nodig is om een volledigebusinesscaseoptestellen,maardathetwelbelangrijkisomdekosten en baten langs een tijdlijn uit te zetten. Wanneer er gekeken wordt naar de afsprakendiegemaaktwordenbijdeprojectenvalthetopdatintweevandedrie cases een besloten vennootschap is opgericht om verantwoordelijkheden 10

11 officieelvastteleggen.ookbijdeanderedrieprojectendiealleenverkendzijn, vielopdaterinveelgevalleneenofficiëleovereenkomstisaangegaanvoordat hetprojectwerduitgevoerd.dezeofficiëleovereenkomstisindevormvaneen beslotenvennootschapofindevormvaneenstichtinggeregeld.inalledriede cases is voorafgaand aan de uitvoering van het project niets vastgelegd wat betreftexternefactoren.dezefactorenzijnmoeilijkvoorafvastteleggen,omdat ze vaak niet te voorspellen zijn en de initiatiefnemers geen invloed hebben op deze factoren. Met flexibiliteit in de het proces, in de vorm van organische ontwikkeling,probeertvechtclubxlwelintespelenopeenveranderendevraag vanuitdemarkt.totslotwerdenorganisatorischeprocesmiddeleningeenvande casesvoorafvastgelegd. Bevindingen'over'de'succesfactoren' Demixvanfunctiesendisciplineswordtalssuccesfactorgenoemdbijzowelhet SchieblockalsbijVechtclubXL.Dezesuccesfactorheeftvooraltemakenmethet duidelijk formuleren va de doelgroep en goed op de hoogte zijn van wat de doelgroepmistinhetbestaandeaanbod.dezesuccesfactorzouverwerktkunnen wordeninhetprojectstatementofworkindevormvaneenhelderdoelvanhet project.zowelbijhetschieblockalsbijvechtclubxlwordtindedoelstellingvan het project geschreven dat het gaat om het huisvesten van verschillende disciplines binnen de creatieve sector, zodat ze elkaar kunnen inspireren en enthousiasmeren. Tweeanderesuccesfactorendietemakenhebbenmethethelderformulerenvan eendoelstellingzijn:passieenambitievandeinitiatiefnemersenbetrokkenheid van de initiatiefnemers. Wanneer de initiatiefnemers hun ambities kunnen vertalennaareenhelderdoelzorgtditervoordatiedereensamennaareendoel toe werkt. Bij de Noorderpark bar was het bijvoorbeeld een ambitie om met gebruiktematerialentewerken.dezeambitiewerdvertaaldinhetdoelomde bar100%marktplaatstemaken. De overige succesfactoren kunnen worden verwerkt in de business case. De financieringsvorm(donaties),genoemdalssuccesfactorvoordenoorderparkbar, endeorganischeontwikkelingsstrategie(erwordtsteedseenruimteontwikkeld enopgeleverd,verhuurdenmetdeopbrengstenvandehuurwordtgeïnvesteerd inderealisatievaneennieuweruimte),genoemdalssuccesfactorbijvechtclub XL, hebben te maken met het financieel model. De initiatiefnemers van de Noorderparkbarhebbenbewustgekozenvoordonatiesencrowdfundingomzo veel ontwerpvrijheid te hebben. Vechtclub XL heeft de organische ontwikkelingsstrategie onder andere toegepast zodat kleinere budgets nodig zijn.derelatieflagehuurprijsvooreenlocatiezodichtbijhetcentraalstationin RotterdamisvooralhetgevolgvanhetfeitdatderuimtesinhetSchieblockonaf zijn.deinitiatiefnemersverhurenmeereencascodaneenkantoorruimte.voor ditprojectisdusbewustgekozenomnietteinvesterenindeinrichtingvande ruimtes,maaralleenteinvesterenindenoodzakelijkeingrepen.opdezemanier hoefdendeinitiatiefnemersminderkostentemakenvoordeherontwikkelingen kondendusdehuurprijzenomlaag. Hoewel in de case analyses verschillende succesfactoren naar voren komen, kunnenzekortwordensamengevatintweekritischesuccesfactoren: 11

12 1 Heldergeformuleerdedoelen; 2 Eenweloverwogenfinancieelmodel. Discussie' In de discussie wordt gereflecteerd op de beschikbaarheid en betrouwbaarheid van de gebruikte gegevens en daarnaast worden beperkingen besproken als gevolgvangenomenkeuzes. Deachtergrondliteratuuroverbottom!upprojectenisbeperkt.Deconclusiesdie inditonderzoekwordengetrokkenophetgebiedvanbottom!upprojectenzijn daardoor voornamelijk gebaseerd op empirische gegevens. Voor het project charterontbrakdaarentegenjuistveelempirischegegevens.indezefasezijnde interviewszeerbelangrijkgeweestvoorhetverzamelenvangegevens. Het onderzoek kent twee belangrijke beperkingen als gevolg van gemaakt keuzes in het proces. De eerste beperking heeft te maken met de generaliseerbaarheid van het resultaat. De voorgestelde checklist is gestructureerd aan de hand van de inhoud van een project charter wat een onderdeelisvandepmbokmanagementmethode.indeprince2management methodewordtgeengebruikgemaaktvaneenprojectcharter.devoorgestelde checklist gebruikt daarom de PMBOK management methode. De andere beperkingheefttemakenmethetaantalgeanalyseerdecases.doordatslechts driecaseszijngeanalyseerdisdewetenschappelijkheidengeneraliseerbaarheid vandeconclusiesbeperkt. Conclusies'' Deslotconclusiemoetantwoordgegevenopdehoofdvraagvanhetonderzoek. Deonderzoeksvraagzoalsdiegeformuleerdis,is: In' hoeverre' wordt' gebruik' gemaakt' van' een' business' case' bij' bottom:up' initiatieven'van'architectenbureaus'en'hoe'kan'een'business'case'de'kans'op' succes'ondersteunen? Devraagbestaatinfeituittweevragen:inhoeverrewordtgebruikgemaaktvan een business case bij bottom!up projecten? En, hoe kan een business case de kansopsuccesondersteunen?ookvoordezevraaggeldtdatdebusinesscaseals besluitvormingsdocument naar aanleiding van de literatuurstudie is uitgebreid naarhetprojectcharter. In' hoeverre' wordt' gebruik' gemaakt' van' een' project' charter' bij' bottom:up' projecten?' Dezevraagwordtbeantwoordindeparagraaf bevindingennaaraanleidingvan decaseanalyses. Hoe'kan'een'project'charter'de'kans'op'succes'ondersteunen? Allereerstdoordatsuccesfactorenvanbottom!upprojectenopgenomenkunnen worden in de structuur van het project charter, maar belangrijker is dat een helderprojectcharterindeinitiatiefaseduidelijkmaaktofhetprojectwenselijk en haalbaar is. Wanneer na het opstellen van het project charter blijkt dat het project niet haalbaar en/of wenselijk is, kunnen aspecten aangepast worden. Is 12

13 het project in eerste instantie bijvoorbeeld financieel niet haalbaar kan in de initiatiefasenoggezochtwordennaareenanderfinancieelmodel. Aanbevelingen' Aanbevelingen'voor'vervolgonderzoek' Allereerstzouhetinteressantzijnomteonderzoekenofhetopstellenvaneen project charter in de praktijk ook echt de kans op succes ondersteunt. In dit onderzoekisgekekeninhoeverreeenprojectcharteraanwezigwaseningeen vandecaseswaseenvolledigprojectcharteraanwezig.hetzouinteressantzijn om een case te analyseren dat zich nog in de initiatiefase bevindt. Dan kan onderzochtwordenofdeaanwezigheidvaneenprojectcharterdaadwerkelijkde kansopsuccesondersteunt. Inditonderzoekisdeaannamegedaandathetprojectchartereengeschikten bekend besluitvormingsdocument is. In verder onderzoek zou onderzocht kunnenwordenwathetbestebesluitvormingsmodelisvoordebesluitvormingin de initiatiefase van een bottom!up project. Bij de verkenning over het begrip business case kwamen verschillende andere besluitvormingsmodellen langs. In de PRINCE2 management methode is de business case bijvoorbeeld onderdeel vanhetprojectinitiatiedocument.daarinwordenweerandereaspectenvande businesscasebelicht.ookhetbusinessmodelcanvasiseeninteressantmodel voorarchitecten,omdathetbusinessmodelgevisualiseerdwordtindevormvan eenpostermeticoontjes. ' Aanbevelingen'voor'de'praktijk' De aanbevelingen voor de praktijk zijn geformuleerd aan de hand van een checklist voor het opstellen van een project charter voor bottom!up projecten. Dechecklistbestaatuitzespunten: 1. Ambitieszijnvertaaldnaarconcretedoelen; 2. Definancieringsvormpastbijhetproject; 3. Eenverdienmodelisgeformuleerd; 4. Verantwoordelijkhedenzijnvastgelegd; 5. Externefactorenzijnbenoemd; 6. Organisatorischeprocesmiddelenzijnbenoemd. 13

14 14

15 Summary' Introduction' Inthelastfewyears,constructionhasbeenreducedandarisingvacancybecame visible.thestagnationintheconstructionsectorisoftenseenasaresultofthe economiccrisis,whichinfluencestheconstructionindustrysince2008.however, othertrendsarepartlyresponsibleforthechangesintheconstructionindustry. In Europe the demographic stagnation (shrinking regions) for example plays a major role and there are different political and cultural changes (sustainability, thenewwayofwork/flexibleworking).duetothestagnation,theconstruction marketshiftedfromasupplier'smarkettoabuyer'smarketwheredevelopments arisefromtheneedsoftheenduser. To react on the changing situation in the construction sector, a new way of thinking is required. Appropriate solutions should be found for the current problemslikeshrinkingregions,scarcityofenergyandmaterialsandvacancyof officebuildings.anumberofyoung,smallarchitecturalfirmsarelookingfornew ways of thinking in the real estate sector to strengthen their market position. Bottom!upinitiativesareanexampleofanewwayofthinkingintheconstruction industry. In practice it appears that an adequate decision!making tool and an economic model are missing. According to various management strategies a businesscaseisanappropriatedocumentfordecision!making. Thisresearchhastwopurposes.Thefirstgoalistoclearlydefinetheconceptsof bottom!upandbusinesscase.thesecondgoalistoconnectadecision!making tool to bottom!up projects initiated by architects. To achieve this second goal researchwillbedonetoseeinwhichextentabusinesscaseisalreadyusedinthe process of bottom!up initiatives and how a business case contribute to the likelihoodofsuccess.thisgoalistranslatedintothefollowingresearchquestion: To'what'extent'a'business'case'is'used'in'the'process'of'bottom:up'projects' initiated' by' architectural' firms' and' how' could' the' implementation' of' a' business'case'support'the'likelihood'of'success?' Thetablebelowthesub!questionslinkedtovariousresearchmethods,whichare usedinthisresearch. 15

16 ' Theoretical' Empirical' What'defines'a'bottom:up'project?' Literaturestudyon Documentanalysis ' bottom!up On'what'grounds'and'in'what' context'are'bottom:up'initiatives' Caserelatedinterviewsand documentanalysis created?' What'are'the'success'factors'of' bottom:up'projects?' Caserelatedinterviewsand documentanalysis What'is'a'business'case?' Literaturestudyon ' businesscase Why'is'a'business'case'written?' Literaturestudyon ' businesscase Are'decisions'taken'on'the'basis'of' a'business'case?'if'so,'how?' Literaturestudyon businesscase Caserelatedinterviewsand documentanalysis What'does'a'business'case'looks' like'for'bottom:up'initiatives'in' which'success'factors'are'included?' Table'1':'Link'between'sub:questions'and'research'methods.' Caserelatedinterviewsand documentanalysis Inthefigurebelow,thestudydesignisshownschematically. Figure'1':'Study'design'schematically'shown.' Findings'on'bottom:up'projects' Tobeabletodescribetheconceptofbottom!upliteraturewasconsultedandsic bottom!upprojectswereexplored.thesesixprojectsare: 1. DeHallen:redevelopmentofatramdepotinAmsterdamWest; 16

17 2. DeNoorderparkbar:developmentofahospitalitypavilioninthe NoorderparkinAmsterdamNoord; 3. VechtclubXL:redevelopmentofadrugwarehouseinUtrecht; 4. HetSchieblock:redevelopmentofanofficebuildinginRotterdam; 5. DeMachinist:redevelopmentoftheShippingandTransportCollegein Rotterdam; 6. DeLeeszaal:redevelopmentofavacantHammaminRotterdam. Intheliterature,severalcharacteristicsreturned: Thestartingpointofabottom!upinitiativeistheend!user; Theprojectsgiveanswerstoproblemsinsociety; Abottom!upprojectusesnoinstitutionalfundingsources; Bottom!upprojectscomefromrecognizingandrecombininghidden capacityofdormantorunderutilizedphysicalassets,humancapacities andambitions; Bottom!upinitiativesaredrivenbytheenthusiasmandperseveranceof theinitiators. Theexplorationofthesixbottom!upprojectshaveshownthat: Onlyoneofthesixprojectsispartlyfundedbyaninstitutional organization; Fiveofthesixprojectsareredevelopmentchallengesforvacant buildings; Halfoftheprojectsreusesmaterials. Findings'on'the'business'case' Because an adequate decision!making model is lacking in formal bottom!up projects the business case as a decision document will be linked to bottom!up initiativesinthisresearch.thebusinesscaseisadecision!makingdocumentused in management strategies like SixSigma and LEAN. The interpretations of the content of a business case vary widely in the literature. According to most sourcesacost!benefitanalysis,riskanalysis,schedulingandfinancialmodelmay notbemissinginabusinesscase.accordingtosomesources,theobjective,the businessneedsoftheorganizationandthedivisionofresponsibilitiesisalsopart of a business case. In the PMBOK management method, however, these elementsareseparatedfromthebusinesscase.accordingtothismanagement methodthebusinesscaseispartofaprojectcharter,adocumentthatdescribes the feasibility and desirability of a project. The structure of a project charter consistsoffivedocuments.inadditiontothebusinesscaseaprojectstatement ofwork,adocumentwithengagements,adocumentwithexternalfactorsanda documentwithorganizationalprocessmeansareincludedinaprojectcharter. Theprojectstatementofworkisanarrativedescriptionofproducts,services,or results provided by the project. In this narrative description also the business needsandthestrategicplanoftheorganizationarediscussed.thebusinesscase is mainly the cost! benefit analysis, a schedule, a risk analysis and a financial model. According to the management method PRINCE2 a full business case is not necessary for small projects, but it must include at least a cost!benefit analysis. In the document with engagements, agreements are recorded. These agreementscanbesetinvariousformsdependingonthesizeoftheprojectand 17

18 the number of parties involved; include oral agreements, understandings and declarationsofintentbymailcontact.theexternalfactorsarethefactorsthat affecttheproject,butwheretheinitiatorshavenoinfluenceon.finally,allthe means necessary in order to realize the project will be mentioned in the documentwiththeorganizationalprocessmeans. Findings'from'the'case'analysis' Thefindingsofthecaseanalysisaredividedintotwocategories,namely:findings aboutthepresenceoftheprojectcharterinthecasestudiesandfindingsonthe successfactorsofthecases. Findings'on'the'presence'of'the'project'charter' Itappearsthatinnoneofthecasesacompleteprojectcharterhasbeendrawn up.noneoftheprojectshasdrawnupaprojectstatementofworkpriortothe implementationoftheproject.butontheotherhandeveryprojecthasdrawna clearobjective.theseobjectiveswerenotrecordedinwritinginallthecases,but forthestakeholdersitwasclearwhatthepurposeoftheprojectwas.boththe literatureandtheexploredandanalysedprojectsshowthataclearobjectivecan leadtoinvolvementofinterestedpartiesandthegeneralpublic;oneknowswhy the project is done. In bottom!up projects, the goal of a project is often not formulatedbasedonthebusinessneedsoftheorganization,butfromacertain ambitionanddesireforchangeoftheinitiator(s).someaspectsofthebusiness case can be found in two of the three cases, namely: a financial model and restricted cost! benefit analysis. According to the initiators of the Schieblock theycreatedacompleteandviablebusinesscaseinadvance.forvechtclubxl thereisnotacompletebusinesscase.howevertheyanalysedtherequiredlevel of investment through crowdfunding that was necessary to start the development of the project. Furthermore, the initiators will also take into account the costs of further developments in the determination of the rental prices.theliteratureindicatesthatitisnotnecessaryforsmall!scaleprojectsto prepareacompletebusinesscasebutthatitisimportanttosetupthecostsand benefitsalongatimeline.whenwelookattheagreementsmadeintheprojects itisremarkablethatintwoofthethreecasesaprivatecompanyisestablishedto formallycaptureresponsibilities.alsoinotherthreeoftheexploredprojectsin chapter2,itwasnoticedthatinmanycasesaformalagreementisestablished beforetheprojectwasimplemented.theofficialagreementwasarrangedinthe formofaprivatecompanyorintheformofafoundation.inallthreecasesthere werenoexternalfactorsmentionedpriortotheimplementationoftheproject. Thesefactorsarehardtocapture,becausetheyoftencannotbepredictedand the initiators have no influence on them. Finally, organizational process assets werenotrecordedinadvanceinanyofthecases. Findings'on'the'success'factors'' BothSchieblockandVechtclubXLmentionthemixoffunctionsanddisciplines asasuccessfactor.thissuccessfactorhastodowiththeclearformulationofthe objectives. This success factor could be processed in the project statement of work in the form of a clear objective of the project. Both the Schieblock and VechtclubXLincludedthegoaltohousedifferentdisciplineswithinthecreative sector,sothattheycaninspireandenthuseeachother. 18

19 Two other success factors which are related to the formulation of a clear objective:passionandambitionoftheinitiatorsandinvolvementoftheinitiators. When the initiators translatetheir ambitions to clear objectives it ensures that everyone is working towards the same goal. For the initiators of the Noorderparkbaritwas,forexampleanambitionbesustainableandthisambition wastranslatedintothegoaltomakethebar100%marktplaats(thedutchebay). Theothersuccessfactorscanbeincorporatedintothebusinesscase.Theformof funding (donations), cited as success factor for the Noorderparkbar, and the organicdevelopment(onespaceisdevelopedanddelivered,letandtheproceeds of the rental will be invested in the construction of a new space), named as a success factor for Vechtclub XL, have to do with the financial model. The initiatorsofthenoorderparkbardeliberatelychosedonationsandcrowdfunding tohaveadesignfreedom.vechtclubxlimplementedtheorganicdevelopment strategy to allow among others smaller budgets. The relatively low rent for a locationsoclosetothemaintrainstationinrotterdamismainlyduetothefact thatthespacesintheschieblockareunfinished.theinitiatorsrentanairframe morethanoneoffice.forthisproject,sodeliberatelychosennottoinvestinthe establishmentofthespaces,butonlytoinvestinthenecessaryinterventions. While several success factors emerge in the case analysis, they can be briefly summarizedintwocriticalsuccessfactors: 1 Clearformulatedgoal; 2 Anadequatefinancialmodel. Discussion'' Thediscussionwillreflectontheavailabilityandreliabilityofthedatausedand alsodiscusseslimitationsduetodecisionsmadeduringtheprocess. The background literature on bottom!up projects is limited. The conclusions drawnintermsofbottom!upprojectsinthisstudyarethereforebasedprimarily onempiricaldata.theprojectchartercontrastpreciselylackingmuchempirical data.inthisphase,theinterviewshavebeenveryimportantforthecollectionof data. The study has two important limitations as a result of choices made in the process. The first limitation relates to the generalizability of the results. The proposedchecklistisstructuredonthebasisofthecontentsofaprojectcharter, whichispartofthepmbokmanagementmethod.theprince2management methoddoesnotuseaprojectcharter.theproposedchecklistthereforeusedthe PMBOKmanagementmethod.Theotherlimitationisrelatedtothenumberof analysedcases.becauseonlythreecaseshavebeenanalysed,thescientificrigor andgeneralizabilityofthefindingsislimited. Conclusions'' Thefinalconclusionshouldanswerthemainquestionofthestudy.Theresearch questionasformulated,is: 19

20 To'what'extent'a'business'case'is'used'in'the'process'of'bottom:up'projects' initiated' by' architectural' firms' and' how' could' the' implementation' of' a' business'case'support'the'likelihood'of'success?' ' Infact,themainresearchquestionconsistsoftwoquestions:towhatextenta business case is used in the process of bottom!up projects initiated by architectural firms? And, how could the implementation of a business case support the likelihood of success? For these questions the concept of business caseisextendedtotheconceptofprojectcharter. To'what'extent'a'business'case'is'used'in'the'process'of'bottom:up'projects' initiated'by'architectural'firms?' Thisquestionisansweredinthefindingsofthecaseanalysis'section. How' could' the' implementation' of' a' business' case' support' the' likelihood' of' success?' Firstofallbecausesuccessfactorsofbottom!upprojectsmaybeprocessedinthe structureoftheprojectcharter.butmoreimportantlyaprojectcharterdescribes inanearlyphaseiftheprojectisdesirableandfeasible.ifitappearsthataproject isnotfeasibleand/ordesirableaccordingtotheprojectcharterchangescanbe madeinanearlyphase. Recommendations'' Recommendations'for'future'research'' First,itwouldbeinterestingtoinvestigatewhetherthepreparationofaproject charter actually supports the likelihood of success in practice. This study examinedtheextenttowhichaprojectcharterwaspresentandinnoneofthe casesacompleteprojectcharterwaspresent.itwouldbeinterestingtoanalysea projectthatisstillintheinitiationphase.thenitcanbedeterminedwhetherthe existenceofaprojectcharteractuallysupportsthelikelihoodofsuccess. Inthisstudy,theassumptionwasmadethattheprojectcharterisasuitableand well!known decision document. For further research it might be interesting to researchthebestdecision!makingmodelfortheinitiationphaseofabottom!up project.intheexplorationoftheconceptofbusinesscaseseveralotherdecision! making models came along. The management method PRINCE2 the business caseis,forexample,partofa projectinitiationdocument.therearestillother aspects of the business case exposed. Also, the business model canvas is an interestingmodelforarchitects,becausethebusinessmodelisvisualizedinthe formofaposterwithicons. 20

De architect als initiatiefnemer van bottom- up projecten

De architect als initiatiefnemer van bottom- up projecten De architect als initiatiefnemer van bottom- up projecten Een onderzoek naar de nut en noodzaak van een b usiness case Dorien de Ridder 1364944 Maart 2014 P4 rapport Technische Universiteit Delft Faculteit

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Het Verband Tussen Persoonlijkheid, Stress en Coping. The Relation Between Personality, Stress and Coping

Het Verband Tussen Persoonlijkheid, Stress en Coping. The Relation Between Personality, Stress and Coping Het Verband Tussen Persoonlijkheid, Stress en Coping The Relation Between Personality, Stress and Coping J.R.M. de Vos Oktober 2009 1e begeleider: Mw. Dr. T. Houtmans 2e begeleider: Mw. Dr. K. Proost Faculteit

Nadere informatie

Relatie tussen Persoonlijkheid, Opleidingsniveau, Leeftijd, Geslacht en Korte- en Lange- Termijn Seksuele Strategieën

Relatie tussen Persoonlijkheid, Opleidingsniveau, Leeftijd, Geslacht en Korte- en Lange- Termijn Seksuele Strategieën Relatie tussen Persoonlijkheid, Opleidingsniveau, Leeftijd, Geslacht en Korte- en Lange- Termijn Seksuele Strategieën The Relation between Personality, Education, Age, Sex and Short- and Long- Term Sexual

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

De Invloed van Persoonlijke Doelen en Financiële Toekomst perspectieven op Desistance van. Criminaliteit.

De Invloed van Persoonlijke Doelen en Financiële Toekomst perspectieven op Desistance van. Criminaliteit. Running head: Desistance van Criminaliteit. 1 De Invloed van Persoonlijke Doelen en Financiële Toekomst perspectieven op Desistance van Criminaliteit. The Influence of Personal Goals and Financial Prospects

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Fysieke Activiteit bij 50-plussers. The Relationship between Self-efficacy, Intrinsic Motivation and. Physical Activity among Adults Aged over 50

Fysieke Activiteit bij 50-plussers. The Relationship between Self-efficacy, Intrinsic Motivation and. Physical Activity among Adults Aged over 50 De relatie tussen eigen-effectiviteit 1 De Relatie tussen Eigen-effectiviteit, Intrinsieke Motivatie en Fysieke Activiteit bij 50-plussers The Relationship between Self-efficacy, Intrinsic Motivation and

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

GOAL-STRIVING REASONS, PERSOONLIJKHEID EN BURN-OUT 1. Het effect van Goal-striving Reasons en Persoonlijkheid op facetten van Burn-out

GOAL-STRIVING REASONS, PERSOONLIJKHEID EN BURN-OUT 1. Het effect van Goal-striving Reasons en Persoonlijkheid op facetten van Burn-out GOAL-STRIVING REASONS, PERSOONLIJKHEID EN BURN-OUT 1 Het effect van Goal-striving Reasons en Persoonlijkheid op facetten van Burn-out The effect of Goal-striving Reasons and Personality on facets of Burn-out

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Geslacht, Emotionele Ontrouw en Seksdrive. Gender, Emotional Infidelity and Sex Drive

Geslacht, Emotionele Ontrouw en Seksdrive. Gender, Emotional Infidelity and Sex Drive 1 Geslacht, Emotionele Ontrouw en Seksdrive Gender, Emotional Infidelity and Sex Drive Femke Boom Open Universiteit Naam student: Femke Boom Studentnummer: 850762029 Cursusnaam: Empirisch afstudeeronderzoek:

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource.

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource. Open Universiteit Klinische psychologie Masterthesis Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: De Leidinggevende als hulpbron. Emotional Job Demands, Vitality and Opportunities

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

De Invloed van Familie op

De Invloed van Familie op De Invloed van Familie op Depressie- en Angstklachten van Verpleeghuisbewoners met Dementie The Influence of Family on Depression and Anxiety of Nursing Home Residents with Dementia Elina Hoogendoorn Eerste

Nadere informatie

Verklaring van het beweeggedrag van ouderen door determinanten van. The explanation of the physical activity of elderly by determinants of

Verklaring van het beweeggedrag van ouderen door determinanten van. The explanation of the physical activity of elderly by determinants of Verklaring van het beweeggedrag van ouderen door determinanten van het I-change Model The explanation of the physical activity of elderly by determinants of the I-change Model Hilbrand Kuit Eerste begeleider:

Nadere informatie

Academisch schrijven Inleiding

Academisch schrijven Inleiding - In dit essay/werkstuk/deze scriptie zal ik nagaan/onderzoeken/evalueren/analyseren Algemene inleiding van het werkstuk In this essay/paper/thesis I shall examine/investigate/evaluate/analyze Om deze

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

De Relatie Tussen de Gehanteerde Copingstijl en Pesten op het Werk. The Relation Between the Used Coping Style and Bullying at Work.

De Relatie Tussen de Gehanteerde Copingstijl en Pesten op het Werk. The Relation Between the Used Coping Style and Bullying at Work. De Relatie Tussen de Gehanteerde Copingstijl en Pesten op het Werk The Relation Between the Used Coping Style and Bullying at Work Merijn Daerden Studentnummer: 850225144 Werkstuk: Empirisch afstudeeronderzoek:

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten.

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. The Effect of Difference in Peer and Parent Social Influences on Adolescent Alcohol Use. Nadine

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering The Relationship between Daily Hassles and Depressive Symptoms and the Mediating Influence

Nadere informatie

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW)

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) 14 november 2014 2 PROGRAMMA ESFRI Roadmap, wat is het en waar doen we het voor? Roadmap 2016 Verschillen met vorige Schets

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility.

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility. RELATIE ANGST EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility Jos Kooy Eerste begeleider Tweede

Nadere informatie

Graduation Document. General Information. Master of Science Architecture, Urbanism & Building Sciences. Student Number

Graduation Document. General Information. Master of Science Architecture, Urbanism & Building Sciences. Student Number Graduation Document Master of Science Architecture, Urbanism & Building Sciences General Information Student Number 4106105 Student Name Nicky Joy Sargentini E. nickysargentini@gmail.com T. 06 10 56 52

Nadere informatie

Introductie in flowcharts

Introductie in flowcharts Introductie in flowcharts Flow Charts Een flow chart kan gebruikt worden om: Processen definieren en analyseren. Een beeld vormen van een proces voor analyse, discussie of communicatie. Het definieren,

Nadere informatie

Functioneren van een Kind met Autisme. M.I. Willems. Open Universiteit

Functioneren van een Kind met Autisme. M.I. Willems. Open Universiteit Onderzoek naar het Effect van de Aanwezigheid van een Hond op het Alledaags Functioneren van een Kind met Autisme M.I. Willems Open Universiteit Naam student: Marijke Willems Postcode en Woonplaats: 6691

Nadere informatie

Behandeleffecten. in Forensisch Psychiatrisch Center de Rooyse Wissel. Treatment effects in. Forensic Psychiatric Centre de Rooyse Wissel

Behandeleffecten. in Forensisch Psychiatrisch Center de Rooyse Wissel. Treatment effects in. Forensic Psychiatric Centre de Rooyse Wissel Behandeleffecten in Forensisch Psychiatrisch Center de Rooyse Wissel Treatment effects in Forensic Psychiatric Centre de Rooyse Wissel S. Daamen-Raes Eerste begeleider: Dr. W. Waterink Tweede begeleider:

Nadere informatie

Effecten van een op MBSR gebaseerde training van. hospicemedewerkers op burnout, compassionele vermoeidheid en

Effecten van een op MBSR gebaseerde training van. hospicemedewerkers op burnout, compassionele vermoeidheid en Effecten van een op MBSR gebaseerde training van hospicemedewerkers op burnout, compassionele vermoeidheid en compassionele tevredenheid. Een pilot Effects of a MBSR based training program of hospice caregivers

Nadere informatie

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 14.00: Welkom Best Practice Seminar 14.10: Centraal PMO als middelpunt van projecten en programma s Yvonne Veenma, Stedin 14.50: Pauze 15.30: Governance in een Enterprise

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Sociale Cognitie bij Psychisch Gezonde Volwassenen

Sociale Cognitie bij Psychisch Gezonde Volwassenen Sociale Cognitie bij Psychisch Gezonde Volwassenen Onderzoek met het Virtuele Lab Social Cognition in Psychologically Healthy Adults Research with the Virtual Laboratory Anja I. Rebber Studentnummer: 838902147

Nadere informatie

De Relatie tussen Lichamelijke Gezondheid, Veerkracht en Subjectief. Welbevinden bij Inwoners van Serviceflats

De Relatie tussen Lichamelijke Gezondheid, Veerkracht en Subjectief. Welbevinden bij Inwoners van Serviceflats De Relatie tussen Lichamelijke Gezondheid, Veerkracht en Subjectief Welbevinden bij Inwoners van Serviceflats The Relationship between Physical Health, Resilience and Subjective Wellbeing of Inhabitants

Nadere informatie

Graduation Plan. Master of Science Architecture, Urbanism & Building Sciences

Graduation Plan. Master of Science Architecture, Urbanism & Building Sciences Graduation Plan Master of Science Architecture, Urbanism & Building Sciences Graduation Plan: All tracks The graduation plan consists of at least the following data/segments: Personal information Name

Nadere informatie

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Influence of Mindfulness Training on Parental Stress, Emotional Self-Efficacy

Nadere informatie

Afstudeeronderzoek TU Delft. Real Estate & Housing lab Real Estate Management

Afstudeeronderzoek TU Delft. Real Estate & Housing lab Real Estate Management Organisatiestrategie, huisvestingsconcept; W. E. O o s t h o u t 2 9 J a n u a r i 2 0 1 2 Afstudeeronderzoek TU Delft Faculteit Bouwkunde Real Estate & Housing lab Real Estate Management huisvestingsstrategie

Nadere informatie

Outline. International Child Abduction Incoming Cases. A comparison between the Netherlands, England & Wales, Sweden and Switserland

Outline. International Child Abduction Incoming Cases. A comparison between the Netherlands, England & Wales, Sweden and Switserland International Child Abduction Incoming Cases A comparison between the Netherlands, England & Wales, Sweden and Switserland Merel Jonker Christina G. Jeppesen de Boer 26 November 2015 Outline Background

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie

Het executief en het sociaal cognitief functioneren bij licht verstandelijk. gehandicapte jeugdigen. Samenhang met emotionele- en gedragsproblemen

Het executief en het sociaal cognitief functioneren bij licht verstandelijk. gehandicapte jeugdigen. Samenhang met emotionele- en gedragsproblemen Het executief en het sociaal cognitief functioneren bij licht verstandelijk gehandicapte jeugdigen. Samenhang met emotionele- en gedragsproblemen Executive and social cognitive functioning of mentally

Nadere informatie

Falende Interpretatie? De Samenhang van Faalangst met Interpretatiebias

Falende Interpretatie? De Samenhang van Faalangst met Interpretatiebias Falende Interpretatie? De Samenhang van Faalangst met Interpretatiebias Failing interpretation? The Relationship between Test Anxiety and Interpretation Bias Kornelis P.J. Schaaphok Eerste begeleider:

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

Function checklist for the ML-350 or XL-350 with a print set. Missing loop.

Function checklist for the ML-350 or XL-350 with a print set. Missing loop. Function checklist for the ML-350 or XL-350 with a 260217 print set. Below mentioned check-point should resolve function problems of the lift systems. Missing loop. When a lift is connected to an external

Nadere informatie

Tijdelijk en Toch Bevlogen

Tijdelijk en Toch Bevlogen De Invloed van Taakeisen, Ontplooiingskansen en Intrinsieke Arbeidsoriëntatie op Bevlogenheid van Tijdelijke Werknemers. The Influence of Job Demands, Development Opportunities and Intrinsic Work Orientation

Nadere informatie

AdVISHE: Assessment of the Validation Status of Health- Economic Decision Models

AdVISHE: Assessment of the Validation Status of Health- Economic Decision Models AdVISHE: Assessment of the Validation Status of Health- Economic Decision Models Pepijn Vemer, George van Voorn, Isaac Corro Ramos, Maiwenn Al, Talitha Feenstra Rationale In theorie: Doe alles! Een model

Nadere informatie

van Werknemers Well-being Drs. P.E. Gouw

van Werknemers Well-being Drs. P.E. Gouw De Invloed van Werk- en Persoonskenmerken op het Welbevinden van Werknemers The Influence of Job and Personality Characteristics on Employee Well-being Drs. P.E. Gouw Eerste begeleider: Dr. S. van Hooren

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

I used to be an architect

I used to be an architect I used to be an architect - Indira van t Klooster - Een onderzoek naar de rol van de architect en het architectenbureau binnen bottom- up projecten. Omslagfoto: Cunha III (2012) 2 Rapport 08.07.2013 Dorien

Nadere informatie

BABOK meets BiSL. Marcel Schaar, IIBA Dutch Chapter Mark Smalley, ASL BiSL Foundation Jan de Vries, ASL BiSL Foundation. Kennissessie, 19 januari 2016

BABOK meets BiSL. Marcel Schaar, IIBA Dutch Chapter Mark Smalley, ASL BiSL Foundation Jan de Vries, ASL BiSL Foundation. Kennissessie, 19 januari 2016 BABOK meets BiSL Kennissessie, 19 januari 2016 Marcel Schaar, IIBA Dutch Chapter Mark Smalley, ASL BiSL Foundation Jan de Vries, ASL BiSL Foundation 1 Agenda 1. Presentatie white paper hoofdlijnen 2. Intro

Nadere informatie

SLACHTOFFER CYBERPESTEN, COPING, GEZONDHEIDSKLACHTEN, DEPRESSIE. Cyberpesten: de implicaties voor gezondheid en welbevinden van slachtoffers en het

SLACHTOFFER CYBERPESTEN, COPING, GEZONDHEIDSKLACHTEN, DEPRESSIE. Cyberpesten: de implicaties voor gezondheid en welbevinden van slachtoffers en het SLACHTOFFER CYBERPESTEN, COPING, GEZONDHEIDSKLACHTEN, DEPRESSIE Cyberpesten: de implicaties voor gezondheid en welbevinden van slachtoffers en het modererend effect van coping Cyberbullying: the implications

Nadere informatie

Investment Management. De COO-agenda

Investment Management. De COO-agenda Investment Management De COO-agenda Vijf thema s 1) Markt 2) Wet- en regelgeving 3 5) Rol van de COO 5 3) Operations 4) Technologie 2012 KPMG Accountants N.V., registered with the trade register in the

Nadere informatie

is dit genoeg theorie? Prof. Dr. Piet Ribbers

is dit genoeg theorie? Prof. Dr. Piet Ribbers is dit genoeg theorie? Prof. Dr. Piet Ribbers Enkele Uitganspunten voor: Methoden en Technieken van Onderzoek Avans Hogeschool Opdracht Academie voor ICT en Business van Avans Hogeschool:..welke onderzoeksvaardigheden

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

Karen J. Rosier - Brattinga. Eerste begeleider: dr. Arjan Bos Tweede begeleider: dr. Ellin Simon

Karen J. Rosier - Brattinga. Eerste begeleider: dr. Arjan Bos Tweede begeleider: dr. Ellin Simon Zelfwaardering en Angst bij Kinderen: Zijn Globale en Contingente Zelfwaardering Aanvullende Voorspellers van Angst bovenop Extraversie, Neuroticisme en Gedragsinhibitie? Self-Esteem and Fear or Anxiety

Nadere informatie

Ontwikkeling, Strategieën en Veerkracht van Jongeren van Ouders met Psychische Problemen. Een Kwalitatief Onderzoek op Basis van Chats.

Ontwikkeling, Strategieën en Veerkracht van Jongeren van Ouders met Psychische Problemen. Een Kwalitatief Onderzoek op Basis van Chats. Ontwikkeling, Strategieën en Veerkracht van Jongeren van Ouders met Psychische Problemen. Een Kwalitatief Onderzoek op Basis van Chats. Development, Strategies and Resilience of Young People with a Mentally

Nadere informatie

CTI SUITE TSP DETAILS

CTI SUITE TSP DETAILS CTI SUITE TSP DETAILS TAPI allows an application to access telephony services provided by a telecom PABX. In order to implement its access to ETRADEAL, a TAPI interface has been developed by Etrali. As

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

2010 Integrated reporting

2010 Integrated reporting 2010 Integrated reporting Source: Discussion Paper, IIRC, September 2011 1 20/80 2 Source: The International framework, IIRC, December 2013 3 Integrated reporting in eight questions Organizational

Nadere informatie

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten?

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten? De Modererende rol van Persoonlijkheid op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten 1 Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve

Nadere informatie

Het Effect op Compliance Gedrag van de Invoering van de Vooringevulde Aangifte. J.M. Trooster

Het Effect op Compliance Gedrag van de Invoering van de Vooringevulde Aangifte. J.M. Trooster Het Effect op Compliance Gedrag van de Invoering van de Vooringevulde Aangifte The Effect of pre-completed Tax returns forms on Compliance J.M. Trooster Eerste begeleider: dr. P. Verboon Tweede begeleider:

Nadere informatie

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinants and Barriers of Providing Sexual Health Care to Cancer Patients by Oncology

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

Assessment van Gespreksvaardigheden via de Webcamtest: Onderzoek naar Betrouwbaarheid, Beleving en de Samenhang met Persoonlijksfactoren

Assessment van Gespreksvaardigheden via de Webcamtest: Onderzoek naar Betrouwbaarheid, Beleving en de Samenhang met Persoonlijksfactoren : Onderzoek naar Betrouwbaarheid, Beleving en de Samenhang met Persoonlijksfactoren Assessment of Counseling Communication Skills by Means of the Webcamtest: A Study of Reliability, Experience and Correlation

Nadere informatie

BOUWEN OP TUNNELS. Verbetersuggesties voor het besluitvormingsproces

BOUWEN OP TUNNELS. Verbetersuggesties voor het besluitvormingsproces 1 BOUWEN OP TUNNELS Verbetersuggesties voor het besluitvormingsproces 2 Sandra Brouwer Afstudeeronderzoek M.Sc. Construction, Management & Engineering Afstudeercommissie: Prof. ir. J.W. Bosch CiTG Geo-engineering

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

Enterprise Portfolio Management

Enterprise Portfolio Management Enterprise Portfolio Management Strategische besluitvorming vanuit integraal overzicht op alle portfolio s 22 Mei 2014 Jan-Willem Boere Vind goud in uw organisatie met Enterprise Portfolio Management 2

Nadere informatie

De Relatie tussen de Fysieke Omgeving en het Beweeggedrag van Kinderen gebruik. makend van GPS- en Versnellingsmeterdata

De Relatie tussen de Fysieke Omgeving en het Beweeggedrag van Kinderen gebruik. makend van GPS- en Versnellingsmeterdata De Relatie tussen de Fysieke Omgeving en het Beweeggedrag van Kinderen gebruik makend van GPS- en Versnellingsmeterdata The relationship Between the Physical Environment and Physical Activity in Children

Nadere informatie

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Gender Differences in Crying Frequency and Psychosocial Problems in Schoolgoing Children aged 6

Nadere informatie

De Relatie tussen Mindfulness en Psychopathologie: de Mediërende. Rol van Globale en Contingente Zelfwaardering

De Relatie tussen Mindfulness en Psychopathologie: de Mediërende. Rol van Globale en Contingente Zelfwaardering De Relatie tussen Mindfulness en Psychopathologie: de Mediërende Rol van Globale en Contingente Zelfwaardering The relation between Mindfulness and Psychopathology: the Mediating Role of Global and Contingent

Nadere informatie

De Relatie tussen Voorschoolse Vorming en de Ontwikkeling van. Kinderen

De Relatie tussen Voorschoolse Vorming en de Ontwikkeling van. Kinderen Voorschoolse vorming en de ontwikkeling van kinderen 1 De Relatie tussen Voorschoolse Vorming en de Ontwikkeling van Kinderen The Relationship between Early Child Care, Preschool Education and Child Development

Nadere informatie

Vormen Premorbide Persoonlijkheidskenmerken die Samenhangen met Neuroticisme een Kwetsbaarheid voor Depressie en Apathie bij Verpleeghuisbewoners?

Vormen Premorbide Persoonlijkheidskenmerken die Samenhangen met Neuroticisme een Kwetsbaarheid voor Depressie en Apathie bij Verpleeghuisbewoners? Vormen Premorbide Persoonlijkheidskenmerken die Samenhangen met Neuroticisme een Kwetsbaarheid voor Depressie en Apathie bij Verpleeghuisbewoners? Are Premorbid Neuroticism-related Personality Traits a

Nadere informatie

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS Persoonskenmerken en ervaren lijden bij verslaving en PTSS 1 De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij Verslaafde Patiënten met PTSS The Relationship between Personality Traits and Suffering

Nadere informatie

Beïnvloedt Gentle Teaching Vaardigheden van Begeleiders en Companionship en Angst bij Verstandelijk Beperkte Cliënten?

Beïnvloedt Gentle Teaching Vaardigheden van Begeleiders en Companionship en Angst bij Verstandelijk Beperkte Cliënten? Beïnvloedt Gentle Teaching Vaardigheden van Begeleiders en Companionship en Angst bij Verstandelijk Beperkte Cliënten? Does Gentle Teaching have Effect on Skills of Caregivers and Companionship and Anxiety

Nadere informatie

PICA Patient flow Improvement center Amsterdam

PICA Patient flow Improvement center Amsterdam Operations research bij strategische capaciteitsbeslissingen in de zorg Ger Koole 26 mei 2008 Wat is Operations research? operations research (O.R.) is the discipline of applying advanced analytical methods

Nadere informatie

Relatie tussen Appreciative Inquiry en Autonome Motivatie Verklaard door Psychologische. Basisbehoeften en gemodereerd door Autonomieondersteuning

Relatie tussen Appreciative Inquiry en Autonome Motivatie Verklaard door Psychologische. Basisbehoeften en gemodereerd door Autonomieondersteuning Relatie tussen Appreciative Inquiry en Autonome Motivatie Verklaard door Psychologische Basisbehoeften en gemodereerd door Autonomieondersteuning The Relationship between Appreciative Inquiry and Autonomous

Nadere informatie

Impact en disseminatie. Saskia Verhagen Franka vd Wijdeven

Impact en disseminatie. Saskia Verhagen Franka vd Wijdeven Impact en disseminatie Saskia Verhagen Franka vd Wijdeven Wie is wie? Voorstel rondje Wat hoop je te leren? Heb je iets te delen? Wat zegt de Programma Gids? WHAT DO IMPACT AND SUSTAINABILITY MEAN? Impact

Nadere informatie

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur Security Les 1 Leerling: Klas: Docent: Marno Brink 41B Meneer Vagevuur Voorwoord: In dit document gaan we beginnen met de eerste security les we moeten via http://www.politiebronnen.nl moeten we de IP

Nadere informatie

VALUE ENGINEERING: THE H E G A G ME! E

VALUE ENGINEERING: THE H E G A G ME! E VALUE ENGINEERING: THE GAME! Involvement Process for Technical Projects Feedback/Learning/Knowledge Management Involvem ment Business Process Engineering Estimating Project Director Detailed Engineering

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

De Relatie tussen Momentaan Affect en Seksueel Verlangen; de Modererende Rol van de Aanwezigheid van de Partner

De Relatie tussen Momentaan Affect en Seksueel Verlangen; de Modererende Rol van de Aanwezigheid van de Partner De Relatie tussen Momentaan Affect en Seksueel Verlangen; de Modererende Rol van de Aanwezigheid van de Partner The association between momentary affect and sexual desire: The moderating role of partner

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Test-taker Attitudes of Job Applicants: Test Anxiety and Belief in Tests as Antecedents of

Nadere informatie

Stoppen-met-roken Begeleiding door Cardiologie Verpleegkundigen: Intentie, Gedrag en Determinanten

Stoppen-met-roken Begeleiding door Cardiologie Verpleegkundigen: Intentie, Gedrag en Determinanten Stoppen-met-roken Begeleiding door Cardiologie Verpleegkundigen: Intentie, Gedrag en Determinanten Smoking Cessation Guidance by Cardiac Nurses: Intention, Behavior and Determining Factors Jan van Riet

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

Identity & Access Management & Cloud Computing

Identity & Access Management & Cloud Computing Identity & Access Management & Cloud Computing Emanuël van der Hulst Edwin Sturrus KPMG IT Advisory 11 juni 2015 Cloud Architect Alliance Introductie Emanuël van der Hulst RE CRISC KPMG IT Advisory Information

Nadere informatie

Relatie Tussen Organisatie-Onrechtvaardigheid, Bevlogenheid en Feedback. The Relationship Between the Organizational Injustice, Engagement and

Relatie Tussen Organisatie-Onrechtvaardigheid, Bevlogenheid en Feedback. The Relationship Between the Organizational Injustice, Engagement and Onrechtvaardigheid, bevlogenheid en feedback 1 Relatie Tussen Organisatie-Onrechtvaardigheid, Bevlogenheid en Feedback The Relationship Between the Organizational Injustice, Engagement and Feedback Nerfid

Nadere informatie

Engels op Niveau A2 Workshops Woordkennis 1

Engels op Niveau A2 Workshops Woordkennis 1 A2 Workshops Woordkennis 1 A2 Workshops Woordkennis 1 A2 Woordkennis 1 Bestuderen Hoe leer je 2000 woorden? Als je een nieuwe taal wilt spreken en schrijven, heb je vooral veel nieuwe woorden nodig. Je

Nadere informatie

Travel Survey Questionnaires

Travel Survey Questionnaires Travel Survey Questionnaires Prot of Rotterdam and TU Delft, 16 June, 2009 Introduction To improve the accessibility to the Rotterdam Port and the efficiency of the public transport systems at the Rotterdam

Nadere informatie

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren Sociale Steun The Effect of Chronic Pain and the Moderating Effect of Gender on Perceived Social Support Studentnummer:

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken 1 Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken Smoking Cessation in Cardiac Patients Esther Kers-Cappon Begeleiding door:

Nadere informatie

Growing old is becoming lonely? Jana D hoedt

Growing old is becoming lonely? Jana D hoedt Growing old is becoming lonely? Jana D hoedt Introduction Loneliness is a personal, subjective experience. A person experiences this feeling when his social relationships do not match his wishes. It is

Nadere informatie

Innovatieve interactieve communicatiemiddelen in internationaal watermanagement

Innovatieve interactieve communicatiemiddelen in internationaal watermanagement Innovatieve interactieve communicatiemiddelen in internationaal watermanagement Delft, 8 maart 2012 Realistic wall of water ir. F.C. (Floris) Boogaard, (020) 606 32 50/06-51 55 68 26 e-mail: f.c.boogaard@tudelft.nl/

Nadere informatie

International Leiden Leadership Programme

International Leiden Leadership Programme International Leiden Leadership Programme Information Evening 1 November 2016 Universiteit Leiden.. LLP Programme team Menno Mennes Lucille Brakefield Janna van Helden Ratna Lachmansingh Programme Bij

Nadere informatie