Looptraining. lopen.. lopen... lopen...

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Looptraining. lopen.. lopen... lopen..."

Transcriptie

1 Looptraining lopen.. lopen... lopen... van en voor mensen met een hart- of vaatziekte

2 Looptraining Deze brochure biedt een looptrainingsprogramma om de vaatziekte atherosclerose (slagaderverkalking) te bestrijden en klachten te verminderen lopen.. lopen... lopen...

3 Inhoud Looptraining: lopen, lopen, lopen is een uitgave van De Hart&Vaatgroep Postbus AC Bilthoven Tel.: (030) Eindredactie: Marjolein de Booys, voormalig consulent van voorheen de Vereniging van Vaatpatiënten (nu De Hart&Vaatgroep) Met bijzondere dank aan: Bianca Bendermacher, Edith Willigendael Adviezen: Dr. J.A.W. Teijink, vaatchirurg, Atrium medisch centrum Heerlen S. van der Voort, fysiotherapeut Vaatrevalidatie Landgoed Zonnestraal H. Eijsbergen, H. Giesen, A. Schellart, F. Zwiebel, ervaringsdeskundigen Illustraties: Rogier Trompert, medisch illustrator (pag. 3, 9, 19, 28 en 29) Voorwoord... 1 Inleiding Vaatvernauwing als gevolg van slagaderverkalking Looptraining voor de behandeling van etalageziekte Hoe vaak? Maximale loopafstand Trainingsroute Loopschema... 9 Voorbeeld loopschema per dag Looptempo Rusten Trainingsduur Resultaat Looptraining: het hoe en waarom Waarom lopen? Effect op loopafstand Waarom word ik niet gedotterd? Voordat u begint Auteurs oorspronkelijke versie: Marjolein de Booys Bart van Zenderen Frits Zwiebel 4Looptraining onder begeleiding van een fysiotherapeut Werkwijze Financiële vergoeding Welke fysiotherapeut? ISBN: Trefwoorden: slagaderverkalking, etalagebenen, claudicatio intermittens, vaatziekten, looptraining 5Adviezen en tips voor een optimale looptraining Lopen bij slecht weer Goede loopschoenen Tips... 24

4 Voorwoord 6Leefstijl Meer bewegen Niet roken Gezonde voeding en gewicht De Hart&Vaatgroep Weekformulier looptraining In 1984 werd door de Vereniging van Vaatpatiënten gestart met het geven van voorlichting over hart- en vaataandoeningen door middel van brochures en het ledenmagazine. Inmiddels is de VVVP opgegaan in De Hart&Vaatgroep en gaan de activiteiten met onverminderde inzet door. Bovendien wordt op de site veel waardevolle informatie geboden. Naast deze belangrijke voorlichtingstaak heeft De Hart&Vaatgroep veelvuldig contact met de hart- en vaatpatiënten in Nederland. Ook brengt zij hart- en vaatpatiënten onderling met elkaar in contact om kennis en ervaringen uit te wisselen en vragen te beantwoorden. Door De Hart&Vaatgroep wordt daarnaast hard gewerkt aan kwaliteitsverbetering van de zorg voor de Nederlandse hart- en vaatpatiënt. Ik vind het dan ook een buitengewone eer u de herziene versie van de brochure Looptraining: lopen, lopen, lopen te mogen introduceren. Een tastbaar bewijs van de vele activiteiten waar De Hart&Vaatgroep voor staat; van de vorige editie zijn bijna exemplaren uitgegeven. De ervaring heeft geleerd dat deze brochure een zeer nuttige aanvulling is op de informatie die behandelend specialisten en huisartsen overbrengen op de patiënt met etalagebenen. In deze brochure wordt veel aandacht besteed aan de mogelijkheden om uw vaatziekte atherosclerose (slagaderverkalking) zelf te bestrijden en klachten te verminderen. Tevens wordt informatie over looptraining onder begeleiding van een fysiotherapeut geboden. Vraagt u uw arts gerust naar de mogelijkheden bij u in de buurt om begeleide looptherapie bij een hiervoor speciaal getrainde fysiotherapeut te krijgen. Na het lezen van deze brochure bent u hopelijk nog gemotiveerder om het heft in eigen hand te nemen. Succes gewenst met uw looptraining! Dr. J.A.W. Teijink, vaatchirurg Catharina Ziekenhuis, Eindhoven. 1

5 Inleiding Van uw arts heeft u te horen gekregen dat u last heeft van claudicatio intermittens, ook wel etalagebenen of etalage ziekte genoemd. Dit wordt zo genoemd, omdat mensen met deze aandoening vaak stil moeten blijven staan. Door de pijn in hun been kunnen zij niet meer verder lopen. Uw arts heeft u vast ook verteld dat de pijn veroorzaakt wordt door een vernauwing in de bloedvaten en dat u veel moet gaan lopen. Dit lijkt een tegenstrijdig advies, u bent immers naar de arts gegaan omdat lopen juist het probleem is. Toch blijkt uit onderzoek dat u door het serieus volgen van een looptrainingsprogramma goede resul taten kunt bereiken. De kans op belastende vaatoperaties wordt kleiner en soms kunnen ze zelfs voorkomen worden. Daarnaast nemen uw lichamelijke conditie en loopafstand toe en worden uw hart en longen sterker. Bovendien heeft looptraining ook een positieve invloed op uw lichaamsgewicht. Mocht u al geopereerd zijn aan de bloedvaten, dan blijft lopen belangrijk om het resultaat van de operatie zo lang mogelijk vast te houden. Over het hoe en waarom van het loopadvies gaat deze brochure. Het is de bedoeling dat u met behulp van deze brochure zelfstandig een looptrainingsprogramma kunt opzetten en volhouden. Indien het zelfstandig volgen van een looptrainingsprogramma onvoldoende resultaat oplevert of indien uw specialist of huisarts dit noodzakelijk vindt, wijst deze brochure u op de mogelijkheden van looptraining onder begeleiding van een fysiotherapeut. 2 3

6 Indien u na het lezen van deze brochure nog vragen heeft, kunt u altijd bellen naar het secretariaat van De Hart&Vaatgroep. 1Vaatvernauwing als gevolg van slagaderverkalking De oorzaak van claudicatio intermittens is slagaderverkalking (atherosclerose) in de slagaders naar en in de benen. Slagaderverkalking begint met het ontstaan van plaatselijke beschadigingen in de wand van de slagaders waar vervolgens afzettingen op plaatsvinden van bloedcellen, cholesterol en vetten (plaque). Door deze afzettingen vernauwen de slagaders en kan er minder bloed doorheen stromen. Daardoor kan er dus ook minder zuurstof naar de spieren en weefsels worden aangevoerd. De gevolgen van slagaderverkalking in de slagaders naar en in de benen merkt u als eerste tijdens Opbouw van de lichamelijke inspanning, met aderverkalking in de slagaderwand name tijdens het lopen. Bij inspanning hebben de beenspieren meer zuurstof nodig, maar door de vernauwde beenslagaders kan het zuurstofrijke bloed de benen onvoldoende bereiken. Dit tekort aan zuurstof in de beenspieren zorgt voor een verzuring van de spieren, die u ervaart als pijn, kramp, tintelingen of een stijf gevoel. Door even stil te gaan staan, vermindert WIST U DAT Alle slagaders door slagaderverkalking kunnen worden aangetast? de behoefte aan zuurstof in de beenspieren en verdwijnt dit pijnlijke gevoel vaak binnen enkele minuten. Slagaderverkalking in de kransslagaders van het hart kan leiden tot angina pectoris (pijn op de borst) of een hartinfarct. Slagaderverkalking in de hersenslagaders kan leiden tot een beroerte. De behandeling van etalagebenen is enerzijds gericht op het vertragen van de verdere ontwikkeling van slagaderverkalking in de andere slagaders en anderzijds op het vergroten van de pijnvrije loopafstand. Slagaderverkalking is in principe een normale ouderdomsziekte. Er is namelijk sprake van een natuurlijk verouderings- 4 5

7 proces van de bloedvaten. Dit verouderingsproces begint bij iedereen rond het twintigste levensjaar, maar het verloop gaat zo geleidelijk erfelijk bepaald. Heeft u of is er Sommige risicofactoren zijn dat de meeste mensen er pas na vele jaren last in uw familie sprake van hartvan krijgen. of vaatziekten vóór het 60ste levensjaar, dan is het zeker aan Leefgewoonten zoals roken, te veel en te vet te bevelen om regelmatig de eten, te veel alcohol drinken en weinig bewegen kunnen dit verouderingsproces versnellen. te laten controleren. aanwezigheid van risico factoren We noemen dit de risicofactoren voor het (versneld) ontstaan van hart- en vaatziekten. Andere risicofactoren zijn bijvoorbeeld suikerziekte, hoge bloeddruk en een hoog cholesterolgehalte. De ontwikkeling van het proces van slagaderverkalking is te vertragen door deze risicofactoren te minimaliseren en te behandelen. U kunt daar zelf actief een bijdrage aan leveren door uw leefstijl aan te passen. In één van de volgende hoofdstukken zullen we daar verder op ingaan. De pijnvrije loopafstand kan vergroot worden door middel van looptraining. Naast de positieve effecten van looptraining op de loopafstand heeft deze training ook een positief effect op een aantal van de hierboven genoemde risicofactoren. 2Looptraining voor de behandeling van etalageziekte Het woord looptraining geeft al aan dat we iets anders bedoelen dan (sportief) wandelen. Het is de bedoeling dat u zeer regelmatig oefent in het lopen van steeds langere afstanden. Soms spreekt men ook wel van looptherapie, omdat er feitelijk sprake is van een behandeling om het lopen weer beter te maken. In dit hoofdstuk zullen we u een voorbeeld geven hoe u zelf een looptrainingsprogramma kunt opzetten. Op Internet (www.hartenvaatgroep.nl) kunt u ook een filmpje bekijken over het opzetten van dit looptrainingsprogramma. Deze CD-rom is tegen onkostenvergoeding te bestellen bij het secretariaat van De Hart&Vaatgroep. 2.1 Hoe vaak? Voor het beste resultaat van de looptraining is het van belang dat u minimaal 5 keer per week, maar liefst dagelijks traint, bij voorkeur drie maal per dag. 2.2 Maximale loopafstand Tijdens de eerste training bepaalt u uw maximale loopafstand. U start met lopen zonder pijn in de benen. Op een gegeven moment voelt u pijn, kramp, tintelingen of een stijf gevoel in een been of beide benen. Voor een zo goed mogelijk resultaat van de looptraining wordt geadviseerd dat u nu niet direct stopt met lopen, maar doorloopt totdat u bijna niet meer verder kunt en moet rusten. Dit laatste stukje is heel vervelend. U moet zelf uitproberen wat voor u het maximaal haalbare is. Zonodig wisselt u het af door te stoppen met lopen zodra de pijn begint. Belangrijk is om te weten dat de pijn die u voelt niet schadelijk is, maar juist de nodige veranderingen in de benen stimuleert! De afstand die u nu heeft afgelegd is uw maximale loopafstand. De meeste 6 7

8 patiënten met claudicatio intermittens hebben, voordat ze aan deze training beginnen, een maximale loopafstand tussen de 40 en 200 meter. U zult echter merken dat u na verloop van tijd steeds langer kunt doorlopen voordat u pijn voelt. Dit betekent dat de looptraining effect heeft. De eerste drie maanden bepaalt u iedere week uw nieuwe maximale loopafstand zoals hierboven beschreven. Thuis Looptraining is eigenlijk te vergelijken met topsport, je moet iedere keer je grenzen verleggen. Hoe meer je traint en hoe intensiever je traint, hoe meer resultaat. Maar trainen loont altijd! Herkenningspunt 2 na 2 keer de loopafstand Herkenningspunt 1 na 1 keer de loopafstand Het in kaart brengen van de af te leggen loopafstand kan als volgt worden weergegeven: U gebruikt allerlei aanwezige objecten (gebouwen, huisnummers, stoplichten, lantaarnpalen etc.) om een zo nauwkeurig mogelijke afbakening van de drie delen in het parcours voor uzelf vast te stellen. U legt de route vast op papier. Daarbij noteert u de te verwachten rustpunten op grond van de door u bepaalde loopafstand. Uiteraard kunt u dit trainingsparcours (met een totale lengte van 3x uw maximale loopafstand), ook door iemand zonder loopproblemen laten opzetten. 2.3 Trainingsroute Nu u uw maximale loopafstand weet, kunt u uw trainingsroute (het trainingsparcours!) in kaart brengen. U gaat op een redelijk aangename dag in het voor u prettigste wandeltempo lopen. U richt uw wandeling zo in, dat u uw maximale loopafstand driemaal aflegt voordat u weer op uw uitgangspunt terug bent (bijv. uw woning). Tip: Probeer bij het opzetten van de trainingsroute een beschutte rustplek te kiezen, omdat bij slecht weer staande rusten in regen en wind niet alleen heel vervelend is, maar ook kan leiden tot ongewenste afkoeling van de onderbenen. Voorbeeld: De door u vastgestelde maximale loopafstand is 100 meter. U stippelt een route uit van 3x uw loopafstand, dus in totaal 300 meter. Na 100 en 200 meter kiest u een herkenningspunt, waar u even kunt stilstaan, uw rustpunt. Het derde rustpunt is uw beginpunt, bijvoorbeeld uw voordeur. 2.4 Loopschema Gedurende de eerste maanden is het uitgangspunt van de training dat u drie maal per dag uw route loopt. Per trainingsroute legt u drie keer de door u bepaalde maximale loopafstand af, onderbroken door enkele minuten rust. Dit betekent dus dat u drie maal per dag drie keer uw maximale loopafstand aflegt. 8 9

9 Op deze manier loopt u dagelijks (3x3=) 9 keer uw maximale loopafstand. Dit totaal van 9 is erg belangrijk. Voorbeeld loopschema per dag: Maximale loopafstand Trainingsroute (1) Trainingsroute (2) Trainingsroute (3) Voorbeeld: Uw maximale loopafstand is 100 meter. Uw trainingsroute is 3x 100 is 300 meter. Deze 300 meter loopt u 3x per dag, dus in totaal loopt u 900 meter per dag ofwel 9x de maximale loopafstand van 100 meter. In de trainingsperioden zullen er altijd dagen zijn waarop het niet mogelijk is om uw looptraining volgens schema uit te voeren. Door er voor te zorgen dat u per dag toch negen keer uw maximale loopafstand aflegt, kunt u het trainingsschema naar behoefte aanpassen. Wat is een stevig wandeltempo? Volgens de Nederlandse Norm Gezond Bewegen ligt een matig intensief wandeltempo voor 55-plussers op ongeveer 4 km/uur. Dat wil zeggen dat u in 10 minuten een afstand van 666 meter zou kunnen afleggen of 500 meter in 7,5 minuut (u kunt natuurlijk ook uw eigen rekensommetje hier op toepassen!). Het doel van de training is uiteindelijk dat u zo ver mogelijk kunt lopen zonder pijn. Met een hoog wandeltempo moet u eerder rusten. Toch is het belangrijk om tijdens de training zoveel mogelijk een stevig wandeltempo aan te houden. In het begin zal dat nog niet haalbaar zijn. U begint met een lager tempo. U zult merken dat de loopsnelheid na verloop van tijd geleidelijk opgevoerd kan worden. Het is vooral belangrijk om tijdens de training steeds hetzelfde tempo aan te houden. Een manier om uw looptempo te bepalen en vast te houden is door te tellen. Bij het neerzetten van de voet zegt u hardop een telwoord, waarna de volgende stap wordt gezet. Maak in eerste instantie gebruik van de langere telwoorden, bijvoorbeeld één-en-twintig. Met gebruik van andere telwoorden kan het tempo worden verhoogd of verlaagd. Uiteindelijk zal gewenning optreden en hoeft u niet meer hardop mee te tellen. Voorbeeld: Stel, uw maximale loopafstand is 100 meter. U kunt op een bepaalde dag maar twee keer de trainingsroute afleggen in plaats van drie keer. U kunt dan toch aan het dagtotaal voldoen door de ene trainingsronde uit te breiden naar 5 maal de maximale loopafstand (5 x 100 meter) en de tweede ronde 4 x 100 meter te lopen. 2.5 Looptempo Onder looptraining wordt verstaan lopen in een stevige wandelpas en dus niet schuifelen of drentelen! U hebt waarschijnlijk al gemerkt dat het looptempo van invloed is op de pijnvrije loopafstand. Hoe sneller u loopt, hoe eerder u stil moet staan om even uit te rusten. 2.6 Rusten U blijft in hetzelfde tempo doorlopen totdat u uw maximale loopafstand bereikt heeft. Vanwege de (opkomende) pijn in de benen moet u stoppen met lopen. Het beste is om staande te rusten. Het zuurstofrijke bloed stroomt dan door de zwaartekracht gemakkelijker de benen in en kan zo door een hond de verplichting LET OP! Veel lopers denken de ontstane verzuring opheffen. Als de pijn is tot lopen in huis te halen. Toch weggezakt kunt u weer verder lopen. is een hond niet altijd geschikt. Hoe lang u moet stilstaan is voor iedereen anders. Het ligt ook aan het moment van stopdere boom stil en voor u is dat Immers, een hond staat bij iepen. Als u bent doorgegaan tot u echt niet juist niet de bedoeling! verder meer kon, dan duurt het langer voor de 10 11

10 verzuring is opgeheven. Gemiddeld duurt het één tot enkele minuten totdat de pijn volledig verdwenen is en u weer verder kunt lopen. WIST U DAT ook het lopen met bepakking, bijvoorbeeld een zware rugzak, van invloed is op de afstand die u pijnvrij kunt lopen? 2.7 Trainingsduur Het is duidelijk dat de training in het begin minder tijd kost door de beperkte loopafstand. Echter, naarmate u verder kunt lopen, neemt ook de gebruikte tijd toe. Het is verstandig om gelijk in het begin al de trainingstijd per keer op minimaal een half uur te houden. 2.8 Resultaat conditie aanzienlijk verbeterd zijn. Op den duur zal uw maximale loopafstand steeds minder gaan toenemen. Het is nu van belang om de looptraining vol te houden met de laatst behaalde maximale loopafstand. Zo houdt u uw lichaam in conditie en vermijdt u een terugval. Achter in deze brochure is een trainingsschema opgenomen, waarin u uw vorderingen kunt opschrijven. Door deze te kopiëren en de ingevulde formulieren te bewaren, kunt u ook achteraf nagaan hoe hard u iedere week vooruit bent gegaan. In de praktijk en uit de literatuur zijn voorbeelden bekend van patiënten die met deze training hun handicap volledig overwonnen hebben. Wanneer serieus aan looptraining wordt gedaan, kunnen zeven van de tien patiënten met claudicatio intermittens zich een dotterbehandeling of operatieve ingreep besparen! Geef daarom niet te snel op, maar hou vol! Na één week: Na zeven trainingsdagen heeft u (7x9=) 63 maal uw loopafstand afgelegd. In de meeste gevallen is de optredende pijn aan het einde van de maximale loopafstand minder hevig of zelfs niet meer merkbaar. Het is tijd om uw nieuwe maximale loopafstand te bepalen en een daarbij behorend trainingsparcours. Ook kunt u uw looptempo (een klein beetje) opvoeren. De eerste drie maanden legt u iedere week uw nieuwe trainingsroute vast. En (bijna) iedere week zal die weer een stukje langer zijn! Na 3 maanden: Na drie maanden de looptraining op deze wijze uitgevoerd te hebben, zal er al een duidelijk effect te merken zijn. U kunt al een stuk verder lopen voordat u pijn begint te voelen. Het is niet meer noodzakelijk om iedere week uw maximale loopafstand te bepalen, om de 2 weken mag nu ook. Na 6 maanden: Na zes maanden zullen uw maximale loopafstand én uw algemene lichamelijke 12 13

11 3Looptraining: het hoe en waarom 3.1 Waarom lopen? Regelmatig wordt aan ons de vraag gesteld waarom juist lopen zo belangrijk is voor patiënten met claudicatio intermittens en waarom bijvoorbeeld zwemmen of fietsen niet hetzelfde effect heeft. Lopen doet pijn, fietsen is prettiger. We zullen het u proberen uit te leggen. Bij lopen ontstaat zuurstoftekort in de beenspieren en treedt sneller verzuring op. Door regelmatig intensief te lopen, treden in de spieren die gebruikt worden bij lopen en in de bloedvaten die naar deze spieren gaan belangrijke veranderingen op die uiteindelijk tot verbetering van de pijnvrije loopafstand zullen leiden. Hoe het precies werkt is (nog) niet bekend, maar de volgende zaken spelen een belangrijke rol: 1. Betere stofwisseling in de spieren Een belangrijke verandering die onder invloed van lopen optreedt, is een verbetering van het vermogen van de actieve spieren om zuurstof op te nemen uit het bloed. Dit zorgt ervoor dat de spieren minder snel verzuren waardoor de typische pijn later of zelfs helemaal niet meer optreedt. 2. Betere bloeddoorstroming Een andere belangrijke verandering die onder invloed van lopen optreedt in de beenslagaders, is dat uit de geactiveerde spieren stoffen vrijkomen die zorgen dat de bloedvaten meer open gaan staan. Hierdoor kan het bloed, met daarin de zuurstof, sneller en beter de spieren bereiken. Lopen maakt het bloed ook minder stroperig ( dunner ), wat de doorstroming vergemakkelijkt. 3. Betere loophouding Het lichaam gaat andere spieren gebruiken tijdens het lopen. Ook gaat het lopen als gevolg van de regelmatige training efficiënter, waardoor u met minder energie verder kunt lopen

12 4. Lopen beter dan zwemmen of fietsen Bij andere activiteiten, zoals zwemmen of fietsen, worden de beenspieren op andere plaatsen gebruikt. De bloedvoorziening van deze spieren is meestal dusdanig beter, dat verzuring pas veel later optreedt. Hierdoor verbeteren wel de functies van het hart en de longen, maar de nodige veranderingen in de benen treden niet op. De pijnklachten tijdens het lopen blijven dus bestaan. Dit is echter afhankelijk van de plaats van de vernauwing. Wanneer uw klachten voorkomen in de bovenbenen, kan het nuttig zijn om het lopen af te wisselen met fietsen. Bij het fietsen worden namelijk de spieren in de bovenbenen geactiveerd. 3.2 Effect op loopafstand Looptraining heeft allereerst tot doel om de maximale (pijnvrije) loopafstand te vergroten. Uit onderzoek is gebleken dat de maximale loopafstand gemiddeld genomen bijna verdubbeld kan worden door looptraining. Daarnaast is gebleken dat u meer en gemakkelijker uw dagelijkse bezigheden kunt uitvoeren. Bovendien verbetert looptraining de functies van het lichaam en wordt de kans op een langer en gezonder leven groter. 3.3 Waarom word ik niet gedotterd? 5. Ontwikkeling van collateralen? De gedachte achter de vorming van collateralen (nieuwe bloedvaatjes) is dat tijdens het lopen de beenspieren extra zuurstof nodig hebben en om aan deze vraag te kunnen voldoen, gaat het lichaam naar omwegen zoeken. De normale aanvoerwegen zijn immers door de slagaderverkalking vernauwd en daarom niet toereikend meer. Er ontstaan collateralen (sluipwegen). Dit zijn kleine bloedvaten naar de spieren, die in aanleg reeds aanwezig waren, maar waar voorheen nauwelijks bloed doorheen stroomde. Deze bloedvaatjes nemen onder invloed van looptraining gedeeltelijk de functie van de vernauwde beenslagader over. Men heeft lange tijd aangenomen dat de ontwikkeling van collateralen de voornaamste reden is voor het vergroten van de loopafstand. Onderzoek heeft echter aangetoond dat de collateralen hierboven genoemde factoren een belangrijkere rol spelen bij het vergroten van de loopafstand. De vorming van collateralen blijft echter een veel gebruikte manier om het effect van looptraining te illustreren. Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat looptraining bij mensen met claudicatio intermittens op de lange termijn een groter en ook een langer durend positief effect heeft op de pijnklachten en op de loopafstand dan wanneer er gedotterd zou worden. Bovendien is looptraining veiliger dan dotteren. Dotteren is een ingreep waarbij altijd een, weliswaar kleine, kans bestaat op complicaties. Bovendien bestaat de kans dat na het dotteren de slagader toch weer dicht gaat zitten. Complicaties bij looptraining zijn zeldzaam. Daarnaast verbetert looptraining de lichamelijke conditie en het algemeen lichamelijk functioneren. 3.4 Voordat u begint Wat de beste en meest efficiënte looptraining is, weten we nog niet precies. We weten wel dat: lopen helpt om de pijnvrije loopafstand te vergroten. hoe meer er gelopen wordt, hoe beter. het erg belangrijk is dat u het lopen blijft volhouden en dat u zeker in het eerste jaar behoorlijk intensief met lopen bezig bent. roken een negatief effect heeft op het resultaat. lopen in de meeste gevallen tot betere resultaten op lange termijn leidt dan dotteren of een vaatoperatie

13 Om het lopen vol te kunnen houden, is het belangrijk om bij u zelf na te gaan waar uw (pijn)grenzen liggen. Loop in het begin niet te hard van stapel! Mocht de in deze brochure beschreven looptraining voor u niet haalbaar zijn, pas de training dan aan. Zo zal de pijngrens voor de ene persoon sneller bereikt zijn dan voor de andere. Ook zult u merken dat het de ene dag veel beter gaat dan de andere dag. Dat maakt niet uit, ALS U MAAR BLIJFT LOPEN!! Vindt u het moeilijk om vol te houden, laat u dan verwijzen naar een fysiotherapeut (zie hoofdstuk 4). Het allerbelangrijkste is dat u gaat lopen en blijft lopen. De training in deze brochure geeft u een handleiding hoe u de training kunt aanpakken en is gebaseerd op de ervaringen van mensen, die net als u vaatpatiënt zijn. Het is niet zo dat deze methode de enig zaligmakende is. U kunt zelf veranderingen aanbrengen in het trainingsprogramma, bijv. om het beter in uw dagelijks leven in te kunnen passen en het lopen daardoor langer vol te houden. 4Looptraining onder begeleiding van een fysiotherapeut Naast de looptraining die u op eigen gelegenheid doet, bestaat er de mogelijkheid om begeleiding te krijgen van een daarvoor gespecialiseerde fysiotherapeut. Voor sommige mensen zal looptraining onder begeleiding meer effect hebben dan wanneer de training uitsluitend op eigen gelegenheid wordt uitgevoerd. De fysiotherapeutische begeleiding zal voornamelijk gericht zijn op een vergroting van de maximale loopafstand, het verbeteren van uw uithoudingsvermogen, uw looppatroon en op het overwinnen van een mogelijke angst voor inspanning. Vooral het looppatroon is van belang. Om de pijnklachten te omzeilen, gaan veel mensen op een andere, geforceerde manier lopen. Dit kost veel energie, dus zuurstof. Bovendien kan een verkeerd looppatroon blessures veroorzaken, waardoor langdurig niet kan worden gelopen. Looptraining onder begeleiding van een fysiotherapeut verbetert de looptechniek. Een betere looptechniek zorgt voor een afname van het zuurstofverbruik en draagt daarmee weer bij aan het verminderen van de pijnklachten. Verder zal de fysiotherapeutische begeleiding gericht zijn op het stimuleren van een actieve leefstijl. 4.1 Werkwijze De fysiotherapeut zal uw klachten en met name uw (beperkte) bewegingsmogelijkheden uitgebreid met u bespreken. Ter ondersteuning maakt de fysiotherapeut, naast de onderzoeksresultaten uit het ziekenhuis, gebruik van een aan

14 tal vragenlijsten dat samen met u zal worden doorgenomen. Vervolgens wordt een test op een loopband verricht. Door middel van deze test wordt naast uw maximale loopafstand tevens uw inspanningsbeperking vastgesteld. Dit onderzoek zal gedurende de gehele trainingsperiode regelmatig worden herhaald, om de effectiviteit van de looptraining te bepalen. gen of hij/zij de cursus Perifeer Arterieel Vaatlijden heeft gevolgd en daarmee nageschoold is in het begeleiden van looptraining. Ook kunt u contact zoeken met het Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie (KNGF: , ) om een geschoolde fysiotherapeut bij u in de buurt te vinden. Met behulp van de resultaten van deze loopbandtest en uw klachtenpatroon zal de fysiotherapeut samen met u uw persoonlijke en gestructureerde trainingsprogramma samenstellen om zo tot een zo goed mogelijk resultaat te komen. De eerste weken zult u intensief begeleid worden door de fysiotherapeut, zo n drie keer per week, maar de maanden daarna zal de begeleiding langzaam worden afgebouwd en gaat u steeds meer zelfstandig trainen. Dit zelfstandig trainen gaat volgens een opgezet trainingsschema en daarvoor is deze brochure belangrijk. Voor het behoud van het verkregen resultaat is het dan ook uitermate belangrijk om een actieve leefstijl te ontwikkelen en te onderhouden. De fysiotherapeut zal u hierin begeleiden. 4.2 Financiële vergoeding De eerste negen behandelingen krijgt u, afhankelijk van uw verzekering, meestal via de aanvullende verzekering deels of volledig vergoed. Vanaf de tiende behandeling krijgt momenteel (september 2004) iedereen de kosten vergoed, aangezien claudicatio intermittens opgenomen is op een lijst met chronische aandoeningen waarvoor fysiotherapie vanaf de 10e behandeling vergoed wordt. Echter, dit is een politiek besluit en is daarom aan verandering onderhevig. Neem voor de zekerheid eerst contact op met uw zorgverzekeraar over een mogelijke vergoeding van de kosten. 4.3 Welke fysiotherapeut? In een aantal regio s van Nederland bestaat al een regionaal netwerk van fysiotherapeuten die geschoold zijn in het geven van looptraining bij mensen met claudicatio intermittens. U kunt bij uw specialist of huisarts informeren of dit bij u in de buurt is. Anders kunt u bij een fysiotherapeut bij u in de buurt navra

15 5Adviezen en tips voor een optimale looptraining 5.1 Lopen bij slecht weer Mochten de weersomstandigheden een goede looptraining zelfs met paraplu onmogelijk maken, probeer dan binnenshuis een oplossing te vinden. Laat u in ieder geval niet verleiden tot het overslaan van de training! 1. Traplopen Een goed alternatief is traplopen. Door de trap in een regelmatig tempo op en af te lopen totdat de pijnklachten optreden, ontstaat hetzelfde effect als bij lopen. Herhaal deze oefening drie maal per sessie om het meeste effect te krijgen. 2. Steppen Een andere mogelijkheid als alternatief voor lopen is het steppen. Hiervoor kunt u een traptrede nemen of iets van vergelijkbare hoogte en stevigheid waarop u kunt staan. Het is dan de bedoeling dat u eerst met het ene been erop gaat staan, vervolgens het andere been erbij, het ene been weer naar beneden en eindigend met beide benen weer voor de opstap. Zo zet u steeds 2 stappen op en 2 stappen af. U rust even wanneer u beperkt wordt door de pijn in de benen en herhaalt ook deze oefening drie maal per sessie. 5.2 Goede loopschoenen Om onnodige blessures te voorkomen, is het belangrijk om goed schoeisel te dragen tijdens het lopen. Laat u daarom niet alleen door de prijs van de loopschoenen beïnvloeden, maar koop de schoen die bij u past. Voor de aanschaf van uw loopschoenen gaat u bij voorkeur naar een speciaalzaak waarvan u weet dat het personeel voldoende aandacht en deskundigheid heeft om te adviseren. We raden u aan om tijdens het passen dezelfde sokken te dragen als wanneer u gaat trainen. Let bij het passen op de volgende punten: 22 23

16 Voldoende ruimte rondom de tenen, ook bij het bergaf lopen. Een stevige, goed passende hielkap. Bij een schoen die onder de voet te stug aanvoelt, kan eventueel een zachtere inlegzool worden aangebracht. Niet te zachte tussenzool. Een te zachte tussenzool kan namelijk zorgen voor een onstabiele landing van de voet en het verend vermogen zal sneller verdwijnen. Het gevolg hiervan is dat het gehele lichaam dit verend vermogen moet gaan opvangen. Indien uw voeten teveel binnenwaarts doorzakken, dan is een goede schokdemping van de hak belangrijk. Om dit te kunnen bepalen, kijk dan van achteren naar uw gebruikte schoenen, deze zijn dan naar binnen toe uitgelopen. Indien uw voeten teveel buitenwaarts overhellen (gebruikte schoenen naar buiten toe uitgelopen), is het van belang dat de gehele zool een goede schokdemping bevat. Let bij hoge schoenen op dat ze niet knellen. Let op dat het hoogteverschil tussen de voorvoet en de hak niet te groot is, aangezien de kuitspieren in dit geval in stilstand al geactiveerd worden. Bij de goed uitgeruste sportzaken is het mogelijk dat er een voetonderzoek op een podoscoop (een apparaat waarmee de voet wordt gemeten en bekeken) plaatsvindt om zo tot een deskundig advies te komen. De dichtstbijzijnde winkel kunt u vinden via de Gouden Gids, onder de zoekterm adventure sports. Zodra u een schoen gevonden hebt, kunt u deze het beste uitproberen met een stevige wandelpas, waarbij u de schoen wél van veters voorziet, maar deze niet vastknoopt. Van belang is dat de schoen niet slipt in de hiel tijdens het lopen. 5.3 Tips registreert iedere loopbeweging en vertaalt dit naar een activiteitscore. Beide hulpmiddelen kunnen ondersteuning bieden bij het bepalen van het effect van de training. Goed absorberende, bij voorkeur naadloze, sokken zijn essentieel om blaarvorming te voorkomen. In het begin is het raadzaam om individueel uw looptrainingsprogramma uit te voeren. U kunt dan uw eigen tempo en trainingsroute aanhouden en hoeft geen rekening te houden met anderen. Mocht uw loopafstand zo zijn toegenomen dat u een redelijk stuk probleemloos kunt afleggen, dan kan het samen wandelen plezieriger zijn. Bovendien kan het samen wandelen de vereiste discipline verhogen. Vraag eens rond in uw omgeving of men geïnteresseerd is om met u mee te wandelen of zoek een wandelclub bij u in de buurt. Bij De Hart&Vaatgroep kunt u adressen opvragen van sport- en wandelclubs voor hart- en vaatpatiënten bij u in de buurt, telefoon of Looptraining vergt enig afzien. Doorlopen tot uw maximale pijngrens mag echter niet overdreven worden. Wel is belangrijk te weten dat de pijn geen kwaad kan voor de spieren of pezen. Pijn als gevolg van een verkeerde loophouding moet natuurlijk wel serieus worden genomen. Dat kan een reden zijn om een fysiotherapeut te raadplegen. Misschien vindt u het moeilijk om afstanden te schatten. Als hulpmiddel kunt u aanhouden dat, bij een gemiddelde paslengte van een volwassene, 120 passen ongeveer overeenkomen met 100 meter. Ook kunt u met een auto of motor de afstand bepalen. Op de kilometerdagteller wordt meestal ook elke afgelegde 100 meter aangegeven. U vindt vast wel een herkenningspunt om de juiste afstand te bepalen. Als hulpmiddel bij de looptraining kan gebruik gemaakt wor den van een pedometer of een bewegingsmeter. De pedometer registreert onder het lopen de tijd, het aantal stappen en de afgelegde afstand. De bewegingsmeter Kleding moet goed zitten, maar moet ook goed beschermen tegen regen, harde wind, etc. Tijdens schemerig of donker weer is het aan te bevelen om een reflecterend hesje over de kleding te dragen, zodat u gezien kunt 24 25

17 worden door overige weggebruikers. Deze hesjes zijn te koop in sportzaken en bij rijwielhandelaren. 6Leefstijl 6.1 Meer bewegen Kies om te trainen vaste tijdstippen die eenvoudig in te voegen zijn in uw dagelijkse bezigheden. Het is uiteraard geen probleem om een wandelstok te gebruiken tijdens de looptraining, als u dat prettig vindt. Het is natuurlijk niet de bedoeling dat u tijdens het lopen op de wandelstok gaat leunen. Goede ervaringen zijn gemeld met het zogenaamde Nordic Walking. Dit is een vorm van lopen met wandelstokken in beide handen, waardoor naast de benen ook de armen en de rug getraind worden. Gezien het feit dat looptraining een erkende therapie is voor claudicatio intermittens, is het wellicht mogelijk om medewerking te krijgen van uw werkgever. Met motivatie, wilskracht en doorzettingsvermogen komt u (meters) verder. Looptraining verlengt uw levensloop! Veel succes! WAARSCHUWING Slagaderverkalking kan in alle slagaders voorkomen, dus óók in de slagaders van het hart. Het kan zijn dat de looptraining voor u een te zware wissel trekt op al vernauwde kransslagaders van het hart. Als u tijdens het lopen een drukkende of beklemmende pijn op de borst voelt die in rust meestal na enkele minuten weer verdwijnt, dan is het raadzaam om deze pijnklachten zo snel mogelijk te melden. Dat kan bij uw huisarts of, als u begeleide looptraining volgt, bij uw fysiotherapeut. Overleg daarom altijd eerst met uw arts of fysiotherapeut of looptraining voor u niet te belastend is. Ook als u snel last heeft van slecht genezende wondjes aan de voeten, kunt u beter vooraf overleg plegen met uw arts. Iedereen weet dat bewegen gezond is. Toch blijkt dat 60% van de Nederlanders te weinig beweegt. Voornamelijk de 55-plussers bewegen te weinig. Dat is jammer, want vanaf deze leeftijd beginnen soms al de eerste klachten van slagaderverkalking merkbaar te worden en bewegen heeft juist een zeer gunstig effect op hart en bloedvaten. 1. Gunstige effecten op hart en bloedvaten Bewegen is goed voor de bloedsomloop. Het bloed wordt sneller en krachtiger voortgestuwd. De samentrekkende spieren bevorderen op hun beurt weer het terugstromen van het bloed via de aderen naar het hart. De verbranding neemt toe en levert meer warmte op. De bloedvaten van de huid openen zich om deze warmte af te kunnen voeren. Dit bevordert weer de zeer belangrijke circulatie in alle lichaamsdelen. Bewegen versterkt de algemene conditie van het lichaam. Het hart moet sneller en krachtiger pompen en wordt uiteindelijk sterker. Door de betere conditie van het hart daalt de bloeddruk, wat weer gunstig is voor de bloedvaten. Een continu hoge bloeddruk beschadigt namelijk de slagaderwand en bevordert zo het ontstaan van vernauwingen. Daarnaast is gebleken dat bewegen een gunstige invloed heeft op het cholesterolgehalte in het bloed. De hoeveelheid slecht cholesterol (LDL) daalt, terwijl de hoeveelheid goed cholesterol (HDL) stijgt. Ook patiënten met suikerziekte ondervinden een groot voordeel bij meer bewegen. Bewegen bevordert namelijk de gevoeligheid van de spiercellen om suiker op te kunnen nemen en bevordert daarmee de suikerstofwisseling. Zowel een hoge bloeddruk, een hoog cholesterolgehalte als een hoog suikergehalte in het bloed zijn schadelijk voor de vaatwand en bevorderen daarmee het ontstaan van vernauwingen. Looptraining heeft een positief effect op al deze drie risicofactoren. Aangezien mensen die lijden aan slagaderverkalking vaak één of meer van deze risicofactoren hebben, is bewegen dus gunstig voor mensen met claudicatio intermittens. 2. Gunstige effecten op andere gebieden Naast de positieve effecten die lichaamsbeweging heeft op het hart en de 26 27

18 bloedvaten, bevordert voldoende beweging ook de stevigheid van het skelet. Het brozer worden van de botten wordt vertraagd zodat uw botten langer sterk blijven. Door regelmatig te bewegen versterkt u uw spieren en verkleint daarmee de kans op vallen en dus de kans op botbreuken. Tevens draagt beweging bij aan een snellere en betere spijsvertering waardoor de kans op bijvoorbeeld verstoppingen in de darmen kleiner wordt. Bovendien slaapt u lekkerder na een actieve dag en kunt u de volgende dag fitter en meer ontspannen beginnen. Verder heeft voldoende lichaamsbeweging een gunstige invloed op het lichaamsgewicht. Aangezien overgewicht vaak samen gaat met een hoge bloeddruk, suikerziekte en een hoog cholesterolgehalte, is het erg belangrijk om het lichaamsgewicht onder controle te houden om zo het proces van slagaderverkalking te vertragen. Meer bewegen vergt vaak een verandering van uw bestaande leefstijl. Enige zelfdiscipline is dan ook vereist. Het is echter van groot belang voor de behandeling van claudicatio intermittens dat u naast een actievere leefstijl nog een aantal gewoonten verandert die bijdragen aan een optimaal resultaat van de looptraining. 6.2 Niet roken Roken veroorzaakt een voortdurende prikkeling van de binnenkant van de slagaders, waardoor de vaatwand beschadigt en slagaderverkalking zich veel sneller zal ontwikkelen. In tabaksrook zit koolmonoxide, het gas dat we allemaal wel kennen van kolendampvergiftiging. Koolmonoxide neemt de plaats in van zuurstof, waardoor je uiteindelijk kunt stikken. In de bloedvaten gebeurt precies hetzelfde: het bloed kan minder zuurstof opnemen. Bovendien verhoogt roken de stroperigheid van het bloed, het bloed wordt dikker. Stroperig bloed kan minder gemakkelijk door de kleine spiervaatjes stromen. Roken heeft om eerdergenoemde redenen een negatieve invloed op de resultaten van looptraining. Uit onderzoek is gebleken dat de pijnvrije loopafstand van vaatpatiënten die gestopt zijn met roken 40% meer verbetert vergeleken met vaatpatiënten die nog roken. Verder is het effect van dotterbehandelingen of vaatoperaties bij rokende patiënten veel minder groot dan bij niet rokende patiënten, omdat de behandelde slagaders door roken veel sneller weer dicht gaan zitten. Voor een optimaal resultaat van de behandeling van claudicatio intermittens is het dan ook zeer belangrijk dat u stopt met roken! Voor hulp bij het stoppen met roken verwijzen wij u graag door naar Stivoro, telefoon ( 0,10 per minuut). Indien u beschikt over Internet kunt u via of de algemene internetpagina pagina.nl meer informatie vinden over hulp bij stoppen met roken. 6.3 Gezonde voeding en gewicht Gezonde voeding is van belang om het cholesterolgehalte en lichaamsgewicht onder controle te houden. Een te hoog LDL-cholesterol is, zoals al eerder opgemerkt, schadelijk voor de vaatwand. Probeer daarom verzadigde vetzuren te vermijden. Het lichaam kan deze vetten moeilijk verbranden waardoor ze achter blijven in het bloed en zo het cholesterolgehalte verhogen. Vetten die in de koelkast hard worden, zoals roomboter en margarine, bevatten veel verzadigde vetzuren. Gebruik daarom bij voorkeur (olijf-)olie om in te bakken

19 Gezonde voeding kan er tevens voor zorgen dat u op het juiste gewicht blijft. Over gewicht moet voorkomen worden. Niet alleen belemmert overgewicht het bewegen, maar ook is overgewicht een belangrijke risicofactor voor hoge bloeddruk en suikerziekte. Verkeerde drinkgewoonten kunnen ook bijdragen aan overgewicht. Zo bevatten alcoholische dranken wel calorieën, maar nauwelijks voedingsstoffen en bevatten de meeste frisdranken veel suiker. Wees dus matig met het gebruik van alcohol en drink light frisdranken of water. Kortom, eet matig en gezond: niet te vet, niet te zoet, niet te zout en vooral NIET TE VEEL! Voor meer informatie over gezonde voeding verwijzen wij u graag door naar het Voedingscentrum, telefoon of De Hart&Vaatgroep 1. Voorlichting In diverse voorlichtingsbrochures en op Internet wordt informatie verstrekt over verschillende vaataandoeningen en hun behandelings(on)mogelijkheden. Daarnaast verschijnt vier keer per jaar het blad Vida, het leefstijl-magazine van De Hart&Vaatgroep, waarin actuele informatie wordt gegeven. 2. Lotgenotencontact Voor de verschillende ziektebeelden organiseert De Hart&Vaatgroep huiskamerbijeenkomsten: leden met dezelfde vaataandoening ontmoeten elkaar bij een lid thuis. Op deze bijeenkomsten worden ervaringen en tips uitgewisseld. Indien gewenst kan het secretariaat ook bemiddelen in telefonische opvang door lotgenoten. 3. Kwaliteitsbevordering Om de kwaliteit van zorg voor vaatpatiënten te verbeteren en de belangen van groepen vaatpatiënten te behartigen, neemt De Hart&Vaatgroep deel aan relevante overlegsituaties en bestaan er contacten met betrokken beroepsorganisaties. Weekformulier looptraining Van tot 20 Laatst gemeten maximale loopafstand: Aantal meters gelopen Route Etappe 1 Etappe 2 Etappe 3 Etappe 4 1 Maandag Dinsdag Woensdag Donderdag Vrijdag Zaterdag Zondag 2 3 Maximale loopafstand na deze week: 30 31

20 32

Etalagebenen? Lopen! van en voor mensen met een hart- of vaatziekte. van en voor mensen met een hart- of vaatziekte

Etalagebenen? Lopen! van en voor mensen met een hart- of vaatziekte. van en voor mensen met een hart- of vaatziekte Etalagebenen? Lopen! van en voor mensen met een hart- of vaatziekte van en voor mensen m van en voor mensen met een hart- of vaatziekte Inleiding In deze brochure wordt aandacht besteed aan de mogelijkheden

Nadere informatie

Claudicatio intermittens (etalagebenen) Uitleg klachten en looptraining

Claudicatio intermittens (etalagebenen) Uitleg klachten en looptraining Claudicatio intermittens (etalagebenen) Uitleg klachten en looptraining Inleiding Deze folder geeft u uitleg over looptraining bij claudicatio intermittens en helpt u zelf een looptrainingsprogramma op

Nadere informatie

Tips om zelf uw klachten te verminderen en informatie over wat de fysiotherapeut voor u kan doen

Tips om zelf uw klachten te verminderen en informatie over wat de fysiotherapeut voor u kan doen Verder lopen Een klacht over met etalagebenen uw fysiotherapeut Wat kunt u doen als u een klacht heeft over uw fysiotherapeut? Waar kunt u terecht met uw klacht? Hoe kunt u een klacht indienen? Tips om

Nadere informatie

Wat is looptraining?

Wat is looptraining? Looptraining LOOPTRAINING Looptraining is de behandeling van eerste keus bij patiënten bij wie de diagnose etalagebenen, ook wel claudicatio intermittens genoemd, is gesteld. Het is mogelijk zelfstandig

Nadere informatie

Looptraining Wat is looptraining?

Looptraining Wat is looptraining? Looptraining Plus Looptraining Looptraining is de behandeling van eerste keus bij patiënten bij wie de diagnose etalagebenen, ook wel claudicatio intermittens genoemd, is gesteld. Het is mogelijk zelfstandig

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Looptraining. Vasculaire diagnostiek

PATIËNTEN INFORMATIE. Looptraining. Vasculaire diagnostiek PATIËNTEN INFORMATIE Looptraining Vasculaire diagnostiek 2 PATIËNTENINFORMATIE Omdat bij u één of meerdere vernauwingen in de slagaders van uw benen of buik geconstateerd zijn, hebt u het advies gekregen

Nadere informatie

Risicofactoren die een rol spelen in het proces van atherosclerose zijn:

Risicofactoren die een rol spelen in het proces van atherosclerose zijn: Arterieel vaatlijden Inleiding Deze folder geeft u een globaal overzicht van de klachten en de behandeling van het perifeer (slagaderlijk) arterieel vaatlijden. Het is goed u te realiseren dat voor u persoonlijk

Nadere informatie

Arterieel vaatlijden. Wat is er aan de hand? Atherosclerose. Risicofactoren. Roken. Hoge bloeddruk. Diabetes mellitus

Arterieel vaatlijden. Wat is er aan de hand? Atherosclerose. Risicofactoren. Roken. Hoge bloeddruk. Diabetes mellitus Arterieel vaatlijden Deze folder geeft u een globaal overzicht van de klachten en de behandeling van het perifeer (slagaderlijk) arterieel vaatlijden. Het is goed u te realiseren dat voor u persoonlijk

Nadere informatie

Chirurgie. Operatie wegens een afsluiting of vernauwing van liesof beenslagaderen

Chirurgie. Operatie wegens een afsluiting of vernauwing van liesof beenslagaderen Chirurgie Operatie wegens een afsluiting of vernauwing van liesof beenslagaderen Inleiding Deze folder geeft u een globaal overzicht van de klachten en de behandeling van het perifeer arterieel (slagaderlijk)

Nadere informatie

Etalagebenen. Poli vaatchirurgie CWZ voor onderzoek en/of behandeling vanwege problemen door vernauwing van de beenslagaders

Etalagebenen. Poli vaatchirurgie CWZ voor onderzoek en/of behandeling vanwege problemen door vernauwing van de beenslagaders Etalagebenen Poli vaatchirurgie CWZ voor onderzoek en/of behandeling vanwege problemen door vernauwing van de beenslagaders Uw behandelend arts heeft u voor een onderzoek of behandeling naar de poli vaatchirurgie

Nadere informatie

Arterieel vaatlijden. Chirurgie

Arterieel vaatlijden. Chirurgie Arterieel vaatlijden Chirurgie Inhoudsopgave Inleiding 5 Wat is er aan de hand? 5 Atherosclerose 5 Risicofactoren 6 Roken 6 Hoge bloeddruk 6 Diabetes mellitus 6 Cholesterol 7 Overgewicht en te weinig

Nadere informatie

Arterieel vaatlijden

Arterieel vaatlijden Arterieel vaatlijden Inleiding Deze folder geeft u een globaal overzicht van de klachten en de behandeling van het perifeer (slagaderlijk) arterieel vaatlijden. Het is goed u te realiseren dat voor u persoonlijk

Nadere informatie

Preventie en behandeling hart- en vaatziekten WWW.ZORROO.NL

Preventie en behandeling hart- en vaatziekten WWW.ZORROO.NL PATIËNTENINFORMATIE Preventie en behandeling hart- en vaatziekten WWW.ZORROO.NL Inhoudsopgave 1 Voorwoord.............................................................................. 3 2 Zorroo ondersteunt

Nadere informatie

Inleiding. Wat zijn etalagebenen

Inleiding. Wat zijn etalagebenen Etalagebenen Inleiding Deze folder geeft u een globaal overzicht van de klachten en behandelingsmogelijkheden van etalagebenen. Het is goed om u te realiseren dat de situatie voor u persoonlijk anders

Nadere informatie

Problemen met de slagaders

Problemen met de slagaders Arterieel vaatlijden Problemen met de slagaders U heeft een afwijking in de slagaders. In deze informatie wordt hier uitleg over gegeven. Bedenk dat voor u persoonlijk de situatie anders kan zijn dan beschreven.

Nadere informatie

Afdeling: Chirurgie. Onderwerp: Looptrainig

Afdeling: Chirurgie. Onderwerp: Looptrainig Afdeling: Chirurgie Onderwerp: Looptrainig Voorwoord Voor U ligt een brochure, waarin informatie staat voor patiënten met vaatvernauwing. In het algemeen kan gesteld worden dat er geen medicijnen zijn

Nadere informatie

CHIRURGIE. Etalagebenen

CHIRURGIE. Etalagebenen CHIRURGIE Etalagebenen Etalagebenen Deze folder geeft u een globaal overzicht van de klachten en behandelingsmogelijkheden van etalagebenen. Het is goed om u te realiseren dat de situatie voor u persoonlijk

Nadere informatie

Verklein de kans op het ontstaan/verergeren van vaatziekten

Verklein de kans op het ontstaan/verergeren van vaatziekten Chirurgie Verklein de kans op het ontstaan/verergeren van vaatziekten i Patiënteninformatie Tips en leefregels Slingeland Ziekenhuis Algemeen Vaatziekten ontstaan door het dichtslibben van slagaders als

Nadere informatie

Een gezonder leven met een lager cholesterol. Voorlichtingsmateriaal ten behoeve van patiënten met een verhoogd cholesterol

Een gezonder leven met een lager cholesterol. Voorlichtingsmateriaal ten behoeve van patiënten met een verhoogd cholesterol Een gezonder leven met een lager cholesterol Voorlichtingsmateriaal ten behoeve van patiënten met een verhoogd cholesterol Een gezonder leven met een lager cholesterol Voorlichtingsmateriaal ten behoeve

Nadere informatie

Etalagebenen (claudicatio intermittens)

Etalagebenen (claudicatio intermittens) Etalagebenen (claudicatio intermittens) ETALAGEBENEN (CLAUDICATIO INTERMITTENS) Deze folder informeert u over de klachten en behandelingsmogelijkheden van zogenaamde etalagebenen. U moet zich wel realiseren

Nadere informatie

Onco-Move. Bewegen tijdens chemotherapie

Onco-Move. Bewegen tijdens chemotherapie Onco-Move Bewegen tijdens chemotherapie Introductie De behandeling van kanker, in het bijzonder de chemotherapie en/of radiotherapie, kan aanleiding zijn tot langdurige vermoeidheid en conditieverlies.

Nadere informatie

Operatie voor vernauwing van beenslagaders

Operatie voor vernauwing van beenslagaders Operatie voor vernauwing van beenslagaders Bij u is een ernstige vernauwing van één of beide beenslagaders geconstateerd. Binnenkort zal deze vernauwing via een operatie worden verholpen. De arts heeft

Nadere informatie

Claudicatio intermittens Informatie over looptraining voor patiënten met etalagebenen

Claudicatio intermittens Informatie over looptraining voor patiënten met etalagebenen Patiënteninformatie Claudicatio intermittens Informatie over looptraining voor patiënten met etalagebenen Inhoudsopgave Pagina Algemeen 4 Wat is claudicatio intermittens? 4 Hoe ontstaan de klachten? 5

Nadere informatie

LIESPLASTIE (ENDARTERIËCTOMIE OF TEA)

LIESPLASTIE (ENDARTERIËCTOMIE OF TEA) LIESPLASTIE (ENDARTERIËCTOMIE OF TEA) BEHANDELING VAN VERNAUWDE OF VERSTOPTE BEKKEN- EN BEENSLAGADERS - Patiëntinformatie - INLEIDING Welkom op de dienst Vaatheelkunde. Bij u werd een vernauwing of volledige

Nadere informatie

Hart- en vaatziekten: risicoprofiel en leefstijladviezen. Cardiologie Centrum Waterland

Hart- en vaatziekten: risicoprofiel en leefstijladviezen. Cardiologie Centrum Waterland Hart- en vaatziekten: risicoprofiel en leefstijladviezen Cardiologie Centrum Waterland Hart- en vaatziekten: risicoprofiel en leefstijladviezen Hart- en vaatziekten zijn de belangrijkste doodsoorzaak in

Nadere informatie

Arterieel vaatlijden 1

Arterieel vaatlijden 1 Arterieel vaatlijden 1 Inleiding Deze folder geeft u een globaal overzicht van de klachten en de behandeling van het perifeer arterieel vaatlijden. Het is goed u te realiseren dat bij het vaststellen van

Nadere informatie

Onco-move. Instructies voor bewegen tijdens behandeling van kanker. Waarom bewegen tijdens chemotherapie?

Onco-move. Instructies voor bewegen tijdens behandeling van kanker. Waarom bewegen tijdens chemotherapie? Onco-move Instructies voor bewegen tijdens behandeling van kanker De behandeling van kanker, in het bijzonder de chemotherapie en/of radiotherapie, kan aanleiding zijn tot langdurige vermoeidheid en conditieverlies.

Nadere informatie

Preventie vaatpoli (PVP) Algemene informatie. Boermarkeweg 60 7824 AA Emmen Postbus 30002 7800 RA Emmen Tel. 0591 69 19 11

Preventie vaatpoli (PVP) Algemene informatie. Boermarkeweg 60 7824 AA Emmen Postbus 30002 7800 RA Emmen Tel. 0591 69 19 11 Preventie vaatpoli (PVP) Algemene informatie Boermarkeweg 60 7824 AA Emmen Postbus 30002 7800 RA Emmen Tel. 0591 69 19 11 MA 1306 03-12-v1 H 12 1 Uw huisarts/specialist heeft u doorverwezen naar de "preventie

Nadere informatie

ALGEMENE LEEFREGELS NA EEN BEROERTE

ALGEMENE LEEFREGELS NA EEN BEROERTE ALGEMENE LEEFREGELS NA EEN BEROERTE In deze folder geeft het Ruwaard van Putten ziekenhuis u enkele algemene leefregels na de beroerte (= CVA (Cerebro Vasculair Accident) die u heeft gehad. Dit kan zijn

Nadere informatie

DREIGEND HARTINFARCT

DREIGEND HARTINFARCT DREIGEND HARTINFARCT (onstabiele angina pectoris) In deze folder geeft het Ruwaard van Putten Ziekenhuis u algemene informatie over een dreigend hartinfarct. Wij adviseren u de informatie zorgvuldig te

Nadere informatie

Preventie vaatpoli (PVP) Algemene informatie

Preventie vaatpoli (PVP) Algemene informatie Preventie vaatpoli (PVP) Algemene informatie 1 Uw huisarts/specialist heeft u doorverwezen naar de "preventie vaatpoli". In deze brochure kunt u lezen wat de preventieve vaatpoli is en wie u daar behandelt

Nadere informatie

ARTERIEEL VAATLIJDEN 17954

ARTERIEEL VAATLIJDEN 17954 ARTERIEEL VAATLIJDEN 17954 Inleiding Deze folder geeft u een globaal overzicht van de klachten en de behandeling van het perifeer arterieel vaatlijden. Het is goed dat u zich realiseert dat bij het vaststellen

Nadere informatie

Ken je cardiovasculair risico!

Ken je cardiovasculair risico! UGP-FOLDER Ken je cardiovasculair risico! Wat zijn risicofactoren voor hart- en vaatziekten en welke risicofactoren zijn er? Risicofactoren voor hart- en vaatziekten zijn factoren die de kans op ziekten

Nadere informatie

OncoMove: bewegen tijdens de behandeling van kanker

OncoMove: bewegen tijdens de behandeling van kanker Supplement informatiewijzer oncologie OncoMove: bewegen tijdens de behandeling van kanker Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Bewegen tijdens de behandeling van kanker 2.1 Instructie 2.2 Doel 2.3 Bespreking

Nadere informatie

Als er een kleine hoeveelheid vocht uit de wond lekt, kunt u een droog steriel gaas op de wond leggen en deze vastplakken met een

Als er een kleine hoeveelheid vocht uit de wond lekt, kunt u een droog steriel gaas op de wond leggen en deze vastplakken met een Leefregels na PCI U heeft een dotterbehandeling ondergaan. Dit wordt ook wel een PCI genoemd, wat staat voor Percutane Coronaire Interventie. Na ontslag uit het ziekenhuis gaat het herstelproces en de

Nadere informatie

Heartbeat. Ujala Radio. Leefwijzer is door Ujala Radio ontwikkeld voor met name Hindoestaanse Nederlanders. Leefwijzer 1.

Heartbeat. Ujala Radio. Leefwijzer is door Ujala Radio ontwikkeld voor met name Hindoestaanse Nederlanders. Leefwijzer 1. Heartbeat Leefwijzer 1 Ujala Radio Deze gezondheid Leefwijzer is door Ujala Radio ontwikkeld voor met name Hindoestaanse Nederlanders Met dank aan Stadsdeel Amsterdam Zuidoost Hart en vaatziekte, wat is

Nadere informatie

COMPLICATIES Lange termijn complicaties Complicaties van de ogen (retinopathie) Complicaties van de nieren (nefropathie)

COMPLICATIES Lange termijn complicaties Complicaties van de ogen (retinopathie) Complicaties van de nieren (nefropathie) COMPLICATIES Lange termijn complicaties Wanneer u al een lange tijd diabetes heeft, kunnen er complicaties optreden. Deze treden zeker niet bij alle mensen met diabetes in dezelfde mate op. Waarom deze

Nadere informatie

Patiënten Informatie Map voor patiënten na een hartinfarct

Patiënten Informatie Map voor patiënten na een hartinfarct Patiënten Informatie Map voor patiënten na een hartinfarct Activiteitenschema en begeleiding fysiotherapeut Door het hartinfarct is er bij u een stukje spierweefsel afgestorven. Dit gedeelte zal in de

Nadere informatie

Hartrevalidatieprogramma

Hartrevalidatieprogramma Hartrevalidatieprogramma Inleiding Uw cardioloog heeft u aangemeld voor het hartrevalidatieprogramma in het Hartrevalidatiecentrum Eindhoven, een samenwerkingsverband tussen Máxima Medisch Centrum en het

Nadere informatie

Meander Move: bewegen tijdens de behandeling van kanker

Meander Move: bewegen tijdens de behandeling van kanker Meander Move: bewegen tijdens de behandeling van kanker Inhoudsopgave Inleiding 1 Bewegen tijdens de behandeling van kanker 2 o Instructie o el o Bespreking o Bewegen en chemotherapie Welke vorm van lichamelijke

Nadere informatie

Informatie aan patiënten opgenomen na een hartinfarct, pci of hartoperatie (CABG en/of klep)

Informatie aan patiënten opgenomen na een hartinfarct, pci of hartoperatie (CABG en/of klep) Informatie aan patiënten opgenomen na een hartinfarct, pci of hartoperatie (CABG en/of klep) Eigendom van Naam Adres Plaats Telefoonnummer Bij verlies wordt de vinder vriendelijk verzocht contact op te

Nadere informatie

De invloed van ontstekingsreuma en -behandeling op hart- en vaatziekten

De invloed van ontstekingsreuma en -behandeling op hart- en vaatziekten De invloed van ontstekingsreuma en -behandeling op hart- en vaatziekten In Nederland hebben ongeveer 400.000 mensen last van ontstekingsreuma. Deze vorm van reuma kenmerkt zich door langdurige gewrichtsontstekingen.

Nadere informatie

Zorg bij hart- en vaatziekten

Zorg bij hart- en vaatziekten Zorg bij hart- en vaatziekten Inhoud Klachten en symptomen 3 Oorzaken 4 Wanneer moet je een arts raadplegen 4 Voorkomen van hart- en vaatziekten 5 Wat kun je er zelf aan doen 6 Geneesmiddelen 6 De Hartstichting

Nadere informatie

BYPASS BEHANDELING VAN VERNAUWDE OF VERSTOPTE BEKKEN- EN BEENSLAGADERS. - Patiëntinformatie -

BYPASS BEHANDELING VAN VERNAUWDE OF VERSTOPTE BEKKEN- EN BEENSLAGADERS. - Patiëntinformatie - BYPASS BEHANDELING VAN VERNAUWDE OF VERSTOPTE BEKKEN- EN BEENSLAGADERS - Patiëntinformatie - INLEIDING Welkom op de dienst Vaatheelkunde. Bij u werd een vernauwing of volledige verstopping van de bekken-

Nadere informatie

DIABETES EN BEWEGEN Hypo of hyper

DIABETES EN BEWEGEN Hypo of hyper DIABETES EN BEWEGEN Bewegen is voor iedereen belangrijk. Als u regelmatig beweegt, verbetert uw conditie. Ook kan voldoende beweging voorkomen dat u te zwaar wordt, en het helpt bij afvallen. Bovendien

Nadere informatie

Sportief bewegen met hypertensie. Hypertensie

Sportief bewegen met hypertensie. Hypertensie Sportief bewegen met hypertensie Hypertensie Sportief bewegen met hypertensie...................................... Bewegen: gezond en nog leuk ook Regelmatig bewegen heeft een positieve invloed op de

Nadere informatie

Wat kan de fysiotherapeut voor u betekenen? Bewe Soe ge pele n r m be et wegen heu me p t - re e u n knieartrose Verzekering

Wat kan de fysiotherapeut voor u betekenen? Bewe Soe ge pele n r m be et wegen heu me p t - re e u n knieartrose Verzekering Soepeler Bewegen bewegen met met heup- reuma en knieartrose Tips om zelf uw klachten te verminderen en informatie over wat de fysiotherapeut voor u kan doen Wat is artrose? Artrose is een aandoening van

Nadere informatie

Hardlopen. Conditie opbouwen en onderhouden

Hardlopen. Conditie opbouwen en onderhouden Hardlopen Conditie opbouwen en onderhouden Conditie opbouwen en onderhouden Deze folder kan u helpen op een verantwoorde wijze aan uw conditie te werken. Lees de folder eerst eens rustig door en trek dan

Nadere informatie

Operatie wegens een vernauwing of afsluiting van één of meerdere beenslagaders

Operatie wegens een vernauwing of afsluiting van één of meerdere beenslagaders Operatie wegens een vernauwing of afsluiting van één of meerdere beenslagaders OPERATIE WEGENS EEN VERNAUWING OF AFSLUITING VAN ÉÉN OF MEERDERE BEENSLAGADERS (FEMORO-POPLITEALE/-CRURALE BYPASS) Deze folder

Nadere informatie

Vernauwing van de beenslagader

Vernauwing van de beenslagader 00 Vernauwing van de beenslagader Perifeer arterieel vaatlijden Poli Chirurgie Deze folder is bedoeld voor mensen die behandeld gaan worden aan een vernauwing van de beenslagader. Het is goed om u te realiseren

Nadere informatie

Bewegen tijdens de behandeling van kanker

Bewegen tijdens de behandeling van kanker Bij kunt u last krijgen van vermoeidheid en conditieverlies. Dit wordt vaak erger tijdens de behandelperiode. Ook na de behandeling kunt u last houden van vermoeidheid. Veel mensen nemen dan extra rust,

Nadere informatie

Combinatie afspraak vasculaire preventie poli

Combinatie afspraak vasculaire preventie poli Combinatie afspraak vasculaire preventie poli Inleiding U heeft een afspraak gekregen van uw huisarts of specialist voor de "vasculaire preventie polikliniek". Uw afspraak is op... om 07.45 uur. Meldt

Nadere informatie

Fysiotherapie bij hartrevalidatie. Beweeg- en ontspanningsprogramma

Fysiotherapie bij hartrevalidatie. Beweeg- en ontspanningsprogramma Fysiotherapie bij hartrevalidatie Beweeg- en ontspanningsprogramma Fysiotherapie bij hartrevalidatie Onlangs heeft u een aandoening aan uw hart gehad, zoals een hartoperatie, een hartinfarct en/of een

Nadere informatie

Inleiding. 1. Waarom is bewegen goed voor de gezondheid? 3. Doel. 2. Trainingsvormen

Inleiding. 1. Waarom is bewegen goed voor de gezondheid? 3. Doel. 2. Trainingsvormen Inleiding U bent opgenomen of onder behandeling in het Leids Universitair Medisch Centrum. Wanneer u door uw opname minder aan lichaamsbeweging doet, kan uw conditie achteruit gaan. Door actief te blijven,

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Bypassoperatie. Bloedvatoverbruggingsoperatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Bypassoperatie. Bloedvatoverbruggingsoperatie PATIËNTEN INFORMATIE Bypassoperatie Bloedvatoverbruggingsoperatie 2 PATIËNTENINFORMATIE Deze folder geeft een globaal overzicht van de operatieve behandeling bij arterieel vaatlijden aan de benen. Uw persoonlijke

Nadere informatie

Bewegen tijdens chemotherapie (Oncomove, inleiding & instructieboekje)

Bewegen tijdens chemotherapie (Oncomove, inleiding & instructieboekje) Bewegen tijdens chemotherapie (Oncomove, inleing & instructieboekje) Inleing De behandeling van kanker kan vermoeidheid en contieverlies tot gevolg hebben. De vermoeidheid neemt meestal toe gedurende de

Nadere informatie

Hartfalen. Wat is het en hoe herken je het

Hartfalen. Wat is het en hoe herken je het Hartfalen Wat is het en hoe herken je het Hartfalen, onbekend en onderschat Hartfalen is de grote onbekende onder de hartziekten. Hartfalen klinkt misschien bekend in de oren. Het woord doet denken aan

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Kransslagadervernauwing en hartklachten Kransslagadervernauwing is een van de belangrijkste ziekten in de westerse wereld. De kransslagaderen zijn de bloedvaten die het hart van

Nadere informatie

Werking van het hart. Algemene informatie over het hart, de bloedvaten en de meest voorkomende hart- en vaataandoeningen

Werking van het hart. Algemene informatie over het hart, de bloedvaten en de meest voorkomende hart- en vaataandoeningen Werking van het hart Algemene informatie over het hart, de bloedvaten en de meest voorkomende hart- en vaataandoeningen Het hart is een pomp Hart- en vaatziekten zijn een belangrijke doodsoorzaak in Nederland.

Nadere informatie

Wat is een arterieel ulcus? Hoe werken de bloedvaten in de benen? Slagaderproblemen (arteriële insufficiëntie)

Wat is een arterieel ulcus? Hoe werken de bloedvaten in de benen? Slagaderproblemen (arteriële insufficiëntie) Arterieel ulcus Deze folder geeft u informatie over de klachten en de behandeling van een arterieel ulcus. Het is goed u te realiseren dat bij het vaststellen van een aandoening de situatie voor iedereen

Nadere informatie

Trainingsprogramma COPD

Trainingsprogramma COPD Trainingsprogramma COPD Informatie voor patiënten F0947-3064 januari 2011 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam 070

Nadere informatie

DIABETES- EN VASCULAIR SPREEKUUR

DIABETES- EN VASCULAIR SPREEKUUR DIABETES- EN VASCULAIR SPREEKUUR 358 Inleiding U bezoekt het Diabetes- & Vasculaircentrum van het Sint Franciscus Gasthuis, vanwege uw verhoogde kans op: hart- en vaatziekten; suikerziekte (diabetes mellitus);

Nadere informatie

Inhoud Bewegen, november 2012. Inleiding. 3 Inleiding. 4 Waarom bewegen? 4 Bewegen is gezond 4 Bewegen met reuma 5 Respecteer uw grenzen

Inhoud Bewegen, november 2012. Inleiding. 3 Inleiding. 4 Waarom bewegen? 4 Bewegen is gezond 4 Bewegen met reuma 5 Respecteer uw grenzen Bewegen Bewegen Inhoud Bewegen, november 2012 3 Inleiding 4 Waarom bewegen? 4 Bewegen is gezond 4 Bewegen met reuma 5 Respecteer uw grenzen 7 Hoe kunt u bewegen? 7 Oefenen 8 Licht intensief bewegen 8 Matig

Nadere informatie

Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over.

Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over. Pre-diabetes Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over. Wat is pre-diabetes Pre-diabetes is het stadium vóór diabetes (suikerziekte). Het

Nadere informatie

Combinatie afspraak Hypertensie polikliniek

Combinatie afspraak Hypertensie polikliniek Combinatie afspraak Hypertensie polikliniek Inleiding U heeft een afspraak gekregen van uw huisarts of specialist voor de "Hypertensie polikliniek". U wordt verwacht op: dag., om 07.45 uur. Meldt u zich

Nadere informatie

BEWEGEN BIJ KANKER 17041

BEWEGEN BIJ KANKER 17041 BEWEGEN BIJ KANKER 17041 Inleiding De ziekte kanker, maar ook de behandeling, zoals chemotherapie, operatie, bestraling en hormonale therapie, kunnen aanleiding geven tot langdurige vermoeidheid en conditieverlies.

Nadere informatie

Pre-diabetes. Vasculair Preventie Centrum

Pre-diabetes. Vasculair Preventie Centrum Pre-diabetes Vasculair Preventie Centrum Wat is pre-diabetes? Pre-diabetes is het stadium vóór diabetes (suikerziekte). Het glucosegehalte in uw bloed (bloedsuiker) is, vooral s ochtends voordat u gegeten

Nadere informatie

Informatiebrochure voor patiënten Samen naar een gezond gewicht

Informatiebrochure voor patiënten Samen naar een gezond gewicht Informatiebrochure voor patiënten Samen naar een gezond gewicht De Nederlandse Obesitas Kliniek, het centrum voor patiënten met morbide obesitas De Nederlandse Obesitas Kliniek (NOK) is hét centrum van

Nadere informatie

Open been (Ulcus cruris)

Open been (Ulcus cruris) Open been (Ulcus cruris) Ziekenhuis Gelderse Vallei U bent opgenomen in Ziekenhuis Gelderse Vallei in verband met een niet genezende wond (=ulcus) aan uw been. In deze folder krijgt u informatie over deze

Nadere informatie

Trainingsprogramma hartfalen afdeling fysiotherapie

Trainingsprogramma hartfalen afdeling fysiotherapie Trainingsprogramma hartfalen afdeling fysiotherapie 1 Inleiding In deze folder kunt u lezen wat hartfalen is en wat de gevolgen hiervan zijn op uw dagelijkse activiteiten. En u kunt lezen wat het trainingsprogramma

Nadere informatie

Sportief bewegen met osteoporose. Osteoporose

Sportief bewegen met osteoporose. Osteoporose Sportief bewegen met osteoporose Osteoporose Sportief bewegen met osteoporose...................................... Bewegen: gezond en nog leuk ook! Regelmatig bewegen heeft een positieve invloed op de

Nadere informatie

Stilstaan bij etalagebenen

Stilstaan bij etalagebenen Stilstaan bij etalagebenen Onderzoek en behandeling 1 De Hartstichting strijdt al 50 jaar succesvol tegen hart- en vaatziekten. Maar het aantal sterfgevallen en patiënten moet nóg verder omlaag, want ruim

Nadere informatie

Cardiologie Leefregels na een hartkatheterisatie

Cardiologie Leefregels na een hartkatheterisatie Cardiologie Leefregels na een hartkatheterisatie Inleiding U heeft een hartkatheterisatie van de kransslagader ondergaan (coronair angiografie) dit is een onderzoek van de kransslagaders of de grote lichaamsslagader.

Nadere informatie

Hartrevalidatie. Revalidatie / Cardiologie. Informatie / Adviezen voor thuis

Hartrevalidatie. Revalidatie / Cardiologie. Informatie / Adviezen voor thuis Revalidatie / Cardiologie Hartrevalidatie Informatie / Adviezen voor thuis Inleiding Er is met u gesproken over het hartrevalidatieprogramma. Om te beoordelen of u in aanmerking komt voor dit programma

Nadere informatie

Vaatrisico-polikliniek (behandeling van vaatziekten)

Vaatrisico-polikliniek (behandeling van vaatziekten) Vaatrisico-polikliniek (behandeling van vaatziekten) Inleiding U bent door uw behandelend arts verwezen naar de vaatrisicopolikliniek omdat u een vaatziekte heeft en/of vanwege risicofactoren voor het

Nadere informatie

Angiografie. (dotterbehandeling / stent)

Angiografie. (dotterbehandeling / stent) Angiografie (dotterbehandeling / stent) Inleiding Angiografie betekent letterlijk het afbeelden van bloedvaten. Bij dit onderzoek wordt met behulp van contrastmiddel foto s gemaakt van de bloedvaten om

Nadere informatie

FEET4FEET. Ontstaan van voetklachten tijdens de. Nijmeegse Vierdaagse

FEET4FEET. Ontstaan van voetklachten tijdens de. Nijmeegse Vierdaagse FEET4FEET Ontstaan van voetklachten tijdens de Nijmeegse Vierdaagse Preventie van voetklachten tijdens de Nijmeegse Vierdaagse Waarom dit onderzoek? De Nijmeegse Vierdaagse is het grootste wandelevenement

Nadere informatie

BEWEGEN BIJ PROSTAATKANKER

BEWEGEN BIJ PROSTAATKANKER BEWEGEN BIJ PROSTAATKANKER 1014 Inleiding De ziekte prostaatkanker, maar ook de behandeling, zoals een operatie, bestraling, hormonale therapie en chemotherapie, kunnen aanleiding geven tot langdurige

Nadere informatie

Poliklinische longrevalidatie. Maatschap Longziekten IJsselland Ziekenhuis Paramedische Disciplines IJsselland Ziekenhuis

Poliklinische longrevalidatie. Maatschap Longziekten IJsselland Ziekenhuis Paramedische Disciplines IJsselland Ziekenhuis Poliklinische longrevalidatie Maatschap Longziekten IJsselland Ziekenhuis Paramedische Disciplines IJsselland Ziekenhuis Uw behandelend (long)arts heeft met u gesproken over poliklinische longrevalidatie

Nadere informatie

Tia Service Radboud universitair medisch centrum

Tia Service Radboud universitair medisch centrum Tia Service Inleiding In overleg met uw behandelend arts bent u doorverwezen naar de TIA poli op de polikliniek Neurologie of Spoedeisende Hulp van het Radoudumc. Dit omdat u kortgeleden mogelijk kortdurend

Nadere informatie

Sportief bewegen met reumatoïde artritis. Reumatoïde artritis

Sportief bewegen met reumatoïde artritis. Reumatoïde artritis Sportief bewegen met reumatoïde artritis Reumatoïde artritis Sportief bewegen met reumatoïde artritis...................................... Bewegen: gezond en nog leuk ook! Regelmatig bewegen heeft een

Nadere informatie

Mijn zorgplan Preventie en behandeling Hart- en Vaatziekten

Mijn zorgplan Preventie en behandeling Hart- en Vaatziekten Mijn zorgplan Preventie en behandeling Hart- en Vaatziekten WWW.ZORROO.NL 1 Voorwoord Zorroo staat voor Zorggroep Regio Oosterhout & Omstreken. Wij zijn een organisatie die samen met uw huisarts en andere

Nadere informatie

Bypass operatie (bloedvat overbruggingsoperatie)

Bypass operatie (bloedvat overbruggingsoperatie) Bypass operatie (bloedvat overbruggingsoperatie) Inleiding Deze folder geeft u een globaal overzicht van de operatieve behandeling bij arterieel vaatlijden aan de benen. Het is goed om u te realiseren

Nadere informatie

Hart in beweging Onderzoek en behandeling van risicofactoren op harten vaatziekten locatie Sint Maartenskliniek

Hart in beweging Onderzoek en behandeling van risicofactoren op harten vaatziekten locatie Sint Maartenskliniek Hart in beweging Onderzoek en behandeling van risicofactoren op harten vaatziekten locatie Sint Maartenskliniek U bent door uw reumatoloog verwezen naar het spreekuur Hart in beweging op het terrein van

Nadere informatie

Hart en Vaataandoeningen, Leefstijlziektes? of! Leo Schrijvers Cardioloog

Hart en Vaataandoeningen, Leefstijlziektes? of! Leo Schrijvers Cardioloog Van harte welkom! Hart en Vaataandoeningen, Leefstijlziektes? of! Leo Schrijvers Cardioloog CONFUCIUS: Chinees wijsgeer circa 500 voor Christus Het is niet moeilijk om het goede te herkennen, maar wel

Nadere informatie

Diabetes voorkomen. Adviezen om de kans op diabetes type 2 te verkleinen

Diabetes voorkomen. Adviezen om de kans op diabetes type 2 te verkleinen Diabetes voorkomen Adviezen om de kans op diabetes type 2 te verkleinen Wat is diabetes? Bij diabetes ( suikerziekte ) kan het lichaam de bloedsuiker niet meer zelf regelen. Dat gebeurt normaal gesproken

Nadere informatie

ONCO-MOVE, bewegen tijdens chemotherapie Instructie

ONCO-MOVE, bewegen tijdens chemotherapie Instructie Oncologie ONCO-MOVE, bewegen tijdens chemotherapie Instructie De behandeling van kanker, in het bijnder de chemotherapie en/of raotherapie, kan aanleing zijn tot langdurige vermoeidheid en contieverlies.

Nadere informatie

Handleiding Presentatie t.b.v. informeren en samenwerken met verwijzers

Handleiding Presentatie t.b.v. informeren en samenwerken met verwijzers Handleiding Presentatie t.b.v. informeren en samenwerken met verwijzers Wat is ClaudicatioNet en hoe kunt u gebruik maken van dit netwerk? Wat is het doel van deze presentatie? Deze presentatie is een

Nadere informatie

Cholesterol. Alles wat je ooit wilde weten

Cholesterol. Alles wat je ooit wilde weten Cholesterol Alles wat je ooit wilde weten Waar komt cholesterol vandaan? Het overgrote deel van de cholesterol in ons lichaam maakt ons lichaam zélf aan. Eén derde nemen we op via onze voeding. Cholesterol

Nadere informatie

Wekelijkse Work Out!

Wekelijkse Work Out! Wekelijkse Work Out! Maandag - Conditie Wandeling Dinsdag - Driehoek Push Up Woensdag - Squat Donderdag - De Curl - Up Vrijdag - Boksen Zaterdag - Dips Zondag -Conditie Jumps INTRO Deze work out oefeningen

Nadere informatie

Hart- en vaatziekten

Hart- en vaatziekten 400015 Hart- en vaatziekten folder_400015 Hart- en vaatziekten 27-03-12 09:50 Pag Hart- en vaatziekten WAT ZIJN HART- EN VAATZIEKTEN WAT KUNT U ZELF DOEN MEDICIJNEN BIJ HART- EN VAATZIEKTEN WAT KAN UW

Nadere informatie

Operatie wegens een vernauwing of afsluiting van een buik en/of bekkenslagader

Operatie wegens een vernauwing of afsluiting van een buik en/of bekkenslagader Operatie wegens een vernauwing of afsluiting van een buik en/of bekkenslagader OPERATIE WEGENS EEN VERNAUWING OF AFSLUITING VAN EEN BUIK EN/OF BEKKENSLAGADER (BROEKOPERATIE OF AORTA-BIFEMORALE PROTHESE)

Nadere informatie