Energy efficiency and CO2 emissions in the residential sector Geschreven door H. Hens, G. Verbeeck, B. Verdonck, K.U.Leuven

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Energy efficiency and CO2 emissions in the residential sector Geschreven door H. Hens, G. Verbeeck, B. Verdonck, K.U.Leuven"

Transcriptie

1 De oorsprong van CO2-emissies ten Gevolge van energieconversie Een analyse van wieg tot graf Inhoudstafel Voorwoord Geschreven door W. D'haeseleer, K. U. Leuven Methodologie De oorsprong van CO2-emissies ten gevolge van energieconversie: een analyse van wieg tot graf - Projectmethodologie Geschreven door B. Geeraert, TI-KVIV en KBVE/SRBE Specifieke verbruiken en afnamepatronen Specifieke verbruiken en afnamepatronen: een kort overzicht van de gerealiseerde studies Geschreven door B. Sneyers, Secretaris Generaal van de KBVE Energy efficiency and CO2 emissions in the residential sector Geschreven door H. Hens, G. Verbeeck, B. Verdonck, K.U.Leuven Survey of specific electric consumptions and consumption profiles of domestic appliances Geschreven door T. Van Gestel, B. De Moor, L. De Lathauwer, Ph. Lemmerling, J. Buijs and W. Favoreel, K.U.Leuven De toepasbaarheid van de warmtepomp in woningen in België Geschreven door J. Berghmans, F. Verplaetsen, H. Duprez, K. U. Leuven Verwarmingssystemen aangepast aan de woningen van de toekomst Geschreven door het onderzoeksteam van Pr. De Herde, UCL Evaluatie van de verwachte energiebesparing en reductie van CO2-emissies als gevolg van de relighting in de gebouwen van de tertiaire sector in België Geschreven door B. Collard, Laborelec

2 Analyse van energieverbruik in industriële processen Geschreven door L. Cosijns, Laborelec Specifiek energieverbruik en CO2-emissies per product in de Belgische industrie Geschreven door G. Liébecq, ECONOTEC Consultants CO2 en energiedragers Emissies en energieverbruik van energiedragers Geschreven door R. Torfs, G. Wouters, VITO; W. D'haeseleer, K. U. Leuven; Ph. Mathieu, Université de Liège Broeikasgasemissies en energiegebruik voor levering van energiedragers vanaf de ontginning tot aan de eindgebruiker Geschreven door R. Torfs, G. Wouters, VITO De broeikasgasemissies van de elektriciteitscentrales met fossiele brandstoffen (met inbegrip van de warmtekrachtkoppeling) Geschreven door Ph. Mathieu, Université de Liège Indirecte broeikasgasemissies van "emissievrije"centrales Geschreven door K. R. Voorspools, E. A. Brouwers, W. D. D'haeseleer, K. U. Leuven Productiemix en afnamediagrammen De invloed van de ogenblikkelijke energiemix voor elektriciteitsproductie op de overeenkomstige emissies Geschreven door K. Voorspools, S. Keijers, W. D'haeseleer, K. U. Leuven Externaliteiten Externe kosten verbonden aan het energiegebruik: voorstelling van de 3 studies - Externe kosten van elektriciteitsproductie Geschreven door L. De Nocker, R. Torfs, G. Wouters, VITO - Evaluatie van de externe kosten verbonden aan de verwarming van de woningen in België Geschreven door A. Fierens, V. Landrain, Ch. Ferdinand, W. Hecq, CEESE-ULB - Externe kosten van de brandstofschaarste Geschreven door F. Nemry, Institut Wallon

3 Specifieke verbruiken en afnamepatronen Energy efficiency and CO2 emissions in the residential sector Geschreven door H. Hens, G. Verbeeck, B. Verdonck, K. U. Leuven Zoals alle geïndustrialiseerde landen heeft België er zich in het protocol van Kyoto toe verbonden de emissie van broeikasgassen tegen 2012 te verminderen in vergelijking met Voor ons land wordt dat -7.5% ten opzichte van 1990 of ±-17% ten opzichte van Bij de broeikasgassen staat CO 2 voorop. De belangrijkste bron ervan ligt in het gebruik van fossiele brandstoffen. In België staat de residentiële sector in voor 28% van het landelijke energiegebruik, het grootste daarvan deel fossiel. Gevolg is dat het procentuele aandeel in de totale CO 2 -emissie van dezelfde grootte is. Bijgevolg lijkt het stimuleren van rationeel energiegebruik de beste politiek ter vermindering. De vraag daarbij is welke beslissingen en invloeden het grootste effect hebben. Na een kort overzicht van het energiegebruik in de residentiële sector, bespreekt het artikel een bottom-up methodiek voor het ramen van het landelijke energiegebruik en bekijkt het de resultaten van een reeks simulaties. Het antwoord op de gestelde vraag blijkt minder eenvoudig dan gewenst. Het gebouwenpark reageert nu eenmaal als een zeer traag systeem. De impact van energiezuinige nieuwbouw blijft daardoor marginaal, zeker als de periode die we bekijken kleiner blijft dan 10 jaar. Over langere perioden is er wel een significante daling van het verbruik en de emissies. De uiteindelijke daling hangt echter in gelijke mate af van de bouwpolitiek die de deelstaten zullen voeren - vooral de verhouding renovatie en vervangingsbouw ten opzichte van uitbreidingsbouw is doorslaggevend - als van de evolutie van het aantal huishoudens.

4 Survey of specific electric consumptions and consumption profiles of domestic appliances Geschreven door T. Van Gestel, B. De Moor, L. De Lathauwer, Ph. Lemmerling, J. Buijs and W. Favoreel, K. U. Leuven In deze studie werd het huishoudelijk elektriciteitsverbruik in de residentiële sector gedetailleerd onderzocht. In de studie werd gebruik gemaakt van kwartuurmetingen van de elektrische deelverbruiken in de lage-energie woning Pleiade en van kwartuurmetingen van het totale elektriciteitsverbruik van een representatief staal van 250 residentiële klanten in België. Gedurende het eerste stookjaar werd de Pleiadewoning elektrisch verwarmd met een gemengde accumulatie- en directe verwarming, gedurende het tweede stookjaar werd verwarmd met een bivalente gas- en directe elektrische verwarming. De meetgegevens van de verbruiken van de twee stookjaren laten toe het energieverbruik en de CO2-emissie voor beide systemen te vergelijken. In een tweede fase van het project werden de verbruikspatronen van de verschillende toepassingen in de Pleiade-woning bestudeerd. Dit leverde interessante informatie op zoals bijvoorbeeld wanneer de toestellen gebruikt worden en wat hun aandeel is in het verbruiksprofiel van het totale elektriciteitsverbruik in Pleiade. Deze studie werd afgerond met een onderzoek naar het verbruikspatroon van het totale huishoudelijke elektriciteitsverbruik in de residentiële sector. De residentiële klanten werden onderverdeeld in vier categoriën: klanten met accumulatieverwarming, met directe verwarming, met elektrische boilers en klanten zonder elektrische verwarming. De verbruiksprofielen uit deze studie worden gebruikt in de programma'sv VERBCO2 en Promix, die ontwikkeld werden in het kader van het CO2-project.

5 De toepasbaarheid van de warmtepomp in woningen in België Geschreven door J. Berghmans, F. Verplaetsen, H. Duprez, K. U. Leuven Warmte kan spontaan van een hoog temperatuurniveau (T h ) naar een laag temperatuurniveau (T l ) overgaan. Het omgekeerde, warmte van een laag naar een hoog temperatuurniveau brengen, gebeurt niet spontaan, maar kan wel gerealiseerd worden met behulp van een warmtepomp. De warmtepomp maakt hiervoor gebruik van aandrijfenergie die warmte of arbeid kan zijn. De warmtepomp heeft dus twee energieinputs : de warmte op lage temperatuur (hetzij bijvoorbeeld hernieuwbare omgevingswarmte, of afvalwarmte van een of ander thermisch proces) en de aandrijfenergie ; daarnaast is er één energieoutput, zijnde de nuttige warmte op hoge temperatuur. Elektriciteit als aandrijf-energiebron leidt tot de elektromotorgedreven warmtepomp, meestal de compressiewarmtepomp genoemd. Bij gas als energiebron zijn twee toepassingen mogelijk : de gasmotor warmtepomp en de gasgestookte absorptiewarmtepomp. Deze tekst handelt uitsluitend over de elektrisch aangedreven warmtepompen. In de warmtepomp die beroep doet op arbeid als aandrijfenergie laat men een koelmiddel een thermodynamische cyclus doorlopen, zodanig dat het koelmiddel condenseert bij een temperatuur boven het hoge temperatuurniveau (T h + T h ) en verdampt bij een temperatuur lager dan het lage temperatuurniveau (T l - T l ). Op deze manier kunnen de gewenste warmtewisselingen met beide temperatuurniveaus gerealiseerd worden. De aandrijfenergie wordt gebruikt om met behulp van een compressor het koelmiddel op hoge druk te brengen. Voor praktisch elke woning in België kan een geschikte warmtepomp gevonden worden. De warmtepomp heeft bijgevolg een enorm potentiëel op de belgische markt. Momenteel wordt echter een zeer klein percentage van de woningen met een warmtepomp verwarmd. De grote concurrenten van de warmtepomp zijn de verwarmingssystemen op aardgas en stookolie, die het overgrote aandeel van de markt bezetten. De warmtepomp heeft een aantal nadelen, maar zeker ook een aantal voordelen ten opzichte van deze traditionele systemen. Afhankelijk van de prioriteiten die men stelt zal gekozen worden voor een traditioneel systeem of voor een warmtepomp. Tot op heden kan men dus stellen dat de nadelen het gehaald hebben van de voordelen van de warmtepomp. Verder in de tekst zal duidelijk worden welke deze voor- en nadelen zijn en ook wat dient veranderd om de prioriteiten te verleggen.

6 Verwarmingssystemen aangepast aan de woningen van de toekomst Geschreven door het onderzoeksteam van Pr. De Herde, UCL Op basis van de ervaringen met het proefhuis PLEIADE, heeft de cel Architectuur en Klimaat van de UCL een studie verricht van de verwarmingssystemen aangepast aan de woningen met laag energieverbruik. Er wordt een analyse voorgesteld van het verbruik van het PLEIADE-huis en van het elektrisch verwarmingssysteem met dynamische accumulators. Evaluatie van de verwachte energiebesparing en reductie van CO2- emissies als gevolg van de relighting in de gebouwen van de tertiaire sector in België Geschreven door B. Collard, Laborelec De evaluatie van het energiebesparingspotentieel in België steunt op een tweevoudige strategie: de vervanging van de gloeilampen door compacte fluorescentielampen in alle subsectoren van de tertiaire sector en de relighting van de TL-verlichting in de Belgische scholen en kantoren. Wat de TL-relighting betreft, wordt gekeken naar de mogelijkheid om gebruik te maken van lampen van type T5 ( 16 mm) of T8 ( 26 mm), gecombineerd met een continue dimming naar gelang de natuurlijke verlichting. Het meeste werk ligt in de simulaties verricht met het softwareprogramma ADELINE 1. De originaliteit ligt vooral in het feit dat rekening wordt gehouden met geautomatiseerde zonneweringen. Het reductiepotentieel dat voortvloeit uit deze twee hoofdscenario s wordt ten slotte toegepast op de bestaande belastingsdiagrammen voor de verlichting in België, om de totale energiewinst te bepalen. 1 Het programma ADELINE werd ontwikkeld in het kader van taak XII van het Internationaal Energieagentschap Building Energy Analysis and Design Tools for Solar Applications. ADELINE is een programma voor analyse en ontwerp van verlichting dat precieze gegevens biedt over de gedraging en de prestaties van binnenverlichtingssystemen. Met ADELINE kunnen verschillende dimmingscenario s worden gesimuleerd, zodat problemen inzake natuurlijke en elektrische verlichting samen kunnen worden aangepakt.

7 Analyse van energieverbruik in industriële processen Geschreven door L. Cosijns, Laborelec Iedereen wil de CO2-uitstoot verminderen!maar, ten koste waarvan? Hoge investeringskosten? Drastische verandering van het productieproces? Vermindering van de flexibiliteit van de productie? Hogere exploitatiekosten? Maar zijn deze veronderstellingen wel juist? Indien we de evolutie van het energieverbruik analyseren dan stellen we vast dat het aandeel van elektriciteit stijgt t.o.v. de andere vormen van energie. Deze verschuiving van primaire energie naar elektrische energie is als volgt te verklaren: De steeds verder doorgedreven automatisering doet beroep op elektrische drijfkracht De vraag naar producten met hoge kwaliteit. Elektriciteit is gemakkelijk te regelen en is daarom de geschikte energiebron voor het produceren van dergelijke producten De strengere milieuwetgeving: elektrische processen zijn altijd minder vervuilend voor het milieu dan thermische. Men kan stellen dat een gedeelte van de CO 2 -uitstoot kan verminderd worden door gebruik te maken van elektro-technologieën, zonder gevreesde nadelen te ondervinden voor de exploitatievoorwaarden. In dit onderdeel van het CO 2 project wordt: Een beschrijving van de manier waarop het CO 2 verbruik van een proces berekend wordt, een korte beschrijving gegeven van enkele veel verspreide elektro-technologieën de vergelijking van het specifiek energieverbruik van enkele metallurgische processen naargelang de keuze van de energie. Specifiek energieverbruik en CO2-emissies per product in de Belgische industrie Geschreven door G. Liébecq, ECONOTEC Consultants Het computerprogramma PROMIX is bestemd om de impact te evalueren van de technologische keuzes inzake elektriciteitsproductie of verbruik op de CO2-emissies in België. Het bevat onder meer een module «industrie» om het specifieke energieverbruik van meer dan 70 industriële productietypes na te gaan en de eraan verbonden CO2- emissies te bepalen.

8 CO2 en energiedragers Emissies en energieverbruik van energiedragers Geschreven door R. Torfs, G. Wouters, VITO; W. D'haeseleer, K. U. Leuven; Ph. Mathieu, Université de Liège Sub-project 1 "Emissies en energieverbruik van energiedragers" had als doel het ontwikkelen van een methodologie om voor elke significante energiedrager voor België het primaire energieverbruik en de belangrijkste emissies te kunnen bepalen. Het sub-project werd uitgevoerd door een samenwerkingsverband, bestaande uit de onderzoeksgroep van Prof. D Haeseleer van KULeuven, het team van Prof. Matthieu van de Universiteit van Luik, en onderzoekers van de Vito. Door intense samenwerking zijn de onderzoeksploegen erin geslaagd de informatie van de verschillende onderdelen van de energieketen samen te voegen tot een overzichtelijk geheel, hetgeen de opdrachtgevers en andere besluitvormers in staat moet stellen een inzicht in de globale emissies van energiedragers en in de veroorzakende processen te kunnen verwerven. In dit artikel wordt de gemeenschappelijk gevolgde methodologie besproken en wordt een overzicht gegeven van de bereikte resultaten. Er wordt ook aandacht besteed aan de onzekerheden en de spreiding van de gehanteerde gegevens. Voor de details wordt verwezen naar de artikels van de respectievelijke onderzoeksploegen. Broeikasgasemissies en energiegebruik voor levering van energiedragers vanaf de ontginning tot aan de eindgebruiker Geschreven door R. Torfs, G. Wouters, VITO In dit artikel worden het primaire energiegebruik, de CO 2 - en andere broeikasgasemissies en de verzurende emissies, die verbonden zijn aan het beschikbaar maken van de voor ons land significante energiedragers vanaf de ontginning tot aan de eindgebruiker bepaald. Als eindgebruiker worden zowel de elektriciteitsproducenten als de industriële, tertiaire en residentiële sector beschouwd. De aanvoerketen levert enkel voor de klassieke brandstoffen een significante (2 tot 10 %) bijdrage tot de globale milieubelasting van de energieketen, zowel voor het energieverbruik, emissies van broeikasgassen en van verzurende stoffen. Voor de hernieuwbare energievormen geeft de brandstofaanvoerketen enkel een betekenisvolle bijdrage in de biomassaketen (2 % voor snel rotterende gewassen) en bij de verwerking van rioolwaterzuiveringsslib (50 % voor droging van het slib). De levenscyclusanalyse van de aanvoerketen wordt beperkt tot deze significante energiedragers.

9 De broeikasgasemissies van de elektriciteitscentrales met fossiele brandstoffen (met inbegrip van de warmtekrachtkoppeling) Geschreven door Ph. Mathieu, Université de Liège De CO 2 -emissies die gepaard gaan met de productie van elektriciteit, worden berekend voor conventionele en geavanceerde centrales met een gecentraliseerde productie, die gas en steenkool verbranden. Een steenkoolcentrale met zuivering van de rookgassen heeft typisch een uitstoot tussen 800 en 1000 g CO 2 /kwh e naar gelang van haar rendement. Een centrale met stoom- en gasturbine (STEG) zal slechts de helft uitstoten (400 g /kwh e ). De bijdrage van de investeringsgoederen (constructie) tot deze emissies is daarbij verwaarloosbaar. Een berekeningsmodel van de emissies in functie van het rendement van de centrale en van de aard van de brandstof (koolstofgehalte, lager calorisch vermogen) wordt voorgesteld in de mate dat zij kunnen worden gebruikt in het Belgische productiepark. We presenteren een toewijzingsmethode van de CO 2 -emissies aan de elektriciteit en aan de warmte uit warmtekrachtkoppeling gebaseerd op de winst qua brandstof ten opzichte van een afzonderlijke productie en van de warmte-exergie. Door in warmtekrachtkoppeling een gasturbine te gebruiken, worden de emissies verminderd met 14 tot 15 % ten opzichte van de afzonderlijke productie. Daarenboven wordt aangetoond dat, wanneer het vermogen van de gasturbine groter is dan 10 MW e, de emissies die gepaard gaan met de productie van elektriciteit en warmte respectievelijk lager zijn dan die welke voortvloeien uit de afzonderlijke productie van zelfde hoeveelheden elektriciteit en warmte. Onder de 10 MW e benaderen de emissies het uitstootniveau in afzonderlijke productie en kunnen ze zelfs hoger liggen. Bovendien, hoe hoger de warmtekwaliteit, hoe zwakker de reductie. Voor 1 GW e geïnstalleerd in WKK in plaats van in STEG, bedraagt de reductie van de emissies zo'n 4-5 % voor de elektriciteitssector en minder dan 1 % voor het land.

10 Indirecte broeikasgasemissies van "emissievrije"centrales Geschreven door K. R. Voorspools, E. A. Brouwers, W. D. D'haeseleer, K. U. Leuven Zonder bronnen van emissies ten gevolge van directe verbranding worden andere bronnen dominant bij zogeheten "emissievrije" centrales. In deze studie worden de indirecte broeikasgasemissies ten gevolge van de constructie, het onderhoud en de afbraak van nucleaire centrales, windturbineparken, fotovoltaische systemen, waterkrachtcentrales en centrales met biomassa in kaart gebracht met behulp van twee verschillende types van levenscyclus analyse. De procesketen analyse verdeelt investeringsgoederen in zijn materiële componenten (in ton materiaal) en ontrafelt het volledige productieproces van elk materieel product. De gebruikte energie, evenals de hoeveelheid uitgestoten broeikasgassen, verbonden aan de bouw van elke centrale wordt verkregen door integratie over alle stappen in elk productieproces en alle materialen gebruikt in de beschouwde centrale. De input/output analyse deelt investeringsgoederen op in de economische sectoren die aangesproken worden in de verwezenlijking ervan. Alle economische sectoren zijn verantwoordelijk voor een hoeveelheid energiegebruik en broeikasgasemissies. Resultaten worden verkregen door een gedetailleerde studie van elk van de betrokken sectoren en de inpassing ervan in de verwezenlijking van de centrale. Deze technieken kunnen gebruikt worden voor de constructiefase, het onderhoud en de afbraak van de centrales. Voor de onderzochte centrales leidt de concrete invulling (dus enkel voor de investeringsgoederen van die centrales) van de twee technieken tot volgende orden van grootte: nucleair: 40kJ prim /kwh el, 3g CO2 /kwh el ; wind kust : 120kJ prim /kwh el, 9g CO2 /kwh el ; wind binnenland : 350kJ prim /kwh el, 25g CO2 /kwh el ; fotovoltaisch 1996 : 3000kJ prim /kwh el, 130g CO2 /kwh el ; fotovoltaisch 2005 : 1500kJ prim /kwh el, 60g CO2 /kwh el ; pompcentrales: 110kJ prim /kwh el, 8g CO2 /kwh el ; micro waterkrachtcentrales: 200kJ prim /kwh el, 15g CO2 /kwh el ; houtvergassing: 260kJ prim /kwh el, 15g CO2 /kwh el ; coverbranding slib: 40kJ prim /kwh el, 3g CO2 /kwh el.

11 Productiemix en afnamediagrammen De invloed van de ogenblikkelijke energiemix voor elektriciteitsproductie op de overeenkomstige emissies Geschreven door K. Voorspools, S. Keijers, W. D'haeseleer, K. U. Leuven Alvorens een energetische of ecologische maatregel te treffen is het nuttig en aan te raden vooraf de impact ervan af te schatten. Alhoewel voor verschillende gevallen dikwijls vuistregels gebruikt worden, is het aan te raden een eenduidige methodologie te volgen. In voorliggend artikel wordt een methodologie en een concreet simulatiemodel besproken waarmee scenario's rond de vraag- en aanbodszijde van elektriciteitsproductie kwalitatief en kwantitatief kunnen geëvalueerd worden. Dit model is nodig omdat a-priori lineaire schattingen niet altijd geldig zijn. Resultaten van elektrische maatregelen hangen sterk af van het elektrisch systeem en de dynamische werking ervan. Om elektriciteit te leveren, verandert de samenstelling van het aangesproken gedeelte van het centralepark met variaties in de vraag naar elektriciteit. Deze ogenblikkelijke productiemix is bepalend voor de ogenblikkelijke emissies en het ogenblikkelijk energiegebruik. Wat deze ogenblikkelijke en geïntegreerde productiemix precies is hangt in eerste instantie af van de opstartvolgorde van de centrales die op haar beurt bepaald wordt door het gekozen opstartcriterium (bv. minimale kost). Daarnaast zijn er nog andere voorwaarden waaraan het model moet voldoen om de werking van het centralepark accuraat in kaart te brengen, zoals de werking van pompcentrales, de onzekerheid rond revisieplanning, het unit-commitment probleem, betrouwbaarheid van centrales, gascontracten, enzovoort. Indien evolutieve scenario's worden uitgewerkt moet niet alleen de verandering van de vraag, maar tevens de variatie van het centralepark beschouwd worden. Zo kunnen uitdienstnames van oudere centrales en indienstname van nieuwe eenheden (enerzijds ter vervanging van de uitdienstgenomen eenheden en anderzijds om aan de stijging van de vraag te voldoen) de evolutie van het energiegebruik en de broeikasgasemissies zeer sterk beïnvloeden.

12 Externaliteiten - Externe kosten verbonden aan het energiegebruik: voorstelling van de 3 studies - Externe kosten van elektriciteitsproductie Geschreven door L. De Nocker, R. Torfs, G. Wouters, VITO In dit artikel worden de externe kosten of schade aan mens en milieu van elektriciteitsproductie besproken. De berekening van de externe kosten is gebaseerd op de methodologie van het Europees ExternE project, en verder aangevuld in het kader van het CO 2 project van de Belgische elektriciteitsproducenten (Vito, 1999b) We onderscheiden hierbij 3 energiedragers (kolen, aardgas en splijtstof) en een representatieve set van actuele en toekomstige (2005) centrales. Voor de hele brandstofcyclus worden de impacts op werknemers, volksgezondheid, gebouwen, landbouw en ecosystemen besproken en worden zij onderling vergeleken. Evaluatie van de externe kosten verbonden aan de verwarming van de woningen in België Geschreven door A. Fierens, V. Landrain, Ch. Ferdinand, W. Hecq, CEESE-ULB Het CEESE ULB heeft de methodologie van het Europese project ExternE (External costs of Energy) aangepast en ontwikkeld om een evaluatie te maken van de externe kosten verbonden aan het gebruik van verwarming in de woningen in België in 1995 en De drie belangrijkste brandstoffen: stookolie, aardgas en steenkool, werden bestudeerd. De onderzochte impacttypes zijn: de opwarming van de aarde, de aantasting van de gezondheid, de ongevallen en de schade aan de gebouwen. Deze effecten, uitgedrukt in monetaire termen, leiden tot kosten die niet in aanmerking worden genomen bij de berekening van de brandstofprijzen. Uit de resultaten blijkt dat de gemiddelde externe kosten, uitgedrukt in BEF/kWh verbruikt in 1995 en 2005, het hoogst zijn voor steenkool, waarvan de verbranding ernstige gevolgen heeft voor de gezondheid. Gelukkig wordt deze brandstof steeds minder gebruikt voor de verwarming van de woningen in ons land. De externe kosten voor aardgas en stookolie zijn heel wat lager dan die van steenkool. De externe kosten van stookolie zijn echter nog 2 maal zo hoog als die van aardgas. Omgerekend tot een percentage van de brandstofprijs, stelt men vast dat de externe kosten hoog zijn voor alle brandstoffen. Voor stookolie lopen ze op tot meer dan 200%, terwijl ze ongeveer 60% van de prijs van het aardgas vertegenwoordigen. Van de bestudeerde impacttypes verklaart de impact «broeikaseffect» alleen meer dan 50% van de externe kosten toe te schrijven aan aardgas zowel in 1995 als in 2005, terwijl deze impact voor stookolie stijgt van ongeveer 30% in 1995 tot meer dan 50% in In het algemeen neemt de impact in de vorm van broeikaseffect voor alle brandstoffen toe met de tijd. Om de evolutie van deze impact in te perken, zou men alle maatregelen moeten aanmoedigen die gericht zijn op een reductie van het gebruik van die fossiele brandstoffen die het meest koolstofdioxide voortbrengen (doorberekenen van de externe kosten, overstappen op andere brandstof, rationeel energiegebruik, enz.).

13 Externe kosten van de brandstofschaarste Geschreven door F. Nemry, Institut Wallon In het kader van het subproject 4 «Externe kosten» van het CO 2- programma van Electrabel-SPE, kreeg het Institut Wallon de opdracht een nieuwe methodologie voor te stellen om de externe kosten verbonden aan de schaarste van de niet-hernieuwbare brandstoffen te waarderen en die kosten te berekenen. In het programma ExternE van het DGXII van de Europese Commissie werden de externe kosten van de brandstofschaarste niet in aanmerking genomen. Nochtans worden alle natuurlijke rijkdommen die vandaag worden opgebruikt, ontzegd aan de toekomstige generaties. Er is dus reden om in de prijzen van de brandstoffen een factor in te calculeren die representatief is voor het niveau van die schaarste. In een eerste fase hebben wij de fysische schaarste van de brandstoffen geëvalueerd en de intensiteitsgraad, met name op basis van de CO 2 -emissies die de vraag naar energie op wereldniveau meebrengt. Vervolgens hebben wij een methodologie voorgesteld om een orde van grootte van de externe kosten van de brandstofschaarste te bepalen.

Energie Rijk. Lesmap Leerlingen

Energie Rijk. Lesmap Leerlingen Energie Rijk Lesmap Leerlingen - augustus 2009 Inhoudstafel Inleiding! 3 Welkom bij Energie Rijk 3 Inhoudelijke Ondersteuning! 4 Informatiefiches 4 Windturbines-windenergie 5 Steenkoolcentrale 6 STEG centrale

Nadere informatie

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen MILIEUBAROMETER: INDICATORENFICHE ENERGIE 1/2 Samenwerkingsovereenkomst 2008-2013 Milieubarometer: Energieverbruik gemeentelijke gebouwen Indicatorgegevens Naam Definitie Meeteenheid Energieverbruik gemeentelijke

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam Gebouw:

Opleiding Duurzaam Gebouw: Opleiding Duurzaam Gebouw: Verwarming en sanitair warm water: ontwerp en regeling Leefmilieu Brussel Overzicht van de belangrijkste warmteopwekkers Jonathan FRONHOFFS CENERGIE Doelstelling(en) van de presentatie

Nadere informatie

Rendementen en CO -emissie van elektriciteitsproductie in Nederland, update 2012

Rendementen en CO -emissie van elektriciteitsproductie in Nederland, update 2012 Webartikel 2014 Rendementen en CO -emissie van 2 elektriciteitsproductie in Nederland, update 2012 Reinoud Segers 31-03-2014 gepubliceerd op cbs.nl CBS Rendementen en CO2-emissie elektriciteitsproductie

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder 16/12/2010 Cogen Vlaanderen Daan Curvers COGEN Vlaanderen Houtige biomassa in de landbouw 16

Nadere informatie

buffer warmte CO 2 Aardgas / hout WK-installatie, gasketel of houtketel brandstof Elektriciteitslevering aan net

buffer warmte CO 2 Aardgas / hout WK-installatie, gasketel of houtketel brandstof Elektriciteitslevering aan net 3 juli 2010, De Ruijter Energy Consult Energie- en CO 2 -emissieprestatie van verschillende energievoorzieningsconcepten voor Biologisch Tuinbouwbedrijf gebroeders Verbeek in Velden Gebroeders Verbeek

Nadere informatie

1. INLEIDING 2. CARBON FOOTPRINT

1. INLEIDING 2. CARBON FOOTPRINT 1. INLEIDING Binnen Van der Ende Beheermaatschappij B.V. staat zowel interne als externe duurzaamheid hoog op de agenda. Interne duurzaamheid richt zich met name op het eigen huisvestingsbeleid, de bedrijfsprocessen

Nadere informatie

Emissie-inventaris broeikasgassen 2012 stadsontwikkeling EMA

Emissie-inventaris broeikasgassen 2012 stadsontwikkeling EMA Emissie-inventaris broeikasgassen 2012 EMA Principes Antwerpen ondertekende het Europese Burgemeestersconvenant. Meer dan 5.000 lokale en regionale overheden hebben ondertekend en engageren zich om op

Nadere informatie

1. INLEIDING 2. CARBON FOOTPRINT

1. INLEIDING 2. CARBON FOOTPRINT 1. INLEIDING Binnen Van der Ende Beheermaatschappij B.V. staat zowel interne als externe duurzaamheid hoog op de agenda. Interne duurzaamheid richt zich met name op het eigen huisvestingsbeleid, de bedrijfsprocessen

Nadere informatie

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les.

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 1 Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 2 Colofon Dit is een uitgave van Quintel Intelligence in samenwerking met GasTerra en Uitleg & Tekst Meer informatie Kijk voor meer informatie

Nadere informatie

Inleiding: energiegebruik in bedrijven en gebouwen

Inleiding: energiegebruik in bedrijven en gebouwen Inleiding: energiegebruik in bedrijven en gebouwen Energie Energie is een eigenschap van de materie die kan worden omgezet in arbeid, warmte of straling. De eenheid van energie is de Joule. De fundamentele

Nadere informatie

Carbon Footprint 1e helft 2015 (referentiejaar = 2010)

Carbon Footprint 1e helft 2015 (referentiejaar = 2010) Carbon Footprint 1e helft 2015 (referentiejaar = 2010) Opgesteld door: Akkoord: I. Bangma O. Van der Ende 1. INLEIDING Binnen Van der Ende Steel Protectors Group staat zowel interne als externe duurzaamheid

Nadere informatie

Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen. Peter Clauwaert - Gent 29/09/11

Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen. Peter Clauwaert - Gent 29/09/11 Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen Peter Clauwaert - Gent 29/09/11 Inhoud presentatie 1.Afbakening 2.Inventarisatie energie 3.CO 2 -voetafdruk energieverbruik 4.CO

Nadere informatie

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen 31 mei 2012 INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 1. Totale resultaten... 4 1.1 Elektriciteitsverbruik... 4 1.2 Gasverbruik... 4 1.3 Warmteverbruik... 4 1.4 Totaalverbruik

Nadere informatie

De Energiezuinige Wijk - De opdracht

De Energiezuinige Wijk - De opdracht De Energiezuinige Wijk De Energiezuinige Wijk De opdracht In deze opdracht ga je van alles leren over energie en energiegebruik in de wijk. Je gaat nadenken over hoe jouw wijk of een wijk er uit kan zien

Nadere informatie

ANRE-DEMONSTRATIEPROJECT: WKK BIJ INVRIESBEDRIJF D'ARTA, ARDOOIE

ANRE-DEMONSTRATIEPROJECT: WKK BIJ INVRIESBEDRIJF D'ARTA, ARDOOIE ANRE-DEMONSTRATIEPROJECT: WKK BIJ INVRIESBEDRIJF D'ARTA, ARDOOIE Eindrapport J. Van Bael VITO Oktober 1996 SAMENVATTING In het kader van de bevordering van nieuwe energietechnologieën (KB van 1983) heeft

Nadere informatie

Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012

Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012 17/11/2014 Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012 Kadering» VITO actualiseert jaarlijks, in opdracht van LNE, CO 2 -inventaris gemeenten» Taken voorzien in actualisatie

Nadere informatie

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek & Statistiek Maart 2013 2 Samenvatting In deze monitor staat de CO2-uitstoot beschreven in de gemeente s-hertogenbosch. Een gebruikelijke manier om de

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

Commissie Benchmarking Vlaanderen

Commissie Benchmarking Vlaanderen Commissie Benchmarking Vlaanderen 023-0170 Bijlage I TOELICHTING 17 Bijlage I : WKK ALS ALTERNATIEVE MAATREGEL 1. Inleiding Het plaatsen van een WKK-installatie is een energiebesparingsoptie die zowel

Nadere informatie

Impact van efficiënte openbare verlichting op de CO 2 uitstoot

Impact van efficiënte openbare verlichting op de CO 2 uitstoot Impact van efficiënte openbare verlichting op de CO 2 uitstoot CE4 N35N 13.5.29 Samenvatting Drie scenario s om de hoeveelheid CO 2 te berekenen, die niet uitgestoten wordt als er energie bespaard wordt

Nadere informatie

1. INLEIDING. 1.1. Rapportage

1. INLEIDING. 1.1. Rapportage 1. INLEIDING Binnen Van der Ende Beheermaatschappij B.V. staat zowel interne als externe duurzaamheid hoog op de agenda. Interne duurzaamheid richt zich met name op het eigen huisvestingsbeleid, de bedrijfsprocessen

Nadere informatie

INSTRUCTIES: Hoe stelt u een actieplan voor duurzame energie op?

INSTRUCTIES: Hoe stelt u een actieplan voor duurzame energie op? INSTRUCTIES: Hoe stelt u een actieplan voor duurzame energie op? Inleiding Steden en gemeenten die tot het convenant toetreden, moeten binnen een jaar na hun toetreding een actieplan voor duurzame energie

Nadere informatie

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 Agenda Welkom door de Schepen Lode Dekimpe Inleiding SEAP door Kim Rienckens (provincie Oost-Vlaanderen) Nulmeting en uitdagingen

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie certificaatnummer 20090615-0000209416-00000001-5 straat Trumelet Faberstraat nummer 9 bus 3 postnummer 8670 gemeente Koksijde bestemming appartement

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat Vri jteken i ng sbed i ng De meeste maatregelen die opgenomen zijn op dit certificaat, zijn op dit moment kosteneffectief of kunnen dat worden binnen de geldigheidsduur van het certificaat. Mogelijk zijn

Nadere informatie

Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012

Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012 Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012 1 COGEN Vlaanderen Doelstelling:

Nadere informatie

NOTA (Z)140109-CDC-1299

NOTA (Z)140109-CDC-1299 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS NOTA

Nadere informatie

NOTA: De EPC score is geen weergave van het effectieve verbruik in dii appartement.

NOTA: De EPC score is geen weergave van het effectieve verbruik in dii appartement. Belan rike toelichtin bi het E C attest! NOTA: De EPC score is geen weergave van het effectieve verbruik in dii appartement. De hoge score is meestal te wijien aan het teit dat er met elektdcileii verwarmd

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat energieprestatiecertificaat certificaatnummer 20120515-0001118936-00000005-8 nummer postnummer Voorhavenlaan 33 9000 bus gemeente A 101 Gent bestemming type appartement - softwareversie 1.3.3 berekend

Nadere informatie

Carbon Footprint Welling Bouw Vastgoed

Carbon Footprint Welling Bouw Vastgoed Carbon Footprint Welling Bouw Vastgoed Dit document bevat de uitgewerkte actuele emissie inventaris van Welling Bouw Vastgoed Rapportage januari december 2009 (referentiejaar) Opgesteld door: Wouter van

Nadere informatie

D 388. Energietechnologie en economie. EXAMEN 1 februari 2002

D 388. Energietechnologie en economie. EXAMEN 1 februari 2002 D 388 Energietechnologie en economie EXAMEN 1 februari 2002 Naam: Nr. Studentenkaart: Handtekening: Richtlijnen: Het examen bestaat uit zes vragen, twee voor ieder deel. Beantwoord uw vragen bondig. Houd

Nadere informatie

Lessenserie Energietransitie

Lessenserie Energietransitie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Thema s en onderwerpen Overzicht Lessenserie Energietransitie Thema s en onderwerpen per les De zoektocht naar voldoende energie voor de komende generaties is één van de belangrijkste

Nadere informatie

Rapport. Klimaatvoetafdruk 2010 van Van Vessem & Le Patichou. (openbare versie)

Rapport. Klimaatvoetafdruk 2010 van Van Vessem & Le Patichou. (openbare versie) Rapport Klimaatvoetafdruk 21 van Van Vessem & Le Patichou (openbare versie) Auteur: drs. Han van Kleef Datum: 4 april 211 Document: 2724RAPP1144 Rapport Klimaatvoetafdruk 21 Van Vessem & Le Patichou 1.

Nadere informatie

Caro De Brouwer 27/11/2013

Caro De Brouwer 27/11/2013 Caro De Brouwer 27/11/2013 Caro De Brouwer 2e Master Irw Energie, KUL Erasmus Imperial College London Thesis: Solvent storage for postcombustion CCS in coal fired plants Voorzitter YERA Young Energy Reviewers

Nadere informatie

Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN

Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN Referentiescenario De WETO-studie (World Energy, Technology and climate policy Outlook 2030) bevat een referentiescenario

Nadere informatie

25/03/2013. Overzicht

25/03/2013. Overzicht Micro-WKK: basisbegrippen en toepassingsmogelijkheden Tine Stevens, Vlaams Energieagentschap Regiovergadering Provincie West-Vlaanderen 12 en 14/03/2013 2 Warmte-krachtkoppeling (WKK) De gelijktijdige

Nadere informatie

Een nieuwe kijk op houtenergie

Een nieuwe kijk op houtenergie Een nieuwe kijk op houtenergie HOUT EEN MODERNE ENERGIEBRON AUTHENTIEK EN TOEKOMSTGERICHT In Europa is hout de primaire bron van duurzame energie. Duizenden gezinnen hebben een houtkachel ter beschikking.

Nadere informatie

Samenvatting van de studie uitgevoerd door CO 2 logic in opdracht van de MIVB

Samenvatting van de studie uitgevoerd door CO 2 logic in opdracht van de MIVB Vergelijking van de CO 2 -uitstoot per vervoermiddel in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Samenvatting van de studie uitgevoerd door CO 2 logic in opdracht van de MIVB 100% Gerecycleerd papier Januari

Nadere informatie

Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening:

Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening: Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening: Betaalbaar & betrouwbaar? Robert Harmsen ECN Beleidsstudies COGEN Symposium Zeist 22 oktober 2004 Een blik naar de toekomst (1) Four Futures

Nadere informatie

Emissielekken in België

Emissielekken in België Milieu-economische analyses voor België, de Gewesten en Europa 13 september 2012 Emissielekken in België Guy Vandille Federaal Planbureau Wat is een emissielek? Emissielek = verschil tussen : emissies

Nadere informatie

Emissiekentallen elektriciteit. Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies

Emissiekentallen elektriciteit. Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies Emissiekentallen elektriciteit Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies Notitie: Delft, januari 2015 Opgesteld door: M.B.J. (Matthijs) Otten M.R. (Maarten) Afman 2 Januari

Nadere informatie

HERNIEUWBARE ENERGIE IN ITALIË

HERNIEUWBARE ENERGIE IN ITALIË HERNIEUWBARE ENERGIE IN ITALIË Overzicht 1 Hernieuwbare energiebronnen (hierna ook: HE) spelen een belangrijke rol in het kader van het Italiaanse energiesysteem. Ze worden uitvoerig gebruikt om elektriciteit

Nadere informatie

2 Is het waar dat de effectieve capaciteit van wind door inpassingseffecten niet 23% maar minder dan 8% is?

2 Is het waar dat de effectieve capaciteit van wind door inpassingseffecten niet 23% maar minder dan 8% is? > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Thermodynamische analyse van het gebruik van een warmtepomp voor residentiële verwarming

Thermodynamische analyse van het gebruik van een warmtepomp voor residentiële verwarming H01N2a: Energieconversiemachines- en systemen Academiejaar 2010-2011 Thermodynamische analyse van het gebruik van een warmtepomp voor residentiële verwarming Professor: Martine Baelmans Assistent: Clara

Nadere informatie

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte in Nederland Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte kost veel energie Warmtevoorziening is verantwoordelijk voor bijna 40% van het energiegebruik in Nederland.

Nadere informatie

Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië

Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië Roemenië ligt geografisch gezien in het midden van Europa (het zuidoostelijk deel van Midden-Europa). Het land telt 21,5 miljoen inwoners en

Nadere informatie

Voordelen van stoom door WKK in België : Projectaanpak THEOLIA

Voordelen van stoom door WKK in België : Projectaanpak THEOLIA S u s t a i n a b l e E n e r g y S o l u t i o n s Voordelen van stoom door WKK in België : Projectaanpak THEOLIA Promotiedag STOOM 18 mei 2006 VITO te Mol Frederic Vermeulen Marketing en Sales Manager

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

PRO GAHP ROBUR GASABSORPTIEWARMTEPOMPEN

PRO GAHP ROBUR GASABSORPTIEWARMTEPOMPEN PRO GAHP ROBUR GASABSORPTIEWARMTEPOMPEN ROBUR GASABSORPTIEWARMTEPOMPEN CoolingWays ontwikkelt en levert, in samenwerking met Robur, verwarmingssystemen die werken op aardgas. Hierdoor kunnen wij zeer hoge

Nadere informatie

Inhoud. Pagina 2 van 7

Inhoud. Pagina 2 van 7 Energie Audit 2014 Inhoud 1. Introductie... 3 2. Doelstelling... 3 3. Energie-aspecten... 3 Uitstoot door procesemissies... 3 Uitstoot door fabriek installaties... 3 Uitstoot vanuit de kantoorpanden...

Nadere informatie

1 BELANG VAN DE INDICATOR EN ELEMENTEN VOOR INTERPRETATIE

1 BELANG VAN DE INDICATOR EN ELEMENTEN VOOR INTERPRETATIE Methodologische fiche INDICATOR: GLOBALE ENERGIE-INTENSITEIT VAN HET BRUSSELS GEWEST THEMA: ENERGIE EN KLIMAATVERANDERINGEN 1 BELANG VAN DE INDICATOR EN ELEMENTEN VOOR INTERPRETATIE Vraag achter de indicator:

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie

energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie energieprestatiecertificaat straat Hoogstraat nummer 570 bus postnummer 9235 gemeente Fruitrode bestemming eengezinswoning type open bebouwing softwareversie 1.0 berekend energieverbruik (kwh/m²): 380

Nadere informatie

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort WARMTEPOMPTECHNIEK Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort Voor verwarming en productie van sanitair warm water in nieuwbouw en renovatie Warmtepomptechniek in nieuwbouwprojecten Nieuw bouwen?

Nadere informatie

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces H 2 et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces Bij het ontstaan van de aarde, 4,6 miljard jaren geleden, was er geen atmosfeer. Enkele miljoenen jaren waren nodig voor de

Nadere informatie

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014 Energie in Beweging Wat is Well to Wheel Met Well to Wheel wordt het totale rendement van brandstoffen voor wegtransport uitgedrukt Well to Wheel maakt duidelijk

Nadere informatie

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Nationaal Expertisecentrum Warmte maakt duurzame warmte en koude mogelijk Warmte in Nederland Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk In opdracht van 1 Warmte kost veel energie

Nadere informatie

Energievoorziening Rotterdam 2025

Energievoorziening Rotterdam 2025 Energievoorziening Rotterdam 2025 Trends Issues Uitdagingen 9/14/2011 www.bollwerk.nl 1 Trends (1) Wereld energiemarkt: onzeker Toenemende druk op steeds schaarsere fossiele bronnen Energieprijzen onvoorspelbaar,

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

Milieubarometer 2009-2010

Milieubarometer 2009-2010 NOTITIE Nr. : A.2007.5221.01.N004 Versie : definitief Project : DGMR Duurzaam Betreft : Milieubarometer 2009-2010 Datum : 26 juli 2011 Milieubarometer 2009-2010 Inleiding De milieubarometer is een instrument,

Nadere informatie

Mededeling van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 22 juli 2008

Mededeling van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 22 juli 2008 Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt Graaf de Ferrarisgebouw Koning Albert II-laan 20 bus 19 B-1000 Brussel Tel. +32 2 553 13 79 Fax +32 2 553 13 50 Email: info@vreg.be Web:

Nadere informatie

Inplanting van windmolens Vlaamse Vereniging voor Ruimte en Planning vzw

Inplanting van windmolens Vlaamse Vereniging voor Ruimte en Planning vzw Inplanting van windmolens Vlaamse Vereniging voor Ruimte en Planning vzw Energie in België EHA! 8 mei 2008 Nieuwerkerken 25 oktober 2007 Dirk Knapen Projectmedewerker energie en klimaat Inplanting van

Nadere informatie

Energie voor morgen, vandaag bij GTI

Energie voor morgen, vandaag bij GTI Energie voor morgen, vandaag bij GTI Jet-Net docentendag 5 juni 2008 GTI. SMART & INVOLVED GTI is in 2009 van naam veranderd: GTI heet nu Cofely SLIMME ENERGIENETWERKEN, NU EN MORGEN 2008 2010 Centrale

Nadere informatie

Bijlage 4: Milieu en energieprestaties: Emissies van de toekomstige rwzi Utrecht (DM 851139)

Bijlage 4: Milieu en energieprestaties: Emissies van de toekomstige rwzi Utrecht (DM 851139) Notitie HASKONINGDHV NEDERLAND B.V. WATER TECHNOLOGY Bijlage 4: Milieu en energieprestaties: Emissies van de toekomstige rwzi Utrecht (DM 851139) Aan : E. Rekswinkel, M. Boersen Van : Wim Wiegant Controle

Nadere informatie

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort Historisch perspectief 1945-1970 Keerpunten in de jaren 70 oliecrisis en milieu Tsjernobyl (1986) ramp door menselijke fouten Kyoto protocol (1997) (CO 2 en global warming problematiek) Start alternatieven

Nadere informatie

energiedeskundige / Dit certtficaat is geldig tot en met 27 juni 2021 berekend energieverbruik (kwh/m 2):

energiedeskundige / Dit certtficaat is geldig tot en met 27 juni 2021 berekend energieverbruik (kwh/m 2): certificaatnummer 20110627-0000869054-00000007-9 straat Wijngaardstraat nummer 39 bus bestemming type eengezinswoning gesloten bebouwing softwareversie 1.3.3 berekend energieverbruik (kwh/m 2): Het berekende

Nadere informatie

Opdrachtgever: Directie HKV lijn in water. 3.A.1 CO 2 -emissie inventaris eerste helft 2015. ten behoeve van de CO 2 -Prestatieladder

Opdrachtgever: Directie HKV lijn in water. 3.A.1 CO 2 -emissie inventaris eerste helft 2015. ten behoeve van de CO 2 -Prestatieladder Opdrachtgever: Directie HKV lijn in water 3.A.1 CO 2 -emissie inventaris eerste helft 2015 ten behoeve van de CO 2 -Prestatieladder Titel: CO 2 -emissie inventaris eerste helft 2015 Auteurs: R. Hurkmans

Nadere informatie

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014 Carbon footprint Op basis van de diverse soorten CO 2 -emissies is de totale CO 2 -emissie van Den Ouden Groep berekend. 9,8 38,6 51,6 Diesel personenwagens Diesel combo's en busjes Hybride personen wagens

Nadere informatie

Samenvatting DOEL VAN DE STUDIE

Samenvatting DOEL VAN DE STUDIE "Energiebalans en balans van de uitstoot van broeikasgassen tijdens de volledige levensduur van aardgas en stookolie als brandstof voor huishoudelijke verwarming" Samenvatting I.1. DOEL VAN DE STUDIE Het

Nadere informatie

BELEIDSOPTIES NUL-ENERGIEWONING

BELEIDSOPTIES NUL-ENERGIEWONING 1 BELEIDSOPTIES NUL-ENERGIEWONING IN HET KADER VAN DE BELANGSTINGSAFTREK HEEFT DE FEDERALE REGERING EEN DEFINITIE GEPUBLICEERD OVER DE NULEREGIEWONING Bij nader toezien was dit een foutieve en zeer contraproductieve

Nadere informatie

20140813.v2 2014 Q1/Q2

20140813.v2 2014 Q1/Q2 2014 Voortgang CO2-prestatieladder 2014 OFN heeft, samen met OFS, in het begin van niveau 5 bereikt op de CO 2 -prestatieladder. Dit is de hoogst haalbare trede op de ladder. Zoals gebruikelijk blikken

Nadere informatie

[Samenvatting Energie]

[Samenvatting Energie] [2014] [Samenvatting Energie] [NATUURKUNDE 3 VWO HOOFDSTUK 4 WESLEY VOS 0 Paragraaf 1 Energie omzetten Energiesoorten Elektrisch energie --> stroom Warmte --> vb. de centrale verwarming Bewegingsenergie

Nadere informatie

Auteurs:E. Benz, C. Hewicker, N. Moldovan, G. Stienstra, W. van der Veen

Auteurs:E. Benz, C. Hewicker, N. Moldovan, G. Stienstra, W. van der Veen 30920572-Consulting 10-0198 Integratie van windenergie in het Nederlandse elektriciteitsysteem in de context van de Noordwest Europese elektriciteitmarkt Eindrapport Arnhem, 12 april 2010 Auteurs:E. Benz,

Nadere informatie

351 De energiescore laat toe om de energiezuinigheid van appartementen te vergelijken.

351 De energiescore laat toe om de energiezuinigheid van appartementen te vergelijken. nummer postnummer Gentse steenweg 10 bus 5 9300 gemeente Aalst bestemming appartement type - bouwjaar 1971 softwareversie 1.5.2 berekende energiescore (kwh/m²jaar): 351 De energiescore laat toe om de heid

Nadere informatie

van 11 december 2007

van 11 december 2007 Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt Graaf de Ferrarisgebouw Koning Albert II-laan 20 bus 19 B - 1000 BRUSSEL e-mail : info@vreg.be tel. : +32 2 553 13 53 fax : +32 2 553 13

Nadere informatie

WKK en decentrale energie systemen, in Nederland

WKK en decentrale energie systemen, in Nederland WKK en decentrale energie systemen, in Nederland Warmte Kracht Koppeling (WKK, in het engels CHP) is een verzamelnaam voor een aantal verschillende manieren om de restwarmte die bij elektriciteitsproductie

Nadere informatie

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013 1 Beknopte samenvatting van de Inventaris duurzame energie in Vlaanderen 2013, Deel I: hernieuwbare energie, Vito, februari 2015 1 1 Het aandeel hernieuwbare energie in 2013 bedraagt 5,8 % Figuur 1 zon-elektriciteit

Nadere informatie

20140813.v2 2014 Q1/Q2

20140813.v2 2014 Q1/Q2 2014 Voortgang CO2-prestatieladder 2014 OFS heeft, samen met OFN, in het begin van niveau 5 bereikt op de CO 2 -prestatieladder. Dit is de hoogst haalbare trede op de ladder. Zoals gebruikelijk blikken

Nadere informatie

VLAAMS PARLEMENT VOORSTEL VAN DECREET. van de heer Jos Geysels

VLAAMS PARLEMENT VOORSTEL VAN DECREET. van de heer Jos Geysels Stuk 634 (1996-1997) Nr. 1 VLAAMS PARLEMENT Zitting 1996-1997 18 april 1997 VOORSTEL VAN DECREET van de heer Jos Geysels houdende wijziging van het decreet betreffende de ruimtelijke ordening, gecoördineerd

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat energieprestatiecertificaat nummer postnummer Eugeen Leenlaan 3 bus 12 3500 gemeente Hasselt bestemming appartement type - bouwjaar 1978 softwareversie 1.5.2 berekende energiescore (kwh/m²jaar): 406 PROEFCERTIFICAAT

Nadere informatie

Jerometer activiteit Meet de impact van je activiteit op het milieu

Jerometer activiteit Meet de impact van je activiteit op het milieu Jerometer activiteit Meet de impact van je activiteit op het milieu Aan de hand van deze vragenlijst kan je op voorhand je huiswerk doen. Eenmaal de gegevens zijn ingevuld zal het makkelijker en sneller

Nadere informatie

Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit

Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit Een samenvatting van de "Greenhouse Gas Protocol Scope 2 Guidance" Samengevat en vertaald door het EKOenergie-secretariaat, januari

Nadere informatie

Module 4 Energie. Vraag 3 Een bron van "herwinbare" energie is: A] biomassa B] de zon C] steenkool D] aardolie E] bewegend water

Module 4 Energie. Vraag 3 Een bron van herwinbare energie is: A] biomassa B] de zon C] steenkool D] aardolie E] bewegend water Module 4 Energie Vraag 1 Wat hoort bij het indirect energieverbruik van een apparaat? Kies het BESTE antwoord A] De energie wat het apparaat nuttig verbruikt. B] De energie die het apparaat niet nuttig

Nadere informatie

Tabellenbijlage. Michiel Hekkenberg (ECN) Martijn Verdonk (PBL) (projectcoördinatie) Oktober 2014 ECN-O--14-052

Tabellenbijlage. Michiel Hekkenberg (ECN) Martijn Verdonk (PBL) (projectcoördinatie) Oktober 2014 ECN-O--14-052 Tabellenbijlage Michiel Hekkenberg (ECN) Martijn Verdonk (PBL) (projectcoördinatie) Oktober 2014 ECN-O--14-052 Verantwoording Dit rapport is de tabellenbijlage bij de Nationale Energieverkenning 2014 verschenen

Nadere informatie

Milieu Impact van Lampen. Laboratorium voor Lichttechnologie KaHo Sint-Lieven Gebroeders Desmetstraat 1 B-9000 Gent 09 265 87 13

Milieu Impact van Lampen. Laboratorium voor Lichttechnologie KaHo Sint-Lieven Gebroeders Desmetstraat 1 B-9000 Gent 09 265 87 13 Laboratorium voor Lichttechnologie KaHo Sint-Lieven Gebroeders Desmetstraat 1 B-9000 Gent 09 265 87 13 Oktober 5,2009 Inhoudstafel INLEIDING.4 1. METHODIEK EN BRONNEN.5 1.1. METHODIEK... 5 1.2. ONDERSTELLINGEN...

Nadere informatie

DE RYCK Klima. 1 kw primaire energie 2,25 kw warmte. ŋ verlies op motor 10% netto vermogen op WP 34% geeft warmte afvoer verwarmingscircuit

DE RYCK Klima. 1 kw primaire energie 2,25 kw warmte. ŋ verlies op motor 10% netto vermogen op WP 34% geeft warmte afvoer verwarmingscircuit DE RYCK Klima LUWAGAM : pomp lucht-water aangedreven met gasmotor PAUL DE RYCK Werking op laag niveau (buitenlucht min. 0 C) omzetten naar warmte op hoog niveau (buiswater max. 50 C) Serreverwarming buis

Nadere informatie

Opdrachtgever: Directie HKV lijn in water. 3.A.1 CO 2 -emissie inventaris eerste helft 2015. ten behoeve van de CO 2 -Prestatieladder

Opdrachtgever: Directie HKV lijn in water. 3.A.1 CO 2 -emissie inventaris eerste helft 2015. ten behoeve van de CO 2 -Prestatieladder Opdrachtgever: Directie HKV lijn in water 3.A.1 CO 2 -emissie inventaris eerste helft 2015 ten behoeve van de CO 2 -Prestatieladder Titel: CO 2 -emissie inventaris eerste helft 2015 Auteurs: R. Hurkmans

Nadere informatie

e n e rg i e p restati ece rt f cããt

e n e rg i e p restati ece rt f cããt e n e rg i e p restati ece rt f cããt L Het berekende energieverbruik is een lnsdtatting van de energiezuinigheld van het appartement. Op de sdraal wordt het energieverbruik van het appartement vergeleken

Nadere informatie

Milieubarometer 2010-2011

Milieubarometer 2010-2011 NOTITIE Nr. : A.2007.5221.01.N005 Versie : definitief Project : DGMR Duurzaam Betreft : Milieubarometer 2010-2011 Datum : 6 januari 2012 Milieubarometer 2010-2011 Inleiding De milieubarometer is een instrument,

Nadere informatie

PERSDOSSIER I BATIBOUW 2013 HAL 12 I STAND 404

PERSDOSSIER I BATIBOUW 2013 HAL 12 I STAND 404 PERSDOSSIER I BATIBOUW 2013 HAL 12 I STAND 404 GENERAL GEEFT DEMONSTRATIE OP BATIBOUW Van -20 C naar 60 C Dat is de belofte van General, de Japanse warmtepompfabrikant. Invoerder Thercon wil dit kracht

Nadere informatie

WORLD ENERGY TECHNOLOGY OUTLOOK 2050 (WETO-H2) KERNPUNTEN

WORLD ENERGY TECHNOLOGY OUTLOOK 2050 (WETO-H2) KERNPUNTEN WORLD ENERGY TECHNOLOGY OUTLOOK 2050 (WETO-H2) KERNPUNTEN In het kader van de WETO-H2-studie is een referentieprognose van het wereldenergiesysteem ontwikkeld samen met twee alternatieve scenario's, een

Nadere informatie

Carbon Footprint Beheer Familie van Ooijen BV Rapportage januari december 2009 (referentiejaar)

Carbon Footprint Beheer Familie van Ooijen BV Rapportage januari december 2009 (referentiejaar) Carbon Footprint Beheer Familie van Ooijen BV Rapportage januari december 2009 (referentiejaar) Dit document bevat: - De uitgewerkte actuele emissie inventaris 2009 o de analyse van de emissie inventaris

Nadere informatie

CO-2 Rapportage 2014. Inhoudsopgave. Electrotechnische Industrie ETI bv Vierde Broekdijk 16 7122 JD Aalten Kamer van koophandel Arnhem 09080078

CO-2 Rapportage 2014. Inhoudsopgave. Electrotechnische Industrie ETI bv Vierde Broekdijk 16 7122 JD Aalten Kamer van koophandel Arnhem 09080078 CO-2 Rapportage 2014 Electrotechnische Industrie ETI bv Vierde Broekdijk 16 7122 JD Aalten Kamer van koophandel Arnhem 09080078 Aalten 28-04-2015 Versie 2.2 J.Nannings Directeur Inhoudsopgave 1. Inleiding

Nadere informatie

Elektrische energie. energie01 (1 min, 47 sec)

Elektrische energie. energie01 (1 min, 47 sec) Elektrische energie In huishoudens is elektrische energie de meest gebruikte vorm van energie. In Nederland zijn bijna alle huizen aangesloten op het netwerk van elektriciteitskabels. Achter elk stopcontact

Nadere informatie

FOSSIELE BRANDSTOFFEN

FOSSIELE BRANDSTOFFEN FOSSIELE BRANDSTOFFEN De toekomst van fossiele energiebronnen W.J. Lenstra Inleiding Fossiele energiebronnen hebben sinds het begin van de industriele revolutie een doorslaggevende rol gespeeld in onze

Nadere informatie

Carbon Footprint Welling Bouw Vastgoed

Carbon Footprint Welling Bouw Vastgoed Carbon Footprint Welling Bouw Vastgoed Dit document bevat de uitgewerkte actuele emissie-inventaris van Welling Bouw Vastgoed Rapportage 1 e halfjaar 2010 (januari juli 2010) Opgesteld door: TL Gecontroleerd

Nadere informatie