Samenvatting. Membraan filtratie principe

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Samenvatting. Membraan filtratie principe"

Transcriptie

1 Deze Nederlandse samenvatting is uitgebreider dan de voorgaande Engelse versie. Begonnen wordt met een algemene inleiding over wat membraanfiltratie is, hoe dit proces in het algemeen uitgevoerd wordt en wat het belangrijkste probleem is. Vervolgens worden de in dit onderzoek gevonden resultaten samengevat. Membraan filtratie principe Dit proefschrift gaat over ultrafiltratie. Dit is een scheidingstechniek, welke gebruik maakt van een membraan. Dit membraan is een fijn filter, dat stoffen scheidt op grootte. Een klassiek filter scheidt vaste deeltjes van een oplossing; met een membraan is het zelfs mogelijk om opgeloste stoffen af te vangen, mits de moleculen groot genoeg zijn. Eigenlijk is een membraan dus een moleculaire zeef. Kleine moleculen, zoals water, gaan er wel doorheen, maar grotere zoals eiwitten of zetmeel kunnen worden tegengehouden. Dit is schematisch voorgesteld in figuur 1. Om water door het membraan heen te krijgen moet echter wel een kracht uitgeoefend worden. Daarom wordt een drukverschil over het membraan aangelegd. De te filtreren vloeistof wordt bij een hoge druk (bij ultrafiltratie enkele bars) langs het membraan geleid. Doordat aan de filtraatzijde van het membraan de druk laag is (atmosferisch) wordt het water door het membraan heengeperst. 165

2 Figuur. 1. Principe van membraanfiltratie. Een oplossing bestaat in het algemeen uit grote moleculen (b.v. eiwitten) en kleine moleculen (b.v. water). Wanneer deze oplossing, onder druk, door een membraan geperst wordt, zullen de kleine watermoleculen gemakkelijk door de poriën gaan; de eiwit deeltjes zijn echter te groot om door de poriën te kunnen en worden tegengehouden. Figuur 2. Vloeistofstromen in een membraanfiltratiemodule. De voeding (b.v. een waterige eiwit-oplossing) komt aan de linkerzijde binnen en stroomt parallel aan het membraanoppervlak. Onder druk wordt water door het membraan geperst. Hierdoor wordt de achtergebleven oplossing steeds geconcentreerder in eiwit; dit zgn. concentraat zal uiteindelijk de module aan de rechterkant verlaten. De vloeistof die door het membraan geperst wordt is de filtraatstroom. De richting waarin de voeding (en dus ook het concentraat) stroomt staat loodrecht op de richting waarin gefiltreerd wordt. Daarom wordt deze manier van filtreren ook wel cross flow filtratie genoemd. 166

3 Algemene procesvoering Membraanfiltratie wordt bedreven volgens het cross flow principe. Cross flow betekent dat de richting waarmee voeding langs het membraan stroomt loodrecht staat op de filtratie richting. Het principe is weergegeven in figuur 2. In een membraanproces wordt de ingaande stroom gescheiden in een relatief zuivere filtraatstroom, die slechts water en enkele kleine deeltjes (zouten, suikers) bevat, en een concentraatstroom die, zoals de naam al zegt de tegengehouden componenten in verhoogde concentratie bevat. Als deze stroom nog niet geconcentreerd genoeg is na één filtratie stap, wordt hij meerdere keren langs het membraanfilter geleid om nog meer water te verwijderen. Voordelen membraanfiltratie Membraanfiltratie heeft boven de bestaande alternatieven belangrijke voordelen: - Het is een mild proces, het kan bij lage temperaturen plaatsvinden, wat vooral belangrijk is bij de behandeling van hittegevoelig materiaal. Daarom heeft het ook een belangrijke toepassing in de voedingsmiddelenindustrie. - Het is een proces dat relatief weinig energie kost. De meeste energie gaat zitten in het rondpompen van de vloeistof. Dit is echter slechts een geringe hoeveelheid in vergelijking tot het verbruik bij een alternatief proces als indampen. - Het proces is gemakkelijk op te schalen en uit te breiden. Vervuiling Membraanfiltratie heeft eigenlijk slechts één nadeel dat grootschalige implementatie ervan nog steeds tegenhoudt. De membranen raken gemakkelijk vervuild. Stoffen die tegengehouden worden hopen zich in hoge concentratie op bij de ingang van het membraan. Ze kunnen hier uiteindelijk neerslaan en een laagje vormen (zie figuur 3). Het te filtreren water moet nu behalve door het membraan ook door dit laagje geperst worden. Dit kost extra moeite en in praktijk betekent dit dat de filtratie langzamer verloopt en het proces dus 167

4 minder rendabel is. Ook kunnen de poriën geblokkeerd worden, doordat stoffen de porie in geduwd worden terwijl ze eigenlijk te groot zijn en dus bekneld raken. De genoemde vervuilingproblemen zijn zeer nadelig voor het proces en dienen dus met kracht bestreden te worden. Figuur 3. Vorming van een vuillaag bij membraanfiltratie. Stoffen die door het membraan worden tegengehouden hopen zich op aan het membraanoppervlak. Hier worden zodanige concentraties bereikt dat deze stof uiteindelijk neerslaat op het membraan en een dichte, compacte laag vormt. Dit belemmert de filtratie aanzienlijk. Dit proefschrift Belangrijk bij membraanfiltratie is dat de doorzet door het membraan hoog genoeg is om het proces rendabel te laten zijn. In dit proefschrift worden verschillende varianten van membraanfiltratie, waarin hogere doorzetten gehaald kunnen worden dan gebruikelijk, beschreven. Zo wordt gedemonstreerd dat water ontdaan kan worden van zouten met membraanfilters die veel grover zijn dan degene die tot nu toe gebruikt werden (hoofdstuk 3). Tot nu toe werd dit met zeer fijne, zogenaamde omgekeerde osmose membranen gedaan. Deze membranen bevatten poriën die net zo groot zijn als de zoutdeeltjes zelf. De zoutdeeltjes worden dan op grond van grootte gescheiden van het water dat met druk door het membraan geperst wordt. Doordat de membranen zo fijn van structuur zijn kost het zeer veel moeite om water er doorheen te persen. Er is dan ook veel membraanoppervlak nodig. Per uur lukt het slechts om 10 liter water door 1 m 2 membraanfilter te persen. Ook 168

5 kost het proces relatief veel energie, omdat hoge drukken (40 bar) noodzakelijk zijn. Het blijkt echter ook met veel grovere membranen te kunnen. Veel materialen dragen van nature een zwakke electrische lading, membraanmaterialen vaak ook. Hier kun je gebruik van maken. De zoutdeeltjes zijn namelijk eveneens electrisch geladen en worden gemakkelijk afgestoten door de lading die op het membraanoppervlak zit. Zoutdeeltjes kunnen dan minder snel de poriën binnendringen en blijven dus aan de voedingszijde van het membraan hangen, terwijl het water door de poriën heen geperst wordt. Dit persen gaat nu echter veel eenvoudiger, omdat de poriën veel grover zijn. Nu zijn er slechts drukken tot 5 bar nodig en dan kun je door 1 m 2 membraan in een uur tot 500 liter persen. Dit systeem lijkt dus veelbelovend en zou toepassing kunnen hebben in het bereiden van drinkwater uit oppervlakte- of grondwater. Ook afvalwaterzuivering in bijvoorbeeld de metaal- of verfindustrie behoort tot de mogelijkheden. Dit gehele proces staat of valt met de electrische afstoting tussen membraan en zoutdeeltjes. Deze kracht zwakt echter af naarmate de concentratie aan zoutdeeltjes zal toenemen. Derhalve is het systeem minder geschikt voor het ontzouten van zeewater. Het moet echter mogelijk zijn om dit soort membranen in de toekomst kunstmatig van extra electrische ladingen te voorzien. Dan zou ook de laatstgenoemde toepassing binnen handbereik liggen. Membranen worden ook vaak toegepast om oplossingen met eiwit te concentreren, waarna het resterende water verwijderd kan worden door drogen (hoofdstuk 4). Eveneens is het wenselijk om verontreinigingen (suikers, zouten) uit de eiwitoplossing te verwijderen, om het eiwit zo schoon mogelijk in handen te krijgen. Eiwitten hopen zich echter op voor het membraan, na tegengehouden te zijn. Hierbij verhinderen ze dat water door het membraan kan stromen. Om deze effecten tegen te gaan is het zaak om de concentraties eiwit aan het membraanoppervlak onder controle te houden. De eiwitten kunnen door het concentratieverschil met de bulk vloeistof weer naar de bulk terug diffunderen, maar dat schiet niet erg op. Dit proces wordt een handje geholpen als de eiwitten een electrische landing krijgen en elkaar gaan afstoten. De hoeveelheid electrische lading op het eiwit valt te sturen door de zuurgraad, de 169

6 ph, aan te passen. Bij een bepaalde ph-waarde draagt het eiwit geen electrische lading: dit wordt het iso-electrische punt genoemd. Bij het eiwit dat wij bestudeerd hebben, albumine, ligt het iso-electrisch punt bij een ph waarde van 5. Wordt de ph van de oplossing nu verhoogd, door loog toe te voegen, dan wordt het eiwit negatief geladen; wordt zuur toegevoegd en de ph tot onder het iso-electrisch punt gebracht dan krijgt het eiwit een positieve lading. Doordat de eiwitten elkaar sterk afstoten, hopen ze zich minder snel op voor het membraanoppervlak. Dit zie je terug in de waterstroom door het membraanfilter. Bij zeer hoge of lage ph waarden zijn de eiwitmoleculen sterk geladen en stoten ze elkaar krachtig af. De doorzet van water door het membraanfilter komt dan ook een stuk hoger te liggen, omdat het water minder hinder ondervindt van opgehoopte eiwitten bij de ingang van het membraan. Een bijkomend voordeel van de lading op eiwitten is dat deze ook kracht uitoefent op de zoutdeeltjes. Dit heeft tot gevolg dat deze nu nog sneller dan anders door het membraan heen geperst worden. De ontzouting van de eiwitoplossing verloopt dus ook sneller. Om vervuiling van membranen tegen te kunnen gaan moet voorkomen worden dat stoffen, die door het membraan worden tegengehouden, zich ervoor gaan ophopen. Om dit te bereiken moet de vloeistof voor het membraan goed opgemengd worden. Een mooie manier is het toevoegen van grote, onopgeloste deeltjes (ordegrootte 1mm) aan de te filtreren vloeistof (hoofdstuk 5). Hierbij wordt gebruik gemaakt van het zogenaamde fluïd bed principe. Daarbij worden buisvormige membraansystemen gebruikt. In ons geval een buis van bijna 2 m lengte en een diameter van 1.5 cm. De wanden zijn poreus en hier vindt de filtrerende werking plaats. De te filtreren vloeistof stroomt onderin de buis binnen en wordt boven afgevoerd in meer geconcentreerde vorm, nadat een deel ervan door de membraanwand geperst is. In de buis bevinden zich deeltjes die geneigd zijn om onder de invloed van de zwaartekracht naar beneden te vallen. De opwaartse vloeistofstroom compenseert deze neiging waardoor de deeltjes gaan zweven. De deeltjes blijven echter niet strak op hun plaats maar bewegen chaotisch rondom een bepaalde positie. Door deze bewegingen wordt de vloeistof zeer effectief opgemengd. Dit heeft een positieve uitwerking op het verloop van het filtratie proces. De snelheid van dit proces wordt namelijk sterk verhoogd, aangezien ophoping van stoffen aan het membraanoppervlak tegengegaan wordt door de aanwezigheid van de bewegende deeltjes. De 170

7 verzameling deeltjes die met een omhoog stromende vloeistof op hun plaats worden gehouden wordt een fluïde bed genoemd. Het toepassen van fluïde bedden kan ook nadelen hebben (hoofdstuk 6). De deeltjes kunnen namelijk door botsingen het membraan behoorlijk beschadigen. Wat gebeurt is dat de poriën van het membraan door inslaande kogeltjes dichtgehamerd worden. Er valt daarna geen vloeistof meer doorheen te persen. Het membraan kan, afhankelijk van de massa van de deeltjes, reeds binnen enkele uren volledig dichtgeslagen zijn. Dit is een reëel risico bij deze toepassing. Om te voorkomen dat het membraan gevaar loopt moeten de deeltjes zo klein en zo licht mogelijk gekozen worden. Gebleken is dat het gewicht van de deeltjes nauwelijks uitmaakt voor de positieve, menging-bevorderende werking ervan, maar zoals gezegd wel voor de nadelige effecten. Ook is het membraan beter beschermd als de viscositeit van de te filtreren vloeistof hoog is (bij filtratie van eetbare oliën bijvoorbeeld). Het membraan wordt ook beschermd tegen inslag door de stoffen die zich hebben opgehoopt voor het membraanfilter. In het voorgaande werk worden de deeltjes netto op zijn plaats gehouden. In het laatste hoofdstuk (hoofdstuk 7) worden vaste deeltjes met de vloeistofstroom mee rondgepompt. Gekeken is naar het effect van onoplosbare deeltjes op de filtratie van waterige sojaextracten. Deze worden gefiltreerd om water, zouten en suikers te verwijderen en een geconcentreerd eiwitproduct over te houden. Normaal worden de vaste, onoplosbare meeldeeltjes verwijderd voordat met membraanfiltratie begonnen wordt. In dit werk zijn de deeltjes met opzet niet verwijderd om te kijken of ze het membraan schoon konden maken en houden. De meeldeeltjes waren gemiddeld 25 micrometer groot. De deeltjes blijken inderdaad vervuiling behoorlijk te beperken. De doorzet door het membraan kan tot een factor 10 verhoogd worden. Eveneens kan de eiwitoplossing veel sterker geconcentreerd worden, hetgeen een groot voordeel is bij verdere verwerking. Gebleken is dat de deeltjes een schurende werking hebben. Een vuillaag die zich reeds gevormd heeft wordt door de deeltjes letterlijk afgeschraapt. Ook als ze achteraf, na een deeltjesloze filtratie, worden toegevoegd kunnen ze hun reinigende werking uitoefenen. 171

Totale verwerking van mest en/of digestaat

Totale verwerking van mest en/of digestaat Totale verwerking van mest en/of digestaat Verwerking van slib, mest en/of digestaat is geen eenvoudige zaak. Zeker niet wanneer het doel is deze te verwerken tot loosbaar water en fracties die een toegevoegde

Nadere informatie

Samenvatting: Scheikunde H4 Reacties met zoutoplossingen. Don van Baar Murmelliusgymnasium Leerjaar

Samenvatting: Scheikunde H4 Reacties met zoutoplossingen. Don van Baar Murmelliusgymnasium Leerjaar Samenvatting: Scheikunde H4 Reacties met zoutoplossingen Don van Baar Murmelliusgymnasium Leerjaar 2011-2012 Murmellius2014 www.compudo.nl/murmellius2014 Scheikunde H4: Reacties met zoutoplossingen Samenvatting

Nadere informatie

WATER FACTORY. Productinformatie»

WATER FACTORY. Productinformatie» WATER FACTORY Productinformatie» » Drinkwater... Kwaliteit van uw drinkwater Hoeveel water drinkt u per dag? U drinkt het misschien zo uit de kraan, maakt er koffie, thee of limonade van en u kookt er

Nadere informatie

Basisscheikunde voor het hbo ISBN e druk Uitgeverij Syntax media Hoofdstuk 1 Stoffen bladzijde 1

Basisscheikunde voor het hbo ISBN e druk Uitgeverij Syntax media Hoofdstuk 1 Stoffen bladzijde 1 Hoofdstuk 1 Stoffen bladzijde 1 Opgave 1 Hoe groot zijn de smelt- en kookpunten van onderstaande stoffen (zoek op)? smeltpunt kookpunt (sublimatiepunt) a 195 K (-78 O C); 240 K (-33 O C) b 159 K (-114

Nadere informatie

Gefeliciteerd met uw aankoop van dit omgekeerde osmose systeem. Compact en fraai afgewerkt met een kunststof afdekkap.

Gefeliciteerd met uw aankoop van dit omgekeerde osmose systeem. Compact en fraai afgewerkt met een kunststof afdekkap. Versie 2.0 Installatie overzicht Design Osmosesysteem Gefeliciteerd met uw aankoop van dit omgekeerde osmose systeem. Compact en fraai afgewerkt met een kunststof afdekkap. Wij zijn ervan overtuigd dat

Nadere informatie

Antwoorden deel 1. Scheikunde Chemie overal

Antwoorden deel 1. Scheikunde Chemie overal Antwoorden deel 1 Scheikunde Chemie overal Huiswerk 2. a. Zuivere berglucht is scheikundig gezien geen zuivere stof omdat er in lucht verschillende moleculen zitten (zuurstof, stikstof enz.) b. Niet vervuild

Nadere informatie

Uitwerkingen Basischemie hoofdstuk 1

Uitwerkingen Basischemie hoofdstuk 1 Uitwerkingen Basischemie hoofdstuk 1 Opgave 1.1 Opgave 1.2 Opgave 1.3 Opgave 1.4 Stofeigenschappen en zintuigen Noem 4 stofeigenschappen die je met je zintuigen kunt waarnemen? Fysische constanten a. Methaan

Nadere informatie

5 Water, het begrip ph

5 Water, het begrip ph 5 Water, het begrip ph 5.1 Water Waterstofchloride is een sterk zuur, het reageert als volgt met water: HCI(g) + H 2 0(I) Cl (aq) + H 3 O + (aq) z b Hierbij reageert water als base. Ammoniak is een zwakke

Nadere informatie

NATIONALE NATUURKUNDE OLYMPIADE. Eindronde practicumtoets A. 10 juni beschikbare tijd: 2x2 uur

NATIONALE NATUURKUNDE OLYMPIADE. Eindronde practicumtoets A. 10 juni beschikbare tijd: 2x2 uur NATIONALE NATUURKUNDE OLYMPIADE Eindronde practicumtoets A 10 juni 2006 beschikbare tijd: 2x2 uur Bepaling van de gemiddelde grootte van poriën in een filter Inleiding Als je een koffiefilter in water

Nadere informatie

KOELTORENS: BEHANDELING SUPPLETIEWATER DOET WERKINGSKOSTEN DALEN

KOELTORENS: BEHANDELING SUPPLETIEWATER DOET WERKINGSKOSTEN DALEN Nieuwsbrief MilieuTechnologie, februari 2008 (Kluwer, jaargang 15, nummer 2) Jan Gruwez & Stefaan Deboosere, Trevi nv jgruwez@trevi-env.com www.trevi-env.com KOELTORENS: BEHANDELING SUPPLETIEWATER DOET

Nadere informatie

De massadichtheid, dichtheid of soortelijke massa van een stof is de massa die aanwezig is in een bepaald

De massadichtheid, dichtheid of soortelijke massa van een stof is de massa die aanwezig is in een bepaald Hieronder wordt uitgelegd wat massadichtheid betekent. De massadichtheid, dichtheid of soortelijke massa van een stof is de massa die aanwezig is in een bepaald volume. De massadichtheid is dus bijvoorbeeld

Nadere informatie

Eindexamen havo scheikunde pilot 2013-I

Eindexamen havo scheikunde pilot 2013-I Ontkleuring van drinkwater Het grondwater dat in het westen van Friesland wordt gebruikt voor de productie van drinkwater, wordt gewonnen in gebieden met een veenbodem waarin een mengsel van humuszuren

Nadere informatie

toelatingsexamen-geneeskunde.be Vraag 2 Wat is de ph van een zwakke base in een waterige oplossing met een concentratie van 0,1 M?

toelatingsexamen-geneeskunde.be Vraag 2 Wat is de ph van een zwakke base in een waterige oplossing met een concentratie van 0,1 M? Chemie juli 2009 Laatste wijziging: 31/07/09 Gebaseerd op vragen uit het examen. Vraag 1 Geef de structuurformule van nitriet. A. B. C. D. Vraag 2 Wat is de ph van een zwakke base in een waterige oplossing

Nadere informatie

APPENDIX. Nederlandse samenvatting

APPENDIX. Nederlandse samenvatting APPENDIX Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting SAMENVATTING Therapeutische eiwitten zijn veelbelovende geneesmiddelen voor de behandeling van ernstige en levensbedreigende ziekten. De ingewikkelde

Nadere informatie

Safe DRINKING WATER production from SURFACE WATER through MEMBRANE FILTRATION. Bart De Gusseme and Dirk De Vos

Safe DRINKING WATER production from SURFACE WATER through MEMBRANE FILTRATION. Bart De Gusseme and Dirk De Vos Safe DRINKING WATER production from SURFACE WATER through MEMBRANE FILTRATION Bart De Gusseme and Dirk De Vos Uitdagingen kanaalwater 3 Grove delen (> 1 mm) Bladeren Afval Kleine deeltjes (1 mm 0,1 µm)

Nadere informatie

Hergebruik van recirculatiewater in de aardbei stellingteelt

Hergebruik van recirculatiewater in de aardbei stellingteelt Hergebruik van recirculatiewater in de aardbei stellingteelt Bij de teelt van aardbeien op stellingen is het mogelijk om water en mineralen optimaler te gebruiken. Van de bemesting (stikstof en fosfaat)

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Om te kunnen overleven moeten micro-organismen voedingsstoffen opnemen uit hun omgeving en afvalstoffen uitscheiden. Het inwendige van een cel is gescheiden

Nadere informatie

Antwoorden deel 1. Scheikunde Chemie overal

Antwoorden deel 1. Scheikunde Chemie overal Antwoorden deel 1 Scheikunde Chemie overal Huiswerk 2. a. Zuivere berglucht is scheikundig gezien geen zuivere stof omdat er in lucht verschillende moleculen zitten (zuurstof, stikstof enz.) b. Niet vervuild

Nadere informatie

ZUUR-BASE BUFFERS Samenvatting voor het VWO

ZUUR-BASE BUFFERS Samenvatting voor het VWO ZUUR-BASE BUFFERS Samenvatting voor het VWO versie december 2014 INHOUDSOPGAVE 1. Vooraf 2. Wat is een buffer? 3. Hoe werkt een buffer? 4. Geconjugeerd zuur/base-paar 5. De ph van een buffer De volgende

Nadere informatie

De compacte installatie voor de zuivering van industrieel afvalwater.

De compacte installatie voor de zuivering van industrieel afvalwater. De compacte installatie voor de zuivering van industrieel afvalwater. Fijn filtratie Electrolyse CURAQ Ell Filter DE SPEERPUNTEN CURAQ - Innovatief en uniek de pluspunten Electrolyse CURAQ Ell filter Fijn

Nadere informatie

Viscositeit. par. 1 Inleiding

Viscositeit. par. 1 Inleiding Viscositeit par. 1 Inleiding Viscositeit is een eigenschap van vloeistoffen (en van gassen) die aangeeft hoe ondoordringbaar de vloeistof is voor een vast voorwerp. Anders gezegd met de grootheid viscositeit

Nadere informatie

efficiënte olieafscheider De meest

efficiënte olieafscheider De meest De meest efficiënte olieafscheider Zeer korte terugverdientijd Maximale standtijd van de reiniger Onderhoudsvrije constructie Minimale bedrijfskosten Ook effectief voor kleine installaties Diverse capaciteiten

Nadere informatie

NATUURKUNDE 8 29/04/2011 KLAS 5 INHAALPROEFWERK HOOFDSTUK

NATUURKUNDE 8 29/04/2011 KLAS 5 INHAALPROEFWERK HOOFDSTUK NATUURKUNDE KLAS 5 INHAALPROEFWERK HOOFDSTUK 8 29/04/2011 Deze toets bestaat uit 3 opgaven (32 punten). Gebruik eigen grafische rekenmachine en BINAS toegestaan. Veel succes! Opgave 1: Afbuigen van geladen

Nadere informatie

Samenvatting. Het gebruik van ultrafiltratie (UF) membranen als oppervlakte water zuiveringstechnologie

Samenvatting. Het gebruik van ultrafiltratie (UF) membranen als oppervlakte water zuiveringstechnologie Samenvatting Het gebruik van ultrafiltratie (UF) membranen als oppervlakte water zuiveringstechnologie is in de laatste vijftien jaar enorm toe genomen. Ultrafiltratie membranen zijn gemakkelijk op te

Nadere informatie

Helder water door quaggamossel

Helder water door quaggamossel Helder water door quaggamossel Kansen en risico s Een nieuwe mosselsoort, de quaggamossel, heeft zich in een deel van de Rijnlandse wateren kunnen vestigen. De mossel filtert algen en zwevend stof uit

Nadere informatie

Wat is reactiesnelheid? Inleiding. Na deze clip kun je: Onderwerpen. Procestechniek: tijd is geld. Maar het moet ook weer niet te snel gaan

Wat is reactiesnelheid? Inleiding. Na deze clip kun je: Onderwerpen. Procestechniek: tijd is geld. Maar het moet ook weer niet te snel gaan Na deze clip kun je: Wat is reactiesnelheid? uitleggen wat de reactiesnelheid is de factoren die de reactiesnelheid beïnvloeden noemen uitleggen hoe de verschillende factoren de reactiesnelheid beïnvloeden

Nadere informatie

Basisscheikunde voor het hbo ISBN e druk Uitgeverij Syntax media

Basisscheikunde voor het hbo ISBN e druk Uitgeverij Syntax media Hoofdstuk 14 Chemische processen bladzijde 1 Opgave 1 Wat denk je, zijn de volgende processen continuprocessen of batch-processen? a productie van verschillende soorten medicijnen b productie van verschillende

Nadere informatie

Hoofdstuk 6: Zure en base oplossingen / ph

Hoofdstuk 6: Zure en base oplossingen / ph Hoofdstuk 6: Zure en base oplossingen / ph 6.1 Herhaling: zure en basische oplossingen Arrhenius definieerde zuren als volgt: zuren zijn polaire covalente verbindingen die bij het oplossen in water H +

Nadere informatie

Samenvatting Chemie Overal 3 havo

Samenvatting Chemie Overal 3 havo Samenvatting Chemie Overal 3 havo Hoofdstuk 2: Water 2.1 Watervoorziening Hoeveelheid water De totale hoeveelheid water op aarde wordt geschat op 1,4 miljard kubieke kilometer (14 met twintig nullen liter!).

Nadere informatie

NOOIT SPATELS OF ANDER GEREEDSCHAP OP DE ZEEF GEBRUIKEN, DIT BESCHADIGT DE MAASGROOTTE VAN DE ZEEF EN MAAKT DE WERKING VAN DE BOTVANGER

NOOIT SPATELS OF ANDER GEREEDSCHAP OP DE ZEEF GEBRUIKEN, DIT BESCHADIGT DE MAASGROOTTE VAN DE ZEEF EN MAAKT DE WERKING VAN DE BOTVANGER De Botvanger Met de Botvanger is het eenvoudig, goedkoop en effectief om leverboteieren uit mest te zeven (filteren). Zo kunt u als veterinair, voorlichter of veehouder de diagnose leverbot op het bedrijf

Nadere informatie

Reinigen van Rioolpersleidingen. Redenen om te reinigen

Reinigen van Rioolpersleidingen. Redenen om te reinigen Reinigen van Rioolpersleidingen Redenen om te reinigen Waarom reinigen van persleidingen: - Vervuiling hecht aan de leiding - Verbeteren van de doorstroming - Agrarische en industriële vervuiling hecht

Nadere informatie

Bedrijfsvoorschriften

Bedrijfsvoorschriften 1 Inhoud 2 Inleiding 2 2.1 Gebruiksdoel 2 2.2 Toepassingsgebied 2 2.3 Te ontraden gebruik 2 3 Veiligheid 2 4 Transport en opslag 2 5 Installatievoorschriften 2 5.1 Plaatsing 2 5.2 Inbouw in leidingwerk

Nadere informatie

inbreng en heeft als gevolg minder scaling (kalkafzetting in de vorm van calciumcarbonaat).

inbreng en heeft als gevolg minder scaling (kalkafzetting in de vorm van calciumcarbonaat). Mest verwerken Dierlijke mest is vaak vloeibaar en bevat onder andere ammoniak en ammoniumzouten. Men kan uit deze drijfmest ammoniumsulfaat maken dat als meststof kan dienen. Omdat de prijs van kunstmest

Nadere informatie

Love and Fear of Water: Water Dynamics around Charges and Apolar Solutes S.T. van der Post

Love and Fear of Water: Water Dynamics around Charges and Apolar Solutes S.T. van der Post Love and Fear of Water: Water Dynamics around Charges and Apolar Solutes S.T. van der Post Samenvatting Water is meer dan een oplosmiddel Het leven op aarde is gebaseerd op water: vrijwel alle organismen,

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Het tablet is om vele redenen een populaire toedieningsvorm van geneesmiddelen. Het gebruikersgemak en het gemak waarmee ze grootschalig kunnen worden geproduceerd zijn slechts twee van de

Nadere informatie

Holland Filter Automatic Backflush Filter

Holland Filter Automatic Backflush Filter Holland Filter Automatic Backflush Filter De ABF is een volautomatisch terugspoelfilter en is ontwikkeld als een eenvoudige en probleemloze oplossing voor het verwijderen van zwevende verontreinigingen

Nadere informatie

Water hergebruiken is nog maar het begin. Doctoraat van Anh Tran, 26 november 2014

Water hergebruiken is nog maar het begin. Doctoraat van Anh Tran, 26 november 2014 Water hergebruiken is nog maar het begin Doctoraat van Anh Tran, 26 november 2014 Waterschaarste en de uitputting van natuurlijke hulpbronnen zijn belangrijke uitdagingen voor duurzame ontwikkeling. Volgens

Nadere informatie

Tentamen Scheidingstechnologie: MSTTSCT 01-07-201114:00-17:00

Tentamen Scheidingstechnologie: MSTTSCT 01-07-201114:00-17:00 Tentamen Scheidingstechnologie: MSTTSCT 01-07-201114:00-17:00 Het tentamen bestaat uit vijf open vragen (met subvragen). Vermeld naam en studienummer op ieder ingeleverd vel. Vermeld eenheden bij numerieke

Nadere informatie

Scheikundige begrippen

Scheikundige begrippen Scheikundige begrippen Door: Ruby Vreedenburgh, Jesse Bosman, Colana van Klink en Fleur Jansen Scheikunde begrippen 1 Chemische reactie Ruby Vreedenburgh Overal om ons heen vinden er chemische reacties

Nadere informatie

Samenvatting Chemie Overal 3 vwo. Hoofdstuk 2: Water. 2.1 Watervoorziening

Samenvatting Chemie Overal 3 vwo. Hoofdstuk 2: Water. 2.1 Watervoorziening Samenvatting Chemie Overal 3 vwo Hoofdstuk 2: Water 2.1 Watervoorziening Hoeveelheid water De totale hoeveelheid water op aarde wordt geschat op 1,4 miljard kubieke kilometer (14 met twintig nullen liter!).

Nadere informatie

Transfertoets blok 5. Krantenpapier VAPRO B

Transfertoets blok 5. Krantenpapier VAPRO B Transfertoets blok 5 Krantenpapier VAPRO B Versie: juni 2009 Werkwijze transfertoets Aan het einde van je VAPRO B opleiding dien je het totale productieproces van je bedrijf te overzien. Dit heb je onder

Nadere informatie

voor de deur Mobiele opvangmiddelen voor afvalwater Opslag van afvalwater Clean Water Mobiele waterzuiver

voor de deur Mobiele opvangmiddelen voor afvalwater Opslag van afvalwater Clean Water Mobiele waterzuiver Mobiele waterzuivering voor de deur Mobiele opvangmiddelen voor afvalwater Opslag van afvalwater Clean Water Mobiele waterzuiver ing Afvalwater zuiveren voor de deur Afvalwater zuiveren voor de deur? Niet

Nadere informatie

Eindexamen scheikunde havo 2005-I

Eindexamen scheikunde havo 2005-I 4 Beoordelingsmodel Zeewater 1 Sr 2+ juist symbool 1 juiste lading bij gegeven symbool 1 2 aantal protonen: 6 aantal neutronen: 8 juiste aantal protonen 1 aantal neutronen: 14 verminderen met het aantal

Nadere informatie

Ook het lichaam van de schaatsenrijder heeft zo n waterafstotend waslaagje.

Ook het lichaam van de schaatsenrijder heeft zo n waterafstotend waslaagje. Startmoment: Observatie van het leven in de vijver en op het wateroppervlak. Vaststelling: Sommige diertjes kunnen op het water lopen en wij niet. Probleemstelling: Hoe kan dit ligt het aan de diertjes

Nadere informatie

Gebruikshandleiding Nitraat-/Fosfaat filter

Gebruikshandleiding Nitraat-/Fosfaat filter Gebruikshandleiding Nitraat-/Fosfaat filter Categorie: Waterwaarden en filtratie Werkingsprincipe Nitraat in het aquarium ontstaat door bacteriële omzetting van organische stoffen, zoals voedselresten

Nadere informatie

BEKOSPLIT DE ECONOMISCHE, MILIEUVRIENDELIJKE BEHANDELING VAN EMULSIES

BEKOSPLIT DE ECONOMISCHE, MILIEUVRIENDELIJKE BEHANDELING VAN EMULSIES BEKOSPLIT DE ECONOMISCHE, MILIEUVRIENDELIJKE BEHANDELING VAN EMULSIES ÉÉN LITER OLIE VERONTREINIGT 1.000.000 L GRONDWATER De wetgever heeft goede redenen om een professionele, verantwoordelijke en veilige

Nadere informatie

b Dikke shampoo komt moeilijk uit het flesje en verspreidt zich niet goed in je haar.

b Dikke shampoo komt moeilijk uit het flesje en verspreidt zich niet goed in je haar. 2 Voor de spiegel Activiteiten 2A 1 a Als het zout oplost, verdwijnt de vaste stof en ontstaat een (heldere) oplossing. b Dikke shampoo komt moeilijk uit het flesje en verspreidt zich niet goed in je haar.

Nadere informatie

aluminium 2,7 0, ,024 ijzer 7,9 0, ,012

aluminium 2,7 0, ,024 ijzer 7,9 0, ,012 DEZE TAAK BESTAAT UIT 36 ITEMS. --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Dichtheid Soortelijke

Nadere informatie

io ATerinzagelegging 7906913

io ATerinzagelegging 7906913 Octrooiraad io ATerinzagelegging 7906913 Nederland @ NL @ fj) @ @ Werkwijze en inrichting voor het tot stand brengen van een ionenstroom. Int.CI 3.: H01J37/30, H01L21/425. Aanvrager: Nederlandse Centrale

Nadere informatie

De juiste keus voor uw zwembadwater

De juiste keus voor uw zwembadwater De juiste keus voor uw zwembadwater Het kraanwater waarmee u het zwembad heeft gevuld, blijft helaas niet zo helder en betrouwbaar als het was. Als u het water niet behandelt, zal het snel vervuilen en/of

Nadere informatie

Bepaling van vaste stoffen in suspensie. Methode door filtratie op glasvezelfilter

Bepaling van vaste stoffen in suspensie. Methode door filtratie op glasvezelfilter Bepaling van vaste stoffen in suspensie. Methode door filtratie op glasvezelfilter september 2011 Pagina 1 van 5 WAC/III/D/002 INHOUD 1 TOEPASSINGSGEBIED... 3 2 PRINCIPE... 3 3 OPMERKINGEN... 3 4 APPARATUUR

Nadere informatie

ISSO Seminar 14 mei 2009

ISSO Seminar 14 mei 2009 ISSO Seminar 14 mei 2009 Legionellaveilig en milieuverantwoord beheren van klimaatinstallaties Parallelsessie Waterbehandeling ter voorkoming van Legionella in Luchtbevochtigingsinstallaties Ron Brands,

Nadere informatie

Vraag 1 Vraag 2 Vraag 3 Vraag 4 Vraag 5

Vraag 1 Vraag 2 Vraag 3 Vraag 4 Vraag 5 Vraag 1 Een hoeveelheid ideaal gas is opgesloten in een vat van 1 liter bij 10 C en bij een druk van 3 bar. We vergroten het volume tot 10 liter bij 100 C. De einddruk van het gas is dan gelijk aan: a.

Nadere informatie

Overdaad Schaadt. Onderzoek naar vervuild water. Naam:... Foto: creative commons; Flickr eddi07.

Overdaad Schaadt. Onderzoek naar vervuild water. Naam:... Foto: creative commons; Flickr eddi07. Overdaad Schaadt Onderzoek naar vervuild water Naam:... Foto: creative commons; Flickr eddi07. 1 inleiding Inleiding: Vroeger was alles beter. Dus niet. Neem bijvoorbeeld drinkwater. Tot ver in de vorige

Nadere informatie

Viscositeit. par. 1 Inleiding

Viscositeit. par. 1 Inleiding Viscositeit par. 1 Inleiding Viscositeit is een eigenschap van vloeistoffen (en van gassen) die aangeeft hoe ondoordringbaar de vloeistof is voor een vast voorwerp. Anders gezegd met de grootheid viscositeit

Nadere informatie

1. Doe1 van het onderzoek

1. Doe1 van het onderzoek Samenvauing voor de Leek Samenvatting voor de Leek 1. Doe1 van het onderzoek Tot nu toe worden de meeste zepen gemaakt uit olie. Olie is een eindige bron, op een bepaald moment zal olie opgebruikt zijn.

Nadere informatie

Open Water Diver. FYSICA Algemeen

Open Water Diver. FYSICA Algemeen Open Water Diver FYSICA Algemeen INHOUD Drijfvermogen Soortelijk gewicht van water Verband tussen druk, volume en dichtheid De gevolgen van toenemende druk De techniek van het klaren De gevolgen van afnemende

Nadere informatie

Afvalwaterzuivering: hergebruik van proceswater Biomembraansystemen moeten negatieve ervaringen uit verleden doen vergeten

Afvalwaterzuivering: hergebruik van proceswater Biomembraansystemen moeten negatieve ervaringen uit verleden doen vergeten Afvalwaterzuivering: hergebruik van proceswater Biomembraansystemen moeten negatieve ervaringen uit verleden doen vergeten Biologische afvalwaterzuivering wordt al decennia lang toegepast in de voedingsindustrie

Nadere informatie

enzymatisch reinigen detecteren en verwijderen van biofilms

enzymatisch reinigen detecteren en verwijderen van biofilms enzymatisch reinigen detecteren en verwijderen van biofilms Voedselveiligheid uw hygiënenormen naar een nog hoger plan Het waarborgen van de kwaliteit van uw eindproduct en de voedselveiligheid; u bent

Nadere informatie

STANDTIJDVERLENGING VAN ONTVETTINGSBADEN SKIMMER VERSUS ULTRAFILTRATIE

STANDTIJDVERLENGING VAN ONTVETTINGSBADEN SKIMMER VERSUS ULTRAFILTRATIE Nieuwsbrief MilieuTechnologie, juni 2007 (Kluwer, jaargang 14, nummer 6) Jan Gruwez & Stefaan Deboosere, Trevi nv jgruwez@trevi-env.com www.trevi-env.com STANDTIJDVERLENGING VAN ONTVETTINGSBADEN SKIMMER

Nadere informatie

In vrijwel alle waterinstallaties worden standaard een of meer filters ingebouwd. Er zijn filters in vele uitvoeringen en maten.

In vrijwel alle waterinstallaties worden standaard een of meer filters ingebouwd. Er zijn filters in vele uitvoeringen en maten. Verbeteren van de waterkwaliteit Er zijn zes methoden om de kwaliteit van het gietwater in de tuinbouw te verbeteren. Sommige van die methoden zijn vooral gericht op een bepaald kwaliteitsaspect, bijvoorbeeld

Nadere informatie

Reactiesnelheid (aanvulling 8.1, 8.2 en 8.3)

Reactiesnelheid (aanvulling 8.1, 8.2 en 8.3) Reactiesnelheid (aanvulling 8.1, 8. en 8.3) Uit een aantal experimenten (zie 8.1 en 8.) bleek het volgende: De reactiesnelheid hangt af van: deeltjesgrootte concentratie temperatuur katalysatoren In 8.3

Nadere informatie

Basics flowmetingen. De basis informatie over: Thermal Mass / Positive Displacement / Turbine / Verschildruk en VA Flowmeters

Basics flowmetingen. De basis informatie over: Thermal Mass / Positive Displacement / Turbine / Verschildruk en VA Flowmeters Basics flowmetingen De basis informatie over: Thermal Mass / Positive Displacement / Turbine / Verschildruk en VA Flowmeters Thermische Flowmeters (in-line & by-pass principe) Thermische massa flowmeter

Nadere informatie

Gebruik en functies van de 6 wegklep voor filtersets FS350- FS400- FS450- FS500- FS650

Gebruik en functies van de 6 wegklep voor filtersets FS350- FS400- FS450- FS500- FS650 Gebruik en functies van de 6 wegklep voor filtersets FS350- FS400- FS450- FS500- FS650 Filteren (Filtering) Normale functie Het water van het zwembad wordt na het zand van de filter gepasseerd te zijn,

Nadere informatie

Dit document is van toepassing op de vergunningaanvraag lozing brijn en reststromen waarbij effluent AWZI Suiker Unie als grondstof wordt ingenomen.

Dit document is van toepassing op de vergunningaanvraag lozing brijn en reststromen waarbij effluent AWZI Suiker Unie als grondstof wordt ingenomen. Toelichting vergunningaanvraag Effluent lozing brijn en reststromen BEM1301457 gemeente Steenbergen Gietwaterfabriek TOM 1. Inleiding Tuinbouwontwikkelingsmaatschappij (TOM) ontwikkelt het glastuinbouwgebied

Nadere informatie

ZOUTGEHALTESENSOR BT78i

ZOUTGEHALTESENSOR BT78i ZOUTGEHALTESENSOR BT78i GEBRUIKERSHANDLEIDING CENTRUM VOOR MICROCOMPUTER APPLICATIES http://www.cma-science.nl Korte beschrijving De Zoutgehaltesensor BT78i meet het zoutgehalte in een oplossing in het

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE ... Pagina 3 Pagina 4 Pagina 5 Pagina 6 Pagina 7 Pagina 8

INHOUDSOPGAVE ... Pagina 3 Pagina 4 Pagina 5 Pagina 6 Pagina 7 Pagina 8 M A G N E E T F I L T E R S Daar waar vloeistoffen of poeders onder druk worden getransporteerd, verwijderen Goudsmit magneetfilters ijzerdeeltjes vanaf 30 micron. De toepassingen zijn legio; iedere industrie

Nadere informatie

Met WT kolk alle verhardingen mogelijk

Met WT kolk alle verhardingen mogelijk Hoe kunt u de levensduur van het rioolstelsel fors verlengen? Welke voordelen liggen voor het oprapen? Waarom kunt u oude straatstenen combineren met de waterbergende weg? Hemelwater kan via Aquaflow WT

Nadere informatie

Practicum 1: bepalen enzymactiviteit

Practicum 1: bepalen enzymactiviteit Practicum 1: bepalen enzymactiviteit Vragen bij de oefen- en zelftoets-module behorende bij practicum 1 Versie 2012-2013 In deze module ga je een experiment uitvoeren. In dit experiment moet je de verschillende

Nadere informatie

Phydrostatisch = gh (6)

Phydrostatisch = gh (6) Proefopstellingen: Bernoulli-opstelling De Bernoulli-vergelijking (2) kan goed worden bestudeerd met een opstelling zoals in figuur 4. In de figuur staat de luchtdruk aangegeven met P0. Uiterst links staat

Nadere informatie

Het drie-reservoirs probleem

Het drie-reservoirs probleem Modelleren A WH01 Het drie-reservoirs probleem Michiel Schipperen (0751733) Stephan van den Berkmortel (077098) Begeleider: Arris Tijsseling juni 01 Inhoudsopgave 1 Samenvatting Inleiding.1 De probleemstelling.................................

Nadere informatie

EUROPEAN UNION SCIENCE OLYMPIAD ANTWOORDENBUNDEL TEST 1 13 APRIL 13, 2010. Land:

EUROPEAN UNION SCIENCE OLYMPIAD ANTWOORDENBUNDEL TEST 1 13 APRIL 13, 2010. Land: EUROPEAN UNION SCIENCE OLYMPIAD ANTWOORDENBUNDEL TEST 1 13 APRIL 13, 2010 Land: Team: Namen en handtekeningen 1 OPDRACHT 1 Relatieve vochtigheid van de lucht 1.1: Het dauwpunt is (noteer ook de eenheid)

Nadere informatie

Eindexamen havo scheikunde pilot 2013-I

Eindexamen havo scheikunde pilot 2013-I Beoordelingsmodel ph-bodemtest 1 maximumscore 2 Een juist antwoord kan als volgt zijn geformuleerd: Het tabletje bevat bariumsulfaat en deze stof is slecht oplosbaar (in water). notie dat het tabletje

Nadere informatie

IPERCO lijmen. Introductie

IPERCO lijmen. Introductie IPERCO lijmen Introductie Het is aan te raden de basis begrippen te kennen voor een goede lijmverbinding. Doormiddel van deze handleiding geven wij u inzicht in het vulcaniseren en het noodzakelijk uit

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR DE WATERKWALITEIT

ONDERZOEK NAAR DE WATERKWALITEIT ONDERZOEK NAAR DE WATERKWALITEIT Naam: Klas: Datum: 1 Situering van het biotoop Plaats: Type water: vijver / meer / ven / moeras/ rivier / kanaal / poel / beek / sloot / bron Omgeving: woonkern / landbouwgebied

Nadere informatie

Van STIP chromatografie naar SPE extractie is een kleine stap...

Van STIP chromatografie naar SPE extractie is een kleine stap... Van STIP chromatografie naar SPE extractie is een kleine stap... Als het verhaal in het vorige extract begrepen is dan klinkt de titel van dit hoofdstuk niet zo vreemd. Uitgelegd is dat de zure/neutrale

Nadere informatie

Studentnummer: Schrijf je naam en studentnummer op elk vel. Omcirkel het juiste antwoord.

Studentnummer: Schrijf je naam en studentnummer op elk vel. Omcirkel het juiste antwoord. Naam: Studentnummer: FLP1 Tentamen 31 05 2013, 14:00 17:00h Dit tentamen bestaat uit 25 opgaven op 6 bladzijden. Schrijf je naam en studentnummer op elk vel. Omcirkel het juiste antwoord. Je mag boek,

Nadere informatie

WATER. Krachten tussen deeltjes. Intramoleculaire en intermoleculaire krachten

WATER. Krachten tussen deeltjes. Intramoleculaire en intermoleculaire krachten WATER Krachten tussen deeltjes Intramoleculaire en intermoleculaire krachten Intramoleculaire en intermoleculaire krachten De atomen in een molecuul blijven samen door intramoleculaire krachten (atoombinding)

Nadere informatie

Applicatie Orange Nano Guardon SelfClean AirQuality Interior. 1 - Voorbereiding

Applicatie Orange Nano Guardon SelfClean AirQuality Interior. 1 - Voorbereiding Applicatie Orange Nano Guardon SelfClean AirQuality Interior 1 - Voorbereiding Om een goede chemische binding tussen Guardon SelfClean en het te behandelen oppervlak te waarborgen dient het oppervlak grondig

Nadere informatie

Voor een uitvinding van uw cliënt is ruim een jaar geleden een Nederlandse octrooiaanvrage volgens Bijlage OA ingediend.

Voor een uitvinding van uw cliënt is ruim een jaar geleden een Nederlandse octrooiaanvrage volgens Bijlage OA ingediend. OPGAVE B 5 Voor een uitvinding van uw cliënt is ruim een jaar geleden een Nederlandse octrooiaanvrage volgens Bijlage OA ingediend. Deze octrooiaanvrage is nog niet in het octrooiregister ingeschreven.

Nadere informatie

ISSO Seminar 14 mei 2009

ISSO Seminar 14 mei 2009 ISSO Seminar 14 mei 2009 Legionellaveilig en milieuverantwoord beheren van klimaatinstallaties Parallelsessie Waterbehandeling ter voorkoming van Legionella in Luchtbevochtigingsinstallaties Cumulus is

Nadere informatie

Brouwland, 26 mei 2012

Brouwland, 26 mei 2012 Zuurstof, een vloek of een zegen? Jacques Bertens Een vet verhaal Brouwland, 26 mei 2012 Vet Dit verhaal gaat over zuurstof en vet Verzadigde vetzuren worden onder invloed van zuurstof omgezet in onverzadigde

Nadere informatie

ZX- ronde 7 oktober 2012

ZX- ronde 7 oktober 2012 ZX- ronde 7 oktober 2012 Energietransitie De huidige fossiele energiebronnen raken en keer op in het huidige tempo waarop de mens er gebruik van maakt. Doordat er wordt uitgegaan van een onbeperkte groei

Nadere informatie

ZUREN EN BASEN. Samenvatting voor het VWO. versie mei 2013

ZUREN EN BASEN. Samenvatting voor het VWO. versie mei 2013 ZUREN EN BASEN Samenvatting voor het VWO versie mei 2013 INHOUDSOPGAVE 1. Vooraf 2. Algemeen 3. Zuren 4. Basen 5. Het waterevenwicht 6. Definities ph en poh 7. ph BEREKENINGEN 7.1. Algemeen 7.2. Water

Nadere informatie

bij vraag 2 Hoeveel munten er in het glas passen ligt aan de grootte van de munten en aan het glas.

bij vraag 2 Hoeveel munten er in het glas passen ligt aan de grootte van de munten en aan het glas. NAO proefjes Antwoorden werkbladen en extra informatie 1. Munten in borrelglaasje munten Het glas is eigenlijk te vol met, maar het stroomt niet over. Het in het glas staat bol, het komt er boven uit.

Nadere informatie

Zelfs zuiver water geleidt in zeer kleine mate elektrische stroom en dus wijst dit op de aanwezigheid van geladen deeltjes.

Zelfs zuiver water geleidt in zeer kleine mate elektrische stroom en dus wijst dit op de aanwezigheid van geladen deeltjes. Cursus Chemie 4-1 Hoofdstuk 4: CHEMISCH EVENWICHT 1. DE STERKTE VAN ZUREN EN BASEN Als HCl in water opgelost wordt dan bekomen we een oplossing die bijna geen enkele covalente HCl meer bevat. In de reactievergelijking

Nadere informatie

Eindexamen scheikunde havo 2006-I

Eindexamen scheikunde havo 2006-I 4 Beoordelingsmodel Rood licht Maximumscore 1 1 edelgassen 2 Voorbeelden van een juist antwoord zijn: De (negatieve) elektronen bewegen zich richting elektrode A dus is elektrode A de positieve elektrode.

Nadere informatie

Koersbal. Algemeen. Het speelmateriaal. De belijningen op de mat. (zie figuur 1.)

Koersbal. Algemeen. Het speelmateriaal. De belijningen op de mat. (zie figuur 1.) Koersbal. Koersbal is enigszins te vergelijken met jeu de boules. De bedoeling van het spel is namelijk, de speelbal zo dicht mogelijk bij een doelballetje te krijgen. Bij jeu de boules gebeurt dat door

Nadere informatie

Gassnelheid en volume metingen. Deze code van goede meetpraktijk beschrijft de toegepaste. werkwijze bij de meting voor gassnelheid en volume

Gassnelheid en volume metingen. Deze code van goede meetpraktijk beschrijft de toegepaste. werkwijze bij de meting voor gassnelheid en volume Code van goede meetpraktijk van de VKL (Vereniging Kwaliteit Luchtmetingen) Wat doet de VKL? De Vereniging Kwaliteit Luchtmetingen (VKL) heeft ten doel, binnen de kaders van de Europese en Nationale wet-

Nadere informatie

Soorten water en waterkwaliteit. Beschikbaarheid. Kwaliteit. Kosten

Soorten water en waterkwaliteit. Beschikbaarheid. Kwaliteit. Kosten Soorten water en waterkwaliteit Het ene water is het andere niet. Proef maar eens het verschil in kraanwater in Rotterdam of Breda. Of vergelijk het water uit een flesje Spa maar eens met een flesje Sourcis.

Nadere informatie

TIPS & TRICKS. TIP 5: Reinigen Bewateringssysteem

TIPS & TRICKS. TIP 5: Reinigen Bewateringssysteem TIP 5: Reinigen Bewateringssysteem Ongelijke waterafgiftes door leidingvernauwingen en/of verstopte druppelaars of sproei-installatie zijn een doorn in het oog van een kweker. Ongelijke bewatering verstoort

Nadere informatie

Hoofdstuk 8. Samenvatting. 8.1 Sterren en sterrenhopen

Hoofdstuk 8. Samenvatting. 8.1 Sterren en sterrenhopen Hoofdstuk 8 Samenvatting Een verlaten strand en een onbewolkte lucht, zoals op de voorkant van dit proefschrift, zijn ideaal om te genieten van de sterren: overdag van de Zon de dichtstbijzijnde ster en

Nadere informatie

QUARK_5-Thema-01-elektrische kracht Blz. 1

QUARK_5-Thema-01-elektrische kracht Blz. 1 QUARK_5-Thema-01-elektrische kracht Blz. 1 THEMA 1: elektrische kracht Elektriciteit Elektrische lading Lading van een voorwerp Fenomeen: Sommige voorwerpen krijgen een lading door wrijving. Je kan aan

Nadere informatie

van verkeerslawaai door duurzaam bouwen Werking CleanScreen CleanScreen: de oplossing voor een gezondere leefomgeving Testrapporten zijn beschikbaar

van verkeerslawaai door duurzaam bouwen Werking CleanScreen CleanScreen: de oplossing voor een gezondere leefomgeving Testrapporten zijn beschikbaar Werking CleanScreen Windrichting Windrichting Er ontstaat circulatie door onderdruk Vervuilde lucht Vervuilde lucht Woongebied Wegzijde Woongebied Wegzijde Bij wind vanaf de wegzijde Bij wind vanaf het

Nadere informatie

Best Practice Membraantechnologie

Best Practice Membraantechnologie Best Practice Membraantechnologie 1. Inleiding Membraantechnologie is een verzamelnaam voor diverse scheidingsprocessen met als overeenkomsten, dat er een fysieke barrière bestaat tussen twee fasen (het

Nadere informatie

Jabsco Lobben - en impellerpompen. Verdringerpompen

Jabsco Lobben - en impellerpompen. Verdringerpompen Jabsco Lobben - en impellerpompen Verdringerpompen 175 Jabsco Lobbenpompen De lobbenpomp is van oorsprong ontwikkeld als sanitaire verdringerpomp voor het verpompen van voedingsmiddelen. Door het hygiënische

Nadere informatie

Verzadigingsindex of Langelier index

Verzadigingsindex of Langelier index Verzadigingsindex of Langelier index Water dat gebruikt wordt om het zwembad te vullen en het suppletiewater is gewoonlijk leidingwater met een constante en bekende samenstelling. Door toevoeging van chemische

Nadere informatie

Welk Filter Past Bij Welke Filtertechniek Met Welk Rendement

Welk Filter Past Bij Welke Filtertechniek Met Welk Rendement Welk Filter Past Bij Welke Filtertechniek Met Welk Rendement Datum: 6 oktober 2005 Gerrit Wijbenga Filtrair B.V. Naam Functie Filtrair Lid Introductie : Gerrit Wijbenga : Product Manager Filtrair B.V.

Nadere informatie