Instituut voor de opleiding van leraren Opleiding Bachelor in Health Education. Module Voorlichting en Gedragsverandering. Gedragsleer Verdiepingsfase

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Instituut voor de opleiding van leraren Opleiding Bachelor in Health Education. Module Voorlichting en Gedragsverandering. Gedragsleer Verdiepingsfase"

Transcriptie

1 Instituut voor de opleiding van leraren Opleiding Bachelor in Health Education Module Voorlichting en Gedragsverandering Gedragsleer Verdiepingsfase drs. T. Hendriks 2010 T: /49

2 Inhoud Overzicht module II Verdiepingsfase 3-4 Inhoud colleges.5-7 College 1: Gedragsverandering 1.1 Basisprincipes Gedragsleer Invloed op gedrag Cirkel van Invloed vs. Cirkel van Betrokkenheid * Leerfases Afweermechanismen* Change Theory Prochaska & DiClemente College 2: Sociale Marketing 2.1 Algemene uitgangspunten Definities Exchange Theory De Vier P s in de marketing De Vier P s bij gedragsverandering Marketing Mix Stappen naar sociale verandering* Social Marketing & Communication Definitions* VAKkundig presenteren Colleges 3-4: BASIC ID model/ Health Belief Model 3.1 BASIC ID model Health Belief Model (HBM) Colleges 5-6 BCC model 5.1 SMART doelstellingen Het BCC model * Deze stof is alleen ter kennisneming en zal niet terugkomen in de toets 2/49

3 Overzicht module II Verdiepingsfase Inleiding Deze cursus Voorlichting en Gedragsverandering voor de opleiding Bachelors in de Health Education is door mij samengesteld op basis van de cursus die is ontwikkeld door Glenn Leckie. Deze vervolgcursus, de verdiepingsfase, is een voortzetting van zijn cursus gedragsleer maar met een aantal specifieke wijzigingen: Herhaling Functionele Analyse (S-O-r-R-K-C) vervalt 6 Most Commonly Cited Behaviour Change Models vervalt 1. Health Belief model: wordt apart behandeld 2. Theory of reasoned action: vervalt 3. Transtheoretical model: wordt apart behandeld (Prochaska) 4. Social Learning Theory: wordt niet meer herhaald 5. Community Building: vervalt 6. Social Marketing: wordt apart en uitgebreid behandeld Te leren stof: 1. De nieuwe reader dient geheel geleerd te worden, met uitzondering van de onderdelen die ter kennisneming (TK) zijn 2. De oude reader: Onderdeel Pagina s Onderdeel verdiepingsfase Voorwoord 3 Nee Seksualiteit en Maatschappij, waarden en 4-8 Nee normen Social Learning Theory 9-22 Nee Functional analysis SO-r-R-K-C Nee Prochaska s Change Theory 25 Ja Six Most Commonly Cited Nee Health belief model Ja Counselling Nee Outlook artikel BCC Ja Monitering en Evaluating BCC Ja, alleen door nemen Alle relevante informatie uit de oude reader staat ook in de nieuwe reader. De artikelen in de oude reader dienen vooral om een dieper inzicht in de theorie te krijgen en bevatten vele praktische voorbeelden. 3/49

4 Dit programma is theoretischer van opzet dan de cursus van dr. Leckie Dit programma biedt meer praktische tips en technieken omdat het eclectischer is. Vooral het sociale marketing aspect binnen de gedragsleer komt nadrukkelijker naar voren. College inhoud College Thema s 1. Covey/Leeffases/Afweermechanismen Prochaska & DiClemente Change Theory 2. Social Marketing 3. Health Belief model: theoretisch kader BASIC ID model: theoretisch kader Health Belief en Basic ID model: praktijk oefening 4. Health Belief en Basic ID model: praktijk oefening Health Belief en Basic ID model: presentatie 5. BCC model: theorie 6. BCC model: praktijk 7. BCC model: presentaties 1 8. BCC model: presentaties 2 Behavioural change from within: Self Realisation Werkvormen De groep wordt opgedeeld in vier tot vijf subgroepen van maximaal 5 personen. Studiebelasting Deze module bestaat uit 8 bijeenkomsten van 120 minuten (minus 15 minuten pauze). Daarnaast dient de stof bestudeerd te worden en indien er huiswerkopdrachten zijn, dienen deze voorbereid worden. Creditpunten: 4. Evaluatie Een gunstige beoordeling wordt gegeven indien de student: Minimaal 7 bijeenkomsten van de module heeft bijgewoond Een voldoende heeft behaald voor: - eindpresentatie BCC model en verslag - eindtoets De eindtoets bestaat uit 10 open vragen. Deze 10 vragen kunnen subvragen bevatten. De eindpresentatie over het BCC model bepaalt 1/3 van de beoordeling De eindpresentatie dient als PowerPoint presentatie gegeven te worden De eindpresentatie wordt beoordeeld op zowel de inhoud als de vorm De eindpresentatie dient ook als verslag ingeleverd te worden Ter kennisneming Bepaalde stof hoeft niet uit het hoofd geleerd te worden maar is enkel ter kennisneming. Hierover worden geen vragen gesteld in de eindtoets. In de reader wordt deze stof aangeduid met TK. 4/49

5 Inhoud colleges College 1: Gedragsverandering Leerdoelen : Na deze bijeenkomst dient de student kennis te hebben van: Basisprincipes gedragsleer Cirkels van Betrokkenheid en Invloed Leerfases Psychologische afweermechanismen Alle fases van de Prochaska & DiClemente Change Theory Opzet bijeenkomst Introductie docent en studenten Bespreking cursusinhoud en verwachtingen Indeling van groepen Behandeling theoretische stof Huiswerkopdrachten Bestudering leerstof College 2: Sociale Marketing Leerdoelen : Na deze bijeenkomst dient de student kennis te hebben van: Algemene principes Sociale Marketing De 4 P s Marketingmatrix Het 7 Stappen model VAKkundig presenteren Opzet bijeenkomst Behandeling vragen n.a.v. vorige bijeenkomst Behandeling theoretische stof Huiswerkopdrachten Bestudering leerstof 5/49

6 College 3/4: BASIC ID model Health Believe Model Theorie en praktijk Leerdoelen : Na deze bijeenkomst dient de student kennis te hebben van: BASIC ID model Health Belief model Opzet bijeenkomst Behandeling vragen theoretische stof n.a.v. vorige bijeenkomst Behandeling theoretische stof Klassikale oefeningen met BASIC ID en HBM Huiswerkopdrachten Bestudering leerstof College 5: Behaviour Change Model/ BCC model: theorie Leerdoelen : Na deze bijeenkomst dient de student kennis te hebben van: SMART - 7 stappen van gedragsverandering BCC model - 12 stappen plan BCC strategie Vakkundig presenteren Opzet bijeenkomst Behandeling theoretische stof Voorbereiding groepsopdracht Huiswerkopdrachten Bestudering leerstof Individueel: doornemen VAKkundig presenteren Voorbereiding groepsopdracht 6/49

7 College 6: BCC model: praktijk Leerdoelen : Tijdens deze bijeenkomst leert de student een voorlichtingsplan volgens het BCC model te formuleren. Bij dit voorlichtingsplan dient de student de principes die geleerd zijn in de eerdere colleges, bijvoorbeeld over sociale marketing, in de praktijk te brengen. Opzet bijeenkomst De subgroepen hebben de tijd om onder begeleiding van de docent een strategisch BCC plan op te stellen met betrekking tot een onderwerp naar keuze Huiswerkopdrachten Maken van powerpoint presentatie Maken van eindverslag College 7: BCC model: presentaties voorlichtingspian I Leerdoelen : Tijdens deze bijeenkomst presenteren de studenten in groepen hun voorlichtingsplan en geven andere studenten feedback. Opzet bijeenkomst Deze bijeenkomst bestaat uit 3 groepspresentaties Na de groepspresentaties volgt een groepsdiscussie Huiswerkopdrachten Bestudering leerstof Maken van eindverslag College 8: BCC model: presentaties voorlichtingspian II Leerdoelen : Tijdens deze bijeenkomst leert de student een voorlichtingsplan volgens het BCC model te formuleren Opzet bijeenkomst Deze bijeenkomst bestaat uit 1-2 groepspresentaties Na de groepspresentaties volgt een groepsdiscussie Huiswerkopdrachten Bestudering leerstof Maken van eindverslag Extra: Na de presentatie volgt een lezing over gedragsverandering op basis van introspectie en meditatie. 7/49

8 College 1: Gedragsverandering 1.1 Basisprincipes Gedragsleer Gedragsleer is een tak in de psychologie die haar wortels kent in het Behaviourisme `, waarvan J. Watson de geestelijke vader is. Het stamt uit het begin van de 20 ste eeuw. Volgens het Behaviourisme wordt een mens als een onbeschreven blad (tabula rasa) geboren en de bouwstenen van de menselijke ontwikkeling worden gevormd door aangeleerde associaties tussen stimuli en responsen. Dit is een continue proces waarbij we steeds complexere gedragspatronen en gewoontes ontwikkelen. Leren is het proces dat relatief permanente gedragsveranderingen produceert. Dit kan op een aantal manieren waarbij de volgende twee vanuit de gedragsleer zeer belangrijk zijn: 1. Klassieke conditionering Een persoon associeert een neutrale stimulus met een niet neutrale stimulus en produceert een bepaalde respons. Pavlov: HOND Neutrale stimulus ---- bel Niet neutrale stimulus ---- voerbak wordt aan de hond gegeven Respons op niet neutrale stimulus: kwijlen en gaat eten Stimuli gecombineerd:bel + voerbak, diverse malen Nieuwe respons: hond kwijlt al bij het horen van de bel Dit is een klassieke conditionering die ook bij mensen werkt. Denk bijvoorbeeld aan iemand die de McDonalds M ziet en honger krijgt. 2. Operante conditionering Dit is de vorm waarbij de persoon zelf een bepaalde respons geeft en deze response associeert met het verkrijgen van een bepaalde respons van een ander. RAT Rat heeft honger Rat ziet hendel en drukt hendel in Dispenser geeft eten Rat leert: hendel indrukken geeft eten 8/49

9 In termen van gedragsleer is het belangrijk om onderscheid te maken tussen: 1. Respondent gedrag: gedrag als directe respons op een situatie. - Kind wil niet slapen omdat het bang is voor het donker. - Iemand vrijt zonder condoom omdat hij zin heeft, maar geen condooms bij zich heeft. 2. Operant gedrag: aangeleerd gedrag om een bepaalde situatie te vermijden of juist te krijgen. - Kind wil niet slapen, gaat huilen en mag daarom langer opblijven. - Iemand vrijt zonder condoom omdat het plastic niet fijn aanvoelt. Daarnaast legt het Behaviourisme de nadruk op de volgende twee concepten: 1. Reinforcers (bekrachtigers) = dit zijn stimuli die de kans dat een bepaald gedrag zich herhaalt, doet toenemen omdat ze als prettig (plezierig) worden ervaren. 2. Punishment (bestraffingen)= die zijn stimuli die de kans dat een bepaald gedrag zich herhaalt, doet afnemen omdat ze als onprettig (pijnlijk) worden ervaren. Praktische toepassing Een Health Care Educator dient zich constant af te vragen: Welke conditioneringen leven er bij onze doelgroep? Hoe kunnen we oude klassieke conditioneringen afbreken? Hoe kunnen we nieuwe klassieke conditioneringen bewerkstelligen? Hoe kunnen we oude operante conditioneringen afbreken? Hoe kunnen we nieuwe operante conditioneringen bewerkstelligen? Wat zijn de reinforcers en punishments voor de doelgroep? Hoe kunnen zelf reinforcers en punishments toedienen? 9/49

10 1.2 Invloed op gedrag (TK) Heer, geef mij de moed te veranderen wat ik kan en moet veranderen, het inzicht te accepteren wat ik niet kan veranderen en de wijsheid om het verschil te zien. Credo Alcoholics Anonymous Als Health Educator willen we het gedrag van anderen veranderen. We willen een bepaalde mate van invloed uitoefenen. Er zijn drie categorieën van invloed: 1. Geen invloed 2. Indirecte invloed 3. Directe invloed Als je weet tot welke categorie een probleem behoort, kun je de eerste stap zetten naar een succesvolle oplossing. Succesvol zijn is een direct gevolg van de keuzes die we zelf maken. Stephen Covey Stephen Covey is een Amerikaanse management guru die vele boeken heeft geschreven over leiderschap, persoonlijke ontwikkeling en het succesvol functioneren van organisaties. Zijn boek De Zeven Eigenschappen van Effectief Leiderschap uit 1998 is met meer dan 20 miljoen verkochte exemplaren een van de meest verkochte managementboeken aller tijden. Covey s kennis en inzichten zijn zeer praktisch en universeel: ze hebben betrekking op ons gedrag als mens in zijn geheel. 10/49

11 1.3 Cirkel van Invloed vs. Cirkel van Betrokkenheid (TK) Covey plaatst factoren die van invloed zijn op ons gedrag in twee verschillende cirkels: 1. Cirkel van Betrokkenheid Hierin bevinden zich alle factoren die van invloed zijn op een bepaald gedrag. 2. Cirkel van Invloed Binnen de Cirkel van Betrokkenheid is er de Cirkel van Invloed. Hierin bevinden zich de factoren die van invloed zijn op een bepaald gedrag waar wij zelf invloed op hebben. S. Covey s Cirkel van betrokkenheid en invloed 11/49

12 Niet succesvol vs. succesvol Het minst succesvol in het veranderen van gedrag zijn mensen met de volgende kenmerken: Ze focussen zich op de Cirkel van Betrokkenheid: op anderen, op omstandigheden, op zaken waar ze geen invloed op hebben Hun aandacht gaat uit naar het negatieve: ze richten zich op alle obstakels en problemen Ze spannen zich in voor zaken waar zij zelf niets aan kunnen doen Ze handelen niet of enkel voorwaardelijk Ze worden gekarakteriseerd door hebben - Als ik dit eenmaal heb..dan stop ik met.. - Omdat ik heb, kan ik niet Ze schuiven hun eigen verantwoordelijkheid af Ze geloven niet in keuze en vrije wil - Het meest succesvol in het veranderen van gedrag zijn de mensen die: Zich focussen op de Cirkel van Invloed Hun aandacht richten op de mogelijkheden Zich inspannen voor zaken waar zij zelf echt iets aan kunnen doen Dagelijks stap voor stap veranderingen doorvoeren Hun successen vieren Vergroten van de Cirkel van Invloed Twee geldende principes naar jezelf toe en naar anderen toe: 1. Doe een belofte en houd je er aan 2. Stel je zelf een doel en werk er aan Door bovenstaande te doen krijgen mensen meer positieve energie en vergroten ze stap voor stap hun Cirkel van Invloed en verkleinen hun Cirkel van Betrokkenheid. 12/49

13 1.4 Leerfases Al het leren verloopt via vier fases: Onbewust - Onbekwaam Bewust - Onbekwaam Bewust - Bekwaam Onbewust Bekwaam Denk aan hoe je zelf hebt leren fietsen: Eerst kon je niet fietsen en wist je niet eens wat fietsen was. Je was onbekwaam en niet bewust. Toen je de eerste paar keer op de fiets stapte merkte je dat het je veel moeite kosten om te fietsen. Je was je er van bewust dat je onbekwaam was. Na een aantal keren lukte het je zelfstandig te fietsen maar je moest constant je aandacht er op richten en er veel moeite voor doen. Je werd bekwaam maar moest je bewustzijn er constant op focussen. Uiteindelijk werd fietsen een automatisme waarbij je niet meer hoefde na te denken en die de gewoonste zaak van de wereld werd. Je bent onbewust bekwaam geworden. Opmerkingen Hoe ouder we worden, hoe moeizamer dit proces verloopt. Hoe ouder we worden, hoe minder zin we hebben om van stap 3 naar 4 te gaan. We verwachten direct van 2 naar 4 te kunnen gaan. 13/49

14 1.5 Afweermechanisme (psychoanalyse) (TK) Wat houdt mensen tegen om te veranderen? De mens heeft een natuurlijke psychische weerstand tegen stressvolle gebeurtenissen. Verandering is voor veel mensen zo n gebeurtenis. Wanneer mensen geconfronteerd worden met veranderingen zullen de meeste mensen direct zichzelf verdedigen. Ieder mens heeft een eigen repertoire aan verdedigingsmechanismen opgebouwd die men onbewust inzet. In de psychoanalyse spreekt men over afweermechanismen Kennis van de afweermechanismen is van essentieel belang bij het ontwikkelen van effectief voorlichtingsmateriaal. Een aantal afweermechanisme die betrekking hebben op voorlichting zijn: Ontkenning: bestaan van het probleem wordt geheel of gedeeltelijk ontkend. Regressie: gedrag vertonen dat in een eerder ontwikkelingsstadium angst en onzekerheid kon doen verminderen. Rationalisering: door middel van logische redeneren het probleem verkleinen. Reactievorming: het sociaal of moreel onacceptabele gedeelte van een aspect wordt verdrongen en het acceptabele gedeelte juist aangedikt. Identificatie: het onderdrukken van het negatieve door zich te vereenzelvigen met het negatieve. Bagatellisering: de negatieve consequenties afzwakken of in een positiever kader plaatsen. Magisch-realistisch denken: denken dat je door een magische oplossing het probleem kunt oplossen i.p.v. je gedrag aan passen. In de praktijk zul je als Health Educator rekening moeten houden met al deze mechanismen, wil je de boodschap effectief kunnen brengen. 14/49

15 1.6 Change Theory Prochaska & DiClemente Prochaska en DiClemente hebben de stadia van gedragverandering in kaart gebracht. Wanneer hulpverleners weten in welk stadium de patiënt zich bevindt kunnen ze de patiënt begeleiden naar de volgende fase en weten ze welke middelen ze kunnen toepassen. Dit model is van toepassing op alle vormen van gedragsverandering zoals stoppen met roken, stoppen met middelengebruik, gaan gebruiken van voorbehoedsmiddelen en het zoeken van psychologische hulp. 1. Pre-contemplation/Voorbeschouwen 2. Contemplation/Overwegen 3. Preparation/Voorbereiden 4. Action/Uitvoeren 5. Maintanance/Volhouden 6. Relapse/Terugvallen Opmerkingen Bij 100% succesvolle gedragsverandering vervalt stadium 6 Dat iemand weet dat hij een probleem heeft, wil nog niet zeggen dat hij wil veranderen Als iemand wil veranderen dan betekent dit nog niet dat hij gaat veranderen Veranderen werkt volgens het Pijn-Plezier principe Een betere gezondheid is niet altijd de hoofdreden waarom mensen ander gedrag gaan vertonen Geen lineair proces: er is geen begin -en eindpunt Circulair proces: in ieder fase kan de persoon terugvallen naar een vorige fase 15/49

16 1.7.1 Stadium 1: Pre-contemplatie/ Voorbeschouwen De persoon is zich niet bewust van zijn probleem Ontkenning schadelijke effecten en gevolgen Geen verband zien tussen gedrag en gevolgen Statische fase; eerder een bestaande situatie, geen proces Uitdaging: van Onbewust Onbekwaam naar Bewust- Onbekwaam Activiteiten hulpverleners Vergroten van het bewustzijn: voorlichting en educatie d.m.v. massa media campagnes en groepsvoorlichting Dramatic relief: door middel van rolspellen met de doelgroep angsten en negatieve emoties t.o.v. het onderwerp verkleinen (taboe doorbreking) Omgevingsevaluatie; groepsdiscussies met familie, vrienden, peergroup Afweermechanismen Ontkenning Rationalisering Reactievorming Identificatie Bagatellisering Stadium 2: Contemplatie/Overwegen De persoon overweegt De persoon is zich er van bewust dat zijn gedrag negatieve gevolgen heeft voor zijn lichamelijke en geestelijke gezondheid of sociaalmaatschappelijk functioneren De persoon heeft een ambivalente houding: erkenning van problemen maar weet nog niet of hij wil veranderen Activiteiten hulpverleners Zelf revaluatie: onderbegeleiding van therapeut of in groepsverband een revaluatie van het zelf beeld Oefeningen in het duidelijk stellen van waarden en prioriteiten Contact maken met rolmodellen Guided Imagery techniek toepassen 16/49

17 1.7.3 Stadium 3: Preparation/Voorbereiden De persoon heeft de beslissing genomen om te gaan veranderen. Hij maakt concrete plannen, hij bereidt zich voor Achter de beslissing zit een intrinsieke of een extrinsieke motivati Activiteiten hulpverleners Centraal staat het vergroten van de overtuiging dat men zelf succesvol kan veranderen (verhogen self efficacy) en het creëren van een sociale omgeving die het gewenste gedrag ondersteunt Aandacht besteden aan diegene die het gewenste gedrag vertonen Organiseren van bijeenkomsten publieke commitment Stadium 4: Action/Actie Persoon gaat over tot concrete actie Dit is vaak de moeilijkste fase omdat de persoon geconfronteerd wordt met veel negativiteiten: lichamelijk, sociaal, emotioneel Steun in deze fase is cruciaal Activiteiten hulpverleners Inschakelen van sociale ondersteuning: familie, vrienden, peer group voorbeelden Contingency management: positieve reinforcement toepassen Counter-conditioning: vervangen van probleemgedrag door gezond gedrag Stadium 5: Maintenance/Volhouden De verandering wordt geconsolideerd Structuur, routine en discipline staan centraal. Het nieuwe gedrag moet zich in de persoon gaan vestigen. Van Bewust Onbekwaam naar Bewust Bekwaam Activiteiten hulpverleners Voortzetting positieve reinforcement en sociale ondersteuning Stimulus controle: verwijderen van triggers naar ongezond gedrag. Door middel van role playing of exposure Self efficacy stimuleren Bijvoorbeeld door regelmatige gesprekken, buddy systeem Stadium 6: Relapse/Terugval Stadium 6 hoeft niet op te treden Terugval naar een van de vorige stadia, niet naar het begin Benader het positief: kan gezien worden als leermoment, Trial and error 17/49

18 College 2: Sociale Marketing 2.1 Algemene uitgangspunten Je dienst is het product Denk als een marketeer en ken je doelgroep Denk in termen van kosten en opbrengsten Welke gedachtes zou de doelgroep moeten hebben? Wanneer is de juiste tijd om de doelgroep te benaderen? Waar is de juiste plaats om de doelgroep te benaderen? 2.2 Definities Sociale marketing is het ontwerp, de implementatie en de controle van programma s die zich richten op het beïnvloeden van de acceptatie van bepaalde sociale ideeën en het betrekken van productplanning, prijzen, communicatie, distributie en marketing onderzoek 1 Sociale marketing is het proces van beïnvloeding van menselijk gedrag op grote schaal waarbij gebruik wordt gemaakt van marketing principes met als doel een maatschappelijk voordeel in plaats van commerciële winst. 2 Sociale marketing is de toepassing van commerciële marketing methodes en technieken om bepaald sociaal-maatschappelijk gedrag te bevorderen. De sociale marketing theorie gaat er vanuit dat je met behulp van marketing concepten en strategieën niet alleen producten kan verkopen maar ook mentale concepten. Dit houdt voor de gezondheidzorg in dat wanneer men gezondheidsbevorderend gedrag wil stimuleren, men dit concept m.b.v. commerciële marketingtechnieken effectief aan de man kan brengen. 2.3 Exchange Theory De kern van de marketing ligt bij het uitwisselingsproces (exchange proces). Er kan alleen sprake zijn van marketing als het betrekking heeft op twee of meerdere partijen die iets hebben om uit te wisselen en die beide in staat zijn hierover te communiceren. Marketing Sociale Marketing Je geeft Je krijgt Je geeft Je krijgt 4.00 SRD Een Fles Coca cola: - lest je dorst - lekkere smaak - energie - gezelligheid,cool imago een vriend, vriendin 1 SRD Een condoom: - bescherming tegen zwangerschap - bescherming tegen SOA - gemoedsrust - gevoel van controle - gevoel voor verantwoordelijkheid - een actiever seksleven 1 Kolter & Zaltman, W. Smith, Academy for Educational Development 18/49

19 2.4 De Vier P s 3 in de marketing 1. Product 2. Promotie 3. Plaats 4. Prijs Alle P s zijn gericht op de potentiële afnemer, de doelgroep. (Figuur 1 is ter kennisneming) 3 4 P s by J. Mc Carthy, /49

20 2.5 De Vier P s bij gedragsverandering Product Het gedrag wat men bij haar doelgroepen wil bereiken Er vindt een uitwisseling plaats tussen de aanbieder (health educator) en de doelgroep. Doelgroep neemt het product af tegen een bepaalde prijs. Dit gedrag moet kunnen concurreren met het huidige gedrag Het moet duidelijk zijn waarom nieuw gedrag de koper meer oplevert. Niet tastbaar: gevoelsmatige opbrengst. Dit kan een belofte of een gewenste situatie zijn. Maak niet tastbare doelen tastbaar. Bijvoorbeeld promotie materiaal, verstrekking van condooms, gratis gezond eten aanbieden. Focus vooral op de opbrengsten Promotie Dit is hoe de boodschap aan de doelgroepen gebracht wordt. Hoe communiceer je de opbrengsten en kosten? Welk promotiemateriaal gebruik je? Wat is je huisstijl? Welke slogan gebruik je? Wie brengt de boodschap? Schakel rolmodellen in! Waar adverteer je? Welke media gebruik je? Radio, TV, Internet? 20/49

21 2.5.3 Plaats Dit zijn de kanalen waarmee de boodschap aan de doelgroepen gebracht wordt. Stem de kanalen af op de (gesegmenteerde) doelgroep. Ga actief naar plaatsen waar jouw doelgroep zich bevindt. Stel jezelf de vraag: waar en op welk moment zou een potentiële klant aan onze dienst denken? Timing is alles! Wees creatief maar wel realistisch Prijs Wat het de doelgroep kost om het gedrag aan te nemen In termen van - geld - beperkingen (wat lever ik in); leefstijlverandering - energie - fysieke inspanning - mentale inspanningen De beleefde kosten moeten lager zijn dan de beleefde opbrengsten Marketing focust zich om beleefde opbrengsten te verhogen en de beleefde kosten te verlagen. 21/49

22 2.6 Marketing Mix De Marketingmix is een matrix met daarin vermeld: De doelgroep Het product De prijs in termen van beleefde opbrengsten(opbrengsten) en kosten (barrieres) De promotie activiteiten De plaats De Marketing Mix gebruikt terminologie uit het Health Belief Model. Doelgroep Product Prijs Promotie Activiteiten Beleefde barrières: Plaats Beleefde opbrengsten: 22/49

23 2.7 Stappen naar sociale verandering (TK) (Social Marketing approach by Les Robinson) 1. Kennis: ik weet dat ik zou moeten veranderen 2. Verlangen: ik wil veranderen 3. Vaardigheden: ik kan veranderen 4. Optimisme: het is de moeite waard om te veranderen 5. Facilitatie: het is makkelijk 6. Stimulering: ik doe er aan mee 7. Bekrachtiging: ik ga er mee door Bij alle zeven stappen kunnen de principes van sociale marketing toegepast worden: 1. Kennis Sociale marketing zorgt ervoor dat de doelgroep: Weet dat er een probleem is Weet wat de kosten van het probleem zijn Weet dat er een oplossing is Weet wat de opbrengsten zijn van de oplossing 2. Verlangen Sociale marketing versterkt het verlangen bij mensen om te veranderen: Mensen moeten het verlangen krijgen om te veranderen. Verandering vereist inbeeldingkracht. Mensen moeten in staat zijn een andere toekomst voor zichzelf te zien die hen meer te bieden heeft. Sociale marketing technieken helpen mensen hierbij een handje door een andere toekomst af te beelden Verlangen is een emotie, een gevoel. Dit is meer gevoelsmatig dan rationeel. De Sociale Marketing gebruikt de emotie. Coca Cola verkoopt een lifestyle, geen drankje. 23/49

24 Positieve beelden werken beter dan negatieve beelden. Negatieve beelden werken averechts. In de reclame spreken positieve beelden het meeste aan, bijna alle films eindigen met een Happy End. 3. Vaardigheden Sociale marketing maakt mensen bewust van hun vaardigheden en helpt ze op weg: Het is duidelijk wat men moet doen om het doel te bereiken Beste manier: voordoen. Stap voor stap, maak het visueel 4. Optimisme Sociale marketing vergroot het optimisme bij mensen om te veranderen: Men moet een optimistische instelling hebben en geloof en vertrouwen dat het gaat lukken. Het is vooral belangrijk dat de omgeving ondersteuning biedt, dat de persoon die wil veranderen aangemoedigd wordt. Change? Yes we can! 5. Facilitatie Sociale marketing richt zich op alle betrokkenen bij gedragsverandering, niet alleen op diegene waar men verandering bij wil bereiken: Men moet toegang hebben tot ondersteunende diensten, tot infrastructuur en een ondersteunend network. De Health Educator kan een actieve rol bij de facilitering spelen. 6. Stimulering Sociale Marketing kan een rol spelen bij de aanzet tot actie Sociale marketing kan een momentum creëren door in te spelen op actuele gebeurtenissen Sociale marketing kan mensen inspireren om over te gaan tot gedragsverandering Voorbeelden: Live Aid, organisatie diverse Wereld Thema dagen 24/49

25 7. Bekrachtiging en feedback Adverteren is begeren. Een eenmalige reclamecampagne voor een nieuw product heeft weinig zin, een product moet gedurende een langere periode onder de aandacht gebracht worden. Effectieve sociale marketing zorgt er voor dat de noodzaak van een bepaalde gedragsverandering op een regelmatige basis onder de aandacht wordt gebracht. Mensen willen weten of een campagne succes is geweest. Mensen willen succesverhalen. Sociale marketing methodes richten zich hier op. 25/49

26 2.8 Social Marketing & Communication Definitions (TK) (Bron: Social Marketing: a resource guide The Social Marketing National Excellence Collaborative) Marketing Definitions Social Marketing. The application of private sector marketing principles, audience research and strategic planning to non-profit and government initiatives to help achieve social goals. Audience. The focus of a social marketing program to achieve action. Potential social marketing audiences include: policy makers, community leaders and organizations, health professionals, members of the media and segments of the public. Audience behavior. Current action patterns and responses that compete with the specified desired action resulting from an effective social marketing program. Desired action. What you want the audience(s) to do as a result of social marketing initiative. Audience needs. Information, services, products or behavior that would benefit the audience and improve their condition. Audience needs may or may not be the same as audience wants. Audience wants. Subjective desires of an audience segment supported by audience values, knowledge, culture, opinion, beliefs and personality. Audience wants may or may not be the same as audience needs. Audience segmentation. Segmentation is a selection process that divides the broad audience into manageable segments with common characteristics or wants that relate to the marketing exchange or marketing mix. Advocacy. The act or process of advancing or defeating a cause, issue, policy or proposal. Advocacy can help create an environment that motivates and enables people to act. Advocacy involves community organization, mobilization, networking, coalition building and communication campaigns. Social marketing provides a framework for these activities by requiring an understanding of these audiences and the nature of the proposed exchange. Positioning. The relationship of an issue/program/service relative to the competition in the marketplace. Positioning is often determined by the characteristics of the issue/program/service and the wants and needs of the target audience. Branding. The naming of a product, issue, service, or organization, with which the audience associates attributes and characteristics. Branding helps communicate the product s position. 26/49

27 Distribution channels. Means through which your program, product or service is delivered to the audience(s). Effective communication. Interaction between a sender and receiver that accurately delivers specified information (message) to the receiver. What you want your audience to become aware of, understand, agree with and/or act on Social Marketing Tools Marketing Communication. Interaction between a sender and receiver that delivers a core message to the receiver that is personally relevant and offers a personal benefit in exchange for the desired action Communication Methods Mass media. Non-personal channels of communication that allow a message to be sent to many individuals at one time. Includes advertising and media relations. Advertising. That which informs and persuades through paid media (television, radio, magazine, newspaper, outdoor or direct mail.) Advertising is placed (bought) on the basis of media research (that measures the nature and size of the audience reached by the medium) to ensure the desired audience is exposed to the message. Advertising provides control of content and delivery of message. Direct media. Communication that targets and delivers the message directly to the consumer through mail, telephone and computer. Public service ads (PSAs). Advertisements meant to inform and persuade through non-paid media (television, radio, magazine, newspaper, outdoor or direct mail.) PSAs are placed by public service directors, and the placement may or may not reach the target audience. PSAs compete with other PSAs for limited time/space. Media relations. Interaction with and delivery of information via the news and editorial media. Media relations encompass television, radio and print news media and features programs/stories. Provides credibility of third party delivery in exchange for control over message content and delivery. Publicity. Non-paid communication activities (often called earned media ) presenting messages via news, editorial and entertainment media. Special events. Activities carried out to deliver messages and/or to create news (publicity) about an issue/program/service. These can range from public demonstrations to town hall meetings to worksite education programs to group activities such as walk-a-thons. Special events can be designed to communicate with event participants or to generate publicity to communicate with a broader audience or both. 27/49

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Marketing. De uitgebreide marketingmix Hoorcollege 5

Marketing. De uitgebreide marketingmix Hoorcollege 5 Marketing De uitgebreide marketingmix Hoorcollege 5 Vorige week: wat is een product 2 Propedeuse CMDA Marketing HC 5 Goed om te weten omdat: 3 Propedeuse CMDA Marketing HC 5 Vorige week: kernstrategie

Nadere informatie

PROPEDEUSE MARKETING BLOK 2 LESWEEK 2, WERKGROEP 2!

PROPEDEUSE MARKETING BLOK 2 LESWEEK 2, WERKGROEP 2! PROPEDEUSE MARKETING BLOK 2 LESWEEK 2, WERKGROEP 2! AGENDA Vragen over hoorcollege & huiswerk SMART herhaling Het segmentatie proces Marktsegmentatie Segmentatie oefening 1 welke variabelen? (40 minuten)

Nadere informatie

WC Marketing blok 2 lesweek 2! Propedeuse 2011/12!

WC Marketing blok 2 lesweek 2! Propedeuse 2011/12! WC Marketing blok 2 lesweek 2! Propedeuse 2011/12! Agenda! Tijdens oefeningen krijg je feedback op huiswerk! SMART: 5 criteria voor doelstellingen! Marketingstrategie in 3 stappen! Marktsegmentatie! Segmentatieoefening

Nadere informatie

College 1 inleiding ondernemerschap

College 1 inleiding ondernemerschap College 1 inleiding ondernemerschap Ondernemen is het uitvoeren van innovaties waarbij discontinuïteit wordt veroorzaakt - discontinuïteit is het creëren van waarde die voorheen nog niet beschikbaar was

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Heb je vragen of geef je mening en reactie op deze presentatie via

Nadere informatie

Benefits Management. Continue verbetering van bedrijfsprestaties

Benefits Management. Continue verbetering van bedrijfsprestaties Benefits Management Continue verbetering van bedrijfsprestaties Agenda Logica 2010. All rights reserved No. 2 Mind mapping Logica 2010. All rights reserved No. 3 Opdracht Maak een Mindmap voor Kennis Management

Nadere informatie

Marjan van de Goor Havo Notre Dame des Anges Mariëtte Haasen Fontys OSO

Marjan van de Goor Havo Notre Dame des Anges Mariëtte Haasen Fontys OSO Marjan van de Goor Havo Notre Dame des Anges Mariëtte Haasen Fontys OSO 1. Heb duidelijke verwachtingen 1. Heb duidelijke verwachtingen 2. Leer verwachtingen aan Mentorlessen voor klas 1 t/m 5 o Algemeen

Nadere informatie

Hoe werkt advies? Ze weten niet wat Ze weten niet waarom Ze weten niet hoe. HersenletselCongres 2014 3 november

Hoe werkt advies? Ze weten niet wat Ze weten niet waarom Ze weten niet hoe. HersenletselCongres 2014 3 november HersenletselCongres 2014 3 november Disclosure belangen sprekers C1 Waarom doen ze nou niet gewoon wat ik zeg! Motiveren tot gedragsverandering; wat is lastig en wat kun je als professional doen? (potentiële)

Nadere informatie

Wat is Interaction Design?

Wat is Interaction Design? Wat is Interaction Design? Wat is interaction design? Designing interactive products to support the way people communicate and interact in their everyday and working lives. Preece, Sharp and Rogers (2015)

Nadere informatie

De Invloed van Familie op

De Invloed van Familie op De Invloed van Familie op Depressie- en Angstklachten van Verpleeghuisbewoners met Dementie The Influence of Family on Depression and Anxiety of Nursing Home Residents with Dementia Elina Hoogendoorn Eerste

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Effectieve sales promotie. Hoorcollege marketing communication blok 4 week 5

Effectieve sales promotie. Hoorcollege marketing communication blok 4 week 5 Effectieve sales promotie Hoorcollege marketing communication blok 4 week 5 Leerdoelen Aan het eind van dit college en leeswerk uit het boek moet je: In staat zijn sales promotie te definieren Op de hoogte

Nadere informatie

Prove Everything or Die. Presentatie meetbaarheid Woensdag 9 mei 2012 Robin den Hoed

Prove Everything or Die. Presentatie meetbaarheid Woensdag 9 mei 2012 Robin den Hoed Prove Everything or Die Presentatie meetbaarheid Woensdag 9 mei 2012 Robin den Hoed Een stelling Met een PR- budget van 20.000 hebben we een mediawaarde gerealiseerd van 60.000 en 500 nieuwe fans op Facebook

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Invloed van digitaal op ons business model

Invloed van digitaal op ons business model Invloed van digitaal op ons business model Waarom Social media? Wat vinden onze doelgroepen? Wat kun je zelf/wat mag je zelf Wat en hoe kun je online vinden en wat doe je ermee? NVFG Ronald Pastor 22 januari

Nadere informatie

De Experience Economy & Change Management

De Experience Economy & Change Management De Experience Economy & Change Management Consequenties voor Organisaties en Management Consultants Presentatie voor PDO-MC Lieke Thijssen Brummen, 16 November 2001 1 Het draaiboek voor deze ervaring Venetië

Nadere informatie

Sociale Marketing. Marketing van gedrag & infectieziekten. De Overdracht & Hygiëne Bilthoven 17 mei 2013

Sociale Marketing. Marketing van gedrag & infectieziekten. De Overdracht & Hygiëne Bilthoven 17 mei 2013 Sociale Marketing Marketing van gedrag & infectieziekten De Overdracht & Hygiëne Bilthoven 17 mei 2013 HUIBREGTSEN TRAINING & ADVIES SOCIALE MARKETING Waarde van Sociale Marketing; Julie Huibregtsen 2

Nadere informatie

Waarom doen ze nou niet gewoon wat ik zeg! Workshop Motiverende Gespreksvoering Hoe werkt advies? drs. Hilde Jans psycholoog hilde.jans@cambiamo.

Waarom doen ze nou niet gewoon wat ik zeg! Workshop Motiverende Gespreksvoering Hoe werkt advies? drs. Hilde Jans psycholoog hilde.jans@cambiamo. Waarom doen ze nou niet gewoon wat ik zeg! Workshop Motiverende Gespreksvoering Hoe werkt advies? drs. Hilde Jans psycholoog hilde.jans@cambiamo.nl Waarom mensen niet? Dus wat kun je doen? Ze weten niet

Nadere informatie

Waarom doen ze nou niet gewoon wat ik zeg! Motiveren tot gedragsverandering; Wat is lastig en wat kun je doen?

Waarom doen ze nou niet gewoon wat ik zeg! Motiveren tot gedragsverandering; Wat is lastig en wat kun je doen? Waarom doen ze nou niet gewoon wat ik zeg! Motiveren tot gedragsverandering; Wat is lastig en wat kun je doen? Leerlingen met SOLK Effectieve gesprekken met ouders en leerlingen drs. Hilde Jans psycholoog

Nadere informatie

Medewerker interne dienst. Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse

Medewerker interne dienst. Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse Werkt gedurende langere periode nauwkeurig en zorgvuldig, met oog voor detail, gericht op het voorkómen van fouten en slordigheden, zowel in eigen als andermans

Nadere informatie

Usability walkthrough for accessibility

Usability walkthrough for accessibility Usability walkthrough for accessibility steven stijger steven_stijger@nl.ibm.com http://www.flickr.com/photos/81167076@n00/322162512/ Copyright IBM Corporation 2008 usability walkthrough usability test

Nadere informatie

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 14.00: Welkom Best Practice Seminar 14.10: Centraal PMO als middelpunt van projecten en programma s Yvonne Veenma, Stedin 14.50: Pauze 15.30: Governance in een Enterprise

Nadere informatie

WG4: De gebruikerservaring. Service Design Lesweek 5 Aranea Felëus

WG4: De gebruikerservaring. Service Design Lesweek 5 Aranea Felëus WG4: De gebruikerservaring Service Design Lesweek 5 Aranea Felëus Agenda Programma Costumer Journey Costumer Journey vs. User Model Costumer Journey vs. User Journey Opdracht 1: CJ part 1 Opdracht 2: CJ

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

Work to Work mediation

Work to Work mediation Work to Work mediation Mobility Centre Automotive Theo Keulen 19-9-2008 Policy Context Flexibility,mobility and sustainable employability are key words in modern labour market policy Work to work arrangements

Nadere informatie

Effectieve Communicatie

Effectieve Communicatie Effectieve Communicatie Coachen een veelzijdig vak Groningen, 30 september 2011 MARTIJN DOELEN Basiselementen communicatie en vaardigheden Communicatie filosofie Johan Cruyff Institute for Sport Studies

Nadere informatie

Vergelijken met de theorie Beoordelen en waarderen van eigen denkbeelden en aanpak aan de hand van theorie

Vergelijken met de theorie Beoordelen en waarderen van eigen denkbeelden en aanpak aan de hand van theorie FEEDBACK FORMULEREN & STRUCTUREREN Andries Vroegrijk 6 juni 2014 Programma Introductie Oefening feedback geven Video Overleg Feedback Vergelijken met de theorie Beoordelen en waarderen van eigen denkbeelden

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Online Marketing College 1 september. 2012 Introductie Docent: Lotte Bouhuijzen / Eefje Op den Buysch

Online Marketing College 1 september. 2012 Introductie Docent: Lotte Bouhuijzen / Eefje Op den Buysch Online Marketing College 1 september. 2012 Introductie Docent: Lotte Bouhuijzen / Eefje Op den Buysch Need To Know info Introductie Kennismaking Opzet van colleges, hoe wordt er getoetst Wat gaan we de

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

Gedragsverandering: Doen en blijven doen, Over motivatie en weerstand.

Gedragsverandering: Doen en blijven doen, Over motivatie en weerstand. Gedragsverandering: Doen en blijven doen, Over motivatie en weerstand. Theoretische achtergrond: - Miller en Rollnick De motivering van cliënten en het verminderen van weerstand zijn centrale thema's.

Nadere informatie

Dubbele identiteit. Anja Bekink! Samenwerking: het CJG van ons allen of ieder voor zich? Door:

Dubbele identiteit. Anja Bekink! Samenwerking: het CJG van ons allen of ieder voor zich? Door: Dubbele identiteit Samenwerking: het CJG van ons allen of ieder voor zich? Door: Programma Welke dubbele identiteit? Wil niet of kan niet? De casus & de cirkel The Matrix & de Verrassingen De professional

Nadere informatie

Verwelkoming door de voorzitter van de adviescommissie, dr. ir. Peter Wouters

Verwelkoming door de voorzitter van de adviescommissie, dr. ir. Peter Wouters 16:00 17:30 Adviescommissie Verwelkoming door de voorzitter van de adviescommissie, dr. ir. Peter Wouters Workshop thema: kansen voor innovatie in bedrijven 16:05 16:30 Operationele activiteiten om innovatie

Nadere informatie

Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011. 28 april 2011

Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011. 28 april 2011 Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011 28 april 2011 CENTR Marketing Workshop April 2011 - Helsinki 2 Agenda Campaign 2010: Goal Campaign Results & Learnings Market research: Goal Outcome Learnings

Nadere informatie

Case Oak & Morrow. Tom Luuring. Tei Van Den Neste. Martijn van de Zuidwind

Case Oak & Morrow. Tom Luuring. Tei Van Den Neste. Martijn van de Zuidwind Case Oak & Morrow Tom Luuring Martijn van de Zuidwind Tei Van Den Neste Terugblik Vragen hoe sluiten gemeentelijke zaken aan op de doelen belangen van de inwoner? wat mag een inwoner van een gemeente verwachten?

Nadere informatie

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Met opmaak: Links: 3 cm, Rechts: 2 cm, Boven: 3 cm, Onder: 3 cm, Breedte: 21 cm, Hoogte: 29,7 cm Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Stigmatisation of Persons

Nadere informatie

Hoe combineer je Mindfullness, Passie en Power (onderscheidend) om een

Hoe combineer je Mindfullness, Passie en Power (onderscheidend) om een Hi Paul, Robin, Bram, Jan, Wat ik wil voorstellen om bij de launch, waarom we samenwerken en wat we gaan doen, ook een (link naar) Ebook mee te geven met - ons onderscheidend vermogen en een tip van de

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

Waarom de grijze massa van uw klant u door een volgende crisis helpt

Waarom de grijze massa van uw klant u door een volgende crisis helpt Waarom de grijze massa van uw klant u door een volgende crisis helpt Het aantal organisaties dat problemen krijgt met klanten die wegblijven en een teruglopende cashflow positie, neemt elke maand opnieuw

Nadere informatie

Op zoek naar nieuwe business modellen

Op zoek naar nieuwe business modellen Op zoek naar nieuwe business modellen Oegstgeest, 15 november 2012 Vandaag leg ik uit waarom business as usual dood is Centrale vraag Wie voegt op welk moment waarde toe? Welk gereedschap kunnen we hiervoor

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Prikkelen tot leren. door de didactische inzet van Virtuele Werelden en Serious Gaming. Presentatie bij: V&VN-congres 2015.

Prikkelen tot leren. door de didactische inzet van Virtuele Werelden en Serious Gaming. Presentatie bij: V&VN-congres 2015. Prikkelen tot leren door de didactische inzet van Virtuele Werelden en Serious Gaming Presentatie bij: V&VN-congres 2015 Lokatie: De Reehorst, Ede Datum: 29-01-2015 Dr. W.J.Trooster Drs. E. Ploeger Domein

Nadere informatie

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet. Expert at a distance Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.nl Working together for education

Nadere informatie

ArchiMate voor kennismodellen van NORA en haar dochters. Marc Lankhorst 16 oktober 2013

ArchiMate voor kennismodellen van NORA en haar dochters. Marc Lankhorst 16 oktober 2013 ArchiMate voor kennismodellen van NORA en haar dochters Marc Lankhorst 16 oktober 2013 Agenda 13:00 introductie ArchiMate-status en -ontwikkelingen en NORA-kennismodel 14:00 parallelle workshops rond de

Nadere informatie

VOICE OF THE CUSTOMER

VOICE OF THE CUSTOMER 4/20/ E-BOOK VOICE OF THE CUSTOMER Gratis e-book leansixsigmatools.nl Introductie Bij Six Sigma staat het denken vanuit de behoeften van de klant centraal. Juist de vertaling van de stem(men) van de klant(en)

Nadere informatie

Drs. Afke van de Wouw Fysiotherapeut, Bewegingswetenschapper, Sportpsycholoog

Drs. Afke van de Wouw Fysiotherapeut, Bewegingswetenschapper, Sportpsycholoog Sportpsychologie door: Drs. Afke van de Wouw Fysiotherapeut, Bewegingswetenschapper, Sportpsycholoog 4-staps leerproces Onbewust onbekwaam Bewust onbekwaam Bewust bekwaam Onbewust bekwaam Communicatie

Nadere informatie

Kikkers en Heilige Koeien UvAConext & standaarden voor het primaire onderwijs en onderzoek proces

Kikkers en Heilige Koeien UvAConext & standaarden voor het primaire onderwijs en onderzoek proces Kikkers en Heilige Koeien UvAConext & standaarden voor het primaire onderwijs en onderzoek proces SURF Seminar September 2015 Frank Benneker, ICTS Universiteit van Amsterdam Perspectief ICTS & OO dienstverlening

Nadere informatie

Weg met de olifant in de porseleinen kast

Weg met de olifant in de porseleinen kast Workshop Indirect leren communiceren met LMR model van Lewis - Stop talking or leave Wanneer: Symposium woensdag 16 oktober Waar: Universiteit Tilburg Door wie: Natascha Zoutewelle Weg met de olifant in

Nadere informatie

Safety Values in de context van Business Strategy.

Safety Values in de context van Business Strategy. Safety Values in de context van Business Strategy. Annick Starren en Gerard Zwetsloot (TNO) Papendal, 31 maart 2015. NVVK sessie Horen, Zien en Zwijgen. Safety Values in de context van Business strategy.

Nadere informatie

BIG DATA, BIG BUSINESS, BIG TROUBLE?

BIG DATA, BIG BUSINESS, BIG TROUBLE? BIG DATA, BIG BUSINESS, BIG TROUBLE? Marketing, Big Data en privacyregels Jitty van Doodewaerd Compliance officer -DDMA - 14 november 2013 - Big data & marketing (Energieverbruik, KNMI data en bouwjaar

Nadere informatie

BE HAPPY. 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma

BE HAPPY. 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma BE HAPPY 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma Alle rechten voorbehouden. Geen deel van dit boek mag worden gereproduceerd op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever.

Nadere informatie

Van huidige situatie ------------ naar --------------------------------- gewenste situatie

Van huidige situatie ------------ naar --------------------------------- gewenste situatie Doelen stellen NLP is een doelgerichte, praktische en mensvriendelijke techniek. NLP = ervaren, ervaren in denken, voelen en doen. Middels een praktisch toepasbaar model leren we om de eigen hulpmiddelen,

Nadere informatie

Voorwaarden voor gedragsverandering

Voorwaarden voor gedragsverandering Voorwaarden voor gedragsverandering Naast het geven van adviezen of instructies (wat kan ik precies doen?) en het veranderen van de omgeving, indien mogelijk, (het wordt me gemakkelijk gemaakt) is het

Nadere informatie

WAAROM EEN MEDIABEDRIJF INBOUND MARKETING MOET OMARMEN YF BRODALA 13 OKTOBER 2014

WAAROM EEN MEDIABEDRIJF INBOUND MARKETING MOET OMARMEN YF BRODALA 13 OKTOBER 2014 WAAROM EEN MEDIABEDRIJF INBOUND MARKETING MOET OMARMEN YF BRODALA 13 OKTOBER 2014 DALLAS ANTWERP CONTENT OFFER 1. STATUS QUO! 2. NIEUWE ROL MEDIABEDRIJF! 3. WAT IS INBOUND MARKETING?! 4. WAAROM MEDIA INBOUND

Nadere informatie

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility.

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility. RELATIE ANGST EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility Jos Kooy Eerste begeleider Tweede

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

Psychologische aspecten van leiderschap. > Karianne Kalshoven ACIL. > Okke Postmus Development Booster

Psychologische aspecten van leiderschap. > Karianne Kalshoven ACIL. > Okke Postmus Development Booster Psychologische aspecten van leiderschap > Karianne Kalshoven ACIL > Okke Postmus Development Booster Theorethische benaderingen van leiderschap Trait Approaches Behavioral Approaches Contingency Theories

Nadere informatie

Consumer Insights: de basis voor succesvolle innovaties

Consumer Insights: de basis voor succesvolle innovaties Presentatie 21 maart 2013 Consumer Insights: de basis voor succesvolle innovaties Luc Kleijnen Food2Market Innovatie training 1 Bouwen aan Innovatie - Over Altuïtion (1) Opgericht in 1997: 30 engagement

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Graphic Design. Keuzevak GD1. Raul Martinez-Orozco (r.d.martinez.orozco@hro.nl / raul@thecombine.nl)

Graphic Design. Keuzevak GD1. Raul Martinez-Orozco (r.d.martinez.orozco@hro.nl / raul@thecombine.nl) Graphic Design 1 Graphic Design Keuzevak GD1 Raul Martinez-Orozco (r.d.martinez.orozco@hro.nl / raul@thecombine.nl) Graphic Design 2 Expectations Attendance, creativity, motivation and a professional attitude

Nadere informatie

CASI MODEL (Pag 122) Stappen. Antwoorden

CASI MODEL (Pag 122) Stappen. Antwoorden CASI MODEL (Pag 122) HOE KANSRIJK IS UW CAMPAGNE? Het Campagne Strategie Instrument (CASI) is een hulpmiddel om tot onderbouwde keuzes te komen voor het opzetten van een campagne. Het gaat hierbij om campagnes

Nadere informatie

Print & Tablets A healthy future together. Nancy Detrixhe, Research Manager

Print & Tablets A healthy future together. Nancy Detrixhe, Research Manager Print & Tablets A healthy future together. Nancy Detrixhe, Research Manager Tijdschriften lezen. Totale consumptie van magazine content stijgt. Since I began reading magazines in electronic form,

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

Bouwen van een sterk merk. Presentatie 0318samen 10 juni 2014

Bouwen van een sterk merk. Presentatie 0318samen 10 juni 2014 Bouwen van een sterk merk.! Presentatie 0318samen 10 juni 2014 Bouwen van een sterk merk. #1 INTRODUCTIE #2 MERK #3 3 STAPPEN / MEERDERE MODELLEN Facts & figures. met 28 collega s werken we vanuit Veenendaal

Nadere informatie

Formatief toetsen: Randvoorwaarden & concrete handvaten voor in de klas

Formatief toetsen: Randvoorwaarden & concrete handvaten voor in de klas Formatief toetsen: Randvoorwaarden & concrete handvaten voor in de klas Kim Schildkamp Contact: k.schildkamp@utwente.nl Programma Formatief toetsen Voorwaarden voor formatief toetsen Voorbeelden van technieken

Nadere informatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Dexia & social media Frank Van ssche, Head of Brand & Project Office, Communicatie Gent, 28/04/2011 Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Quotes Social media isn't (just) about the media,

Nadere informatie

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Manon krabbenborg, Sandra Boersma, Marielle Beijersbergen & Judith Wolf s.boersma@elg.umcn.nl Homeless youth in the Netherlands Latest estimate:

Nadere informatie

Rethinking leadership and middle management

Rethinking leadership and middle management Rethinking leadership and middle management 17 October 2013 Prof. dr. Jesse Segers The Future Leadership Initiative @Segersjesse challenging thoughts about leadership. Ego-dominant ( macht ) Rationeel

Nadere informatie

Enterprisearchitectuur

Enterprisearchitectuur Les 2 Enterprisearchitectuur Enterprisearchitectuur ITarchitectuur Servicegeoriënteerde architectuur Conceptuele basis Organisatiebrede scope Gericht op strategie en communicatie Individuele systeemscope

Nadere informatie

User Centred Development. UCD Werkcollege blok 1 week 4

User Centred Development. UCD Werkcollege blok 1 week 4 User Centred Development UCD Werkcollege blok 1 week 4 Agenda Introductie Huisregels Blok beschrijving Observatie opdracht & huiswerk Introductie Aranea Felëus Industrieel Ontwerpen Strategic Product Design

Nadere informatie

Social Media Strategie Plan

Social Media Strategie Plan Social Media Strategie Plan Creëren van de strategie en planning van de uitvoering Een stappenplan met daarin vastgelegd waar je merk staat, waar je heen wilt en en hoe er te komen. Houd in gedachten dat

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

De opleider als rolmodel

De opleider als rolmodel De opleider als rolmodel De opleider als rolmodel programma 14.00 welkom 14.15 voorstelronde/verwachtingen 14.35 excellent teacher en excellent rolemodel 14.55 groepswerk 15.10 plenaire rapportage 15.35

Nadere informatie

Tools voor verdere versterking van examencommissies

Tools voor verdere versterking van examencommissies Tools voor verdere versterking van examencommissies 9 maart 2016 dr.ir. Ludo van Meeuwen mr. Esther de Brouwer Welkom Wat gaan we doen? voorstelronde trainers voorstelronde trainers/deelnemers naam functie

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Een marketingplan in twaalf stappen

Een marketingplan in twaalf stappen Reekx is gespecialiseerd in het adviseren van organisaties en detacheren van specialisten op het gebied van het efficiënt managen van informatiestromen. Kijk op onze website www.reekx.nl voor actuele informatie

Nadere informatie

Update IFRS 15 - Alloceren van de transactieprijs

Update IFRS 15 - Alloceren van de transactieprijs Update IFRS 15 - Alloceren van de transactieprijs Number 11, May 2015 IFRS 15 - Alloceren van de transactieprijs Het alloceren van de transactieprijs aan de afzonderlijke prestatieverplichtingen in een

Nadere informatie

Aan de slag met het Business Model Canvas

Aan de slag met het Business Model Canvas 1 Aan de slag met het Business Model Canvas De Wereld van de Ondernemer Gerard Aaftink November 2014 2 Inhoud Deel 1: Het Business Model Canvas Het Business Model Canvas Wat is het? Hoe werkt het? Hoe

Nadere informatie

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility UNIT 2 Begeleiding Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility 1 2 Wat is coaching? Coaching is een methode voor het ontwikkelen van potentieel

Nadere informatie

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model)

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model) WHAT IS LITTLE GEM? Quick scan method to evaluate your applied (educational) game (light validation) 1. Standardized questionnaires Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation

Nadere informatie

Management van baten Evolutie in denken

Management van baten Evolutie in denken Management van baten Evolutie in denken IPMA interessegroep procesmanagement Versie 0.1 jd0912 Management van baten Setting the direction high Relative market share low low Growth potential high Strategic

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

Let s motivate the patient

Let s motivate the patient LET S MOTIVATE THE PATIENT Melissa.Ooms@Ugent.be Let s motivate the patient 1. Wat is motivatie? 2. Het belang van motivationele gespreksvoering (MG) 3. Theoretische achtergrond 4. Basisprincipes in MG

Nadere informatie

Klantbeleving als service strategie

Klantbeleving als service strategie Middagseminar Klantbeleving als service strategie 20 juni 2013, Utrecht Wat we al wisten over klantbeleving 1. Klanten denken op een irrationele, niet-lineaire manier; 2. Klanten kunnen hun denken en gedrag

Nadere informatie

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren Sociale Steun The Effect of Chronic Pain and the Moderating Effect of Gender on Perceived Social Support Studentnummer:

Nadere informatie

Werk aan je winkel. Jongeren leren communiceren en zichzelf presenteren. Kirsten Barkmeijer & Johan Brokken

Werk aan je winkel. Jongeren leren communiceren en zichzelf presenteren. Kirsten Barkmeijer & Johan Brokken Werk aan je winkel Jongeren leren communiceren en zichzelf presenteren Kirsten Barkmeijer & Johan Brokken Voorwoord Dit boek is geschreven voor jou als trainer, docent of hulpverlener om aan te bieden

Nadere informatie

Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst. Presentator: Remko Geveke

Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst. Presentator: Remko Geveke Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst Presentator: Remko Geveke Start webinar: 08:30 uur Agenda Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst Verticaal Toezicht vs. Horizontaal Toezicht

Nadere informatie

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Consultant Education Sick Pupils Educational Service Centre University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

Motivatie: presteren? Of toch maar leren?

Motivatie: presteren? Of toch maar leren? Arjan van Dam Motivatie: presteren? Of toch maar leren? Een van de lastigste opgaven van managers is werken met medewerkers die niet gemotiveerd zijn. Op zoek naar de oorzaken van het gebrek aan motivatie,

Nadere informatie

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Validatie van het EHF meetinstrument tijdens de Jonge Volwassenheid en meer specifiek in relatie tot ADHD Validation of the EHF assessment instrument during Emerging Adulthood, and more specific in relation

Nadere informatie

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinants and Barriers of Providing Sexual Health Care to Cancer Patients by Oncology

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

ANGSTEN OVERWINNEN Een mentale, gedragsmatige en lichamelijke aanpak Vlaams Angstcentrum Bart De Saeger

ANGSTEN OVERWINNEN Een mentale, gedragsmatige en lichamelijke aanpak Vlaams Angstcentrum Bart De Saeger ANGSTEN OVERWINNEN Een mentale, gedragsmatige en lichamelijke aanpak Vlaams Angstcentrum Bart De Saeger In elk mens schuilt een potentiële moordenaar! Wat als zij straks het schelmes neemt? ANGSTEN OVERWINNEN

Nadere informatie

LEREN DOOR TE DOEN DESIGN THINKING TRAINING VOOR COMMUNICATIE PROFESSIONALS

LEREN DOOR TE DOEN DESIGN THINKING TRAINING VOOR COMMUNICATIE PROFESSIONALS DESIGN THINKING TRAINING VOOR COMMUNICATIE PROFESSIONALS Deze energieke, tweedaagse training resulteert in hands-on ervaring en meer inzicht in de Design Thinking principes, de belangrijkste tools en terminologie.

Nadere informatie