Vokawijzer 09 juni Hoe en waar energie besparen in het bedrijf? Handleiding voor een lagere energiefactuur

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vokawijzer 09 juni 2010. Hoe en waar energie besparen in het bedrijf? Handleiding voor een lagere energiefactuur"

Transcriptie

1 Vokawijzer 09 juni 2010 Hoe en waar energie besparen in het bedrijf? Handleiding voor een lagere energiefactuur

2 Hoe en waar energie besparen in het bedrijf? Handleiding voor een lagere energiefactuur Besparen op uw energiefactuur, dat lijkt u wel wat. Deze Vokawijzer geeft aan hoe u het energieverbruik in uw onderneming beter kan beheren om uw energiekosten te verlagen.

3 succesvolle energiezorg < > het verminderen van het energieverbruik is prioriteit > wordt aangemoedigd vanuit het management > de energiecoördinator kan en mag beslissen > er is een geïntegreerde en systematische aanpak

4 Inleiding Handleiding voor een lagere energiefactuur Waarom zou u energiezorg opnemen in de strategie van uw bedrijf? Om kosten te besparen natuurlijk. Maar ook om de besparing gedurende langere tijd te behouden en, waarom niet, aan een milieuvriendelijke reputatie te bouwen. Het waarom is duidelijk Voor elke ondernemer met zicht op cijfers is de vraag aangeboren: Hoe kan ik mijn kosten beperken en hogere marges realiseren? Hetzelfde of meer doen, met minder, daar gaat het om. Minder betekent in dit geval, minder energieverbruik en minder energiekosten. Kosten besparen kan met eenmalige ingrepen. Dat is op het energievlak niet anders. Eenvoudige voorbeelden: vervang een gloeilamp door een spaarlamp. Of vervang een oudere verwarmingsketel door een nieuwe hogerendementsketel. Maar zelfs spaarlampen die een leeg kantoor verlichten verbruiken nutteloos stroom. Als u niet alleen energie en daarmee kosten wil besparen, maar ze eenmaal gerealiseerd ook wil vasthouden en zelfs verdiepen, en ook product- of proceskwaliteit wil verbeteren, dan zal u systematisch tewerk moeten gaan. In deze Vokawijzer geven we aan hoe u stapsgewijs een systeem kan opzetten om aan succesvolle energiezorg te doen. Dat zorgt ervoor dat de aandacht binnen het bedrijf voor energiezorg permanent wordt en dat de behaalde energiebesparingen doorheen de tijd behouden blijven. U zal ook een overzicht terugvinden van eenvoudige ingrepen die een flinke besparing kunnen opleveren, zonder veel kosten of waarvan de investering snel terugverdiend is. We illustreren het geheel met concrete praktijkvoorbeelden. U zal merken dat u al belangrijke beparingen kan realiseren met eenvoudige ingrepen, die quasi niets kosten of snel terugverdiend worden. Deze mogelijkheden kan u snel ontdekken. Het volstaat om anders naar de realiteit in uw bedrijf te kijken. Maar eerst ontdekken we hoe energie besparen in enkele andere bedrijven werd aangepakt en hoe snel dat winst oplevert. >

5 bedrijf plaats activiteit Martens beton Mol fabricatie van betonproducten actie investering besparing per jaar terugverdientijd Warmterecuperatie door plaatsing van afsluitdeuren aan de droogkamers voor betonklinkers waardoor de warmte die tijdens het drogen vrijkomt, wordt gerecupereerd en bijverwarmen in de winter niet meer nodig is. Gemiddeld telde Martens beton zo n 40 winterdagen waar bijverwarmd diende te worden euro euro recurrent 156 dagen De deuren van de droogkamers worden s avonds gesloten en s morgens weer open geschoven. Zo recupereren we de warmte die de drogende betonklinkers s nachts produceren. Per koude winterdag bespaart ons dat 270 liter stookolie. > Wil van der Jagt, teamleider productie Martens beton

6

7 bedrijf plaats activiteit Grafische Groep Tuerlinckx Molenstede drukkerij en uitgeverij actie investering besparing per jaar terugverdientijd Centrale bediening van de verlichtingsinstallatie en compressoren vanop één plaats nabij de personeelsuitgang. Aanpassen van drukpersen waardoor persluchtinstallatie die automatische inkttoevoer regelt, kan stilgelegd worden euro euro recurrent quasi onmiddellijk Als er tien minuten door een hall moet gelopen worden om iets uit te schakelen, vergeet men dat wel eens. Als je dat gemakkelijk maakt, zal het ook sneller gebeuren. > Paul Hendrickx, milieucoördinator en hoofdboekhouder Grafische Groep Tuerlinckx: Vroeger brandde onze sterrenhemel in de hall altijd, ook als het zonnig was. Pure gewoonte. Nu zijn de lichten uit en bij de personeelsuitgang bevindt zich nu één schakelaar voor alle verlichting en één schakelaar voor de perslucht. > Tine Tuerlinckx, afgevaardigd bestuurder Grafische Groep Tuerlinckx:

8

9 bedrijf plaats activiteit TBP-Electronics Geel assemblage elektronicaproducten actie investering besparing per jaar terugverdientijd Vervanging van een verouderde persluchtcompressor door een gereviseerde tweedehands frequentiegestuurde compressor. Opsporen en dichten van lekken in het persluchtnetwerk. Verlagen van de persluchtdruk van 7 bar naar 6,7 bar. Stopzetten van gewoonte om aantal machines voor het weekend geforceerd te koelen met perslucht euro euro recurrent 228 dagen Na een doorlichting door Voka was het advies meteen om de oude installatie te vervangen door een frequentiegestuurde en om de persluchtlekken na te gaan. Die lekken bleken gigantisch. Met alle machines en pompen in het bedrijf stilgelegd, bleken we toch nog 25 procent van het vermogen te gebruiken. > Fred Lemmens, milieucoördinator en energieverantwoordelijke TBP-Electronics

10

11 bedrijf plaats activiteit Qualiphar Bornem pharmaceutica actie investering besparing per jaar terugverdientijd actie investering besparing per jaar terugverdientijd Free cooling installatie in magazijnen waarbij ventilatoren gedurende de nacht koude lucht binnenzuigen en warme lucht buitenblazen euro recurent 252 dagen herprogrammeren temperatuursturing zodat temperatuur naar 21 C wordt geregeld en met +2 C of -2 C kan afwijken zonder geforceerde koeling of verwarming. enkele dagen programmeren euro quasi onmiddellijk De temperatuur in de magazijnen moet altijd tussen 18 en 23 C bedragen. De nieuwe ventilatie bewijst vooral in de zomer haar nut. Zo koelen we onze magazijnen tijdens de nacht met buitenlucht af. Overdag kan die geleidelijk steigen naar 22 C. Pas als de temperatuur hoger wordt, gaan we geforceerd koelen. Dit maakt dat onze koelgroepen veel minder moeten werken en minder zwaar gedimensioneerd moeten zijn. > Jan De Boeck, plant engineer Qualiphar

12

13 bedrijf plaats activiteit ODTH Rumst logistiek actie investering besparing per jaar terugverdientijd Relighting van magazijn met nieuwe tl-lampen en armaturen. 25 Lichtklokken van 400 Watt werden vervangen door 50 tl-lampen van 49 Watt. Betere positionering van lampen tegenover de werkvloer en plaatsen van automatische diminstallatie. Is er geen beweging in de hall, dan valt de lichtintensiteit terug naar 10 procent euro helft elektriciteitsfactuur hall minder dan vier jaar De tl-lampen gaan uren mee, de oude lampen maar De lichtklokken kon je niet dimmen, de nieuwe lampen wel. > Rudy van Den Steen, lichtadviseur De oude verlichtingsinstallatie werd handmatig aan- en uitgezet. Maar dat vergeet men wel eens. Nu loopt dat automatisch > Karel Diedens, milieucoördinator ODTH Het heeft te maken met het bedrijf dat je wil zijn in de toekomst. Als je maximaal wil terugverdienen, moet je eerst kosten maken. > Jos De Wael, Gedelegeerd Bestuurder ODTH

14

15 14 U wil op uw energierekening besparen en dat ook blijven doen? Om uw speurtocht zo goed mogelijk te volbrengen, rekenen we vooraf af met enkele klassieke mythes en denkfouten. Zo stelt u het beeld in uw zoeker meteen scherper. Bij de aankoop van een toestel kiezen we steeds voor de laagste prijs Goedkoop blijkt meer dan eens duurkoop wanneer het energieverbruik meegerekend wordt. Dat staat voor 80 procent van de totale kosten tijdens de levenscyclus van een toestel. Het loont dan ook de moeite om het energieverbruik mee te nemen in de offerteaanvraag. Een computer telkens uitzetten is slecht voor de levensduur Een computer gebruikt gewoonlijk 160 Watt. Het regelmatiger uitschakelen van een computer heeft geen effect op de levensduur ervan. Reeds vele jaren zijn computers berekend op tienduizenden opstartcycli. Een screensaver is een energysaver Ook in screensaverstand blijft het computerverbruik op 160 Watt hangen. De schermbeveiliging op je computer bespaart geen energie. Meer zelfs, bewegende screensavers kosten extra energie. LCD-monitoren verbruiken quasi niks Het elektriciteitsverbruik van een gemiddeld 17-inch scherm bedraagt zo n 25 Watt. Tel je enkele honderden LCD-monitoren op die ongebruikt aanstaan, dan levert dat heel wat sluimerverbruik op. Dat sluipverbruik is er ook bij printers, adaptors en andere randapparatuur. Een computer verbruikt evenveel energie als een televisietoestel Een computer verbruikt gemiddeld vijfmaal zoveel energie als een televisietoestel. Daarvoor zorgen het beeldscherm, de harde schrijf en de ventilator. Ook alle randapparatuur, zoals printers, scanners en losse harde schrijven verbruiken energie, zelfs in stand-by stand.

16 15 Lucht is gratis, perslucht is dat ook Perslucht vormt één van de grootste kostendrijvers. Vooral wanneer een compressor overgedimensioneerd of slecht onderhouden is, aan een hoger dan nodige belasting draait of wanneer er lekken zijn in het persluchtnetwerk, levert dat snel zware meerkosten op. Perslucht en warmte gaan bovendien niet samen. Lucht is immers gemakkelijker samen te persen in koude dan in warme toestand. Ik ben maar even weg en het is dan beter de verlichting aan te laten dan ze telkens uit en aan te schakelen. Het licht uitschakelen bespaart zeer snel. Bij TL-lampen bespaart u reeds nadat u welgeteld 23 seconden de donkere kamer verlaat. Lampen voor de helft dimmen, scheelt de helft op mijn rekening Een gedimde lamp brandt op een lager vermogen. Maar het besparingseffect is niet rechtlijnig. Een voor 50 procent gedimde lamp, verbruikt nog steeds 75 procent. Dim je een bepaalde lamp altijd, dan is het beter deze te vervangen door een exemplaar met een lager vermogen. We schakelen de verlichting s nachts niet uit, omdat onze kantoren dan beter opvallen De realiteit is dat het niet uitschakelen van verlichting eerder een gewoonte is en geen doelbewuste keuze.

17 Energiezorg in dertien eenvoudige stappen < Stap 1 > Leg het doel vast Stap 2 > Toon engagement Stap 3 > Stel een team samen Stap 4 > Baken het werkterrein af Stap 5 > Zorg voor duidelijkheid Stap 6 > Verzamel informatie Stap 7 > Stel een energiebalans op Stap 8 > Ontdek mogelijke besparingen Stap 9 > Bespaar snel als goede huisvader Stap 10 > Pluk laaghangend fruit dat snel en veel oplevert Stap 11 > Zorg dat uw besparingen blijven duren Stap 12 > Benut het volle besparingspotentieel Stap 13 > Bouw uw zorgsysteem verder uit

18 17 Uw energiezaken aanpakken De stappen naar een energiezorgsysteem Voor veel ondernemingen vormen de oplopende energiekosten het argument om in energiezorg te investeren. De aandacht wordt dan toegespitst op de inkoop van energie, het bewaken van het budget, het aftoppen van energieverbruik en het verbeteren van de efficiëntie van systemen, processen en componenten. Maar u kan energiezorg ook opvatten als een onderdeel van de milieuzorg als bedrijf. Uw aandacht zal dan gaan naar het integreren van uw energiezorg in uw aanpak en communicatie rond duurzaam ondernemen. In deze Vokawijzer spitsen we ons vooral toe op het eerste: een zorgsysteem opzetten om uw kosten te verminderen. De positieve gevolgen voor het milieu beschouwen we als een positief neveneffect van de energiezorg. Wanneer er een zorgsysteem wordt opgezet, gaat het besparen van energie deel uitmaken van de bedrijfsstrategie. U zal daarvoor verantwoordelijken moeten aanstellen en middelen moeten vrijmaken. Commitment is cruciaal: u zal de visie zelf mee uitdragen en de acties van het energieteam steunen. Om succesvol en duurzaam te zijn, zal u de zaken systematisch aanpakken. U zal zo nieuwe mogelijkheden ontdekken, plannen, uitvoeren, controleren of de resultaten werden bereikt, terugkoppelen en bijsturen indien nodig. Plan, do, check, act: zo zal het zorgsysteem continu verbeteren en dus meer besparingen opleveren. In dit hoofdstuk zetten we de verschillende stappen naar een eenvoudig energiezorgsysteem uiteen. Elk van deze stappen zal acties inhouden die ingrijpen op de organisatie, op een techniek en/of op een gedrag. Het opzetten van een energiezorgsysteem heeft dan ook te maken met systematisch beheer, verantwoordelijkheden verdelen, medewerkers motiveren en bewust maken, monitoring, rapportering organiseren en natuurlijk ook middelen investeren.

19 18 Stap 1 > Leg het doel vast U wil uw energiefactuur omlaag en wil daarvoor een aantal ingrepen doorvoeren in uw onderneming. Dat is een duidelijk doel. Maar kan u dit ook al concreter maken? Mogelijks beschikt u over kennis en informatie die dat mogelijk maakt. Tracht voor uzelf een zo concreet mogelijk doel af te bakenen. Dat helpt u later bij het richten van de mensen en middelen die u inzet. Stap 2 > Toon engagement Het opzetten van een energiezorgsysteem kan beschouwd worden als een veranderingstraject in uw organisatie. Daar moet u bewust mee omgaan. Er kunnen nieuwe technieken in de plaats komen en/of veranderingen nodig zijn in de gewoontes van de medewerkers. Bepaalde jobs kunnen een nieuwe invulling krijgen. Vernieuwing roept doorgaans weerstand en vragen op. Daarom is het engagement van de bedrijfsleiding essentieel. Alle medewerkers binnen de onderneming moeten van het engagement van de directie op de hoogte zijn. Dat vraagt om heldere communicatie. De directie zal ook middelen moeten vrijmaken om te kunnen investeren en meehelpen om beslissingen door te voeren. Het aangaan van dit engagement vormt een belangrijke voorwaarde naar een succesvolle energiezorg. Stap 3 > Stel een team samen Duid mensen aan die verantwoordelijk zijn voor het opzetten van een energiezorgsysteem. Zorg voor duidelijk gedefinieerde taken en verantwoordelijkheden. Het team kan bijvoorbeeld bestaan uit de milieucoördinator, de kwaliteitsverantwoordelijke, de financieel manager, de human resources manager en de afzonderlijke lijnverantwoordelijken. Binnen het team moet een zeer transparante communicatie kunnen bestaan. Dat is nodig om ervaringen terug te koppelen en beslissingen te kunnen bijsturen. Het topmanagement en het team moeten ook in directe verbinding staan. Stap 4 > Baken het werkterrein af U kan in een eerste fase beslissen om een welbepaald productieproces onder de loep te nemen, bijvoorbeeld omdat u een verspilling vermoedt. Of de audit richten op alle activiteiten binnen een gebouw of zone. De ervaring kan dan in een volgende stap naar andere processen en gebouwen worden overgezet. Zo bouwt u uw systeem gradueel uit. Of u kan meteen alle energieaspecten van een volledige site onder de loep nemen en de invoering van het zorgsysteem ook meteen zo communiceren.

20 19 Klein beginnen en een eerste succesverhaal zijn nuttig om ervaring op te bouwen binnen het energieteam en in het bedrijf de gewoontes bij te schaven. Het laat toe om gedragsveranderingen langzaam te laten doorsijpelen binnen de organisatie. Besef wel dat blijvende besparingen enkel maar gerealiseerd worden als energiezorg deel gaat uitmaken van de ganse bedrijfsstrategie. En dat lukt dus niet als acties geïsoleerd blijven tot een bepaald proces of een aantal mensen in een welbepaalde ruimte. Stap 5 > Zorg voor duidelijkheid Hoe ruimer de energiezorg verspreid wordt binnen uw onderneming, hoe beter. Om de intenties duidelijk te maken op de werkvloer kan u deze niet alleen mondeling laten meedelen, maar ook zichtbaar maken via een charter, een zogenaamde energiebeleidsverklaring. Deze maakt duidelijk dat energiezorg voortaan deel uitmaakt van de bedrijfsstrategie. Omdat ze duidelijk de ambitie en de doelstellingen opsomt, maakt de energiebeleidsverklaring het ook eenvoudiger om een duidelijke focus aan te houden gedurende de uitvoering van het zorgproces. Ze kan ook ingezet worden in uw communicatie naar externe stakeholders. Voorbeeld van een eenvoudige energiebeleidsverklaring Energiebeleidsverklaring van onderneming Ambitie Onderneming beschouwt het hebben en houden van een energiezorgsysteem als een integraal onderdeel van de bedrijfsvoering. Met dit energiezorgsysteem wil onderneming continu de energieprestaties verbeteren. Om de ambitie en doelen te realiseren zal onderneming jaarlijks maatregelen en projecten opnemen in haar plannen en budgetten. Milieudoelstellingen invoering van een energiezorgsysteem continu streven naar de verbetering van de energieprestaties die op de eigen bedrijfsvoering betrekking hebben. Hiertoe zal onderneming o.a. zorgen door het : - verminderen van het elektriciteitsverbruik met x procent - verminderen van het brandstofverbruik met y procent - treffen van alle energiebesparende maatregelen met terugverdientijd van minder dan z jaar Datum Handtekeningen van directie, energiemanager of leden van het energieteam

21 20 Stap 6 > Verzamel informatie Een van de eerste taken van het energieteam is het inventariseren van het energieverbruik in uw bedrijf. Dat zal nadien toelaten om veelverbruik te ontdekken en daarmee ook acties te plannen. Daarom is het van cruciaal belang dat het energieteam gemakkelijk toegang heeft tot de technische informatie, facturen en de boekhouding in het algemeen. Welke informatie moet de inventaris bevatten? In de eerste plaats info over kosten: factuurbedragen, op maand- of jaarbasis. Dat levert een beeld van het totale energieverbruik, onderverdeeld naar brandstoffen en elektriciteit. Daarom moeten facturen en energiecontracten toegankelijk zijn voor het energieteam. Het totaalverbruik zal nadien omgerekend worden naar de verschillende verbruiksstromen binnen uw installaties en gebouwen. Om deze energiebalans te kunnen opstellen, moet het vermogen van de diverse apparaten in gebruik, bekend zijn. Daartoe verzamelt u dus de technische gegevens die u toelaten om het verbruik te berekenen van deze processen die u wil aanpakken. Gaat het over een productielijn, dan worden de toestellen en productieapparaten geïdentificeerd, bijvoorbeeld aan de hand van het type en het bouwjaar. Ook het serienummer, de onderhoudshistoriek en de plaats van opstelling kunnen achteraf nuttig blijken. Er wordt vervolgens nagegaan hoeveel uur elk productieapparaat in bedrijf is, welke dan de nodige vermogens zijn en wat de belasting is. Andere nodige info heeft te maken met onderhoudsduur. Ook kwalitatieve info kan opgenomen worden, over slijtage, defecten, veiligheid, ergonomie enz. Er zijn tal van installaties die energie verbruiken en niet rechtstreeks met productie te maken hebben, bijvoorbeeld verlichting en airco. Ook hier worden gegevens over gebruiksduur, vermogen en belasting verzameld. Indien een verbruik specifiek kan toegewezen worden, wordt dat ook meteen genoteerd. Daarnaast kan technische informatie verzameld worden, over het type verlichting bijvoorbeeld, of de onderhouds- en herstellingshistoriek. Ga ook de algemene toestand van de installatie na. De verlichtingsopbrengst wordt bijvoorbeeld in belangrijke mate bepaald door de staat van de reflector in de armatuur en de positionering ervan ten opzichte van de werkplek. Het energieteam gaat na of apparaten in uw bedrijf van een wachtstand of timer

22 21 voorzien zijn en of deze al dan niet volledig uitgeschakeld worden wanneer ze niet in bedrijf zijn (bijvoorbeeld computerschermen in het weekend). U gaat na of daar al dan niet een goede reden voor is. Toestellen op stand-by veroorzaken vaak een belangrijk sluimerverbruik. Daarom is het nuttig het verbruikte vermogen in standby stand te kennen. Wordt de energiehuishouding van een gebouw bekeken, dan worden gegevens over de oppervlakte van muren, het volume, gebruikte materialen, draagkracht, enz. verzameld. Er wordt onderzocht waar en hoe er geïsoleerd wordt en waar niet. Verder gaat het team na wanneer er verwarmd wordt en of dat zo hoort en of de ingestelde temperaturen al dan niet vereist zijn en waarom. Hetzelfde gebeurt voor gekoelde omgevingen. Als het op informatie aankomt en het ontdekken van besparingen, is het zeer nuttig om oog te hebben voor bepaalde gedragingen van medewerkers en gewoonten binnen het bedrijf. Een poort die in de winter open blijft staan kan een reden hebben. Maar wat als er die niet is en u enkele meters verder moet verwarmen? De reikwijdte van de informatie die verzameld wordt, hangt natuurlijk samen met de scope van de besparingsoefening. U kan er bijvoorbeeld voor kiezen om eerst de binnenverlichting aan te pakken, of een afgebakend productieproces. Wanneer u uw aandacht focust op een welbepaald bedrijfsaspect of proces, dient u er wel over te waken dat u alle verbruiksgegevens zal moeten kunnen afzonderen die daarop van toepassing zijn. Dat kan bijvoorbeeld aan de hand van tussenmeters of via datacollectiesystemen op basis van telemetrie. Stap 7 > Stel een energiebalans op Zodra uw energiekosten berekend zijn en u ook de energiesituatie van uw productie en gebouw kent, kan het aandeel van de verschillende installaties in de totale energiekosten berekend worden. Het totaalverbruik wordt opgesplitst en toegewezen aan de afzonderlijke processen en de toestellen. Daarvoor zullen afzonderlijke verbruiken moeten berekend worden. Bijvoorbeeld voor de verlichting. Splits op per type lamp, armatuur enz. En per bedrijfsruimte als dat mogelijk is. Zo kunnen onverwachte verschillen aan het licht komen, waarvan de oorzaak dan kan worden nagegaan. Verbruiken berekenen is eenvoudig...

23 22 Om het energieverbruik voor verlichting in te schatten, wordt het aantal lampen vermenigvuldigd met het aantal bedrijfsuren en het vermogen. Het verbruik van machines en koelapparatuur kan u berekenen door de vermogens van deze installaties te vermenigvuldigen met het aantal bedrijfsuren. Daarbij houdt u ook rekening met de mate waarin deze machines en apparatuur belast worden. Is dat altijd voor de volle 100 procent, of wordt dat tijdens bepaalde periodes afgezwakt, tot bijvoorbeeld 80 procent? Mogelijks zal u deze belasting moeten inschatten, omdat meetgegevens ontbreken. Het resultaat van deze oefening is een spreadsheet die weergeeft waar energie verbruikt wordt, waar dit nodig en niet nodig is, en welk verbruik daar jaarlijks tegenover staat. Dat is de zogenaamde energiebalans. Zij levert u een volledig energieprofiel van uw bedrijf (of van een bepaald proces, indien de scope daartoe beperkt is). Wanneer u alle deelverbruiken oplijst, moet dit weer het totaalverbruik opleveren. De kwaliteit van uw energiebalans is goed wanneer het door u berekend verbruik per jaar niet meer dan 5 tot 10 procent afwijkt van het verbruik volgens uw factuur. Voorbeeld berekening verbruik elektrisch aangedreven machine Een elektrisch aangedreven machine heeft een vermogen van 10kW. Het apparaat draait continu 7 dagen op 7, gedurende 24 uur op vollast. Het vermogen wordt dus 100 procent opgenomen. Tweemaal per jaar wordt de machine onderhouden, gedurende telkens een volle week. Tijdens deze periode draait het apparaat op stand-by en neemt het 30 procent van het vermogen op. berekening verbruik > vermogen 10kW > draaiuren = 365 x 24 = > belasting = [ (351dagen x 100%) + (14dagen x 30%) ] / 365 dagen = 97,32% Het jaarlijks verbruikt vermogen is dan: (10 kw x 8.760) x 97,32% = ,32 kwh

24 23 Voorbeeld van de energiebalans voor een KMO verbruiker aandrijving vermogen (kw) draaiuren (h) belasting (%) jaarlijks verbruik (kwh) machine machines , ,32 koelmachine koeling , ,00 transportband andere , ,00 compressoren perslucht , ,00 afzuiging ventilatoren , ,00 kantoorverlichting verlichting , ,00 verlichting werkplaats verlichting , ,00 batterijladers andere , ,00 kantoorapparatuur andere ,00 diverse klein andere ,00 verlichting buiten verlichting , ,00 inpakmachine andere , ,00 berekend jaarlijks verbruik ,32 jaarlijks verbruik volgens factuur ,00 afwijking 5%

25 24 Stap 8 > Ontdek mogelijke besparingen U heeft alle technische gegevens verzameld en berekend waar de kosten zitten. Nu gaat u op zoek naar mogelijkheden om te besparen. Daarvoor wordt de energiebalans geanalyseerd. Afhankelijk van de hoeveelheid kennis die aanwezig is binnen uw energieteam zal u zelf besparingsmogelijkheden kunnen ontdekken of zal u een beroep moeten doen op een energieconsulent. Een energieconsulent kan de patronen in uw data doorzien en heeft ervaring met het ontdekken van besparingen. Hij kan uw data ook vergelijken met referentiewaarden, wanneer deze beschikbaar zijn tenminste. Er bestaan bijvoorbeeld kengetallen op gebouwniveau voor aardgas en elektriciteit. Voor verwarming, koeling en energiegebruik op de werkplek bestaan die echter niet. Het energieteam dient dan zelf een eigen richtbenchmark op te stellen. Maar ook zonder referentiewaarden kunnen er snel besparingen gevonden worden. Het komt er vooral op aan slimme vragen te stellen en het evidente van bestaande situaties of gedragingen in vraag te stellen. Let u bij een nieuwe aankoop van een toestel bijvoorbeeld ook op het energieverbruik en het rendement? Laat u dat opnemen in de offerte? Is dat dan een bewuste keuze of gebeurt het eerder toevallig? En op wiens aangeven? Van uzelf? Van een verkoper? Stap 9 > Bespaar snel als goede huisvader Zoek eerst naar mogelijkheden om gratis te besparen. Dat kan op talrijke manieren. Een voorbeeld: verlichting doven wanneer je een ruimte verlaat. Besparen kan dan door verbeterd gedrag. Misschien moet u wat investeren in beter onderhoud, in sensibilisering of anders afregelen, maar de opbrengst is er snel. energiekosten + 5% kostenverloop 0-5% - 10% - 15% BETER ONDERHOUD BETERE REGELINGEN SENSIBILISERING AANGEPAST GEDRAG - 20% - 25% tijd JAAR 1 JAAR 2 JAAR 3

26 25 Besparingstips > Installaties > Zorg voor preventief en regelmatig onderhoud van de installaties. > Controleer op lekkages en vervang filters. Apparaten > Let bij de aanschaf van nieuwe apparaten ook op het energieverbruik. > Heel wat computers en randapparatuur blijven s nachts en gedurende het weekend gewoon aanstaan, omdat niemand eraan denkt ze uit te schakelen. > Ook al staat een computer uit, met de stekker in het stopcontact verbruiken de transformatoren nog steeds enkele Watt. Dat sluipverbruik is er ook bij printers, adaptors en andere randapparatuur. Stop dat onnodig energieverbruik. > Zorg ervoor dat apparatuur buiten gebruikstijd (volledig) uitgeschakeld wordt. Verwarming > Ga de verwarmingstijden van de verwarmingsinstallatie na en probeer deze eventueel beter in te stellen. > Ga de temperatuurinstellingen na en ga om met te veeleisende gebruikers. > Vermijd te grote verschillen in temperatuurinstelling binnen één ruimte > Stel een temperatuurverlaging in voor nacht- en weekend. > Zet verwarming uit in ongebruikte ruimten. > Minimaliseer tochtverliezen door het automatisch sluiten van poorten en deuren. > Vermijd dozen en kasten voor radiatoren. > Leg de optimale instellingen van de verwarmingsinstallatie vast en controleer ze. > Stem de keteltemperatuur af op de buitentemperatuur. > Laat de instelling van de stooklijn controleren. Koeling > Schakel koelsystemen in ongebruikte ruimtes uit. > Vermijd extremen. De aangenaamste temperatuur in een kantooromgeving ligt op warme zomerdagen maximaal 5 à 6 C lager dan de buitentemperatuur. > Voorkom gelijktijdig koelen en verwarmen. Stel een dode zone in. > Hanteer en controleer de juiste bewaartemperaturen van uw koelapparatuur. > Maak regelmatig de condensor van koelapparaten schoon. > Stel de optimale ontdooitijd van koelapparatuur in. > Stel bij onderhoud de verdamper- en de condensatortemperatuur goed in.

27 26 > Voorbeeld: lekken opsporen en lagere druk bij perslucht Door de kosten van perslucht te verminderen kan u de productiekosten aanzienlijk verminderen, want perslucht is een bijzonder dure vorm van energie. In een gemiddeld productiebedrijf met perslucht lopen de kosten van het opwekken en conditioneren van perslucht op tot ongeveer 10 à 15 procent van de totale energiekosten. Oudere installaties kunnen een behoorlijk sluikverbruik meebrengen, tot soms 25 procent. En in de meeste van deze bedrijven gaat gemiddeld zo n 20 à 25 procent van het geïnstalleerde vermogen verloren via lekken in het persluchtnetwerk van buizen, slangen en fittingen. Een persluchtlek met een diameter van 1 mm zorgt bij een werkdruk van 7 bar al voor een extra energiekost van zo n 450 euro per jaar. Bij een lek van 3 mm loopt de energierekening al op met euro en bij 5 mm gaat het euro per jaar. Reden te over om lekkages te vermijden. Bovendien is de persluchtdruk in de meeste bedrijven uit gewoonte veel hoger ingesteld dan nodig is voor het goed functioneren van de installaties. Door de druk in de persluchtinstallatie te verlagen met 1 bar kan u een besparing van 7 procent realiseren.

28 27 > Belaad koelmeubels optimaal en schakel de koeling uit bij het leeghalen van vitrines en koelmeubelen. > Schakel verlichting in koelcellen zoveel mogelijk uit: verlichtingsapparatuur produceert immers warmte. Perslucht > Controleer persluchtleidingen regelmatig op lekkage. > Ga na of compressoren aan hun huidige belasting moeten werken. > Stel de juiste druk en hoeveelheid in. > Gebruik een kleinere compressor, bijvoorbeeld tijdens het weekend. > Zorg ervoor dat de aanzuiglucht van uw compressor koud is. Koude lucht neemt minder volume in dan warme lucht en kan je met minder energie samendrukken. > Vermijd koelen en vegen met perslucht. Verlichting > Schakel verlichting in ongebruikte ruimten uit. > Ga na of de stroom bij defecte TL-lampen of leeggehaalde TL-armaturen onderbroken is. TL-voorschakelapparatuur blijft immers stroom verbruiken, ook als de lamp defect of de armatuur leeggehaald is. > Stel het verlichtingsniveau s nachts lager in. > Verhoog het rendement van uw verlichting door armaturen en lichtsensoren regelmatig schoon te maken.

29 > Voorbeeld: vervangen van TL-verlichting TL-verlichting maakt gebruik van voorschakelapparatuur, die op zich ook stroom verbruikt. Oudere ferromagnetische ballasten bij TL-verlichting verbruiken meer stroom dan nieuwere elektronische voorschakelingen. De ferromagnetische ballasten (CVA) verbruiken gemiddeld 14 Watt. Nieuwere elektronische voorschakelapparatuur (EVSA) verbruikt gemiddeld zo n 5 Watt. Minder bekend is het sluikverbruik van defecte TL-lampen. De voorschakelapparatuur blijft stroom verbruiken, ook al is de lamp stuk of is ze uitgedraaid. Bij een oudere balast is dat dus 14 Watt. Bij een nieuwere elektronische schakeling zo n 5 Watt. Een ferromagnetische balast herkent u aan het flikkerende effect bij het aanschakelen van de lamp. Stel dat in uw kantoren in totaal zo n 300 TL-lampen aanwezig zijn. Deze verbruiken 58 Watt. De lampen zijn gemiddeld 60 uur per week aangeschakeld. Uw kantoren zijn vier weken per jaar gesloten. Ze zijn uitgerust met conventionele voorschakelapparatuur, die zo n 14 Watt verbruikt. Door deze lampen te vervangen met nieuwe energiezuinige lampen van 50 Watt en de armaturen uit te rusten met elektronische ballasten die zo n 5 Watt verbruiken, bespaart u per lamp 17 Wh of in totaal naar schatting kwh per jaar. Aan een gemiddelde prijs van 0.15 euro/kwh is de ingreep goed voor zo n euro. U kan eventueel overwegen en bestuderen om de verlichting beter te positioneren tegenover het werkvlak en meteen energie-efficiëntere armaturen en lampen te gebruiken, waardoor u het totaal vermogen mogelijks kan terugbrengen tot ongeveer 50 procent van het bestaande vermogen. Dat zou tegenover de oude situatie (lampen 58 Watt, balast 14 Watt) een minderverbruik opleveren van kwh. Tegen de gemiddelde prijs van 0.15 euro/kwh vertegenwoordigt dit een jaarlijkse besparing van euro.

Hoe word je een energiebewuste handelaar?

Hoe word je een energiebewuste handelaar? Hoe word je een energiebewuste handelaar? Verlichting die onnodig brandt, kantoorapparatuur die niet of nauwelijks uitgeschakeld wordt, verwarming, koeling en ventilatiesystemen die onnodig ingeschakeld

Nadere informatie

Ja Nee Nvt Maatregel Foto. Installaties & regelingen. Zijn de binnen- en buitensensoren op een representatieve locatie geïnstalleerd?

Ja Nee Nvt Maatregel Foto. Installaties & regelingen. Zijn de binnen- en buitensensoren op een representatieve locatie geïnstalleerd? Checklist Energiebesparing bedrijven algemeen Met behulp van deze checklist kunt u energiebesparende maatregelen in uw bedrijf inventariseren. Toelichting per maatregel of meer maatregelen kunt u vinden

Nadere informatie

Schakel over op slim energiegebruik!

Schakel over op slim energiegebruik! Schakel over op slim energiegebruik! Sterker ondernemen met de energiescan Eén van de suggesties uit de scan was het vernieuwen van de lichtkoepels. Samen met een daglichtsturing leverde dit ons een besparing

Nadere informatie

Persluchtproductie en - verdeling

Persluchtproductie en - verdeling 1 Inleiding... 2 2 De keuze van de compressor... 3 3 Regelingen van compressoren... 3 4 Belang van de persluchtdruk... 4 5 De aanzuiglucht... 4 6 Het persluchtverdeelnet... 4 7 Warmterecuperatie... 6 8

Nadere informatie

Inhoud. Pagina 2 van 7

Inhoud. Pagina 2 van 7 Energie Audit 2014 Inhoud 1. Introductie... 3 2. Doelstelling... 3 3. Energie-aspecten... 3 Uitstoot door procesemissies... 3 Uitstoot door fabriek installaties... 3 Uitstoot vanuit de kantoorpanden...

Nadere informatie

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptips die watt opleveren samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptip 1 Waterbesparende douchekop (max. 8L per minuut doe de emmerproef om dit te testen) ± 90 p.j. De groenste

Nadere informatie

Energie besparen en meer wooncomfort. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen.

Energie besparen en meer wooncomfort. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen. Energie besparen en meer wooncomfort Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen. Deze Menukaart geeft voorbeelden hoe u als bewoner geld kunt besparen en meer wooncomfort kunt

Nadere informatie

Energie actueel Ronald Visser Energiebesparing bij melkveehouders

Energie actueel Ronald Visser Energiebesparing bij melkveehouders Energie actueel Ronald Visser Energiebesparing bij melkveehouders Energie actueel Inhoud presentatie - Achtergrond individuele energiebesparing - Twee keer een top 5 met besparingstips 1. Makkelijk uitvoerbaar,

Nadere informatie

Samen besparen we ons rijk. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer

Samen besparen we ons rijk. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer Samen besparen we ons rijk Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer Deze Menukaart geeft voorbeelden hoe u als bewoner geld kunt besparen en meer wooncomfort kunt

Nadere informatie

Learnshop. EN16001: Het kader voor uw energiemanagementsysteem? Nimaris b.v. Paul van Wezel Hertog van Brabantweg 15 5175 EA Loon op Zand

Learnshop. EN16001: Het kader voor uw energiemanagementsysteem? Nimaris b.v. Paul van Wezel Hertog van Brabantweg 15 5175 EA Loon op Zand Learnshop EN16001: Het kader voor uw energiemanagementsysteem? Nimaris b.v. Paul van Wezel Hertog van Brabantweg 15 5175 EA Loon op Zand tel: 0416-543060 Fax: 0416-543098 email: Web: paul.van.wezel@nimaris.nl

Nadere informatie

Energiebespaar Tips!

Energiebespaar Tips! Energiebespaar Tips! Hieronder vind u een aantal tips waarmee u op uw energierekening vele euro s kunt besparen. De tips zijn verdeeld in de verschillende onderdelen waaraan u energie verbruikt in uw huis.

Nadere informatie

Oplossingenboek Energie besparen in de praktijk van het MKB metaal

Oplossingenboek Energie besparen in de praktijk van het MKB metaal Oplossingenboek Energie besparen in de praktijk van het MKB metaal De oplossingen Electromotoren Hergebruik van restwarmte Verwarming Verlichting Perslucht Toepassing PV Warmtepomp WKK installatie Isolatie

Nadere informatie

Checklist gebouw. Beleid. Energie

Checklist gebouw. Beleid. Energie Checklist gebouw Beleid Energie Een checklist kunstenpraktijk? Deze checklist 'gebouw' laat toe een eco-snaphot te nemen van de gebouwen waarin de organisatie gehuisvest is, of waar de productie / expo's

Nadere informatie

Check uw koeling en bespaar zo 1.000 per jaar

Check uw koeling en bespaar zo 1.000 per jaar Check uw koeling en bespaar zo 1.000 per jaar Praktische checklist en reminderstickers Besparingstips voor productkoeling Let op ijsaanslag en onderneem actie Rekenvoordeel supermarkt Een supermarkt van

Nadere informatie

Cursus energiebesparing bij de dorpshuizen in Tytsjerksteradiel

Cursus energiebesparing bij de dorpshuizen in Tytsjerksteradiel Cursus energiebesparing bij de dorpshuizen in Tytsjerksteradiel W2N advies bureau in Drachten Freerk Wiersum Inhoud Deel1 Deel2 - Trias energetica - Verbruik/kosten - Constructie/installatie - Monitoring

Nadere informatie

Energiebespaar Tips!

Energiebespaar Tips! Energiebespaar Tips! Hieronder vind u een aantal tips waarmee u op uw energierekening vele euro s kunt besparen. De tips zijn verdeeld in de verschillende onderdelen waaraan u energie verbruikt in uw huis.

Nadere informatie

Resultaten energiescan Golfclub Zwolle

Resultaten energiescan Golfclub Zwolle Resultaten energiescan Golfclub Zwolle! Resultaten energiescan Golfclub Zwolle Hoog elektraverbruik door verlichting en ventilatie Hoge prijs voor energie Besparingspotentieel van 13.000 op energiekosten

Nadere informatie

Energiemanagementplan CO 2 -prestatieladder. : gavilar B.V. Documentgegevens. : Kamerlingh Onnesweg 63, 3316 GK Dordrecht. : QHSE-coördinator

Energiemanagementplan CO 2 -prestatieladder. : gavilar B.V. Documentgegevens. : Kamerlingh Onnesweg 63, 3316 GK Dordrecht. : QHSE-coördinator Energiemanagementplan CO 2 -prestatieladder gavilar B.V. Documentgegevens Bedrijf Adres Opgesteld Functie Gecontroleerd Functie Akkoord Functie : gavilar B.V. : Kamerlingh Onnesweg 63, 3316 GK Dordrecht

Nadere informatie

ENERGIE RONDGANG OP SCHOOL

ENERGIE RONDGANG OP SCHOOL ENERGIE RONDGANG OP SCHOOL Thema Energiegebruik Onderwerp Leeftijd Duurzame Ontwikkeling Energiebesparing Hernieuwbare energie Verkeer en vervoer Verwarming/Koeling Warm water CO 2 -zuinig vervoer Verlichting

Nadere informatie

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Als facilitair manager bent u verantwoordelijk voor de huisvesting. Daarmee ook voor het energiegebruik van de huisvesting. In deze

Nadere informatie

Check uw koeling en bespaar zo 1.000 per jaar

Check uw koeling en bespaar zo 1.000 per jaar Check uw koeling en bespaar zo 1.000 per jaar Praktische checklist en reminderstickers Besparingstips voor productkoeling Let op ijsaanslag en onderneem actie Besparingtips voor productkoeling Productkoeling

Nadere informatie

Jerometer activiteit Meet de impact van je activiteit op het milieu

Jerometer activiteit Meet de impact van je activiteit op het milieu Jerometer activiteit Meet de impact van je activiteit op het milieu Aan de hand van deze vragenlijst kan je op voorhand je huiswerk doen. Eenmaal de gegevens zijn ingevuld zal het makkelijker en sneller

Nadere informatie

Is uw verbruik normaal?

Is uw verbruik normaal? Is uw verbruik normaal? Maar dit mag ons niet doen vergeten wat zijn kostprijs en effecten op het milieu zijn. Ook al hebben we geen vat op de prijzen, ons verbruik kunnen we wel zelf beïnvloeden. Deze

Nadere informatie

Wat? Waarom? zo zie je meteen het licht! Invoeren van de energieboekhouding

Wat? Waarom? zo zie je meteen het licht! Invoeren van de energieboekhouding E1 zo zie je meteen het licht! Invoeren van de energieboekhouding Wat? Waarom? Energiebesparende acties bouw je niet op los zand. Het is belangrijk om eerst het energieverbruik in kaart te brengen en de

Nadere informatie

CO2-Reductieplan. Klaver Infratechniek B.V. Techniek voor en door de mens. Versie 1.1 28 november 2011

CO2-Reductieplan. Klaver Infratechniek B.V. Techniek voor en door de mens. Versie 1.1 28 november 2011 CO2-Reductieplan Klaver Infratechniek B.V. Versie 1.1 28 november 2011 Techniek voor en door de mens Inhoudsopgave Inleiding... 3 1 Energie en CO2 Reductie scope 1... 4 1.1 Wagenpark en brandstof... 4

Nadere informatie

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort WARMTEPOMPTECHNIEK Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort Voor verwarming en productie van sanitair warm water in nieuwbouw en renovatie Warmtepomptechniek in nieuwbouwprojecten Nieuw bouwen?

Nadere informatie

Ik kan de meeste energie besparen door de volgende maatregel(en) toe te passen: 1. 2. 3.

Ik kan de meeste energie besparen door de volgende maatregel(en) toe te passen: 1. 2. 3. Antwoordblad Opdracht 1 Noteer de startwaarden en scores Kijk bij het dashboard. Noteer de startwaarden en scores die je hier ziet staan in de tabel hieronder. CO₂ uitstoot (ton per jaar ) Investeringen

Nadere informatie

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Werkblad 1, mbo Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit al jaren vrij stevig. En de wereldwijde behoefte aan energie groeit mee: we kúnnen simpelweg niet meer zonder

Nadere informatie

Quickscan energiebesparing

Quickscan energiebesparing Quickscan energiebesparing Golf Club Zeegersloot Kromme Aarweg 5 Alphen a/d Rijn Samen op weg naar 30% besparing! ~ 1 15 maart 2013 Inleiding Als relatie van etb a. hogenes bv heeft u gebruik gemaakt van

Nadere informatie

Bevraging : Rationeel energiegebruik bij bedrijven

Bevraging : Rationeel energiegebruik bij bedrijven Bevraging : Rationeel energiegebruik bij bedrijven 1. Algemene bedrijfsgegevens a) Land : BELGIË b) Aantal personeelsleden: 0 9 10 49 50-99 100-249 250 c) Jaarlijkse omzet (Miljoen EUR): < 2 2-5 5 10 10-25

Nadere informatie

Energiebesparing. Kantoren A-01

Energiebesparing. Kantoren A-01 Energiebesparing in Kantoren A-01 Meijer Energie- & Milieumanagement BV, Laan van N.O.I. 277, 2593 BS Den Haag. tel: 070-315 57 15 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze rapportage mag worden verveelvoudigd,

Nadere informatie

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort WARMTEPOMPTECHNIEK Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort Voor verwarming en productie van sanitair warm water in nieuwbouw en renovatie Warmtepomptechniek in nieuwbouwprojecten Nieuw bouwen?

Nadere informatie

Energiebesparingswijzer. STIJLGIDS COMMUNICATIE VERSIE 01 _Oktober 2012. Geld besparen met handige energietips voor thuis

Energiebesparingswijzer. STIJLGIDS COMMUNICATIE VERSIE 01 _Oktober 2012. Geld besparen met handige energietips voor thuis Energiebesparingswijzer STIJLGIDS COMMUNICATIE VERSIE 01 _Oktober 2012 Geld besparen met handige energietips voor thuis Energie besparen, snel verdiend! Ieder jaar betaal je veel geld voor een warm huis,

Nadere informatie

Johan Duyck Hebt U ook het gevoel dat uw geld langs deuren en ramen buiten vliegt?

Johan Duyck Hebt U ook het gevoel dat uw geld langs deuren en ramen buiten vliegt? Johan Duyck Hebt U ook het gevoel dat uw geld langs deuren en ramen buiten vliegt? 1 Hoe begin ik eraan? 1 Besparen zonder geld uit te geven. 2 Besparen via zinvolle investeringen. 3 Investeren in alternatieve

Nadere informatie

Arthur Verhaegenstraat 20 9000 Gent www.enprove.be. Opleidingsaanbod

Arthur Verhaegenstraat 20 9000 Gent www.enprove.be. Opleidingsaanbod 1. Basisopleiding energie: begrippen, kader en energie becijferen 2. Energiebeheer en boekhouding 3. Energiemanagement: ISO 50001 op maat van uw bedrijf 4. Hoe slim is uw CO2-strategie? 5. Koelsystemen

Nadere informatie

CO 2 beleid en actieplan Valmont Nederland B.V.

CO 2 beleid en actieplan Valmont Nederland B.V. CO 2 beleid en actieplan Valmont Nederland B.V. CO 2 Prestatieladder 2.1 Valmont Nederland B.V. Den Engelsman 3 6026 RB Maarheeze Postbus 2632 6026 ZG Maarheeze Tel: (31) 495 599 959 Fax: (31) 495 591

Nadere informatie

RENDABELE ENERGIEMAATREGELEN VOOR DE SECTOR VAN DE CARROSSERIEBEDRIJVEN

RENDABELE ENERGIEMAATREGELEN VOOR DE SECTOR VAN DE CARROSSERIEBEDRIJVEN RENDABELE ENERGIEMAATREGELEN VOOR DE SECTOR VAN DE CARROSSERIEBEDRIJVEN 1. INLEIDING De goedkoopste energie is de energie die we niet verbruiken. Deze infofiche wil de sector van de carrosseriebedrijven

Nadere informatie

Nr.01 / Februari 2012. Doe mee en verminder CO2!

Nr.01 / Februari 2012. Doe mee en verminder CO2! Nr.01 / Februari 2012 Doe mee en verminder CO2! De Groene Hollander is dé MVO-krant van Hollandridderkerk opgezet door het (milieu-)adviesteam. Het (milieu-)adviesteam is tot stand gekomen naar aanleiding

Nadere informatie

Actief bezig met de I-CE!

Actief bezig met de I-CE! Actief bezig met de I-CE! Speciaal voor dorpshuizen heeft inrg een aantal leuke tips en weetjes over energiebesparing verzameld! In deze mail geeft inrg een aantal tips en weetjes over de I-CE die onlangs

Nadere informatie

Bijlage bij schriftelijke vraag nr. 841 van Joke Schauvliege - Gendergerelateerde resultaten uit de REG-enquête 2008

Bijlage bij schriftelijke vraag nr. 841 van Joke Schauvliege - Gendergerelateerde resultaten uit de REG-enquête 2008 Bijlage bij schriftelijke vraag nr. 841 van Joke Schauvliege - Gendergerelateerde resultaten uit de REG-enquête 2008 In het face-to-face onderzoek uitgevoerd in maart en april 2008, werden in totaal 1.026

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam gebouw : Energie

Opleiding Duurzaam gebouw : Energie Opleiding Duurzaam gebouw : Energie Leefmilieu Brussel AUDIT VAN DE VENTILATIE- EN KLIMATISATIE-INSTALLATIES Jonathan MATTHEWS ICEDD Doelstellingen van de presentatie De belangrijkste mankementen in bestaande

Nadere informatie

http://techniline.sirris.be/s/p.exe/wservice=wo/webextra/prg/olarticleprint?vwebse...

http://techniline.sirris.be/s/p.exe/wservice=wo/webextra/prg/olarticleprint?vwebse... Page 1 of 5 Techniline v3 27-08-2010 Mechatronics Machines verbruiken minder energie door slimme keuze elektrische aandrijving (27-08-2010) Nr. 0 Ecologische en economische motieven, zoals nieuwe machinenormen

Nadere informatie

Brammer Energy Savings

Brammer Energy Savings Brammer Energy Savings Brochure 120853 Wij weten waar het om draait Energiebesparing is een belangrijk onderwerp, zo ook in het onderhoud. Bekend is dat energiekosten 90% van de totaal gemaakte kosten

Nadere informatie

Energie Management Rapportage 2016

Energie Management Rapportage 2016 Energie Management Rapportage 2016 Inhoud: Energie beleidsverklaring Reductiedoelstellingen Uitstoot door vervoer Uitstoot door werken Uitstoot door kantoor Energiebeleidsverklaring A. Jansen B. V. streeft

Nadere informatie

NOTA: De EPC score is geen weergave van het effectieve verbruik in dii appartement.

NOTA: De EPC score is geen weergave van het effectieve verbruik in dii appartement. Belan rike toelichtin bi het E C attest! NOTA: De EPC score is geen weergave van het effectieve verbruik in dii appartement. De hoge score is meestal te wijien aan het teit dat er met elektdcileii verwarmd

Nadere informatie

Your added value provider

Your added value provider Energiebesparing Presentatie Energiebesparing waarom? Meer netto winst Efficient proces Energie besparen Minder CO2 beter milieu Minder onderhoud Energiebesparing: Energieverbruik Wereldwijd Rendement,

Nadere informatie

Energie besparen in en om het huis. Sjaak Vogel Oktober 2010

Energie besparen in en om het huis. Sjaak Vogel Oktober 2010 Energie besparen in en om het huis Sjaak Vogel Oktober 2010 Waarom energie besparen? De kosten van energie nemen toe Energiekosten vormen nu gemiddeld 10% van het besteedbaar inkomen. Hoe zal dat de komende

Nadere informatie

Zuinig wonen. 10. Doe de VREG-test! Bekijk zeker de website: http://www.vreg.be/nl/doe-de-v-test-voorgezinnen

Zuinig wonen. 10. Doe de VREG-test! Bekijk zeker de website: http://www.vreg.be/nl/doe-de-v-test-voorgezinnen 10. Doe de VREG-test! Bekijk zeker de website: http://www.vreg.be/nl/doe-de-v-test-voorgezinnen Hier vergelijk je de verschillende producten van de verschillende energieleveranciers. Zo kun je zien wat

Nadere informatie

Huis & Erf steekt energie in uw woning. Isolatiemaatregelen

Huis & Erf steekt energie in uw woning. Isolatiemaatregelen Huis & Erf steekt energie in uw woning Isolatiemaatregelen Huis & Erf steekt energie in uw woning Huis & Erf steekt energie in uw woning in de vorm van een compleet isolatiepakket voor uw hele woning.

Nadere informatie

Een beginners handleiding voor de aankoop van energiezuinige apparatuur

Een beginners handleiding voor de aankoop van energiezuinige apparatuur Een beginners handleiding voor de aankoop van energiezuinige apparatuur Alles wat je moet weten: - Hoe de juiste beslissing te nemen bij de aankoop van energie zuinige apparatuur. INHOUD 1. Introductie

Nadere informatie

Case-studie: Kinderopvang Globe te Ukkel

Case-studie: Kinderopvang Globe te Ukkel Case-studie: Brussel 17-06-2010 Ingrid Van Steenbergen Onafhankelijk lichtadviseur Energiebesparing in verlichting www.odid.be Audit verlichting in het kader van REG Sibelga (budget REG per gemeente) BIM

Nadere informatie

CO2-reductieplan 2015

CO2-reductieplan 2015 CO2-reductieplan 2015 Samen zorgen voor minder CO2 Tussentijdse rapportage januari juni 2015 1 Inleiding Dit CO₂-reductieplan heeft, net zoals het volledige energiemanagementsysteem, zowel betrekking op

Nadere informatie

Een pro-actief energiebeleid uitgelicht

Een pro-actief energiebeleid uitgelicht Een pro-actief energiebeleid uitgelicht Kris Baert - 1 e Vlaamse Energiecongres - 20 oktober 2009 slide 1 Inhoud Duurzaamheid Rationeel energiegebruik Groene stroom CO 2 bilan slide 2 DUURZAAM meerwaarde

Nadere informatie

CO2-reductieplan 2015

CO2-reductieplan 2015 CO2-reductieplan 2015 Samen zorgen voor minder CO2 Rapportage 2015 1 Inleiding Dit CO₂-reductieplan heeft, net zoals het volledige energiemanagementsysteem, zowel betrekking op de totale bedrijfsvoering

Nadere informatie

:: Energiezorg in scholen

:: Energiezorg in scholen :: Energiezorg in scholen www.cenergie.be Daisy Dierickx (daisy.dierickx@cenergie.be ) Cenergie, productmanager energie-audits Johan Coolen (johan.coolen@cenergie.be) Cenergie, productmanager onderzoek

Nadere informatie

SAVE EN RGY! Energieoptimalisatie van een maisdroger in een veevoederfabriek

SAVE EN RGY! Energieoptimalisatie van een maisdroger in een veevoederfabriek Energieoptimalisatie van een maisdroger in een veevoederfabriek SAVE EN RGY! IWT Tetraproject ESMADS (130201) Efficiëntieverhoging van Snelheidsgeregelde Motor AangeDreven Systemen www.ugent.be/ea/eesa

Nadere informatie

Niko Home Control in een notendop Een overzicht van de mogelijkheden

Niko Home Control in een notendop Een overzicht van de mogelijkheden Niko Home Control in een notendop Een overzicht van de mogelijkheden Illuminating ideas. 1 Niko Home Control de nieuwe elektrische installatie. Niko Home Control overstijgt de mogelijkheden van een traditionele

Nadere informatie

CO 2 beleid en actieplan Valmont Nederland B.V.

CO 2 beleid en actieplan Valmont Nederland B.V. CO 2 beleid en actieplan Valmont Nederland B.V. CO 2 Prestatieladder 2.1 Valmont Nederland B.V. Den Engelsman 3 6026 RB Maarheeze Postbus 2632 6026 ZG Maarheeze Tel: (31) 495 599 959 Fax: (31) 495 591

Nadere informatie

ENERGIEZUINIGE BEDRIJVENTERREINEN. 18 april 2013

ENERGIEZUINIGE BEDRIJVENTERREINEN. 18 april 2013 ENERGIEZUINIGE BEDRIJVENTERREINEN 18 april 2013 EUROPESE DOELSTELLING tegen 2020 en tov 1990 CO2-uitstoot verlagen met 20% energieverbruik met 20% verlagen aandeel hernieuwbare energie +20% STEUNMAATREGELEN

Nadere informatie

Rationeel energiegebruik aan de Associatie K.U.Leuven

Rationeel energiegebruik aan de Associatie K.U.Leuven Rationeel energiegebruik aan de Associatie K.U.Leuven Red de wereld. Spaar energie. www.associatie.kuleuven.be/energie Rationeel EnergieGebruik, kortweg REG, is de verzamelnaam voor allerlei maatregelen

Nadere informatie

Nieuwsbrief 2. In deze nieuwsbrief

Nieuwsbrief 2. In deze nieuwsbrief Nieuwsbrief 2 Huurdersbelangenvereniging Sint-Oedenrode september 2014 jaargang 2 In deze nieuwsbrief Tips voor een energiezuinig huishouden Vacature penningmeester Ledenvergadering 6 oktober 2014 Overleg

Nadere informatie

Discussienota Tertiaire sector voor de studie: Energie en broeikasgasscenario s voor het Vlaamse gewest verkenning beleidsscenario s tot 2030

Discussienota Tertiaire sector voor de studie: Energie en broeikasgasscenario s voor het Vlaamse gewest verkenning beleidsscenario s tot 2030 Discussienota Tertiaire sector voor de studie: Energie en broeikasgasscenario s voor het Vlaamse gewest verkenning beleidsscenario s tot 2030 BIJLAGEN 1 BIJLAGE 1 bij BELEIDSDOELSTELLING 1 van PIJLER II

Nadere informatie

Thuis Slim Advies. Haal meer winst uit energie. Zon Wind Water. Gratis tips om energie te besparen

Thuis Slim Advies. Haal meer winst uit energie. Zon Wind Water. Gratis tips om energie te besparen Thuis Slim Advies Haal meer winst uit energie Zon Wind Water Gratis tips om energie te besparen Gratis tips om energie te besparen. Haal meer winst uit energie Voorwaarden van verspreiding Je mag dit E-book

Nadere informatie

Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1)

Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1) Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1) Directie: K.J. de Jong Handtekening: KAM-Coördinator: D.T. de Jong Handtekening: Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Het CO 2 -reductiebeleid van

Nadere informatie

De knip op de beurs met de energieaudit

De knip op de beurs met de energieaudit E2 De knip op de beurs met de energieaudit Wat? Waarom? Rijzen de energiefacturen de pan uit? Blijven de energiekosten ondanks alle besparingsinitiatieven toch opvallend hoog? Staat een nieuwbouw- of verbouwproject

Nadere informatie

De behaalde resultaten in de Belgische voedingsindustrie. Energieeffizienz in der belgischen Industrie BRÜSSEL, 12. MAI 2009

De behaalde resultaten in de Belgische voedingsindustrie. Energieeffizienz in der belgischen Industrie BRÜSSEL, 12. MAI 2009 De behaalde resultaten in de Belgische voedingsindustrie Energieeffizienz in der belgischen Industrie BRÜSSEL, 12. MAI 2009 FEVIA 450 leden-bedrijven + 26 ledengroepering 25 medewerkers Drie actie-domeinen

Nadere informatie

CO2 reductiedoelstellingen niveau 5

CO2 reductiedoelstellingen niveau 5 CO2 reductiedoelstellingen niveau 5 Aannemingsbedrijf van der Meer B.V. Benthuizen 19 november 2014 J. van der Meer. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave 0.0 Inhoud 1.0

Nadere informatie

Energiescan.nu info@energiescan.nu www.energiescan.nu. Naam: Adres: Postcode Factuurnr.: Boekel, 6 januari 2016,

Energiescan.nu info@energiescan.nu www.energiescan.nu. Naam: Adres: Postcode Factuurnr.: Boekel, 6 januari 2016, Energiescan.nu info@energiescan.nu www.energiescan.nu Naam: Adres: Postcode Factuurnr.: Boekel, 6 januari 2016, Beste, Bedankt voor het invu llen van de Energiescan. Voor u ligt het adviesrapport. Op basis

Nadere informatie

Niko Home Control in een notendop Een overzicht van de mogelijkheden

Niko Home Control in een notendop Een overzicht van de mogelijkheden Niko Home Control in een notendop Een overzicht van de mogelijkheden Illuminating ideas. 1 2 Het touchscreen informeert je op elk moment van de dag over je elektriciteits-, gas- en waterverbruik. Niko

Nadere informatie

Zuinige ketel? Dat loont! Ontdek de mogelijkheden, voordat uw oude verwarmingsketel stuk gaat.

Zuinige ketel? Dat loont! Ontdek de mogelijkheden, voordat uw oude verwarmingsketel stuk gaat. Zuinige ketel? Dat loont! Ontdek de mogelijkheden, voordat uw oude verwarmingsketel stuk gaat. Een nieuwe, zuinige ketel? Denk er nu al over na! Is uw ketel oud aan het worden? Wacht niet totdat hij stuk

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie

energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie energieprestatiecertificaat straat Hoogstraat nummer 570 bus postnummer 9235 gemeente Fruitrode bestemming eengezinswoning type open bebouwing softwareversie 1.0 berekend energieverbruik (kwh/m²): 380

Nadere informatie

Onderzoekscompetentie

Onderzoekscompetentie Onderzoekscompetentie Pool wetenschappen (fysica) Sluimerverbruik op KA De Toverfluit Julien Kestemont & Dalil Chinek Begeleider: Kenny Kerckx Schooljaar 2010-2011 Inleiding: Bij het maken van opdrachten

Nadere informatie

Energiezorgplan 2011-2015 Van Dorp CO 2 Prestatieladder. Versie 4.0

Energiezorgplan 2011-2015 Van Dorp CO 2 Prestatieladder. Versie 4.0 Energiezorgplan 2011-2015 Van Dorp CO 2 Prestatieladder Versie 4.0 Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Update: oktober 2015 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue verbetering...

Nadere informatie

Energiebeleid lokaal bestuur. Joost Venken Schepen van Energie & Duurzaamheid Stad Hasselt

Energiebeleid lokaal bestuur. Joost Venken Schepen van Energie & Duurzaamheid Stad Hasselt Energiebeleid lokaal bestuur Joost Venken Schepen van Energie & Duurzaamheid Stad Hasselt Energiebeleid stad Hasselt Hasselt 20/20/20 stadsdiensten Hasseltse gemeenschap 20% reductie HEB Duurzaamheidsdienst

Nadere informatie

Energie bespaartips van Woningstichting Bergh

Energie bespaartips van Woningstichting Bergh Energie bespaartips van Woningstichting Bergh Energietips van Woningstichting Bergh - 1 Op tijd omlaag is geld besparen U kunt ook besparen in een energiezuinige woning U woont in een woning van Woningstichting

Nadere informatie

Energie besparen door een correcte regeling van de verwarmingsinstallatie: praktijkvoorbeeld in een secundaire school

Energie besparen door een correcte regeling van de verwarmingsinstallatie: praktijkvoorbeeld in een secundaire school Energie besparen door een correcte regeling van de verwarmingsinstallatie: praktijkvoorbeeld in een secundaire school 1. INLEIDING Veel verwarmingsinstallaties in schoolgebouwen draaien op volle toeren,

Nadere informatie

Toelichting 03: Energiebeheermaatregelen

Toelichting 03: Energiebeheermaatregelen COMMISSIE ENERGIEBELEIDSOVEREENKOMST Toelichting 03: Energiebeheermaatregelen ISO50001 of energiebeheermaatregelen volgens bijlage 9 Volgens Art. 6(7) van de energiebeleidsovereenkomst (EBO) dient elke

Nadere informatie

Energiebeheer in de VDAB :

Energiebeheer in de VDAB : Energiebeheer in de VDAB : Opzet en resultaten 2006-2013 Alain Caytan - Energiecoördinator VDAB Energiebeheer in de VDAB Indeling presentatie : VDAB : situering en kerncijfers Energiezorg in de VDAB :

Nadere informatie

Reductie doelstellingen (B: Reductie)

Reductie doelstellingen (B: Reductie) Reductie doelstellingen (B: Reductie) Eis 3.B.1. Barendrecht, oktober 2013 Auteur: Sabine Droog Geaccordeerd door: Leo Droog Directeur Edwin Oudshoorn Bedrijfsleider/ MVO Verantwoordelijk 1 1. Reductiebeleid

Nadere informatie

6-TSO-IW-c Domotica 1

6-TSO-IW-c Domotica 1 6-TSO-IW-c Domotica 1 Domotica In het dagelijkse leven moderniseert alles, inclusief de woningen. De elektriciteit en elektronica in een huis zijn er enorm op vooruit gegaan. Waar men vroeger nog schakelaars

Nadere informatie

Geef energiezaken de aandacht die zij waard zijn Gun uzelf het financiële voordeel van energiebesparing Gun uzelf het comfort en de uitstraling van

Geef energiezaken de aandacht die zij waard zijn Gun uzelf het financiële voordeel van energiebesparing Gun uzelf het comfort en de uitstraling van Goed voor elkaar! Geef energiezaken de aandacht die zij waard zijn Gun uzelf het financiële voordeel van energiebesparing Gun uzelf het comfort en de uitstraling van energie-efficiëntie Verbeter de werkprestaties

Nadere informatie

Reductie doelstellingen (B: Reductie)

Reductie doelstellingen (B: Reductie) Reductie doelstellingen (B: Reductie) Eis 3.B.1. Barendrecht, 28 oktober 2014 Auteur: E. Oudshoorn Geaccordeerd door: L.A. Droog Directeur E. Oudshoorn Bedrijfsleider/ MVO Verantwoordelijk CO 2 prestatieladder

Nadere informatie

LED VERLICHTING & VvE s

LED VERLICHTING & VvE s LED VERLICHTING & VvE s LED s make a difference in the world! Energiezuinig wonen De ontwikkelingen gaan snel anno 2015! Een snel groeiend aantal VvE s ontdekt: 1. De hoge besparingsresultaten. Gebruik

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat Vri jteken i ng sbed i ng De meeste maatregelen die opgenomen zijn op dit certificaat, zijn op dit moment kosteneffectief of kunnen dat worden binnen de geldigheidsduur van het certificaat. Mogelijk zijn

Nadere informatie

-besparingsplan 2012 Orcem

-besparingsplan 2012 Orcem Energiebesparingsmaatregelen 2 1.1 proces 2 1.1.1 Maatregel 1: Vochthuishouding Hoogovengranulaat 2 1.1.2 Maatregel 2: Gebruik van maalhulpstoffen 3 1.1.3 Maatregel 3: Verbeteren primaire maalproces 3

Nadere informatie

Werkblad huismodule. Quintel Intelligence. Antwoordblad

Werkblad huismodule. Quintel Intelligence. Antwoordblad Antwoordblad Opdracht 1 Noteer de startwaarden en scores Kijk bij het dashboard. Noteer de startwaarden en scores die je hier ziet staan in de tabel hieronder. Dashboard onderdelen CO₂ uitstoot (ton per

Nadere informatie

Energiemanagement. Laaghangend fruit. !!! E. Huigen - Enervedo Energie Advies. ! www.enervedo.nl e.huigen@enervedo.nl 078-6184247

Energiemanagement. Laaghangend fruit. !!! E. Huigen - Enervedo Energie Advies. ! www.enervedo.nl e.huigen@enervedo.nl 078-6184247 Energiemanagement Laaghangend fruit E. Huigen - Enervedo Energie Advies www.enervedo.nl e.huigen@enervedo.nl 078-6184247 Definitie energiemanagement Energiemanagement of energiezorg' is het op structurele

Nadere informatie

DE RYCK Klima. 1 kw primaire energie 2,25 kw warmte. ŋ verlies op motor 10% netto vermogen op WP 34% geeft warmte afvoer verwarmingscircuit

DE RYCK Klima. 1 kw primaire energie 2,25 kw warmte. ŋ verlies op motor 10% netto vermogen op WP 34% geeft warmte afvoer verwarmingscircuit DE RYCK Klima LUWAGAM : pomp lucht-water aangedreven met gasmotor PAUL DE RYCK Werking op laag niveau (buitenlucht min. 0 C) omzetten naar warmte op hoog niveau (buiswater max. 50 C) Serreverwarming buis

Nadere informatie

Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015

Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015 Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015 De laatste tijd worden we overspoeld door marketing verhalen over de slimme meter en het slimme energienet. Men stelt dat met de komst van de slimme meter

Nadere informatie

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary)

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary) Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015 Versie 3.0 (Summary) Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Update: Augustus 2013 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue

Nadere informatie

Systeem - VOLL WONING

Systeem - VOLL WONING S.0. Gegevens en informatiebronnen Systeem - VOLL WONING Algemene kenmerken van het verwarmingssysteem Warmteproductie Ketel Brandstof : Aardgas Fabricagedatum : 01/01/2004 Vermogen : 35,000 kw Warmtedistributie

Nadere informatie

CO 2-reductiedoelen en CO 2-reductiemaatregelen

CO 2-reductiedoelen en CO 2-reductiemaatregelen CO 2 -reductiedoelen en reductiemaatregelen Roosendaal, 20-06-2014. Auteur(s): H. Schrauwen, Energie & Technisch adviseur. Geaccordeerd door: M. Soenessardien, Organisatie INHOUDSOPGAVE 1. CO 2 -REDUCTIEBELEID

Nadere informatie

J.A. Boer BV CO2 reductiedoelstellingen 2016. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 3.0

J.A. Boer BV CO2 reductiedoelstellingen 2016. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 3.0 J.A. Boer BV CO2 reductiedoelstellingen 2016 Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 3.0 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1. Doelstellingen 3 2 Subdoelstellingen 4 2.1. Subdoelstelling brandstofverbruik

Nadere informatie

Ga slim om met licht Bespaar tot 4.000 per jaar

Ga slim om met licht Bespaar tot 4.000 per jaar Ga slim om met licht Bespaar tot 4.000 per jaar Praktische checklist en reminderstickers Besparingstips voor verlichting Klaar? Doe het licht uit! Besparingstips voor verlichting Verlichting is onmisbaar

Nadere informatie

ENERGIE BESPAREN. Je kunt de koffer natuurlijk nog aanvullen met andere interessante materialen of foto's.

ENERGIE BESPAREN. Je kunt de koffer natuurlijk nog aanvullen met andere interessante materialen of foto's. ENERGIE BESPAREN De energiekoffer 1 Hoe ga je zelf aan de slag? Koop een koffer aan en vul ze met: een spaardouchekop een bruismondstuk en doorstroombegrenzer spaarlampen een tijdschakelklok/timer een

Nadere informatie

Hoeveel kost 1 ton stoom?

Hoeveel kost 1 ton stoom? Hoeveel kost 1 ton stoom? ENERGIK 23 november 2011 Valérie de Groote, INDEA Voorstelling INDEA Bruikbaar energieadvies voor industriële bedrijven Audits / Haalbaarheidsstudies Wetgeving Begeleiding bij

Nadere informatie

50% GENIET VAN COMFORT ÉN BESPAAR ENERGIE. NU een Remeha zonneboiler met 1000 voordeel! Zoveel bespaart u!

50% GENIET VAN COMFORT ÉN BESPAAR ENERGIE. NU een Remeha zonneboiler met 1000 voordeel! Zoveel bespaart u! GENIET VAN COMFORT ÉN BESPAAR ENERGIE InstalCenter maakt het ook voor ú betaalbaar! NU een Remeha zonneboiler met 1000 voordeel! Zoveel bespaart u! Mechanische ventilatie: 80% pag. 2 Circulatiepomp: 80%

Nadere informatie

Omzendbrief FM/2008/1

Omzendbrief FM/2008/1 Omzendbrief FM/2008/1 Omzendbrief rationeel energiegebruik Aan de leidend ambtenaren van de departementen en de IVA s zonder en met rechtspersoonlijkheid Datum Kabinet van de Vlaamse minister van Openbare

Nadere informatie

Energie-efficiency. ...in hotels 10 I 2008. Hotelgasten houden van comfort.

Energie-efficiency. ...in hotels 10 I 2008. Hotelgasten houden van comfort. Energie-efficiency Hannes Lütz Productmanager CentraLine c/o Honeywell GmbH 0 I 2008 Hotelgasten houden van comfort. Ten slotte betalen ze voor hun kamer. Daarvoor verwachten ze heet water, een goed verlichte

Nadere informatie

Wat? Waarom? relighting. Ecologische, ergonomische en economische binnenverlichting

Wat? Waarom? relighting. Ecologische, ergonomische en economische binnenverlichting E3 relighting Ecologische, ergonomische en economische binnenverlichting Wat? Waarom? Wist je dat we in België met z n allen ongeveer één vijfde van de elektriciteit aan verlichting besteden? Op kantoor

Nadere informatie