Woudschoten Chemie Conferentie 7 november 2008 Chemie tussen context en concept. Nieuwe Scheikunde in het schoolexamen

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Woudschoten Chemie Conferentie 7 november 2008 Chemie tussen context en concept. Nieuwe Scheikunde in het schoolexamen"

Transcriptie

1 Woudschoten Chemie Conferentie 7 november 2008 Nieuwe Scheikunde in het schoolexamen

2 Tijdlijn Nieuwe Scheikunde Klassieke programma (1998) Aangepaste klassieke programma (2007) Ontwikkeling examenprogramma + syllabus Examen experiment Landelijke invoering examenprogramma nieuwe scheikunde

3 Het examenexperiment Nieuwe examenprogramma s Vernieuwing examinering (CE en SE) Nieuwe leermiddelen Praktijkproef in testscholen 2010 Evaluatie 2012 Landelijke invoering in klas 4

4 Veranderingen per scheikunde Eén programma voor NG en NT - vwo 60 % (van de eindtermen) voor CE, 40 % alleen voor SE 40 slu voor o.a. practicum en leerling-onderzoek (vwo) ANW geïntegreerd (havo) Alleen grote knelpunten in programma weggewerkt Inhoudelijke vernieuwing vanaf 2012 Geen andere schoolboeken nodig NB geen verandering in lengte CE

5 Ruimte voor scholen -1 Schoolvisie op bèta-onderwijs integreren Bv. Bètaschool (b.v. BeterBèta, Universumscholen, Technasium) Samenwerking versterken HBO, WO, bedrijfsleven (Jet-Net) Talenten aanspreken Van docenten én leerlingen (NG, NT, individu) Leren in & buiten school Olympiade, stages, Junior College

6 Ruimte voor scholen -2 Anticiperen op Nieuwe Scheikunde Modules Nieuwe Scheikunde in SE-programma Meedoen examenexperimenten (ong. 25 scholen) Schoolgebonden vernieuwingen N-profielteams Betalabs NLT (140 scholen) Wis D ( meer scholen) ELO en boeken

7 Vorm examenprogramma s vanaf 2007 Globale formulering subdomeinen = één zin per subdomein (wettelijke tekst) Subdomeinen voor het CE (verplicht) = specificatie in CEVO syllabus Subdomeinen voor het SE (verplicht) = niet bindende toelichting in handreiking SLO School kan eigen vakonderdelen aan SEprogramma toevoegen Dat mag per leerling verschillen

8 Handreiking schoolexamen (huidige programma ) Toelichting op subdomeinen schoolexamen (niet-bindend) Suggesties onderwijs en (vernieuwing) examinering schoolexamen Verschil havo-vwo PTA Afstemming met andere vakken Aansluiting derde leerjaar

9 Vorm examens Nieuwe Scheikunde Vaardigheden altijd in combinatie met vakinhoud Centraal examen op papier (geen computerexamen) Geen wettelijke vormvoorschriften voor het SE Bevoegd gezag school bepaalt SE o.a. - uitbreiding programma voor het schoolexamen - verdeling schriftelijke toetsen en practica - aantal toetsen en in welk leerjaar - herkansingsregeling

10 De praktijk in scholen

11 De praktijk in scholen Hoe is op uw school het scheikundeprogramma veranderd door de CE-SE verdeling?

12 De praktijk in scholen Keurslijf dubbele examinering iets losser Groot deel CE programma ook getoetst in schoolexamen Iets meer practicum + projecten in SE Meer interactie docenten met vervolgonderwijs ( projecten) Meer ruimte voor leerlingen voor interactie met vervolgonderwijs

13 Nieuwe Scheikunde vanaf 2012 Aantal slu voor vwo (440) en havo (320) verandert niet Verdeling CE-SE in principe 60%-40% (van aantal slu) Nieuw examenprogramma ( structuur, inhoud) Meer nadruk op contexten (experimenteel, beroepsgericht, maatschappelijk en theoretisch) Eigentijdse of toekomstgerichte thema s

14 Werkversie Examenprogramma Havo A Vaardigheden B Onderzoeksmethoden en technieken C Structuren en reacties Vwo A Vaardigheden B Analysemethoden entechnieken C Structuren en reacties D Synthesen E Chemie van het leven F Materialen G Duurzame ontwikkeling D Synthesen E Chemie van het leven F Materiaalinnovatie G Duurzame ontwikkeling

15 Werkversie Nieuwe Scheikunde vwo Vakinhoud 7 domeinen 30 subdomeinen Ca 60% van eindtermen 2007 migreert (concepten) maar: Geheel andere ordening Aangepast Ca 40% van eindtermen 2007 vervangen door eigentijdse of toekomstgerichte eindtermen Vaardigheden Algemene vaardigheden Bètabrede vaardigheden Vakgerichte vaardigheden

16 Interne samenhang Domein C Structuren en reacties Concepten Domein A Vaardigheden Domein B Analysemethoden en- technieken Activiteiten Domein D Synthesen Domein E Chemie van het leven Domein F Materiaalinnovatie Domein G Duurzame ontwikkeling Contexten

17 Samenhang Vaardigheden Schoolbreed A1 Algemene vaardigheden Bètabreed A2 Natuurwetenschappelijke & technische & wiskundige vaardigheden Sectiebreed A3 Vakspecifieke vaardigheden

18 Samenhang bètaprogramma s Biologie-natuurkunde-scheikunde-NLT en wiskunde Domein A ± gelijk (m.u.v. vakspecifieke vaardigheden) Wisselwerking contexten en concepten Vakoverstijgende begrippen Aansluiting programma s Scheikunde-natuurkunde Scheikunde-biologie Meest kansrijk in het programma voor het schoolexamen

19 Werkversie syllabus Nieuwe Scheikunde Syllabuscommissie (CEVO), deels op voordracht van Stuurgroep Nieuwe Scheikunde Verdeling CE en SE Specificatie van subdomeinen voor CE Voorbeeldopgaven die vernieuwde examens illustreren Voorkennis wiskunde Toelichting wisselwerking contexten-concepten Zie onder syllabi havo/vwo werkversies

20 Werkversie Handreiking SE Nieuwe Scheikunde Toelichting op subdomeinen schoolexamen NS (niet-bindend) Suggesties onderwijs en (vernieuwing) examinering schoolexamen NS Verschil havo-vwo Verschil huidige en nieuwe programma Samenhang ( intern, betabreed) PTA Afstemming met andere vakken Doorlopende leerlijnen ( onderbouwvervolgonderw)

21 Examenprogramma & Onderwijs Examenprogramma: beschrijving vakinhoud en diepgang (CE) Didactische vernieuwing verantwoordelijkheid scholen Voorbeeldmodulen Schoolexamen ook in interactie met WO, HBO

22 Vernieuwing examinering Vanaf 2007: 40% programma alleen in het SE Centraal examen d.m.v. voorbeeldvragen in syllabus Wisselwerking contexten&concepten Nieuwe vakinhouden Schoolexamen Centrale vragen van het vak Competentieontwikkeling Samenhang met andere vakken

23 Competentievelden voor onderwijs en toetsing 1. Vakmethoden voor kennisontwikkeling 2. Communiceren 3. Vakkennis en vakinzicht 4. Reflecteren en oordelen Voor Betere aansluiting vervolgonderwijs (bachelor en master hbo en wo) Betere internationale aansluiting Leerlijnen en toetslijn Samenhang bètaprofielvakken

24

25 Centrale vragen van de scheikunde 1. Hoe kan ik reacties, processen en eigenschappen van stoffen verklaren met moleculaire kennis? 2. Hoe kan ik moleculaire kennis toepassen bij het voorspellen van reacties, processen en eigenschappen van stoffen? 3. Hoe kan ik aan de hand van waarnemingen aan stoffen, processen en reacties moleculaire kennis uitbreiden? 4. Hoe kan ik moleculaire kennis toepassen bij de synthese van stoffen en materialen? 5. Hoe kan ik stoffen scheiden en zuiveren? 6. Hoe kan ik een passende scheidingstechnologie kiezen?

26 Centrale vragen van de scheikunde 7. Hoe kan ik de aanwezigheid van bepaalde stoffen aantonen of uitsluiten? 8. Hoe kan ik de aanwezige hoeveelheid van een bepaalde stof bepalen? 9. Hoe kan ik het rendement van een productieproces van stoffen en materialen optimaliseren? 10. Hoe kan ik stoffen en materialen op een duurzame manier produceren, gebruiken en verwijderen? 11. Hoe kan ik met gebruik van moleculaire kennis inzicht verkrijgen in levensprocessen? 12. Hoe kan ik moleculaire kennis toepassen bij de innovatie van stoffen en materialen voor maatschappelijk gebruik? 13. Hoe kan ik moleculaire kennis toepassen voor het optimaliseren van de productie van energie?

27 Tijd voor vingeroefeningen in schoolexamen huidige programma Gebruik ruimte in programma schoolexamen Doe ervaring op met onderwijs en toetsing in wisselwerking tussen contexten en concepten) Versterk onderscheid CE en SE

28 Vernieuwen doe je elke dag! Leermiddelen boeken, practicum en ICT Docent Programma Ondersteuning binnen/buiten school Examinering

29 Voorbereiding landelijke invoering 2012 Discussie Wat hebben docenten nodig? Wat hebben teamleiders nodig?

30 Suggesties voor modulen NS Schoolexamen havo Schoolexamen vwo Doe ervaring op met onderwijs en toetsing in wisselwerking tussen contexten en concepten) Versterk onderscheid CE en SE

31 Up to date blijven! Nieuwsbrief Nieuwe Scheikunde Vragen?

2007 Scheikunde in havo en vwo

2007 Scheikunde in havo en vwo Gesprekspunten 2007 Scheikunde in havo en vwo Ruimte voor scholen Uw vragen/wensen Veranderingen per 2007 (en 2010) Stof voor CE en SE Ruimte voor scholen Vorm SE en PTA Leerstoflijn Projecten naar keuze

Nadere informatie

Werkversie handreiking schoolexamen Nieuwe Scheikunde havo/vwo

Werkversie handreiking schoolexamen Nieuwe Scheikunde havo/vwo Werkversie handreiking schoolexamen Nieuwe Scheikunde havo/vwo Voortgezet onderwijs Enschede, augustus 2008 Verantwoording 2008 Stichting leerplanontwikkeling (SLO), Enschede Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Nieuwe Syllabus Scheikunde

Nieuwe Syllabus Scheikunde Nieuwe Syllabus Scheikunde Waar heeft docent behoefte aan? Cris Bertona (ICLON, voorzitter syllabus commissie) Karsten Kaspers (Hogeschool Leiden) Regionaal Steunpunt Leiden 26 januari 2012 Historie -

Nadere informatie

Examenprogramma nieuwe scheikunde Werkversie voor het examenexperiment

Examenprogramma nieuwe scheikunde Werkversie voor het examenexperiment Werkversie examenprogramma nieuwe scheikunde concepttekst Examenprogramma nieuwe scheikunde Werkversie voor het examenexperiment Inhoudsopgave Inleiding pagina 2 1 Syllabuscommissie pagina 3 2 Veldraadpleging

Nadere informatie

natuurkundeprogramma s vanaf 2013

natuurkundeprogramma s vanaf 2013 natuurkundeprogramma s vanaf 2013 Regionaal Steunpunt Zuid-Holland Delft, 16 januari 2013 Maarten Pieters uitgangspunten vernieuwingen bètavakken www.betanova.nl/documentatie/achtergrond (wetenschappelijke)

Nadere informatie

'Hier havo.hbo hoort u mij?' (Nieuwe) Scheikunde

'Hier havo.hbo hoort u mij?' (Nieuwe) Scheikunde 'Hier havo.hbo hoort u mij?' (Nieuwe) Scheikunde Aansluiting havo-hbo 28 september 2016 Hogeschool Domstad Emiel de Kleijn Historie 1999 (1998) Invoering van de 2 e fase HAVO: Scheikunde: 280 SLU VWO:

Nadere informatie

De VO - vakvernieuwing komt eraan

De VO - vakvernieuwing komt eraan De VO - vakvernieuwing komt eraan Keuzes maken! Marijn Meijer Wat gaan we doen? wat verandert er? beheersingsniveaus samenhang inrichting CE/SE en PTA keuzes maken: methodes of... en we houden het praktisch,

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 11109 6 juni 2012 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 28 april 2012, nr. VO/403948, houdende

Nadere informatie

PTA scheikunde HAVO Belgisch park cohort

PTA scheikunde HAVO Belgisch park cohort De methode Chemie Overal 4 e editie is geschreven voor het huidige examenprogramma. Toegestaan is het gebruik van de nieuwe BINAS (6 e editie) of ScienceData. Niet toegestaan is het gebruik van een Grafische

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 11109 6 juni 2012 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 28 april 2012, nr. VO/403948, houdende

Nadere informatie

Beeldende vakken HAVO

Beeldende vakken HAVO Beeldende vakken HAVO Syllabus centraal examen 2010 juli 2009 N.B. De informatie in deze syllabus is eerder gepubliceerd in oktober 2008. Enkele tekstgedeeltes zijn nu ten behoeve van de leesbaarheid herschreven.

Nadere informatie

Examenprogramma scheikunde vwo

Examenprogramma scheikunde vwo Examenprogramma scheikunde vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein B Stoffen

Nadere informatie

PTA scheikunde HAVO Belgisch park cohort 15 16-17

PTA scheikunde HAVO Belgisch park cohort 15 16-17 Het examenprogramma scheikunde is vernieuwd. In 2013 is in 4 HAVO met dat nieuwe examenprogramma scheikunde gestart. De methode Chemie Overal 4 e editie is geschreven voor dit nieuwe examenprogramma. Toegestaan

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds Gelet op artikel 7 van het Eindexamenbesluit v.w.o.- h.a.v.o.- m.a.v.o.- v.b.o.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds Gelet op artikel 7 van het Eindexamenbesluit v.w.o.- h.a.v.o.- m.a.v.o.- v.b.o. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 11101 6 juni 2012 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 28 april 2012, nr. VO/389632, houdende

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 7 van het Eindexamenbesluit v.w.o.- h.a.v.o.- m.a.v.o.- v.b.o.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 7 van het Eindexamenbesluit v.w.o.- h.a.v.o.- m.a.v.o.- v.b.o. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 9161 26 mei 2011 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 27 april 2011, nr. VO/289008, houdende

Nadere informatie

Beeldende vakken HAVO

Beeldende vakken HAVO Beeldende vakken HAVO Syllabus centraal examen 2011 September 2009-1 - Verantwoording: 2009 Centrale Examencommissie Vaststelling Opgaven vwo, havo, vmbo, Utrecht Alle rechten voorbehouden. Alles uit deze

Nadere informatie

SCHEIKUNDE VWO - NIEUWE EXAMENPROGRAMMA VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

SCHEIKUNDE VWO - NIEUWE EXAMENPROGRAMMA VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 SCHEIKUNDE VWO - NIEUWE EAMENPROGRAMMA VAKINFORMATIE STAATSEAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk

Nadere informatie

DAS Conferentie Applied Science

DAS Conferentie Applied Science DAS Conferentie Applied Science SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Emiel de Kleijn Curriculumontwikkelaar natuurwetenschappen Nieuwe Scheikunde /NiNa/CVBO Plannen voor een vernieuwd, vernieuwend

Nadere informatie

Samenhang in N-profielen versterken

Samenhang in N-profielen versterken Samenhang in N-profielen versterken Woudschoten Scheikunde 8 november 2008 Heleen Driessen, h.driessen@slo.nl Welke samenhang? Met samenhang bedoel ik Welke samenhang? Woord: samenhang (zelfst. naamw.,

Nadere informatie

Examenprogramma scheikunde havo

Examenprogramma scheikunde havo Examenprogramma scheikunde havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A1 Vaardigheden Domein A2

Nadere informatie

PTA scheikunde Belgisch park cohort 14 15-16

PTA scheikunde Belgisch park cohort 14 15-16 Het examenprogramma scheikunde is vernieuwd. In 2013 is in 4 HAVO met dat nieuwe examenprogramma scheikunde gestart. De methode Chemie Overal 4 e editie is geschreven voor dit nieuwe examenprogramma. Toegestaan

Nadere informatie

LANDSEXAMEN HAVO

LANDSEXAMEN HAVO Examenprogramma SCHEIKUNDE H.A.V.O. LANDSEXAMEN HAVO 2017-2018 1 Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het commissie-examen. Het centraal examen wordt afgenomen in één zitting

Nadere informatie

Examenprogramma scheikunde vwo

Examenprogramma scheikunde vwo Examenprogramma scheikunde vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein B Stoffen,

Nadere informatie

Examenprogramma Klassieke Talen vwo

Examenprogramma Klassieke Talen vwo Examenprogramma Klassieke Talen vwo Ingangsdatum: augustus 2014 Eerste examenjaar: 2017 Griekse taal en cultuur (GTC) vwo Latijnse taal en cultuur (LTC) vwo Griekse taal en cultuur (GTC) Het eindexamen

Nadere informatie

Examenprogramma scheikunde havo

Examenprogramma scheikunde havo Examenprogramma scheikunde havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein B Kennis

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 7 van het Eindexamenbesluit v.w.o.- h.a.v.o.- m.a.v.o.- v.b.o.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 7 van het Eindexamenbesluit v.w.o.- h.a.v.o.- m.a.v.o.- v.b.o. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 11101 6 juni 2012 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 28 april 2012, nr. VO/389632, houdende

Nadere informatie

Bijlage 3 Vergelijking pilot vs. niet-pilotresultaten scheikunde

Bijlage 3 Vergelijking pilot vs. niet-pilotresultaten scheikunde Bijlage 3 Vergelijking pilot vs. niet-pilotresultaten scheikunde Docenten Gearceerde vragen: significant verschil tussen pilot en niet-pilotresultaten (p < 0,05). Donkere arcering: pilotresultaat < niet-pilotresultaat;

Nadere informatie

Natuurwetenschappelijke, wiskundige en technische vaardigheden (bètaprofielniveau)

Natuurwetenschappelijke, wiskundige en technische vaardigheden (bètaprofielniveau) BIJLAGE 1 Examenprogramma NLT havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein B Exacte wetenschappen

Nadere informatie

Mededeling vaststelling syllabi centraal examen vmbo 2008 en 2009

Mededeling vaststelling syllabi centraal examen vmbo 2008 en 2009 Voorlichtingspublicatie Betreft de onderwijssector(en) Informatie CFI/ICO Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 bvh 079-3232.666 Mededeling vaststelling syllabi centraal examen vmbo 2008 en 2009 Bestemd

Nadere informatie

Examenprogramma scheikunde vwo

Examenprogramma scheikunde vwo Examenprogramma scheikunde vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein B Stoffen,

Nadere informatie

Examenprogramma natuur, leven en technologie vwo vanaf schooljaar 2014-2015

Examenprogramma natuur, leven en technologie vwo vanaf schooljaar 2014-2015 Examenprogramma NLT vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein B Exacte wetenschappen en technologie

Nadere informatie

Examenprogramma natuurkunde havo

Examenprogramma natuurkunde havo Bijlage 1 Examenprogramma natuurkunde havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden

Nadere informatie

2. CEVO/CvE 3. Coe voor niveau 4 4. Niveau 1, 2 en 3 5. Verkenning vanuit voorbeelden vmbo

2. CEVO/CvE 3. Coe voor niveau 4 4. Niveau 1, 2 en 3 5. Verkenning vanuit voorbeelden vmbo Taal en rekenen in het mbo Op weg naar centraal ontwikkelde examens GDW kennisdelingsconferentie 16 april 2009 Jan Paul de Vries/Mia van Boxel Centraal ontwikkelde examens taal & rekenen mbo 1. Coe t&r

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 20216 15 december 2010 Regeling van het College voor examens van 30 september 2010, nr. Cve-10.0776, houdende vaststelling

Nadere informatie

Friese taal en cultuur VWO. Syllabus centraal examen 2010

Friese taal en cultuur VWO. Syllabus centraal examen 2010 Friese taal en cultuur VWO Syllabus centraal examen 2010 oktober 2008 2008 Centrale Examencommissie Vaststelling Opgaven vwo, havo, vmbo, Utrecht Alle rechten voorbehouden. Alles uit deze uitgave mag worden

Nadere informatie

Het Programma van Toetsing en Afsluiting (PTA)

Het Programma van Toetsing en Afsluiting (PTA) Het Programma van Toetsing en Afsluiting (PTA) SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Jan van Hilten Vernieuwing beroepsgerichte programma s vmbo Structuur Kern-, Profiel-, Keuzeprogramma

Nadere informatie

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2016 Inhoud Voorwoord 6 1 Examenstof van centraal examen en schoolexamen 7 2 Specificatie van de globale eindtermen voor het CE 8 Domein A: Leesvaardigheid

Nadere informatie

2. Het examen. Voor de basisberoepsgerichte leerweg en de kaderberoepsgerichte leerweg is geen examenprogramma vastgesteld.

2. Het examen. Voor de basisberoepsgerichte leerweg en de kaderberoepsgerichte leerweg is geen examenprogramma vastgesteld. 2. Het examen 2.1 Het examenprogramma Het examenprogramma bestaat uit een kerndeel en uit een verrijkingsdeel. De eindtermen die in hoofdstuk 3 en 4 worden beschreven, zijn in exameneenheden gegroepeerd.

Nadere informatie

Curriculumevaluatie bètavakvernieuwing:

Curriculumevaluatie bètavakvernieuwing: Curriculumevaluatie bètavakvernieuwing: Nieuwe programma's bi, sk, na, nlt in leerjaar 5 havo/vwo Lucia Bruning, Wilmad Kuiper, Elvira Folmer & Wout Ottevanger ECENT 4 juni 2010 e-mail: w.kuiper@slo.nl

Nadere informatie

LANDSEXAMEN VWO

LANDSEXAMEN VWO Examenprogramma NATUURKUNDE V.W.O. LANDSEXAMEN VWO 2018-2019 1 Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het commissie-examen. Het centraal examen wordt afgenomen in één zitting

Nadere informatie

Bijlage 2 Vergelijking pilot vs. niet-pilotresultaten natuurkunde

Bijlage 2 Vergelijking pilot vs. niet-pilotresultaten natuurkunde Bijlage 2 Vergelijking pilot vs. niet-pilotresultaten natuurkunde Docenten Gearceerde vragen: significant verschil tussen pilot en niet-pilotresultaten (p < 0,05). Donkere arcering: pilotresultaat < niet-pilotresultaat;

Nadere informatie

Handreiking schoolexamen natuurkunde havo/vwo

Handreiking schoolexamen natuurkunde havo/vwo Handreiking schoolexamen natuurkunde havo/vwo Bij het examenprogramma geldig vanaf schooljaar 2013-2014 Handreikingen tweede fase SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Handreiking schoolexamen

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 11699 8 juni 2012 Rectificatie Examenprogramma natuurkunde vwo van 28 april 2012, kenmerk VO2012/389632 In de regeling

Nadere informatie

Handreiking schoolexamen wiskunde A havo

Handreiking schoolexamen wiskunde A havo Handreiking schoolexamen wiskunde A havo Tweede fase Herziening examenprogramma's havo/vwo Nico Alink Iris van Gulik Jenneke Krüger Enschede, maart 2007 Verantwoording 2007 Stichting leerplanontwikkeling

Nadere informatie

Elke blok wordt afgesloten met een schriftelijke toets die meetelt voor het schoolexamen. De eerste toets valt in het 2 e SE moment (dec).

Elke blok wordt afgesloten met een schriftelijke toets die meetelt voor het schoolexamen. De eerste toets valt in het 2 e SE moment (dec). KLAS 4 2012-2013 Boek: Biologie voor jou (4 VWO) stofomschrijving BLOK I Thema 1 Inleiding Thema 2 Voortplanting en ontwikkeling BLOK II Thema 3 Erfelijkheid Thema 4 DNA BLOK III Thema 5 Homeostase BLOK

Nadere informatie

De oorspronkelijke versie van deze opgave is na het correctievoorschrift opgenomen.

De oorspronkelijke versie van deze opgave is na het correctievoorschrift opgenomen. Toelichting bij Voorbeeldopgaven Syllabus Nieuwe Scheikunde HAVO De opgave is een bewerking van de volgende CE-opgave: Maagtablet 2007-2de tijdvak De oorspronkelijke versie van deze opgave is na het correctievoorschrift

Nadere informatie

Beeldende vakken HAVO Herziening examenprogramma Syllabus centraal examen met ingang van 2009

Beeldende vakken HAVO Herziening examenprogramma Syllabus centraal examen met ingang van 2009 Beeldende vakken HAVO Herziening examenprogramma Syllabus centraal examen met ingang van 2009 concept de definitieve versie wordt voorjaar 2007 bekend gemaakt Verantwoording: 2005 Centrale Examencommissie

Nadere informatie

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO. Syllabus centraal examen 2015

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO. Syllabus centraal examen 2015 FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO Syllabus centraal examen 2015 April 2013 2013 College voor Examens, Utrecht Alle rechten voorbehouden. Alles uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd

Nadere informatie

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2019 Beschikbaar gesteld door Stichting Studiebegeleiding Leiden (SSL). Beschikbaar gesteld door Stichting Studiebegeleiding Leiden (SSL). 2017 College

Nadere informatie

Handreiking schoolexamen scheikunde havo/vwo

Handreiking schoolexamen scheikunde havo/vwo Handreiking schoolexamen scheikunde havo/vwo Tweede fase Herziening examenprogramma's havo/vwo Heleen Driessen Enschede, maart 2007 Verantwoording 2007 Stichting leerplanontwikkeling (SLO), Enschede Alle

Nadere informatie

DOMEINBESCHRIJVING 27 MEI 2014 VOORLOPIG CONCEPT

DOMEINBESCHRIJVING 27 MEI 2014 VOORLOPIG CONCEPT DOMEINBESCHRIJVING 27 MEI 2014 VOORLOPIG CONCEPT 1 VOORSTEL NIEUW DOMEIN A VAARDIGHEDEN 1.1 Doel en inhoud Dit domein omvat algemene en vakspecifieke vaardigheden die verkaveld zijn in de subdomeinen A1

Nadere informatie

Aansluiting op het actuele curriculum (2014)

Aansluiting op het actuele curriculum (2014) Aansluiting op het actuele curriculum (2014) De verschillende modules van GLOBE lenen zich uitstekend om de leerlingen de verschillende eindtermen en kerndoelen aan te leren zoals die zijn opgesteld door

Nadere informatie

Nederlands VWO. Syllabus centraal examen 2010

Nederlands VWO. Syllabus centraal examen 2010 Nederlands VWO Syllabus centraal examen 2010 september 2009 Verantwoording: 2009 Centrale Examencommissie Vaststelling Opgaven vwo, havo, vmbo, Utrecht Alle rechten voorbehouden. Alles uit deze uitgave

Nadere informatie

Examenprogramma tekenen, handvaardigheid en textiele vormgeving havo/vwo

Examenprogramma tekenen, handvaardigheid en textiele vormgeving havo/vwo Examenprogramma tekenen, handvaardigheid en textiele vormgeving havo/vwo Havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende

Nadere informatie

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2017 Inhoud Voorwoord 6 1 Examenstof van centraal examen en schoolexamen 7 2 Specificatie van de globale eindtermen voor het CE 8 Domein A: Leesvaardigheid

Nadere informatie

Examenprogramma natuur, leven en technologie vwo

Examenprogramma natuur, leven en technologie vwo Examenprogramma natuur, leven en technologie vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein B Fundament

Nadere informatie

Examenprogramma natuurkunde vwo

Examenprogramma natuurkunde vwo Examenprogramma natuurkunde vwo Ingangsdatum: schooljaar 2013-2014 (klas 4) Eerste examenjaar: 2016 Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma

Nadere informatie

Scholingsmiddag Consortium Beroepsonderwijs Jan van Hilten, 4 december 2014

Scholingsmiddag Consortium Beroepsonderwijs Jan van Hilten, 4 december 2014 Scholingsmiddag Consortium Beroepsonderwijs Jan van Hilten, 4 december 2014 Inhoud 1. Stand van zaken project 2. Wijzigingen in het examenprogramma en syllabus 3. Bespreekpunten met de pilotscholen PIE

Nadere informatie

Examenprogramma Klassieke Talen vwo

Examenprogramma Klassieke Talen vwo Examenprogramma Klassieke Talen vwo Ingangsdatum: schooljaar 2014-2015 (klas 4) Eerste examenjaar: 2017 Griekse taal en cultuur (GTC) vwo Latijnse taal en cultuur (LTC) vwo Griekse taal en cultuur (GTC)

Nadere informatie

Bijlage 1 Vergelijking pilot vs. niet-pilotresultaten biologie

Bijlage 1 Vergelijking pilot vs. niet-pilotresultaten biologie Bijlage 1 Vergelijking pilot vs. niet-pilotresultaten biologie Docenten Gearceerde vragen: significant verschil tussen pilot en niet-pilotresultaten (p < 0,05). Donkere arcering: pilotresultaat < niet-pilotresultaat;

Nadere informatie

DE WISKUNDE- EXAMENPROGRAMMA S HAVO EN VWO VANAF 2007 [ Henk van der Kooij ]

DE WISKUNDE- EXAMENPROGRAMMA S HAVO EN VWO VANAF 2007 [ Henk van der Kooij ] DE WISKUNDE- EXAMENPROGRAMMA S HAVO EN VWO VANAF 2007 [ Henk van der Kooij ] TABEL 1 Overzicht per profiel in havo TABEL 2 Overzicht per profiel in havo 32 2 Vooraf Er blijkt nog steeds veel onduidelijkheid

Nadere informatie

Presentatie Nieuwe Natuurkunde

Presentatie Nieuwe Natuurkunde Presentatie Nieuwe Natuurkunde C. van Weert (vz. cie. NiNa), P. Barthel (lid cie. NiNa), E. Groenen (vz. syllabuscommissie), M. Pieters (projectleider NiNa) & P. Siersma (NiNa-docent) Natuurkunde is wat

Nadere informatie

Nederlands HAVO. Syllabus centraal examen 2011

Nederlands HAVO. Syllabus centraal examen 2011 Nederlands HAVO Syllabus centraal examen 2011 september 2009 Verantwoording: 2009 Centrale Examencommissie Vaststelling Opgaven vwo, havo, vmbo, Utrecht Alle rechten voorbehouden. Alles uit deze uitgave

Nadere informatie

Programma van Toetsing en Afsluiting

Programma van Toetsing en Afsluiting Programma van Toetsing en Afsluiting I nf or m a t i e bi j he t ops t e l l e n v a n e e n P T A B i ol o gi e v oo r j ou hav o/ v w o bo v enbo u w 5e edi t i e versie: januari 2014 M A L M BER G '

Nadere informatie

PTA scheikunde VWO Belgisch park cohort

PTA scheikunde VWO Belgisch park cohort Het examenprogramma scheikunde is vernieuwd. De methode 4 e editie is geschreven voor dit nieuwe examenprogramma. Toegestaan is het gebruik van de nieuwe BINAS (6 e editie). Niet toegestaan is het gebruik

Nadere informatie

Handreiking schoolexamen wiskunde B vwo

Handreiking schoolexamen wiskunde B vwo Handreiking schoolexamen wiskunde B vwo Tweede fase Herziening examenprogramma's havo/vwo Nico Alink Iris van Gulik Jenneke Krüger Enschede, maart 2007 Verantwoording 2007 Stichting leerplanontwikkeling

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. ARTIKEL I. WIJZIGING REGELING EXAMENPROGRAMMA S VOORTGEZET ONDERWIJS

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. ARTIKEL I. WIJZIGING REGELING EXAMENPROGRAMMA S VOORTGEZET ONDERWIJS STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 17415-n1 24 juli 2014 Regeling van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 17 juni 2014, nr. 559817

Nadere informatie

VELDRAADPLEGING CONCEPTSYLLABI BEDRIJFSECONOMIE, ONDERNEMERSCHAP EN FINANCIELE ZELFREDZAAMHEID

VELDRAADPLEGING CONCEPTSYLLABI BEDRIJFSECONOMIE, ONDERNEMERSCHAP EN FINANCIELE ZELFREDZAAMHEID VELDRAADPLEGING CONCEPTSYLLABI BEDRIJFSECONOMIE, ONDERNEMERSCHAP EN FINANCIELE ZELFREDZAAMHEID CE 2020 (HAVO) EN 2021 (VWO) SAMENVATTING VAN DE RESULTATEN pagina 2 van 10 Inhoud 1 Digitale veldraadpleging

Nadere informatie

Toelichting bij de concretiseringen wiskunde in de vorm van tussendoelen voor 3 havo/vwo ctwo en SLO oktober 2010

Toelichting bij de concretiseringen wiskunde in de vorm van tussendoelen voor 3 havo/vwo ctwo en SLO oktober 2010 Toelichting bij de concretiseringen wiskunde in de vorm van tussendoelen voor 3 havo/vwo ctwo en SLO oktober 2010 Achtergrond De globale kerndoelen voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs bieden

Nadere informatie

β-clusterdag Maandag 19 december 2011

β-clusterdag Maandag 19 december 2011 β-clusterdag Maandag 19 december 2011 Ochtendprogramma 09:30 u.: Introductie NLT 10:00 u.: NLT-module bekijken adhv focusopdracht 11:30 u.: Forumdiscussie met ontwerper, docent en leerlingen 12:30 u.:

Nadere informatie

Examenprogramma muziek havo/vwo

Examenprogramma muziek havo/vwo Examenprogramma muziek havo/vwo Havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaktheorie Domein

Nadere informatie

Examenprogramma natuur, leven en technologie havo

Examenprogramma natuur, leven en technologie havo Examenprogramma natuur, leven en technologie havo Het eindexamen (februari 2007) Het eindexamen bestaat uit het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden

Nadere informatie

LANDSEXAMEN VWO

LANDSEXAMEN VWO Examenprogramma SCHEIKUNDE V.W.O. LANDSEXAMEN VWO 2017-2018 1 Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het commissie-examen. Het centraal examen wordt afgenomen in één zitting van

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 39364 13 juli 2017 Regeling van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 5 juli 2017, nr. VO/1188661,

Nadere informatie

PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING. VWO 4, 5 en Versie september 2018

PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING. VWO 4, 5 en Versie september 2018 PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING, 5 en 6 2018-2021 Versie september 2018 PTA VWO aardrijkskunde 2018-2021 Leerjaar Onderwerp Soort Afname Duur (min.) Weegfac tor Herkansbaar week B1 Samenhang en verscheidenheid

Nadere informatie

LANDSEXAMEN HAVO

LANDSEXAMEN HAVO Examenprogramma BIOLOGIE H.A.V.O. LANDSEXAMEN HAVO 2017-2018 1 Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het commissie-examen. Het centraal examen wordt afgenomen in één zitting

Nadere informatie

Werkversie syllabus scheikunde havo en vwo bij het examenprogramma van Nieuwe scheikunde

Werkversie syllabus scheikunde havo en vwo bij het examenprogramma van Nieuwe scheikunde Werkversie syllabus scheikunde havo en vwo bij het examenprogramma van Nieuwe scheikunde januari 2008 CEVO commissie Syllabus Examenprogramma Nieuwe Scheikunde Cris Bertona (ICLON), voorzitter Heleen Driessen

Nadere informatie

Examenprogramma wiskunde D vwo

Examenprogramma wiskunde D vwo Examenprogramma wiskunde D vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein B Kansrekening en statistiek

Nadere informatie

Examenprogramma biologie havo

Examenprogramma biologie havo Examenprogramma biologie havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A1 Vaardigheden Domein A2 Analyse

Nadere informatie

Nederlands HAVO. Syllabus centraal examen 2009

Nederlands HAVO. Syllabus centraal examen 2009 Nederlands HAVO Syllabus centraal examen 2009 mei 2007 Verantwoording: 2007 Centrale Examencommissie Vaststelling Opgaven vwo, havo, vmbo, Utrecht Alle rechten voorbehouden. Alles uit deze uitgave mag

Nadere informatie

Biologie inhouden (PO-havo/vwo): Evolutie

Biologie inhouden (PO-havo/vwo): Evolutie Biologie inhouden (PO-havo/vwo): Evolutie kerndoelen primair onderwijs kerndoelen onderbouw havo bovenbouw exameneenheden vwo bovenbouw exameneenheden 34: De leerlingen leren zorg te dragen voor de lichamelijke

Nadere informatie

SCHEIKUNDE VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2017 V16.8.1

SCHEIKUNDE VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2017 V16.8.1 SCHEIKUNDE VWO VAKINFORMATIE STAATSEAMEN 2017 V16.8.1 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van de

Nadere informatie

Examenprogramma biologie vwo

Examenprogramma biologie vwo Bijlage 4 Examenprogramma biologie vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein

Nadere informatie

Examenprogramma wiskunde D havo

Examenprogramma wiskunde D havo Examenprogramma wiskunde D havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein B Kansrekening en statistiek

Nadere informatie

NATUUR, LEVEN, TECHNOLOGIE HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

NATUUR, LEVEN, TECHNOLOGIE HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 NATUUR, LEVEN, TECHNOLOGIE HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor

Nadere informatie

NEDERLANDS VMBO. Syllabus GT centraal examen 2012. November 2010 - 1 -

NEDERLANDS VMBO. Syllabus GT centraal examen 2012. November 2010 - 1 - NEDERLANDS VMBO Syllabus GT centraal examen 2012 November 2010-1 - Verantwoording: 2010 College voor Examens vwo, havo, vmbo, Utrecht. Alle rechten voorbehouden. Alles uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd,

Nadere informatie

Overstap VSV Noord-Kennemerland en West-Friesland 6 maart 2014, Hoorn Rob Abbenhuis Projectleiding

Overstap VSV Noord-Kennemerland en West-Friesland 6 maart 2014, Hoorn Rob Abbenhuis Projectleiding Overstap VSV Noord-Kennemerland en West-Friesland 6 maart 2014, Hoorn Rob Abbenhuis Projectleiding r.abbenhuis@slo.nl Vernieuwing beroepsgerichte programma s vmbo Inhoud presentatie Aandachtspunten bij

Nadere informatie

PTA scheikunde VWO Belgisch park cohort

PTA scheikunde VWO Belgisch park cohort Het examenprogramma scheikunde is vernieuwd. De methode Chemie Overal 4 e editie is geschreven voor dit nieuwe examenprogramma. Toegestaan is het gebruik van de nieuwe BINAS (6 e editie). Niet toegestaan

Nadere informatie

De coach ondersteunt de leerling bij De coach houdt de vinger aan de pols

De coach ondersteunt de leerling bij De coach houdt de vinger aan de pols havo/ vwo COACHES Dit schooljaar hebben de examenleerlingen een mentor. Elke leerling kan een coach krijgen. De coach ondersteunt de leerling bij : De planning, De keuze van een eventuele herkansing, Alle

Nadere informatie

PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING. Vak: Scheikunde 2f vwo

PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING. Vak: Scheikunde 2f vwo PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING Vak: Scheikunde 2f vwo Inleiding Bij Scheikunde werken we met de methode Chemie Overal (4 vwo, 5 vwo en 6 vwo) van Noordhoff. De leerstof die behandeld wordt, komt

Nadere informatie

Nederlandse taal Syllabus BB, KB en GT centraal examen 2010

Nederlandse taal Syllabus BB, KB en GT centraal examen 2010 Nederlandse taal Syllabus BB, KB en GT centraal examen 2010 augustus 2008 Verantwoording: 2008 Centrale Examencommissie Vaststelling Opgaven vwo, havo, vmbo, Utrecht Alle rechten voorbehouden. Alles uit

Nadere informatie