Brederodelaan 50, 50a Straat en huisnummer : Brederodelaan 50, 50a Postcode en plaats : 2061 KK Bloemendaal Kadastrale aanduiding : A11414 Complexonderdeel : Meer en Berg Naam object : Hoogzicht Bouwjaar : 1905 Architect : F.W.M. Poggenbeek Bouwstijl : Traditionalistische trant Oorspronkelijke functie : Directeurswoning Meer en Berg Huidige functie : Woning Datum foto : 13-10-2010 Zuidgevel
Inleiding Het uitgestrekte terrein van het voormalig Provinciaal Ziekenhuis Meer en Berg ligt in de strandvlaktezone aan de noordzijde van Bloemendaal. Aan de westzijde ligt de Brederodelaan, aan de noordzijde de gemeente Velsen. In 1844 wordt het 17 de -eeuwse landgoed Meer en Berg verkocht aan de Provincie Noord-Holland. Naar ontwerp van J.D. Zocher jr. (1791-1870) verrijst hier het krankzinnigengesticht Meer en Berg, later Provinciaal Ziekenhuis Meer en Berg genaamd. Meer en Berg is het eerste gesticht in Nederland dat buiten de stad is gebouwd en markeert in opzet en behandeling van de patiënten een nieuwe fase in de psychiatrische geneeskunst in Nederland. Het carrévorige hoofdgebouw naar ontwerp van J.D. Zocher wordt in 1848 voltooid. In de loop der jaren groeit Meer en Berg uit tot een imposant ziekenhuiscomplex in een landschappelijke, parkachtige setting met verspreid over het terrein bijgebouwen, dienstgebouwen, protestantse kerk, rooms-katholieke kapel, theater, mortuarium, begraafplaatsen, verschillende paviljoens, portiers-, dokters- en personeelswoningen en werkplaatsen. In 1886 wordt aan de noordwestzijde van het terrein een omvangrijk tweede carrévormig hoofdgebouw bijgebouwd, het zogenoemde Meer en Berg II 17. In 1994 sluit het Provinciaal Ziekenhuis Meer en Berg. Tegenwoordig maakt het complex deel uit van Park Brederode. Veel historische bebouwing is inmiddels verdwenen. Het complex Meer en Berg bezit de volgende rijksmonumenten: delen van het hoofdgebouw (Brederodelaan 54), een dubbele dienstwoning (Brederodelaan 40), de protestantse kerk (Brederodelaan 52), de portierswoning met toegangshek (Brederodelaan 52). Villa Meerzicht en koetshuis staan geregistreerd als provinciaal monument. Brederodelaan 50, 50a is vrijstaand gelegen aan de westzijde van de Brederodelaan en staat naast de protestantse kerk van Meer en Berg. Aan beide zijden van deze laan, in het verleden Meerenbergsche weg genaamd, staan dienstwoningen die deel uitmaakten van het voormalige krankzinnigengesticht. Het pand is 1905 gebouwd als woning voor de eersten geneesheer directeur van het gesticht Meerenberg 18. De Meer en Bergse gestichts-architect F.W.M. Poggenbeek 17 Meer en Berg II is in 1990 gesloopt. Alleen de klokkentoren is bewaard gebleven en elders in de gemeente Bloemendaal geplaatst. 18 Gemeente Bloemendaal, bouwarchief, Brederodelaan 50, 50a, dossiernr 2547
levert het ontwerp. Poggenbeek voert de woning uit in traditionele trant met lichte invloed van de Chaletstijl dat onder meer zichtbaar is in de asymmetrische opzet, de brede dakoverstekken, de met beschot beklede topgevel en de houten luiken. Op de oorspronkelijke bouwtekening is het beschot in de topgevel alleen boven in de topgevel aanwezig. In de zuidgevel is het beschot in latere periode in de hele top aangebracht. Op de oorspronkelijke bouwtekening uit 1904 staat de zuidgevel (de gevel met de erker) als voorgevel aangemerkt. De gevel langs de Brederodelaan is dus als zijgevel ontworpen. Het pand is in 1951 verbouwd tot dubbel woonhuis. De bestaande entree in de noordgevel is toen verdubbeld. De oorspronkelijk smalle dakkapel met zadeldak op het noordelijk dakschild is gewijzigd in een breed, plat gedekt exemplaar. Het brede beschot in de topgevel aan de zuidgevel dateert eveneens uit een latere periode. Beschrijving De woning heeft een hoofdzakelijk rechthoekige plattegrond met aansluitende erker aan de zuidgevel en een kleine uitbouw aan de westgevel. Het is deels onderkelderd en bestaat uit twee bouwlagen met zolderverdieping onder een samengesteld zadeldak dat gedekt is met rode Tuile du Nordpannen. De steekkappen hebben brede overstekken, geprofileerde gootklossen, houten windveren en staand beschot in de topgevel. Op het dakschild noord zitten twee gemetselde hoge schoorstenen. Het zuidelijk dakvlak bezit ter weerszijden van de steekkap een dakkapel dat met een zadeldak is gedekt. De dekking is overeenkomstig het hoofddakvlak. De dakkapellen zijn voorzien van brede overstekken, beschot in de topgevel en een openslaand vierruits raam. Op het noordelijk dakschild zit in het achterste deel een (niet beschermenswaardige) brede, platgedekte dakkapel. Het dakvlak bezit voorts enkele (niet beschermenswaardige) legramen. De gevels zijn gemetseld in grauwe baksten in kruisverband en voorzien van knipvoegen. Boven de gevelopeningen zitten strekken. Boven de plint zit een rollaag. Lekdorpels zijn van hardsteen. De gevelafsluiting bezit een sierstrook in de vorm van staand beschot. De als zijgevel ontworpen gevel langs de Brederodelaan (oost) is symmetrisch ingedeeld met op de begane grond en de verdieping twee T-schuiframen met respectievelijk éénruits bovenlichten en drieruits bovenlichten. De begane grondvensters zijn voorzien van luiken. De zolderverdieping heeft centraal een éénruits schuifraam met drieruits bovenlicht. De zuidgevel heeft een naar voren springend geveldeel met, centraal in de gevel, een topgevel. Deze topgevel heeft een gemetselde, éénlaags erker met afgeschuinde hoeken en opengewerkte balkonbalustrade met hardstenen dekplaat als beëindiging. De erker is bezet met drie T-schuiframen met éénruits bovenlichten en houten luiken ter weerszijden. Ook het venster links van deze erker heeft een dergelijk T-schuifraam met luiken. Het gevelvlak rechts van deze erker springt terug en bezit een houten serre met lessenaarsdak, geprofileerde stijlen en gekoppelde éénruits ramen met éénruits bovenlichten. De verdieping heeft van links naar rechts een T-schuifraam met drieruits bovenlicht, dubbel openslaande éénruits balkondeuren met drieruits bovenlichten en éénruits zijlichten en, in het terugspringend geveldeel, een T-schuifraam met drieruits bovenlicht. De noordgevel is een vlakke gevel met centraal in de gevel een topgevel. Deze topgevel heeft een gekoppelde, door een penant gescheiden, entree met zij- en boevenlichten en rechthoekige luifel. De overige vensters in deze noordgevel zijn één- of tweeruits en al
dan niet voorzien van bovenlichten. Karakteristiek in deze gevel zijn de smalle, verticaal gelede, met gekleurd glas-in-lood bezette éénruits ramen met vierruits bovenlicht van het trappenhuis. De erfafscheiding met de Brederodelaan bestaat uit een gemetseld (vernieuwd) muurtje met rollaag. Motivering voor plaatsing op de gemeentelijke monumentenlijst De monumentale waarden van het complex Meer en Berg zijn gelegen in de bijzondere complexmatige samenhang. Een complex bestaat uit verschillende elementen, al dan niet in één periode tot stand gekomen die met elkaar een ensemble vormen. De karakteristiek wordt gevormd door het samenspel van en de samenhang tussen elementen: stedenbouwkundig plan, gebouwen, objecten, (semi)openbare ruimte, landschappelijke aanleg en beplanting. Brederodelaan 50, 50a is gebouwd als directeurswoning van Meer en Berg en bezit daardoor cultuurhistorische waarde als complexmatig onderdeel van het voormalige Provinciaal Ziekenhuis Meer en Berg. Tezamen met de andere monumentale relicten op Meer en Berg vormt het een markant historisch ensemble dat de herinnering aan het voormalige psychiatrisch ziekenhuis levend houdt. Het pand verwijst naar de historische, ruimtelijke en medisch-sociale ontwikkelingen in Bloemendaal waarbij de bouw van het krankzinnigengesticht in 1844 van grote invloed is geweest. De cultuurhistorische waarde wordt versterkt door het feit dat de gestichtsarchitect van Meer en Berg F.W.M. Poggenbeek, het ontwerp leverde. Het pand bezit stedenbouwkundige en situationele waarde vanwege de beeldbepalende en vrijstaande situering aan de Brederodelaan en de ligging in de, ten opzichte van de naastgelegen protestantse kerk, sterk vooruitspringende rooilijn. De historischstedenbouwkundige waarde wordt versterkt door de op de protestantse kerk van het complex Meer en Berg georiënteerde voorgevel. De gevel langs de Brederodelaan is als zijgevel vormgegeven. Het pand heeft grote ensemblewaarde vanwege de ruimtelijke relatie met de protestante kerk en met de aangrenzende dienstwoningen aan de Brederodelaan. Vanaf de Brederodelaan is er, via de noordgevel, zicht op de gemetselde fabrieksschoorsteen van Meer en Berg. Het pand heeft architectuurhistorische waarde als voorbeeld van een ontwerp in traditionele trant met lichte invloed van de Chaletstijl. Het gebouw is in hoofdvorm en detaillering goed bewaard gebleven. Beschermenswaardig zijn alle in de bovenstaande beschrijving omschreven onderdelen tenzij aangeduid als niet beschermenswaardig.
Westgevel Noordgevel en deel van oostgevel langs Brederodelaan
Bouwtekening 1904 van de zuid- en noordgevel l Bouwtekening 1904: plattegrond begane grond