Vandaag: Introductie DHPA Wat zijn lucht/water (hybride) warmtepompen Achtergronden bij toepassing Integrale benadering Mogelijke labelstappen/resultaten Hoe nu verder? 1
Ondersteund door: Prioriteiten 2011 / 2012 1. Positionering DHPA: 2. Informatievoorziening naar externe partijen 3. Passende elektriciteitstarieven voor warmtepompen realiseren; 4. Kennisoverdracht gestructureerd inrichten: 1. Vakgroep Techniek 2. Vakgroep Communicatie 3. Vakgroep Opleidingen 2
LUCHT WATER Water BODEM Verwarming Koeling Warm tapwater 5 Aandachtspunten Duurzaamheid maar ook: Investeringen Woonlasten Comfort Gebruiksgemak Gezondheid 3
Hoe duurzaam is Nederland? % 6,0 Bruto eindverbruik van duurzame energie in Nederland 5,0 4,0 3,0 2,0 1,0 0,0 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 Warmtepompen kunnen helpen versnellen DIT EU DOEL IS NIET VRIJBLIJVEND % primaire energie 16,00 14,00 12,00 10,00 8,00 6,00 4,00 2,00 0,00 4
Hoe kostbaar is energie? 1.800,00 1.600,00 1.400,00 1.200,00 1.000,00 800,00 600,00 400,00 200,00 ENERGIEKOSTEN 1997 2009 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 Bron: CBS 9 Hoe afhankelijk zijn wij van anderen? 10 5
t zijn toch weer die Hollanders By Mokveld Valves Gouda 11 Waarde ontwikkeling onroerend goed op langere termijn? 6
Energie & duurzaamheid Trias energetica Lucht Bodem Water Verwarming / warm water ¾ OMGEVING ENERGIE COMPRESSOR 4/4 VERWARMING ENERGIE ¼ ELECTRISCHE ENERGIE 14 7
Types warmtepompen Grond gebonden systemen Collectieve bron >> Open / gesloten Indidviduele bron >> Open / gesloten Lucht/water uitvoering: Ventilatielucht Ventilatie / buitenlucht Buitenlucht op basis van binnenopstelling Buitenlucht op basis van buitenopstelling 15 Types warmtepompen Grond gebonden systemen Collectieve bron >> Open / gesloten Indidviduele bron >> Open / gesloten Lucht/water uitvoering: Lucht/water Ventilatielucht uitvoering: Ventilatielucht Ventilatie / buitenlucht Ventilatie / buitenlucht Buitenlucht Buitenlucht op op basis basis van van binnenopstelling binnenopstelling Buitenlucht op op basis basis van van buitenopstelling 16 8
De huidige referentie in verwarming 17 Hart van een warmtepomp is een compressor En van een koelkast, airconditioner, bouwdroger dus ook 18 9
Combinaties 19 Warmtepomp systeem beschouwd als een keten Bewonersgedrag: Aanwezigheid bewoners ; Gewenste ruimtetemperatuur; Type en gebruik v/d regeling; Tapwater behoefte. Randvoorwaarden BRON Ontwerp Aanleg Gebruik Technisch onderhoud Beheer kosten Exploitatie kosten WARMTE POMP Ontwerp Installatie Gebruik Technisch onderhoud Afschrijving Energielasten AFGIFTE SYSTEEM Ontwerp Installatie Gebruik Technisch onderhoud Afschrijving WONING Ontwerpkwaliteit Bouwkwaliteit Gerealiseerde Rc waarde Transmissieverlies Technisch onderhoud 10
ca. 6.000.000 woningen Waar toepassen? Gestapeld + WP Gestapeld Tussen + WP Tussen Hoekhuis+ WP Hoekhuis 2/1 kap + WP 2/1 kap WP Vrijstaand + WP Vrijstaand AANTAL WONINGEN 500.000 1.000.000 1.500.000 2.000.000 2.500.000 3.000.000 22 11
Types lucht/water warmtepompen (1) MONO VALENT HYBRIDE Types lucht/water warmtepompen (2) HYBRIDE HYBRIDE ADD ON 12
Lucht/water warmtepomp (1) HR CV ketel combi Ventilatiewarmtepomp 1 Hybride in de bestaande bouw 2 4 13
Lucht/water warmtepomp (2) Lucht/water hybride warmtepomp 14
Labelstappen Hoeveel labelstappen levert een hybride warmtepomp in een bestaande woning op? 29 Samenhang waarde EI en Energielabel A++ A+ A B C D EF Energie-index 0.00 0.50 1.00 1.50 2.00 2.50 3.00 3.50 G 30 15
Uitgangspunten Referentiesituatie: Agentschap NL referentiewoningen bestaande bouw: rijwoning periode 45-65 rijwoning periode 66-75 rijwoning periode 76-79 rijwoning periode 80-88 Opwekkers: VR ketel (=huidige, conventionele situatie) HR 100 HR 107 31 Uitgangspunten Specificaties Referentie Rijwoningen Bouwjaar Q beh A v n bew [jr jr] [GJ] [m 2 ] [ ] 46 65 45,87 95,8 2,8 66 75 54,81 106,0 3,0 76 79 38,95 107,9 3,0 80 88 33,85 98,1 2,8 32 16
7 Types warmtepompen (nrs. 1 t/m 7) Invloeden op prestaties: Afgifte systeem: hoge temperatuur: 80/60 C (radiatoren) lage temperatuur: 45/35 C (vloerverwarming/convectoren) Afschakelcriteria: buitentemperatuur / aanvoertemperatuur Thermische capaciteit: 1,5 kw 10 kw Warmtevraag Uitgangspunten 33 Warmtepompen Uitgangspunten HTafgifte LTafgifte min 2,70 3,67 COP max 4,65 6,07 min 46% 48% F pref max 100% 100% 34 17
Uitgangspunten Afbakening van de studie: Vergelijkende studie, alleen ruimteverwarming Aanvullende winst te behalen met: Warm tapwater Verlaging hulpenergiegebruik Geavanceerde regeling Modulerende warmtepomp Verlaging warmtevraag (Trias Energetica) 35 Flowchart berekening door WP testgegevens EN 14511 Bepaling COP en F pref voor 4 woningtypen Correctie energiegebruik referentiewoningen Bepaling energie-index en label 36 18
Warmtepompen gemiddeld Rijwoning 45-65 Rijwoning 66-75 Rijwoning 76-79 Rijwoning 80-88 Resultaten 2,25 E 2,00 Energie Index 1,75 1,50 D C Energielabel woning 1,25 B 1,00 huidig HR 100 HR 107 L/W WP L-W WP forfaitair HT-afgifte A L-W WP LT-afgifte 37 7 Warmtepompen spreiding HT-afgifte LT-afgifte HR 107 Resultaten 2.00 1.75 D Energie Index 1.50 C Energielabel woning 1.25 B 1.00 Rijwoning 45-65 Rijwoning 66-75 Rijwoning 76-79 Rijwoning 80-88 A 38 19
Resultaten Labelsprongen - WP + HT afgifte Rijwoning 45-65 Rijwoning 66-75 Rijwoning 76-79 Rijwoning 80-88 2 1 0 WP1 WP2 WP3 WP4 WP5 WP6 WP7 vanaf HR107 39 Resultaten Labelsprongen - WP + HT afgifte Rijwoning 45-65 Rijwoning 66-75 Rijwoning 76-79 Rijwoning 80-88 2 1 0 WP1 WP2 WP3 WP4 WP5 WP6 WP7 vanaf huidig / VR 40 20
Resultaten Labelsprongen - WP + LT afgifte Rijwoning 45-65 Rijwoning 66-75 Rijwoning 76-79 Rijwoning 80-88 2 1 0 WP1 WP2 WP3 WP4 WP5 WP6 WP7 vanaf HR107 41 Resultaten Labelsprongen - WP + LT afgifte Rijwoning 45-65 Rijwoning 66-75 Rijwoning 76-79 Rijwoning 80-88 3 2 1 0 WP1 WP2 WP3 WP4 WP5 WP6 WP7 vanaf huidig / VR 42 21
Conclusies Zelfs bij alleen ruimteverwarming: 0,5 1 labelstap bij Hoog Temperatuur afgifte; ~1 labelstap bij Laag Temperatuur afgifte; Vervanging van VR- (i.p.v. HR-)ketel levert bovendien nog één extra labelstap op. Niet meegenomen functionaliteiten: Warm tapwater; Verlaging hulpenergiegebruik; Geavanceerde regeling; Modulerende warmtepomp; Verlaging warmtevraag (Trias Energetica). Veel te winnen met goede dimensionering. 43 Hybride warmtepompen kansrijk Goed in te passen in bestaande gasinfrastructuur Goed te koppelen aan (Bestaande) CV ketel Zeer hoog rendement 22
Hybride warmtepompen hebben toekomst Grote potentie in de bestaande bouw; Technisch uitontwikkeld; Goed te installeren; Value for money voor eindgebruiker. Potentieelstudie Lucht/water warmtepomp in de bestaande woningbouw 23
Conclusies 1. De lucht/water warmtepomp belooft een groot besparingspotentieel t.o.v. Hr ketel 2. De lucht/water warmtepomp en na isolatie versterken elkaars effect Energiebesparing t.o.v. Hr ketel in miljard m3 aardgas 2.5 2.0 1.5 1.0 0.5 0.0 2020 2030 Scenario 1 Scenario 2 Verbruik aardgas huishoudens in 2030 = 10 mld m 3 Lucht/water warmtepomp kan 20% energie besparen 24
CO 2 reductie t.o.v. Hr ketel in Mton 4 3 2 1 0 2020 2030 Scenario 1 Scenario 2 Directe CO 2 -emissie huishoudens in 2030 = 18 Mton Lucht/water warmtepomp kan 19% CO 2 besparen Effect van na isolatie Woning vóór na isolatie: 35 GJ/jaar warmtevraag (circa 1.100 m 3 ) Redelijk geïsoleerd Temperatuur aanvoer/afvoer 90/70 Woning ná na isolatie: 16 GJ/jaar warmtevraag Goed geïsoleerd Overgedimensioneerd afgifte systeem Verlaging temperatuur aanvoer/afvoer naar 50/40 graden 25
Effect van na isolatie het resultaat Effect van na isolatie toelichting Door na isolatie kan de woning met een lage(re) temperatuursysteem verwarmd worden Gevolg: beter rendement (COP) en een hogere dekkingsgraad (= Meer draaiuren) van de warmtepomp Het gecombineerd effect kan leiden tot netto meer CO 2 reductie 26
Meer besparing door lage temperatuur verwarming Effect op de energierekening Energiebesparing met de lucht/water warmtepomp kan leiden tot lagere energiekosten; Bepaald door prijsverhouding elektriciteit en gas; Verhouding ligt niet vast: het kan vriezen of dooien; Hoe hoger de COP van de warmtepomp, hoe kleiner de gevoeligheid voor de prijzen. 27
Samenvatting Belangrijke bijdrage aan energiebesparing en CO 2 reductiedoelstelling in de gebouwde omgeving Grootste winst bij toepassing in woningen met lage(re) temperatuur verwarming Lucht/water warmtepomp + naisolatie = WIN/WIN Hoe nu verder? Fabrikanten & Installatiebedrijven: Informatievoorziening Conceptuele benadering Kwaliteitsborging Particuliere huiseigenaren & Woco -opdrachtgevers: Toepassen. 56 28
Installatiebedrijven: Informatievoorziening naar opdrachtgevers Deskundigheid installatiebedrijf; >> advisering en uitvoering; Fabrikanten: Conceptuele benadering; Montagevriendelijke foolproof techniek; Opleiding / Informatie / Communicatie Overheid: Kritische succesfactoren Consistentie in het overheidsbeleid. 57 Maar warmtepompen is geen raket wetenschap, het is een kwestie van rekenen en vooral ook, DOEN. Aandachtspunten bij warmtepompen? Ja zeker! Schil >> Transmissie Ventilatie >> Bron? Afgiftesysteem >> Temperaturen Tapwater >> Gebruik 58 29
Duurzame energie, omdat we de wereld niet hebben geёrfd van onze ouders, maar geleend van onze kinderen. 59 Informatie op Internet: www.dhpa online.nl www.warmtepompplein.nl (Vanaf Najaar 2011) 60 30