1 FACTSHEET ARBEIDSMARKT Zuid LIMBURG 1. Kerngegevens beroepsbevolking Figuur 1.1 Samenstelling bevolking naar leeftijd en geslacht, Zuid Limburg, 2013-2025 Bron: Regioportret Zuid Limburg Ontgroening en vergrijzing Noord en Midden Limburg en Zuid Limburg Figuur 1.2 Groene en grijze druk 2013-2025 Bron: Regioportret Zuid Limburg (bewerking Etil) De druk op de arbeidsmarkt zal toenemen als gevolg van de daling van het aantal jongeren en de stijging van de mensen die met pensioen gaan.
2 Figuur 1.3 Ontwikkeling potentiële beroepsbevolking, beroepsbevolking en arbeidsparticipatie, Zuid-Limburg, 1998-2020 Bron: Regioportret Zuid Limburg Door de stijging van de arbeidsparticipatie laat de beroepsbevolking nog een beperkte stijging zien (figuur 1.3). Hierdoor is het effect op de beroepsbevolking tot 2025 neutraal. 2. Kerngegevens per sector zorg en WJK Figuur 2.1; Werknemers in de sector zorg en WJK naar branche Zuid Limburg Branches Aantal werknemers 2012 Aandeel in de sector Ziekenhuizen 13.150 27% GGZ 3.090 6% Gehandicaptenzorg 4.730 10% VVT 17.230 35% Zorg overig 5.560 11% Jeugdzorg 780 2% Kinderopvang 3.040 6% WMD 1.920 4% Totaal zorg en WJK Zuid-Limburg 49.490 100% Totaal alle sectoren Zuid-Limburg/aandeel Zorg en WJK 253.350 19,5% Totaal zorg en WJK Nederland/aandeel Zorg en WJK 1.267.210 17,3% Bron: Regioportret Zuid Limburg. (bewerking Zorg aan Zet) In Zuid Limburg vormen de sectoren ziekenhuizen en VVT 62% van de werkgelegenheid in zorg en welzijn.
3 Figuur 2.2. Contractomvang in uren per week naar branche, 2012, Nederland Bron: Regioportret Zuid Limburg. Over het algemeen kent de zorg veel kleine contracten (18% heeft een contract < 20 uur per week). De sector als geheel kent daarmee naar verhouding veel kleine banen. Per sector zijn de verschillen groot. Figuur 2.3 Aantal werknemers (VOV-kwalificatie) in zorg en WJK naar kwalificatie 2012 aantal werkne mers aandeel in de VOV Kwalificatie 2012 Zorghulp (1) 2.310 7,5% Helpende zorg en welzijn (2) 1.110 3,6% Verzorgende (3) 8.370 27,2% Verpleegkundige (4) 7.260 23,6% Verpleegkundige (5) 2.510 8,2% Sociaal cultureel werk (4) 90 0,3% SAW (4) 3.010 9,8% SAW (3) 1.200 3,9% Sociaal maatschappelijke dienstverlening (4) 130 0,4% Pedagogiek (5) 690 2,3% Sociaal pedagogische hulpverlening (5) 2.730 8,9% Maatschappelijk werk en dienstverlening (5) 1.030 3,4% sociaal cultureel werker (5) 300 1,0% Totaal VOV-personeel 30.730 100,0% Totaal Zorg en WJK 49.500 62,1% Functieniveau aantal aandeel in VOV functies niveau 1-2 3.420 10,8% niveau 3 9.570 31,1% Totaal 12.990 42,3% Bron: Regioportret Zuid Limburg. (bewerking Zorg aan Zet) In Zuid-Limburg werkt 62% binnen de sector Zorg en WJK in VOV-functies. Verdeeld naar branche, is het aandeel VOV-personeel het grootst in de gehandicaptenzorg (79%), gevolgd door VVT (75%). In de branche ziekenhuizen en jeugdzorg ligt het aandeel VOVpersoneel relatief laag met 47% en 61%.
4 Figuur 2.4 Ontwikkeling instroom in VOV-opleidingen zorg en WJK naar leerweg, Zuid-Limburg, 2006-2012 Bron: Regioportret Zuid Limburg. De instroom van leerlingen en studenten in de VOV-opleidingen zorg en WJK is in de periode 2008-2010 afgenomen. In 2011 en 2012 is er weer een lichte groei zichtbaar. Het aandeel BOL leerlingen schommel tussen de 38 en 54%. Het aantal leerlingen dat een HBO-opleiding volgt is, met uitzondering van 2008, redelijk stabiel. Jaarlijks komen in Zuid Limburg circa 950 gediplomeerden op de arbeidsmarkt (hierbij is rekening gehouden met het opleidingsrendement en sectorrendement.
5 3. Arbeidsmarktperspectief Voor het arbeidsmarktperspectief is in deze factsheet gebruik gemaakt van de gegevens uit de HCA-enquête (gegevens zijn recenter). Achtereenvolgens zijn de economische ontwikkelingen, en kabinetsmaatregelen (financieel) verwerkt; uitbreidingsvraag de vervangingsvraag en de uitstroom uit het onderwijs geduid per sector en per kwalificatieniveau. Figuur 3.1 Totale werkgelegenheidsontwikkeling Zuid Limburg indexcijfers (2012=100%) 2013 2017 (VOV en niet VOV personeel) Bron: Regioportret Zuid Limburg. (bewerking Etil) 2012 2013 2014 2015 2016 2017 Ziekenhuizen 100 102 102 102 102 101 GGZ 100 101 101 99 99 99 Overige zorg 100 102 102 103 102 102 Gehandicaptenzorg 100 100 102 97 99 99 VVT 100 100 101 91 92 93 Kinderopvang 100 90 88 87 87 86 Jeugdzorg 100 97 97 93 88 79 WMD 100 96 92 88 85 81 Totaal 100 100 100 96 96 96 Bron: Regioportret Zuid Limburg. (bewerking Etil)
6 Figuur 3.2 Werkgelegenheidsontwikkeling in de branches in zorg en welzijn, in Nederland en Zuid- Limburg 2012-2017 Nederland Zuid-Limburg Ziekenhuizen 0,00% 0,70% GGZ 1,50% -1,00% Overige zorg 3,00% 2,10% Gehandicaptenzorg 1,20% -1,40% VVT -5,10% -7,00% Kinderopvang -13,70% -14,20% Jeugdzorg -17,30% -20,60% WMD -18,50% -19,10% Totaal Zorg en WJK -3,40% -4,30% Bron: AZW, personeelsbestanden HCA (bewerking Etil). De uitbreidingsvraag in Zuid Limburg in VOV-functies is negatief over de periode 2012-2017.Vooral in de eerste periode van voornoemd tijdvak zijn de werkgelegenheidseffecten fors. Figuur 3.3 Uitbreidingsvraag VOV-personeel naar branche voor Zuid-Limburg (absoluut), 2012-2017 Bron: AZW, personeelsbestanden HCA (bewerking Etil). Als totaal zien we dat er voor VOV personeel, in alle branches, sprake is van een uitstroom (uitbreidingsvraag plus vervangingsvraag) die kleiner is dan de totale instroom (uit onderwijs en overig).
7 Figuur 3.4: Uitstroom vs. instroom VOV personeel Zuid Limburg 2012-2017 Bron: Regioportret Zuid Limburg (bewerking Etil) Op functieniveau uitgesplitst betekent dit dat er vooral sprake is van overschotten. Figuur 3.5: Tekorten/overschotten werknemers 2017 t.o.v. werknemers 2012 naar kwalificatie (bron: HCA) Bron: AZW, personeelsbestanden HCA (bewerking Etil).
8 Tabel 3.6: Indicatie kans op een baan voor instroom van werknemers met een VOV-kwalificatie in 2017, naar branches zorg en WJK, Zuid-Limburg Indicatie kans op VOV-kwalificaties een baan Verpleegkundige (niveau 5) = Verpleegkundige (niveau 4) = Verzorgende (niveau 3) =/- Helpende zorg en welzijn (niveau 2) =/- Zorghulp (niveau 1) - Sociaal pedagogische hulpverlening (niveau 5) = Sociaal cultureel werker (niveau 5) =/+ Sociaal cultureel werker (niveau 4) = Maatschappelijk werk en dienstverlening (niveau 5) - Sociaal maatschappelijke dienstverlening (niveau 4) = Pedagogiek (niveau 5) - SAW (niveau 4) = SAW (niveau 3) - Totaal VOV-personeel - Bron: Regioportret Zuid Limburg (bewerking Zorg aan Zet). Knelpunten volgens zorgorganisaties Boventalligheid in alle branches voor overheadpersoneel (o.a. facilitair, (zorg)staf en leidinggevend personeel) Boventalligheid niveau 1 en 2 (VVT) Boventalligheid begeleidend personeel nivo 3 (GHZ) Tekorten GHZ: begeleidend personeel voor de Specialistische Langdurige Zorg Tekorten VVT aan zorgmedewerkers niveau 3, 4 en 5, met name (wijk)verpleegkundigen Tekorten in de 1 e lijnszorg, met name praktijkondersteuners en doktersassistenten Onvoldoende instroom personeel vanaf niveau 3 vanuit initiële onderwijs en met werkervaring (VVT) Huidige medewerkers zijn niet toegerust op de nieuwe manier van werken / nieuwe functies zogenaamde transitiescholing (bv wijkcoach) Conclusie 1. In de WJK en in de Zorg wordt een negatieve uitbreidingsvraag en overschotten verwacht. Omvang van tekorten / overschotten verschilt per kwalificatie en branche. 2. M.n. de eerste jaren van de transitie 2014/2015 zijn de effecten op de arbeidsmarkt voor zorg en WJK groot. DSe gevolgen zijn het grootst in de kinderopvang en jeugdzorg %, in absolute aantallen in de VVT. 3. De zorgvraag / werkwijze van zorg verandert en vraagt andere kwalificaties. 4. Door vergrijzing verdwijnen op termijn goede vakkrachten. 5. Het zal extra inspanning vragen om instroom vanuit het onderwijs (BOL, BBL en Duaal) op goed niveau te houden. 6. Door ontgroening zal de instroom van leerlingen, zonder extra inspanning, dalen (zonder rekening te houden met de effecten van de toename instroom zorgopleidingen in 2013).
9 Kansrijke oplossingen: 1. Begeleiding van werk naar werk zal zich voor de medewerkers in de laagste functieniveau s (niveau 1 en 2) moet zich richten op het vinden van werk buiten de sector zorg en WJK; 2. Opscholen van niveau 3 naar niveau 4 biedt mogelijkheden om medewerkers voor de sector zorg en WJK te behouden; 3. Transitiescholing is nodig om medewerkers voor een andere manier van werken toe te rusten (vanaf niveau 3) Ook biedt specialistische (bij)scholing mogelijkheden om aan de nieuwe eisen te voldoen (waaronder zorg&techniek); 4. De ontgroening (afname groene druk ) en de vergrijzing (toename grijze druk ) legt een probleem in de nabije toekomst bloot. Behoud van voldoende instroom, praktijkervaringsplaa-tsen en stages is om die reden aangewezen. Vanuit regionale samenwerking creëren van (extra) stageplaatsen en leerwerkbanen; 5. Mobiliteitsbewegingen stimuleren tussen branches en sectoren in regionale samenwerking 6. Vergroten van de duurzame inzetbaarheid, arbeidsfitheid en arbeidsmobiliteit van medewerkers zijn belangrijk om, gezond en met plezier, mee te kunnen bewegen met de veranderingen, mede van belang tegen de achtergrond van langer doorwerken en stijging gemiddelde leeftijd werknemers. Geraadpleegde bronnen: - Arbeidsmarktprognoses van VOV personeel in Zorg en Welzijn 2013-2017 - Regioportret Noord- en Midden- Limburg - Regioportret Zuid Limburg - Regionaal tabellenboek 2013 - Beleidsneutrale prognose HCA Zorg en Welzijn Voor de volledige achterliggende rapporten en bronnen verwijzen wij u graag naar onze website: www.zorgaanzet.org/strategisch-arbeidsmarktbeleid/arbeidsmarktonderzoeken