Leiding door het Midden

Leiding door het Midden Raadscommissie Leefomgeving Den Haag, 30 november 2016 Erik Burgman Projectleider

30-11-2016 Leiding door Midden 2

Nog een lange weg naar een gasloze warmtevoorziening De transitie naar een fossiel vrije (gasloze) warmtevoorziening draagt bij aan: Klimaatneutraal Schonere lucht Minder fossiele afhankelijkheid (import) Ongeveer de helft van alle energievraag in Den Haag is voor verwarming van huizen en gebouwen. Zo n 80 procent van de verwarming is o.b.v. verbranding van aardgas (HR-ketel) en dus niet duurzaam. De overige 20% is voornamelijk stadswarmte. Onzekerheid over continuïteit van warmtelevering van de huidige warmtebron, de Uniper elektriciteitscentrale, a.g.v. afloop leveringscontract eind 2022. Hierdoor is met urgentie een vervangende (duurzame) warmtebron van voldoende vermogen nodig. 30-11-2016 Leiding door Midden 4

Den Haag gasloos, wat is de rol van warmtenetten en warmtebronnen? Huidige Warmtevraag 1 Toekomstige warmtevraag 2 Type warmtevoorziening: A) Gebouw gebonden B) Gebiedsmaatregelen 3 Verduurzaming warmtebronnen Isolatie Totaal 17 PJ Totaal 12 PJ All-electric (warmtepomp/wko) 6 PJ Warmtenetten 6 PJ Lokaal 4 PJ Regionaal 2 PJ Geothermie (ADH) Restwarmte Leiding door het Midden Leiding door het Midden als puzzelstuk van de transitie 30-11-2016 Leiding door Midden 5

Leiding door het Midden (LdM) als schakel in verduurzaming van de regio Katalysator voor groei warmtenetten LdM kan als katalysator dienen voor de groei van zowel bestaande als nieuwe warmtenetten en als back-up voor lokale warmtenetten Regionale verduurzaming LdM is niet alleen belangrijke voor verduurzaming van Den Haag maar ook voor de rest van de regio Rijswijk Delft Vlaardingen en Schiedam. Juist kleinere gemeenten hebben minder mogelijkheden. Aanjager voor nieuwe warmtebronnen Door koppeling van nieuwe bronnen zoals geothermie en biomassa wordt de warmte steeds duurzamer. LdM kan ook als aanjager werken voor de ontwikkeling van nieuwe warmtebronnen, bv het diepe geothermie project in Schiedam door Huisman. 30-11-2016 Leiding door Midden 6

Transitie van warmtebronnen: van fossiele restwarmte naar hernieuwbaar Huidige situatie Fossiele restwarmte Fase 1 Mix fossiele restwarmte en hernieuwbaar Fase 2 Volledig hernieuwbaar Biomassa Power-2-heat Glastuinbouw Zon-thermisch Geothermie Buffers Elektriciteitscentrale Hulpwarmtecentrales Vuilverbranding Hulpwarmtecentrales (diepe) Geothermie Warmte-koude opslag Belangrijk: Leiding door het Midden zal zeker niet gevoed worden met kolenwarmte! 30-11-2016 Leiding door Midden - 7 -

Een open marktmodel is nodig voor versnelling van de transitie Bronzijde Een open marktmodel (TPA) voor producenten is daarom nodig. Zo kan de transitie naar hernieuwbaar worden versneld. Leveringszijde Door ontstaan van nieuwe warmtenetten zullen ook nieuwe warmteleveranciers toetreden tot de markt. Dit houdt de partijen scherp. 30-11-2016 Leiding door Midden 8

Leiding door het Midden: een groots project Tracé Route loopt vanuit Rijswijk via Prinses Beatrixlaan, Moerweg en De la Reyweg tot aan Loosduinseweg Lengte: 20 km Twee leidingen: aanvoer en retour Diameter: 60 cm binnen, 80 cm buiten. Techniek Leidingverliezen: ± 5% Pompenergie: ± 3 kwh per GJ (1% van energiewaarde) Temperatuur: 90 110 C aanvoer, 50 60 C retour Planning Voorbereiding: heden - 2018 Realisatie: 2018 2020 Start exploitatie: eind 2020 30-11-2016 Leiding door Midden 9

Uitgangspunten, resultaat en gevoeligheid van het project Warmtevraag Groeiend van 1,2 PJ/jaar naar 2,0 2,5 PJ/jaar in 2030 (±75% voor Den Haag) Uitgangspunten Levensduur (financieel): 30 jaar Investering: 120 140 mln euro Onderhoudskosten: 1,0 1,5 mln euro per jaar (±1% van de investeringssom) Transportkosten Prijs per GJ: 4,0-5,5 euro Gevoeligheid project Marktontwikkelingen: energie- en CO2 prijzen Regulatorische aspecten: tariefstelling warmte en energiebelasting op aardgas Projectparameters: afnamezekerheid op transportcapaciteit en investeringssom 30-11-2016 Leiding door Midden 10

Draagvlak en samenwerking als succesfactoren Het project is nagenoeg rendabel (geen onrendabele top) indien: Lagere financieringslasten: nieuwe fondsen beschikbaar vanuit Provincie Hoge groei van klanten: gemeenten willen gasloos (Klimaatakkoord) Maar een rendabel project alleen is niet voldoende Draagvlak bij: Klanten/Eindgebruikers Bedrijven Gemeenten / NGO s Samenwerking op: Benodigde vergunningen Nieuwe bronnen (open marktmodel) Nieuwe leveranciers (nieuwe netten) Gewenst project 30-11-2016 Leiding door Midden 11

De gasloze stad vraagt om een joint effort De gasloze stad = Maatschappelijke beweging (niet alleen van de energiebedrijven) Hele keten moet baat hebben bij de transitie - Eindgebruiker: aantrekkelijke propositie - woningbouwcorporatie/projectontwikkelaar: aantrekkelijke aanbod - investeerder/exploitant: rendabel project - Gemeente: passend in ambities 30-11-2016 Leiding door Midden 12

Planning Hoofdactiviteiten Voorbereidingsfase Definitieve tracélijn en lay-out stations Bestuurlijk draagvlak inzake planologische inpassing Systeemintegratie in bestaande assets en bedrijfsvoering in beeld Langlopende vergunningen verleend Businesscase, transportovereenkomsten en projectfinanciering 30-11-2016 Leiding door Midden 14

Organogram voorbereidingsfase Stuurgroep LdM Algemeen Projectleider LdM Manager Business Development Beheerder & Risicomanager Projectcontroller Projectondersteuner Manager Communicatie Manager Tracéontwikkeling Manager Partnerships & Financiering Omgeving Verguningen Grondzaken Leidingtechniek Systeemintegratie Transport Business Case Treasury 30-11-2016 Leiding door Midden 15